الەم اپتا ىشىندە: سولتۇستىك كورەيانىڭ سۋتەگى بومباسىن سىناقتان وتكىزۋى شىندىق پا؟

ەستە بولسا، تاياۋ شىعىس پەن افريكا ەلدەرىنەن كەلگەن ميگرانتتار جاڭا جىلدا نەمىس ايەلدەرىنە شابۋىلداعان ەدى. مۇنان بولەك، وسى اپتادا سولتۇستىك كورەيا يادرولىق قارۋدى سىناقتان وتكىزىپ، بۇل جايت بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى تارابىنان حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىككە تونگەن كەزەكتى قاتەر رەتىندە باعالانعان بولاتىن.

دەگەنمەن، بۇل ماسەلەنىڭ بۇگە-شىگەسى ءالى دە بولسا ايقىن ەمەس. سەبەبى، يادرولىق سىناقتارعا جالپىعا بىردەي تىيىم سالۋ ۇيىمى سولتۇستىك كورەياداعى جارىلىستى تەحنوگەندىك دەپ تانيتىندىعىن مالىمدەگەن بولاتىن.

شەنگەن توڭىرەگىندەگى كومەسكى تىرلىك

دۇيسەنبى كۇنى شۆەتسيا بيلىگى 2015-جىلدىڭ جەلتوقسانىندا شۆەد پارلامەنتى نەگىزىنەن تاياۋ شىعىس پەن سولتۇستىك افريكا ەلدەرىنەن كەلەتىن بوسقىنداردىڭ لەگىن تومەندەتۋ ماقساتىندا قابىلداعان زاڭعا سايكەس دانيامەن شەكاراسىندا ارى قاراي ۇزارتىلۋ مۇمكىنشىلىگىمەن جارتى جىلدىق مەرزىمگە ءتولقۇجات باقىلاۋىن ەنگىزدى.

ەندىگى ۋاقىتتا بۇل ەلگە دانيادان اۆتوبۋس، پويىز نەمەسە پاروم ارقىلى كەلەتىن ازاماتتاردىڭ بارلىعى دا تەكسەرۋدەن وتەتىن بولادى. سايكەس قۇجاتى جوق ادامدار كەرى قايتارىلادى.

وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن عانا بوسقىنداردى ەركىن قابىلداپ جاتقان شۆەتسيا ەندىگى ۋاقىتتا رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتكەن ميگرانتتار لەگىنە شاماسى جەتپەيتىندىگىن ءمالىم ەتتى. بيلىك اقپاراتىنا سايكەس، قازىرگى ۋاقىتتا ولار باسپانا ىزدەگەن بوسقىنداردىڭ بارلىعىن بىردەي تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىنشىلىكتەرى جوق.

9,5 ميلليون حالقى بار بۇل ەل وتكەن جىلى 165 مىڭ بوسقىنعا پانا بولعان ەدى. اتالعان كورسەتكىش شۆەتسيانى جان باسىنا شاققاندا ميگرانتتاردىڭ ەڭ كوپ ادامىن قابىلدانعان ەلدەرمەن قاتار تۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى ورايدا ايتا كەتەرلىگى، شۆەتسياعا باس ساۋعالاعان بوسقىنداردىڭ باسىم بولىگى دانيا ارقىلى كەلگەن بولاتىن.

شەكارالىق باقىلاۋ ەنگىزۋ كۇن سايىن ەرەسۋنن بۇعازى ارقىلى كوپىرمەن دانيادان كەلەتىن جولاۋشىلارعا ءبىرقاتار كەدەرگىلەر تۋىنداتاتىندىعى ايتىلۋدا. باقىلاۋ ولاردىڭ كەمىندە جارتى ساعات بوس ۋاقىتىن الادى.

بىرنەشە ساعات وتكەننەن كەيىن ستوكگولمنىڭ ارەكەتىنە جاۋاپ رەتىندە دانيا دا گەرمانيامەن شەكاراسىندا ىرىكتەمە باقىلاۋ ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. دانيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى لارس لەككە راسمۋسسەن بۇل شارالاردى «قۋانتارلىق ءسات ەمەس» دەپ اتادى. ءبىراق، دانيانىڭ دا شۆەتسيا ەنگىزگەن شەكتەۋلەرىنە جاۋاپ بەرۋى ءتيىس ەكەندىگىن دە اتاپ ءوتتى.

دانيا پوليتسياسى گەرمانيامەن شەكاراداعى تەكسەرۋدى تاياۋ 10 كۇن بويى جۇرگىزەدى. ودان كەيىن دات-نەمىس شەكاراسىنداعى باقىلاۋ شارالارىنا قاتىستى ءىس-قيمىلعا قاتىستى ناقتى شەشىم قابىلدانادى.

ايتا كەتەرلىگى، شۆەتسيا مەن دانيا شەنگەن ايماعىنا كىرەتىن ەلدەردىڭ ىشىندە ەڭ سوڭعى بولىپ ءتولقۇجات باقىلاۋىن ەنگىزىپ وتىر. قازىرگى ۋاقىتتا شەكارالىق باقىلاۋ اۆستريا، گەرمانيا، نورۆەگيا جانە فرانسيا ەلدەرىندە بار.

گەرمانياداعى سۇرىقسىز جاڭا جىل

دۇيسەنبى كۇنى الەم جۇرتشىلىعى جاڭا جىل كەشىندە گەرمانيانىڭ كەلن قالاسىندا قاراقشىلىق شابۋىلدار مەن جىنىستىق سيپاتتاعى قىلمىستار قاتارى ارتا تۇسكەندىگىنەن قۇلاعدار بولدى.

قالالىق پوليتسياعا زارداپ شەگۋشىلەردەن 120 دان استام شاعىم ءتۇستى. ولاردىڭ ايتۋىنشا، جاڭاجىلدىق تۇندە «نازىك جاندىلارعا» شابۋىلداعان جاستار سومەكەلەرىن، سمارتفوندارىن تارتىپ العان.

كۋاگەرلەردىڭ ايتۋىنشا، شابۋىلداۋشىلاردىڭ سىرتقى كەلبەتى اراب نەمەسە سولتۇستىك افريكاندىقتارعا قاتتى ۇقسايدى. مۇنى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قولىنا تۇسكەن بەينەباقىلاۋ كامەرالارىنداعى جازبالار دا قۋاتتاي تۇسەدى. ءدال وسىنداي كەلەڭسىز جايتتار گەرمانيانىڭ وزگە دە قالالارىندا ورىن العانى بەلگىلى.

گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەل شىققان تەگىنە قاراماستان بارلىق قىلمىسكەرلەردى ۇستاۋ ءۇشىن قولدا بار بارلىق شارالاردى قولداۋدى تالاپ ەتتى. سونىمەن قاتار، ول «جيىركەنىشتى شابۋىلدار مەن جىنىستىق ازعىندىققا» توسقاۋىل قويۋ قاجەتتىگىن ايتىپ، مۇنداي جايتتارعا «قۇقىقتىق مەملەكەت تارابىنان قاتاڭ رەاكسيا» بولۋى كەرەكتىگىن تالاپ ەتتى.

ايتا كەتەرلىگى، باستاپقىدا گەرمانيادا ناقتى تىركەلەتىن بوسقىندار سانى شامامەن 800 مىڭ ادامدى قۇرايدى دەپ بولجانعان ەدى. ءبىراق، وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىندا ميگرانتتاردىڭ سانى 1 ميلليون ادامدى قۇرادى. دەگەنمەن، كەيبىر ساراپشىلاردىڭ پايىنشا، شىنايى سان رەسمي دەرەكتەردەن الدە قايدا كوپ بولۋى مۇمكىن.

سولتۇستىك كورەيا يادرولىق قارۋىن سىناقتان وتكىزدى

وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا سولتۇستىك كورەيا باسشىسى كيم چەن ىن سۋتەگى بومباسىن جاساعانىن جاريا ەتكەن بولاتىن. الايدا، بۇل حابارعا حالىقارالىق قوعامداستىق سەنە قويماعان ەدى. ءبىراق، سارسەنبى كۇنى سولتۇستىك كورەيا ۇكىمەتى ەلدىڭ ورتالىق تەلەارنالارى ارقىلى تۇڭعىش رەت سۋتەگى بومباسى سىناعىنىڭ ءساتتى وتكەندىگىن مالىمدەدى. سولتۇستىك كورەيلىك ب ا ق- تاردىڭ حابارلاۋىنشا، پحەنيان تۇرعىندارى قۋاتتى قارۋ سىناعىنىڭ تابىستى ءوتۋىن قوبالجۋمەن ءارى زور قۋانىشپەن قابىلداپتى- مىس.

«بۇل سىناق سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق كۇشتەرىن جاڭا دەڭگەيگە جەتكەنىن بىلدىرەدى»، - دەلىنگەن سولتۇستىك كورەيالىق رەسمي ب ا ق- تا جاريالانعان ۇكىمەتتىڭ مالىمدەمەسىندە.

سونىمەن قاتار، پحەنيان سۋتەگى بومباسىن سىناۋ - بۇل چۋچحە توڭكەرىسشىل يدەالدار جەڭىسىن جاقىنداتا تۇسەتىن، ەل تاريحىنا ەنگىزىلەتىن، الەمدى ءدۇر سىلكىندىرگەن وقيعا ەكەندىگىن باسا اتاپ وتكەن.

سولتۇستىك كورەيا يادرولىق سىناق وتكىزگەندىگى جايىنداعى اقپارات تاراعاننان كەيىن سەۋل مەن توكيو ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كەڭەستەرى شۇعىل جيىن وتكىزدى. سونىمەن قاتار، وڭتۇستىك كورەيا مەن جاپونيا قارۋلى كۇشتەرى وزدەرىنىڭ قورعانىس قابىلەتتەرىنىڭ دەڭگەيىن ەسەلەي ءتۇستى.

ءدال وسى كۇنى ك ح د ر مالىمدەمەسىنە بايلانىستى شاقىرتىلعان ب ۇ ۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ شۇعىل وتىرىسىندا بىرلەسكەن مالىمدەمە جاسالدى.

ونى كەڭەستىڭ 15 مۇشەسى، ونىڭ ىشىندە پحەنياننىڭ وداقتاسى بولىپ سانالاتىن قىتاي دا قولداپ شىقتى. مالىمدەمەدە سۋتەگى بومبانى سىناقتان وتكىزۋ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ الدىڭعى قارارىن تىكەلەي بۇزاتىندىعى ايتىلعان. وسىعان بايلانىستى ب ۇ ۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى سولتۇستىك كورەياعا قاتىستى تاعى ءبىر قارار جوباسىن ازىرلەپ، پحەنيانعا قارسى سالىناتىن سانكسيانى كۇشەيتۋدى ويلاستىرىپ وتىر. قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى پحەنياننىڭ تاراتقان سۋتەگى بومباسىن سىناقتان وتكىزۋ تۋرالى اقپاراتى شىندىققا اينالسا، بۇل عالامشاردىڭ بەيبىتشىلىگى مەن قاۋىپسىزدىگىنە ەلەۋلى قاۋىپ توندىرەتىنىن اتاپ ءوتتى.

دەگەنمەن يادرولىق سىناقتارعا جالپىعا بىردەي تىيىم سالۋ ۇيىمى سولتۇستىك كورەياداعى جارىلىستى تەحنوگەندىك دەپ تانىدى. مۇنى اتالعان ۇيىمنىڭ باسشىسى لاسسينو زەربو مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، مۇنى يادرولىق سىناق دەپ ايتۋعا ءالى تىم ەرتە. ياعني، جەر سىلكىنىسى بولۋى مۇمكىن. ەندىگى ۋاقىتتا عالىمدار اۋاعا راديواكتيۆ بولىگى تارالعان- تارالماعانىن كۇتەتىن بولادى. بۇل جارىلىس كوزىن ايقىنداۋعا جانە پحەنياننىڭ سۋتەگى بومباسىن سىناقتان وتكىزۋ جايىنداعى مالىمدەمەسىن راستاۋعا نەمەسە جوققا شىعارۋعا جاردەمدەسەدى. زەربونىڭ ايتۋىنشا، راديواكتيۆتى زاتتاردىڭ اۋادا بار-جوعىن انىقتاۋعا 50 كۇن كەتەدى.

 اۆتور: مارلان جيەمباي

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى