الەم اپتا ىشىندە: نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى بەلگىلى بولدى
نوبەل سىيلىعى تابىستالدى
اعىمداعى جىلدىڭ 10 -جەلتوقسانى الفرەد نوبەلدىڭ ومىردەن وزعان كۇنىندە ادەتتەگىدەي شۆەتسيا كورولى ستوكگولمدە فيزيكا، حيميا، ادەبيەت، ەكونوميكا، فيزيولوگيا جانە مەديتسينا بويىنشا سىيلىقتاردى، ال وسلودا (نورۆەگيا) بەيبىتشىلىك سىيلىعى تابىس ەتىلدى. ايتا كەتەرلىگى، بۇل مارتەبەلى سىيلىقتى ەكى قالادا تابىس ەتۋدى الفرەد نوبەلدىڭ ءوزى وسيەت ەتكەن بولاتىن.
اعىمداعى جىلى سىيلىق سىياقىسى 8 ميلليون شۆەد كروناسىن قۇرادى. سالتاناتتى جاعدايدا وتكەن شارا بارىسىندا شۆەتسيا كورولى كارل XVI گۋستاۆ ءوز قولىمەن لاۋرەاتتارعا سىيلىقتى تابىستادى.
نەيترينو وستسيللياتسياسىن اشقان عىلىمي قىزمەتكەرلەر - تاكااكي كادزيتا مەن ارتۋر ماكدونالد فيزيكا بويىنشا 2015 -جىلعى نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى. ولارعا «نەيترينو ءپىشىنىن وزگەرتە الاتىندىعىن تاجىريبە جۇزىندە دالەلدەگەنى ءۇشىن» نوبەل سىيلىعى بەرىلدى.
بۇل جاڭالىق ماتەريانىڭ ىشكى ۇردىستەرى بويىنشا عالىمداردىڭ تۇسىنىگىن وزگەرتتى. تاكااكي كادزيتا جاپونيا اۋماعىندا اتموسفەرالىق نەيترينولار ءبىر كۇيدەن ەكىنشىسىنە وتە الاتىنىن اشتى. سونىمەن قاتار كانادادا ماكدونالد باستاعان ءبىر توپ عالىم ءبىزدىڭ پلانەتاعا كەلە جاتقان نەيترينو جوعالمايتىنىن كورسەتتى.
بيىلعى جىلى حيميا سالاسىندا نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى بولىپ توماس ليندال، پول مودريچ جانە ءازيز سانكار تانىلدى. ءبىرىنشى عالىم ءوز قىزمەتىن انگليادا جۇرگىزسە، ونىڭ ەكى ارىپتەسى زەرتتەۋلەرىن ا ق ش- تا جۇرگىزىپ ءجۇر. ولار سىيلىقتى د ن ق رەپاراتسياسى مەحانيزمدەرىن زەرتتەۋدە العا وزعانى ءۇشىن الدى. نوبەل كوميتەتىنىڭ باسپا ءسوز پاراقشاسىندا بۇل ءۇش عالىمنىڭ جۇمىسى «ءتىرى اعزالاردىڭ قىزمەتى، ماسەلەن، وبىرمەن كۇرەس جۇرگىزۋدىڭ جاڭا ادىستەرىندە ولاردى پايدالانۋ تۋرالى ىرگەلى ءبىلىم ەكەنى» ايتىلدى. عالىمدار زاقىمدالعان د ن ق- نى اعزالارمەن قالپىنا كەلتىرۋ قالاي جۇرەتىنىن جانە بۇل رەتتە گەنەتيكالىق اقپارات قالاي ساقتالىپ وتىراتىنىن مولەكۋلالىق دەڭگەيدە كورسەتە الدى.
ستوكگولمدە ادەبيەت بويىنشا نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى دا بەلگىلى بولدى. بۇل جولى ۇلكەن مارتەبەگە بەلارۋستىك جازۋشى سۆەتلانا الەكسيەۆيچ يە. س. الەكسيەۆيچ «ۋ ۆوينى نە جەنسكوە ليتسو»، «تسينكوۆىە مالچيكي»، «چەرنوبىلسكايا موليتۆا» جانە ت. ب. كوپتەگەن شىعارمالاردىڭ اۆتورى. 2000 -جىلداردىڭ باسىندا الەكسيەۆيچ بەلارۋستەن كوشىپ كەتكەن، قازىر باتىس ەۋروپادا تۇرادى.
2015 -جىلى ەكونوميكا بويىنشا نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى بولىپ ا ق ش- عى پريستون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى انگۋس ديتون تانىلدى. عالىم بۇل سىيلىقتى «تۇتىنۋ، كەدەيشىلىك جانە ءال-اۋقات تالداۋى» ءۇشىن العان. شۆەتسيا كورولدىك عىلىم اكادەمياسىنىڭ پىكىرىنشە، ديتوننىڭ جۇمىستارى قاتارداعى تۇتىنۋشىلاردىڭ ءوز شىعىندارىن ۇلەستىرۋ تۋرالى شەشىمدەردى قالاي قابىلدايتىنىن، سونداي-اق قانداي دا ءبىر تاۋارعا سۇرانىس ونىڭ باعاسى جانە تۇتىنۋشىلار تابىسىنىڭ دەڭگەيىنە قالاي بايلانىستى بولىپ وتىراتىنىن جاقسىراق تۇسىنۋگە كومەكتەسەدى.
ءۇش عالىم نوبەل سىيلىعىنىڭ فيزيولوگيا جانە مەديتسينا سالاسىنداعى 2015 -جىلعى لاۋرەاتى اتاندى. سىياقىنىڭ جارتىسى پارازيت قۇرتتار تۋدىراتىن ينفەكتسيالاردان ەمدەلۋدىڭ جاڭا ءادىسىن تاپقانى ءۇشىن ۋيليام كەمپبەلل مەن ساتوسي ومۋراعا، ەكىنشى جارتىسى بەزگەكتى ەمدەۋدىڭ جاڭا ءادىسى ءۇشىن يۋيۋ تۋعا بەرىلدى
2011 -جىلى جۇپار قوزعالىسىنان كەيىن تۋنيستە پليۋراليستىك دەموكراتيانى قۇرۋدا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن «تۋنيستەگى ۇلتتىق ديالوگ كۆارتەتى» 2015 -جىلعى بەيبىتشىلىك سالاسىنداعى نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرى اتاندى. 2013 -جىلى قۇرىلعان «كۆارتەت» ءتورت نەگىزگى ازاماتتىق ۇيىمنان تۇرادى. ولار: جالپىعا بىردەي تۋنيس ەڭبەك بىرلەستىگى، ءتۇنيس ونەركاسىپ جانە ساۋدا كونفەدەراتسياسى، تۋنيستىك ادام قۇقىعى ليگاسى جانە تۋنيس ادۆوكاتتار قاۋىمداستىعى.
«ەلدە ازاماتتىق سوعىس تۋۋ قاۋپى تونگەندە "كۆارتەت" بەيبىت ساياسي ءۇردىستىڭ وتۋىنە سەپتەستى.
Twitter 2015 -جىلدىڭ قورىتىندىسىن شىعاردى
دۇيسەنبى كۇنى قىسقا اقپاراتتاردى جاريا الماسۋ ءۇشىن قۇرىلعان Twitter الەۋمەتتىك جەلىسى ءوتىپ بارا جاتقان جىلدىڭ قورىتىندىسىن شىعاردى.
جىلدىڭ ەڭ ۇزدىك ترەندى رەتىندە Twitter #TheDress ينتەرنەت- فەنومەنىن ۇسىنىپ وتىر. ەستە بولسا الەمدەگى بارلىق الەۋمەتتىك جەلى پايدالانۋشىلارى كويلەك ءتۇسىنىڭ قارا جانە كوك (#BlueandBlack) نەمەسە اق جانە التىن تۇستەس (#WhiteandGold) ەكەنىن تابا الماي دال بولعان ەدى. جەلىدە كويلەك ءتۇسىن بارىنشا تالقىلاۋ 26-27 اقپان كۇندەرى جۇرگىزىلىپ، ءدال وسى ارالىقتا كويلەك تۇسىنە قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن ادامداردىڭ سانى 4,4 ميلليونعا جەتكەن.
الەۋمەتتىك جەلىدەگى كەلەسى تانىمال جايت #PrayForParis جانە #JeSuisParis حەشتەگىمەن ورىن الدى. بۇل رەتتە جەلى پايدالانۋشىلارى پاريجدە ورىن العان ءبىرقاتار لاڭكەستىك وقيعالار كەزىندە ادامداردىڭ قازا بولۋىنا قاتتى كۇيزەلىپ، ولاردىڭ تۋعان- تۋىستارىنا، جاقىندارىنا كوڭىل ايتقان بولاتىن.
ال الەۋمەتتىك جەلىسىنە جازۋشىلار جيناۋدا امەريكاندىق تەلەجۇلدىز ءارى بۇرىنعى جەڭىل اتلەت، كەيىننەن جىنىسىن اۋىستىرىپ كەيتلين دجەننەرگە اينالعان ۋيليام بريۋس دجەننەر رەكورد ورناتتى. ونىڭ #CaitlynJenner حەشتەگى 4 ساعات 3 مينۋتتىڭ ىشىندە 1 ميلليون جازىلۋشى جيناعان ەدى.
«One Direction» توبىنىڭ مۇشەسى گارري ستايلزدىڭ شاعىن جازباسى ەڭ كوپ كوشىرىلىپ جاريالانعانى بەلگىلى. ونىڭ جانكۇيەرلەرى ماحاببات جايىنداعى جازباسىن 714 مىڭ رەت كوشىرگەن.
سونىمەن قاتار #JeSuisCharlie («شارلي ەبدو» رەداكتسياسىنا لاڭكەستىك)، #BlackLivesMatter (ا ق ش- تاعى پوليتسيانىڭ ءىس- قيمىلىنا قارا ناسىلدىلەردىڭ نارازىلىعى)، #MarriageEquality (ا ق ش- تىڭ بارلىق شتاتتارىندا ءبىر جىنىستى نەكەنى زاڭداستىرۋ)، #RefugeesWelcome (ميگرانتتار ماسەلەسى)، #IStandWithAhmed (بومباعا ۇقساس ساعات جاساعان بالانىڭ تۇتقىنعا الىنۋى) ، #PlutoFlyby ( پلۋتونعا عارىش اپپاراتىنىڭ ۇشىرىلۋى) سىندى حەشتەگتەر اعىمداعى جىلى بارىنشا تانىمالدىققا يە بولدى.
اعىمداعى جىلى الەۋمەتتىك جەلىنى پايدالۋشىلار قاتارى ەلگە ەسىمدەرى بەلگىلى تۇلعالارمەن دە تولىقتى. ولاردىڭ قاتارىندا باراك وباما، ەدۆارد سنوۋدەن، گاي ريچي، ليۋك بەسسون، انتونيو باندەروس، گيلەرمو دەل تورو جانە دجەب بەزوس بار.
اۆتور: مارلان جيەمباي
