اقسەلەۋ اعانى العاش كورگەندە
وقۋ جىلى باستالعان سوڭ، قىركۇيەكتىڭ توعىزى كۇنى ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە اقسەلەۋ سەيدىمبەك ءدارىس وقيدى دەگەندى ەستىپ بىردەن كونفەرەنس- زالىنا باردىم. ءبىر كەزدە ءجۇرىسى نىق، ەڭسەسىن بيىك ۇستاپ اقسەلەۋ اعامىز اسىقپاي كەلدى. ستۋدەنتتەرگە تۇركى الەمىن زەرتتەگەن ل. ن. گۋميلەۆ جايلى تاعىلىمى مول ءدارىس وقىدى. گۋميلەۆتىڭ تۇركى الەمىنە زەرتتەۋ سىڭىرگەن ەڭبەگىن، «كۇلتەگىن»، «تونىكوك» سەكىلدى تاريحي جازبالاردى جان-جاقتى ءتۇسىندىردى. وزگە مۇعالىمدەردىڭ ساباعىندا ءار مينۋتىن ساناپ وتىراتىن ستۋدەنتتەر اقاڭنىڭ لەكسياسىنىڭ اياقتالماۋىن تىلەپ وتىرعانداي كورىندى.
ءدارىس اياقتالعان سوڭ ستۋدەنتتەر عالىم اعالارىنا كەزەكپەن كوكەيدە جۇرگەن سۇراقتارىن قويدى. مەن دە دوستارىمنان قالىس قالماي، ەكى سۇراق قويدىم. ءبىرىنشى سۇراعىم بىلاي بولعان ەدى: اقسەلەۋ اعامىز ەشقاشان ءدارى ءىشىپ، دارىگەردىڭ الدىن كورمەگەن ادام دەپ ەستىگەن بولاتىنمىن. سونى اعامىزدىڭ ءوز اۋزىنان ەستىگىم كەلدى. بۇل سۇراققا اقسەلەۋ اعا:
- مەن وتە ەكولوگيالىق تازا اۋادا ءوستىم. بۇل ءبىرىنشى سەبەپ بولسا كەرەك. ەكىنشى سەبەپ سەگىزىنشى سىنىپقا دەيىن شاي، كوفە دەگەننىڭ نە ەكەنىن بىلمەدىم. ونىڭ ورنىنا قاتىق، شالاپ، قول جەتىپ جاتسا قىمىز ءىشىپ وستىك. ودان بولەك ە ا ن جەگەن جوقپىن. ناننىڭ ورنىنا قىزىل ىرىمشىك بولدى. ەشقاشان ءتانىم اۋىرىپ، اق حالاتتى جانداردىڭ الدىنا بارعان ەمەسپىن. سول سياقتى ءدارى الىپ، قولدانىپ كورگەندەردىڭ قاتارىنا جاتپايمىن، - دەدى.
ال ەكىنشى سۇراعىم بىلاي بولدى:
- اقسەلەۋ اعا، مەن دە ءسىز تۋعان اۋىلدا، ياعني جاڭاارقادا تۋىپ ءوستىم. ءسىزدىڭ وسى تۋعان جەرگە دەگەن ماحابباتىڭىزدى بىلگىم كەلەدى دەگەنىمدە، اعامىز بىردەن كۇلىمسىرەپ، ءوزىنىڭ اۋىلعا دەگەن ساعىنىشىن ءتۇر-تۇلعاسىنان، بەت الپەتىنەن ءبىلدىرىپ قويدى:
- ۇلكەن وتانعا دەگەن ماحاببات ءسوز جوق كىشى وتاننان باستالادى. ءوزىڭ وسكەن، كوز قانىقتىرعان، ءوزىڭدى قالىپتاستىرعان ورتادان باستاۋ الادى. مەنىڭ تۋعان جەرگە دەگەن ماحابباتىمدى ەشتەڭەمەن سالىستىرۋعا بولمايدى. تۋعان جەرىمدى وتە كەرەمەت ساعىنامىن. سىزدەرگە يمانداي شىنىمدى ايتايىن. مەن ادامداردان بۇرىن تۋعان جەردى تەز ساعىنامىن. سول جەردەگى تاۋلاردى، اڭداردى كورمەسەم، بۇلاقتاردىڭ سۋىن ىشپەسەم اۋىرامىن. «نوستالگيا» دەگەن اۋرۋ بار. تۋعان جەردى كورمەسەڭ جازىلمايدى. ماحابباتىمنىڭ قۇدىرەتىن وسىدان بىلە بەرسەڭىز بولادى.
جاڭاارقا كيەلى جەر. ىرگەلى اۋدان. بۇل ساكەن سەيفۋللين، ىقىلاس دۇكەن ۇلىنىڭ كىندىك قانى تامعان جەر. ىقىلاس مەنىڭ تۋعان ناعاشىم بولادى. سونداي-اق ايگىلى دايراباي كۇيشى، قايرات بايبوسىنوۆ، بەكبولات تىلەۋحانوۆ سەكىلدى ءدۇلدۇل انشىلەرىمىزدى بەرگەن ءوڭىر. ادەبيەتتىڭ مايىن ىشكەن اكادەميك سەرىك قيرابايەۆتاردى دۇنيەگە اكەلگەن جەر ەمەس پە؟! قالايشا ونداي جەردى ساعىنباۋعا بولادى. مەن ناعىز ءان مەن كۇيدىڭ ورتاسىندا ءوستىم. ءبىزدىڭ اۋىلداعى ەڭ جامان كۇيشى ماعاۋيا حامزين بولاتىن. شالدار «وسى بالا دومبىرانى موندالين قىلىپ جىبەردى» دەپ كەيىس بىلدىرەتىن. سول حامزين قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى، شەرتپە كۇيدىڭ شەبەرى اتاندى. وسال دەگەنىڭ ماعاۋياداي بولسا، قالعاندارى كلاسسيك بولعانى عوي.
بۇل مەنىڭ اقسەلەۋ اعانى ومىردە ءبىرىنشى جانە سوڭعى مارتە بەتپە-بەت كورۋىم. ءدال ءبىر اپتا وتكەندە، قىركۇيەكتىن 16 - كۇنى (بۇل كۇن قاسيەتتى قادىر ءتۇنى) ول كىسىنىڭ ومىردەن وتكەنىن ەستىدىم. ول كىسىنىڭ تاعىلىمى مول دارىستەرىن ءتورت جىل بويى ارمانسىز تىڭدايمىز دەپ جۇرگەن ەدىك. قامشىداي قىسقا عۇمىر بىزگە ول كىسىنى ودان ءارى جۇزدەستىرۋگە جازباپتى. اتتەڭ، اتتەڭ...
اقسەلەۋ اعا ءتارىزدى بويىنان تەك قازاقىلىق تۇنىپ تۇرعان جازۋشى، شەجىرەلى عۇلاما عالىم، سازگەر، داۋلەسكەر كۇيشى، زەرگەر جاڭدى كەزدەستىرگەن ەمەسپىن. «الاشتىڭ اقسەلەۋى» اتانعان اعا قازاق ءۇشىن تالاي ۇلگىلى ءىس قالدىرا ءبىلدى. حالىق ءۇشىن وشپەس تۋىندىلار جازىپ كەتتى. قازاقتىڭ شەجىرەسىن ءتۇزدى. «داۋرەن- اي»، «سارى ارقا»، «ەسىڭدە بار ما جاس كۇنىڭ؟»، «ءارار- اي» سەكىلدى شوقتىعى بيىك تۋىندىلاردى جانىبەك كارمەنوۆ، قايرات بايبوسىنوۆ، بەكبولات تىلەۋحان باستاعان دارا انشىلەرىمىز تامىلجىتا ورىندادى.
قازىرگى كەزدە اقسەلەۋ اعا جاڭاارقادان بەس شاقىرىم قاشىقتىقتاعى «قاراۋىلتوبە» جەرىندە جاتىر. توي-دۋمان مەن بايگە وتكىزىلەتىن جەردىڭ اتى «اقسەلەۋ بيىگى» دەپ وزگەرتىلدى. كيەلى توبەگە قاراعاندى مەن جەزقازعان اراسىندا جول جۇرگەن ازاماتتار ارنايى سوعىپ قۇران باعىشتاپ وتەدى.
مەنىڭ سۇراعىما جاۋاپ بەرگەندەي، ءوزىنىڭ تۋعان جەرىن قانشالىقتى سۇيەتىنىن دالەلدەپ كەتتى. تانىمال ادامداردى جەرلەيتىن «كەڭسايعا» ەمەس، «جاڭاارقاعا جەرلە» دەپ وتباسى مەن دوستارىنا تابىستاۋى تۋعان جەرگە دەگەن ماحابباتىنىڭ ءبىر كورىنىسى ەمەس پە؟!
اقسەلەۋ سەيدىمبەك جاڭاارقا نەمەسە قاراعاندى وبلىسىنىڭ عانا ماقتانىشى ەمەس، تۇگەل قازاق، الاش جۇرتىنىڭ ورتاق ۇلگى تۇتار «اقاڭى» بولىپ قالارى انىق.
(2015- جىل)
بەك تولەۋوۆ
Baq.kz
