ەرەكشە ۇلگى- ونەگە يەسى حازىرەت پايعامباردىڭ (س. ا. ۋ. ) وتباسىلىق ومىرىنەن ۇزىندىلەر
يسلام ءدىنى جاراتىلىس تالابى رەتىندە ۇيلەنۋدى، شاڭىراق قۇرۋدى ماڭىزدى دەپ ءبىلىپ، ءوزارا سىيلاستىق پەن سۇيىسپەنشىلىككە نەگىزدەلگەن، جاۋاپكەرشىلىك ساناسىنداعى باقىتتى وتباسىن قۇرۋدى ماقسات ەتكەن. الدەكىمنىڭ وتباسىلىق ءومىرى، ونىڭ تاربيەسىن، ءىس- ارەكەتتەرىنىڭ جانە مىنەزىنىڭ شىنايى ايناسى.
جاستاردى ۇيلەنۋگە ءارى شاڭىراق كوتەرۋگە شاقىرعان راسۋلاللا (س. ا. ۋ. ) دا كوتەرگەن شاڭىراعىمەن بىزگە بارلىق جاعىنان ۇلگى كورسەتكەنىندەي بۇل تۇرعىدا دا تاماشا ۇلگى كورسەتۋدە. حازىرەت پايعامبار وتباسىلىق ءومىردى تۋرا ءبىر وسى دۇنيەدەگى جۇماق باقشالارىنىڭ بىرىنە اينالدىرا العان.
كوتەرىلگەن شاڭىراقتى ماحاببات پەن سىيلاستىققا سۇيەنەتىن وشاق رەتىندە سيپاتتاعان. ويتكەنى ءوزارا سۇيىسپەنشىلىك، قۇرمەت پەن مەيىرىمگە سۇيەنەتىن وتباسىلىق جۇيەدە باقىت تا، شاتتىق تا بار. سۇيىسپەنشىلىك پەن قۇرمەت جوق وتباسىندا باقىت پەن شاتتىق تۋرالى اڭگىمە ەتۋدىڭ ءوزى ارتىق. راسۋلاللا (س. ا. ۋ. ) جۇبايلارى اراسىنداعى سۇيىسپەنشىلىك پەن قۇرمەتتى يمانمەن بايلانىستىرىپ «يمانى ەڭ ىزگى ءمۇمين - تاربيە تۇرعىسىنان ەڭ جاقسى ءمۇمين». «سەندەردىڭ ەڭ قايىرلىلارىڭ - جۇبايلارىمەن جاقسى سىيلاسقاندار» دەگەن (احمەد يبن ءحانبال، ءال-ءمۇسناد، IV، 47؛ ءابۋ ءداۋىت، تيرميزي).
راسۋلاللا (س. ا. ۋ. ) ۇمبەتى ءۇشىن بارلىق قىرىنان جولباسشى، ىزىنەن ەرۋگە تۇرارلىق تۇلعا. ول كىسى پايعامبار بولا تۇرا ءبىر جاعى ادام ەدى. پايعامبارىمىزدىڭ (س. ا. ۋ. ) وتباسىنىڭ الەمدە بۇرىن- سوڭدى، ءارى بولاشاقتاعى بۇكىل وتباسىلاردىڭ ەڭ قاراپايىم، ەڭ باقىتتى ءارى ەڭ شىنايىسى بولعانىن كورەمىز. ول شاڭىراق باقىت پەن شاتتىققا تولا بولاتىن. قانشا جەردەن بۇل وتباسى ماتەريالدى مۇمكىندىكتەر تۇرعىسىنان كەدەي بولسا دا، ونىڭ وتباسىندا رۋحاني بايلىق، مەيىرىم مەن جاناشىرلىق، سۇيىسپەنشىلىك پەن ماحاببات سالتانات قۇرعان. حاديس پەن سيار كىتاپتارىندا پايعامبارىمىزدىڭ جارلارى، ساحابالارى، بالالارى مەن كورشىلەرى جانە باسقا دا ادامدارعا دەگەن ءىس ارەكەتتەرى ەگجەي- تەگجەيىنە دەيىن باياندالعان.
يسلامعا دەيىنگى كەزەڭدە ايەلگە باعا بەرۋ بىلاي تۇرسىن، ايەلدى ادام قاتارىنا ساناماعان جانە قىز بالالاردى تىرىدەي كومگەن ۋاقىتتا حازىرەت حاديشا انامىز بەن راسۋلاللانىڭ (س. ا. ۋ. ) اراسىندا سۇيىسپەنشىلىك پەن ماحاببات قالاي قالىپتاستى؟ ءوزى قۇرالپىلاس بالالار تىرىدەي كومىلىپ جاتقان ۋاقىتتا حازىرەت فاتيما مەن وزگە سىڭلىلەرى قالاي اكەلەرىنىڭ كوزايىمىنا اينالدى؟ اناعۇرلىم باي تۋىستارى باردا، ورتاشا دەڭگەيدەگى ءومىر ءسۇرۋدى تاڭداپ، پايعامبارىمىزدىڭ جانىنان ەكى ەلى ايرىلماعان حازىرەت الي قانداي سەبەپپەن وسى وتباسىنى تاڭدادى؟ بۇلاردىڭ بارلىعى دا ويلانتاتىن جاعدايلار. ويتكەنى سۇيىسپەنشىلىك پەن قۇرمەتكە نەگىزدەلگەن بۇنداي وتباسى يسلامعا دەيىنگى ون بەس جىل بۇرىن قۇرىلعان. ۋاحي كەلمەگەن، دۇنيە مەن اقىرەتتىك جازا مەن ماراپاتتار ءالى ورنىقپاعان ورتادا حازىرەت مۇحاممەدتىڭ (س. ا. ۋ. ) ءالى پايعامبار بولماعان كەزىندە ءبىر دەمدە بۇنداي ىزگى وتباسى قالاي قۇرىلدى؟ بۇگىن يسلامي مالىمەتتەر بولۋىنا قاراماستان، ۋاحيعا دەيىن نەگىزى قالانعان بۇل شاڭىراققا ءالى دە ساعىنىشپەن قاراۋدامىز. ال ۋاحي كەلگەننەن كەيىنگى وتباسىنىڭ كەمەلدىگى تۋرالى ويلانۋ تىپتەن وزىنە ىنتىقتىرا تۇسەدى. راسۋلاللا (س. ا. ۋ. ) وتباسىندا قانداي جار ەدى؟ بۇل جايلى قىسقاشا مالىمەت بەرەر بولساق، سۇيىكتى پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ. ) كوبىنە تاڭەرتەڭ جانە ەكىندى نامازدارىنان كەيىن مىندەتتى تۇردە جارلارىن زيارات ەتەتىن، قال- جاعدايلارىن سۇرايتىن. مۇڭ- مۇقتاجدارى بولسا تىڭدايتىن، كوڭىلدەرىن اۋلاپ جۇباتاتىن، ارالارىندا ادىلەتتىلىكتى ساقتايتىن. قىسقاشا ايتقاندا، ولاردى قادىرلەيتىنىن سەزدىرەتىن. اركەز وسىنداي ۋاقىتتاردا جارلارىنىڭ ءۇيى ىشىلىك ىستەرىنە دە قولعابىس ەتەتىن. «جارىنىڭ قولىن الاقانىنا سالىپ، سول مەزەت ءبىر- بىرىنە قاراسا، اللا ول ەرلى- زايىپتىلارعا راقىمىن توگەدى» دەگەن. ويتكەنى بارىمىزگە ءمالىم، قول مەن ساۋساقتار سەزىمدى جەتكىزۋدە ماڭىزدى ءرول وينايدى. ناتيجە رەتىندە مىنانى ايتا الامىز، جۇبايلاردىڭ، قولىنان ۇستاپ، ءبىر- بىرىنە ماحابباتپەن قاراۋىنىڭ ءوزى سۇننەت رەتىندە ولارعا ساۋاپ اكەلەتىن ءىس- ارەكەت ۇكىمىنە اينالادى.
جۇبايلارىنا ۇلكەن ماحاببات پەن جاقىندىق كورسەتكەن راسۋلاللا ولارعا ۇنامدى تۇردە ءۇن قاتاتىن. حازىرەت ايشا انامىزدى ۋۋايش (ايشاتاي)، ايش نە حۇمايرا (قىزىلشىرايلى) دەپ اتاۋى وسىعان دالەل.
وزىنەن ەڭ كوپ كىمدى جاقسى كورەسىز دەپ سۇراعاندا، جارىن ايتۋى جانە ونى ايتۋعا تارتىنباۋىندا ۇلكەن ءمان بار. ويتكەنى ادامنىڭ جارىنا ونى جاقسى كورەتىنىن ايتۋى، ماحابباتىن كورسەتۋى، وتباسىنىڭ جالعاستىعى ءارى اراداعى سۇيىسپەنشىلىك بايلانىسىنىڭ قۋاتتانىپ، تامىر الا تۇسۋىنە سەبەپ.
راسۋلاللا (س. ا. ۋ. ) جارلارىمەن وتىرىپ، ولارمەن شۇيىركەلەسىپ اڭگىمەلەسەتىن، ءتىپتى جاقىن دوسىنداي كورىپ ولارمەن الدەبىر ماسەلەلەردى تالقىلايتىن. شىن مانىندە ۋاحيمەن ارەكەت ەتەتىندىكتەن، جارلارىنان پىكىر سۇراماۋىنا دا بولار ەدى. الايدا جارلارىمەن اقىلداسۋ ارقىلى ۇمبەتىنە الدەنە ۇيرەتكىسى كەلگەن. دەرەككوزدەرىندە بۇل تاقىرىپقا قاتىستى كوپ مالىمەت كەزدەسەدى. بۇدان بولەك، پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ. ) اركەز جارلارىنىڭ قارسىلىقتارى مەن تالاپتارىمەن دە بەتپە بەت كەلگەن. ەگەر ۇنەمى بۇيىرۋشى بولعاندا، جارلارىمەن اقىلداسپاعانىندا، ولاردان ەش نارسە سۇراماسا، قانداي دا ءبىر قارسىلىققا تاپ بولماس ەدى. العاش ۋاحي العان كەزىندە ءوزى كۋا بولعان قيىن جاعدايدى جارىمەن اقىلداسقان. حازىرەت حاديشا ءارى كۇيەۋىنىڭ كوڭىلىنە دەمەۋ ءسوزىن ايتىپ، ءارى ناقتى شەشىم تاۋىپ، ءجون بىلەتىن كىسىگە ۋاراقا يبن ءناۋفالعا ەرتىپ اپارعان.
تاعى ءبىر دەرەك، حازىرەت پايعامبار (س. ا. ۋ. ) حۇدايبيا ساپارىندا بەيبىتشىلىك كەلىسىمىنەن كەيىن ساحابالارعا قۇربان شالۋدى ءارى شاش قيدىرۋدى بۇيىرادى. ساحابالار ول كەلىسىم سىرتتاي مۇسىلماندارعا ءتيىمسىز بولىپ كورىنگەندىكتەن، قۇلىقسىزدىق تانىتادى. ەشبىرى بارىپ ول بۇيرىقتى ورىندامايدى، راسۋلاللا ايتقانىن قايتالاسا دا قوزعالا قويمايدى. بۇل جاعدايدى كوڭىلىنە العان راسۋلاللا (س. ا. ۋ. ) جارى ءۇممۋ ءسالامانىڭ شاتىرىنا بارىپ، وعان جاعدايدى بىلدىرەدى. ءۇممۋ ءسالاما بىلاي دەيدى: «ۋا، راسۋلاللا، ءوزىڭىز بارىپ قۇربان شالىپ، شاشىڭىزدى قىسقارتىڭىز. سوندا ولاردىڭ ءبارى دە تاپسىرماڭىزدى ورىندايتىن بولادى» . پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ. ) ءۇممۋ ءسالامانىڭ اقىلىن ورىندايدى. ساحابالاردىڭ سەزىمىنە ساي ارەكەت ەتپەي، جارىنىڭ ايتقانىن ىستەگەن.
ءوزى جارلارىنا وتە جۇمساق ءارى كەڭشىلىكپەن قارايتىن. ءبىر كۇنى پايعامبارىمىزدىڭ جانىندا قۇرايىش ايەلدەرى دە بار ەدى، ول كىسىگە ساۋالدارىن قويىپ جاتتى. وسى مەزەت ىشكە كىرۋگە حازىرەت ومار (ر. ا. ) رۇقسات سۇرادى.
پايعامبارىمىز وعان رۇقسات ەتكەندە، ايەلدەر دەرەۋ پەردەنىڭ ارتىنا جاسىرىندى. بۇدان كەيىنگىسىن حازىرەت وماردىڭ ءوزى بىلاي دەپ اڭگىمەلەگەن: «ىشكە كىردىم. بايقاسام، راسۋللاللا ءجيى كۇلىمسىرەي بەردى. «ۋا، راسۋلاللا، اللا ءسىزدى ماڭگىلىك قۋانىشتى ەتسىن» دەدىم. تاعى دا جىميىپ بىلاي دەدى: «مىنا ايەل كىسىلەرگە كۇلۋدەمىن. مەنىڭ جانىمدا اڭگىمەلەسىپ وتىرعان. سەنىڭ داۋسىڭدى ەستىگەندە، دەرەۋ ءبارى تىعىلا قالدى» . بۇنى ەستىگەندە، داۋسىمدى كوتەرىپ: ء«اي، قۇرعىرلار، سوندا مەنەن قورقىپ، راسۋلاللادان قورىقپاعاندارىڭ با؟ بۇل راسۋلاللانى قۇرمەتتەمەۋ ەمەس پە؟ » دەدىم. سوندا ول كىسى ماعان بىلاي دەدى:
«ومار، سەن قاتال ءارى اۋىر مىنەزدىسىڭ» (بۇھاري، ادەپ، 68)
قانداي دا ءبىر ساپارعا شىققاندا، كەرۋەندە ايەل كىسىلەر بولسا، پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ. ) ولاردى مازالاماۋ ءۇشىن كوڭىل بولەتىن. ءبىر جولى ساپار كەزىندە ءانجاشا اتتى ەفيوپيالىق ءبىر قۇل ادەمى داۋىسپەن جىلدام ولەڭ وقىپ، تۇيەلەردى دە جىلدام ايداپ بارا جاتتى. تۇيەلەردىڭ جىلدام ءجۇرىسى ايەل كىسىلەرگە ءسال قيىندىق تۋدىرعانىن بايقاعان راسۋلاللا ءانجاشاعا ء«اي، ءانجاشا، سىڭعىر- سىڭعىر ەتكەن اينەكتەرىمىزدى شىتىناتپا، تۇيەلەردى اقىرىنىراق ايدا» دەپ ەسكەرتۋ جاسادى. ايەل كىسىلەر ءالسىز ءارى نازىك بولعاندىقتان، پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ) ولاردى نازىك اينەككە ۇقساتقان. ايەل كىسىلەردىڭ قاباعىنا كىربىڭ ۇيالاعانىن، جانى اۋىرعانىن ۇناتپايتىن.
پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ. ) تابۋك نەمەسە حايبار شايقاسىنان قايتقان ەدى. حازىرەت ايشا زاتتارىن قويعان ساندىقتىڭ بەتىنە ماتا جابىلىپتى. جەل سوعىپ، حازىرەت ايشانىڭ ويىنشىقتارىنىڭ بەتى جابىلعان ماتانىڭ ءبىر شەتى اشىلىپ قالدى. پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ. ) بۇنى كورىپ: «ءاي، ايشا، مىناۋ نە؟» دەپ سۇرادى. ايشا انامىز: «قىزدارىم» دەپ جاۋاپ بەردى. حازىرەت پايعامبار ويىنشىقتاردىڭ اراسىنان ەكى قاناتتى اتتى كورىپ: «ال مىناۋ نە؟» دەپ سۇرادى. «ول ات» دەدى حازىرەت ايشا. حازىرەت پايعامبار (س. ا. ۋ. ): «ۇستىندەگىلەرى نە؟ » دەگەندە، «قاناتتارى» دەگەن جاۋاپتى ەستىدى. پايعامبارىمىز «اتتىڭ قاناتتارى بولا ما؟» دەگەندە، حازىرەت ايشا: «سۇلەيمەن پايعامباردىڭ اتتارىنىڭ قاناتتارى بولعانىن ەستىمەپ پە ەدىڭىز؟» دەپ جاۋاپ بەردى. ايشا انامىز بىلاي دەيدى: «راسۋلاللا (س. ا. ۋ. ) بۇنى ەستىگەندە، كۇلدى. ءتىپتى ازۋ تىستەرىن دە كوردىم» (ءابۋ ءداۋىت، ادەپ، 62)
بايقالعانداي، پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ. ) وتباسىندا ازىلدەگەندى ۇناتاتىن. ۇنەمى جىلى ءجۇزدى ەدى. اللانىڭ بۇيرىقتارى مەن تىيىمدارى اياقاستى ەتىلسە عانا اشۋلاناتىن. وندا دا اللانىڭ بۇيرىعىن ورىنداۋ نە حارام ىستەن باس تارتقىزۋ ءۇشىن بارىنشا سوعان ارەكەت جاسايتىن. راسۋلاللا (س. ا. ۋ. ) وتباسى مۇشەلەرىنىڭ الدىنداعى ءوزىنىڭ مىندەتتەرىن ويلاپ، ءجيى الاڭدايتىن. ولاردى ۇنەمى وسى دۇنيەمەن سالىستىرىپ، ارعى دۇنيەنىڭ ماراپاتى مەن اسەمدىكتەرىنە ىنتالاندىراتىن. تۇندە تاحاججۋد نامازىنا تۇرعاندا، جارلارىنىڭ دا وسى ءبىر ىزگى ءناپىل قۇلشىلىققا قاتىسۋىن قالايتىن. سۇيىسپەنشىلىكپەن ءارى جۇمساقتىقپەن وسىنداي ءناپسىل قۇلشىلىقتارعا ىنتالاندىراتىن (قۇرتۋبي، احكامۋل- قۇران، 1995, ت. VI، 174؛ تيرميزي، ءتاپسىر، 34)
قورىتا كەلگەندە، جۇپ جازباي ءومىر سۇرەمىز دەپ شەشىم قابىلداعان ەرلى- زايىپتىلار ءبىر- ءبىرىنىڭ قادىرىن ءبىلۋى ءتيىس، ءوزارا قۇرمەت پەن جانقيارلىقپەن يسلام بەلگىلەگەن ۇستانىمدارعا باس يە وتىرىپ، ۇلى اللانىڭ رازىلىعىن الۋعا تىرىسۋى كەرەك. ءومىردى ايەلدىڭ دە، ەر كىسىنىڭ دە قيىنداتۋعا قۇقى جوق.
الدابەرگەن ۇسەن
islam.kz
