اسانالى ءاشىموۆ، قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى: مەندە بيزنەس جوق. مەندە ابىروي-اتاق بار

-  اسانالى اعا، ساحنا ونەرى اتتى قۇدىرەتتى باعىندىرعان، كىسىلىكتىڭ دە، كىشىلىكتىڭ دە ءبارىن ءبىر بويىڭىزعا جيناعان بەلگىلى تۇلعاسىز. ءبىر پايىز تالانتتان وزگەنىڭ ءبارى ەڭبەكپەن كەلەتىنىن دە حالقىڭىزعا مويىنداتتىڭىز. قىسقا قايىرعاندا، بارماقتاي باق قونعان جاننىڭ بىرەگەيىسىز. دەسەك تە وسىناۋ ءبىر عۇمىرعا تاتيتىن ونەر جولىڭىزدا نەنى جاسادىم، نەندەي تىرلىگىمدى جاساي المادىم دەگەن جۇرەك تۇكپىرىڭىزدە سالماقتى وي قالىپ قويمادى ما ەكەن؟..

- ومىرگە، تاعدىرعا وكپەلەۋگە دە، رەنجۋگە دە بولمايدى. كەرىسىنشە باسىنا قايعى-قاسىرەت تۇسپەگەن ادام باقىتسىز. ول - ءومىردىڭ سىنى، سىناعى. ءومىر سىنىن كورمەگەن كىسى ءومىر كوردىم دەمەسە كەرەك. تەك ونەردە ەمەس، جالپى ومىردە حالىققا تانىمال قايراتكەرلەردىڭ «اتتەگەن-اي» دەيتىن كەزەڭدەرى بولاتىنى تابيعي زاڭدىلىق.

ماسەلەن جازعان دۇنيەڭ جاريالانعان سوڭ «قاپ، مىنا ءبىر تۇسىنا مىناداي ءسوزدى ەنگىزۋ كەرەك ەدى...» دەگەن سياقتى وكىنىشتەر بولادى، اسىرەسە بىزدە. دەگەنمەن اكتەر ءوزى سومداعان رولىنە ءوزى ريزا بولماي وتىرعانى دۇرىس.

بۇل قاسيەت اكتەرلىك شەبەرلىگىن شىڭداي تۇسەتىن ۇلىلاردىڭ عانا قولىنان كەلەدى. بىزدە كوبىنەسە اتاق-داڭقتى كوتەرە الماي داندايسىپ كەتەتىندەر بار. ال ۇلى ايمانوۆ، ۇلى اۋەزوۆ، ۇلى ساتپايەۆ سىندى تۇلعالار نەكەن-ساياق.

جالپى ونەر ادامدارى سوڭعى دەمى تاۋسىلعانشا ارەكەتتە جۇرگەنى دۇرىس. سول سياقتى مەنىڭ دە حالىققا بەرەرىم، ءالى جاسايتىنىم بار. سونىڭ ءبارى بويىما سيماي جاتقاندىقتان كەيدە قالام ۇستاپ قاعازعا تۇسىرەمىن. كۇندەلىك، ەستەلىكتەر جازامىن. كۇندەلىك -  ادام ءومىرىنىڭ جىلناماسى. بۇل جازۋشىلىقتان ەمەس كەلەشەككە ونەر جايىندا جازىپ، ءبىر نارسە قالدىرۋ كەرەك بولعاندىقتان. اكتەر دەگەن ءسوزدىڭ اياسىندا وزىندىك تاجىريبەڭنەن سىر شەرتسەڭ، ىزدەنگەن ۇرپاعىڭ وسىدان ءبىر نارسە ۇيرەنسە ەكەن دەگەن ۇمىتپەن.

-  ونەردى تيىن-تەبەننىڭ تۋلاعىنا اينالدىرىپ العان جوقپىز با؟ وزىندىك پىكىرىڭىز...

-  اتتەگەن-ايىم... ءدال قازىرگى تاڭدا شالدىر-بۇلدىر ارتىستەر كوپ. حالىق ايتادى عوي «ءوزى ءبىر ءارتىس ەكەن...» دەپ. ولار -  سول «ارتىستەر». تەاتردىڭ ۇلكەن شەبەرلەرىن الىپ قاراشى، سولاردىڭ ءارقايسىسى ءبىر-ءبىر تاريح.

اكتەرلىك - بۇل عىلىم. اكتەر دە ادام جانىنىڭ ينجەنەرى. ول -  قاسيەتتى، جەتەسىندە بار، وي-تۇجىرىمى العىر، ءىرى فانتازەر ادام بولۋى شارت. بۇعان قوسا تۋابىتتى تالانت كەرەك. بىزدە حالىق تەاترلارى بار، سولاردىڭ كەيبىرى الاڭ-جۇلاڭ، كەزدەيسوق نارسەلەر جاسايدى دا سونى وزدەرى «شەبەرلىك» دەپ تۇسىنەدى. سولاردىڭ «ارتىستىگىن» تەلەديداردان كورىپ وتىرىپ وزىمنەن-ءوزىم ۇيالامىن.

بىزدەر اعا بۋىننىڭ ۇلكەن مەكتەبىنەن وتتىك. ولار ساحنادا وينامايتىن، وبراز جاسايتىن. ويناۋ - بۇل شارتتى ءسوز. ويناۋ - بۇل كارتا، بيليارد ويناۋ. ال اكتەر كەيىپكەردى سومدايدى، ساحنادا ءومىر سۇرەدى. تەر توكپەي، جۇيكە توزدىرماي جاقسى ونەر تۋمايدى. ونەرگە شىدامدى، ءتوزىمدى جۇيكە كەرەك. ودان سەنىڭ دەنساۋلىعىڭ بۇزىلمايدى، قايتا سەنىڭ ومىرىڭە ءومىر قوسىلادى. قينالىپ جاساعان جۇمىس - ول سەنىڭ «كايفىڭ». ساحنانىڭ سىرتىندا جۇمىس ىستە، ال ساحناعا شىققاندا دەمال. ال ەندى ساحنانىڭ سىرتىندا جۇمىس ىستەمەي ساحناعا شىقساڭ، ول ءوزىڭدى تىعىرىققا اكەپ تىرەيدى. ساحنا - بويىڭداعى جۇگىڭدى جەڭىلدەتەدى.

«قىز جىبەك» تۋرالى ءسوزدىڭ ءبارى بەكەر»

-  ءسىزدىڭ شىعارماشىلىق شەبەرلىگىڭىزدى شىڭداپ، حالىققا تانىتقان فيلم -  «قىز جىبەك». وسى فيلمگە كەزىندە كەڭەستىك قوعام تاراپىنان قيانات جاسالىپ، كينونىڭ كوپ جەرى قيىلىپ، كينولەنتادان مۇلدەم الىپ تاستالىندى دەگەن ءسوز بار. شىنىندا دا «قىز جىبەككە» قاتىستى بۇرىن-سوڭدى ايتىلماعان جايتتار بار ما؟

- فيلم تۋرالى ءار الۋان پىكىردەگى ءسوزدىڭ ءبارى بەكەر. «قىز جىبەك» - وسى قالپىنىڭ وزىندە بىزگە جەتكىلىكتى. ايتسە دە ونەرگە بۇيرىق بەرىلگەننەن سوڭ، ونەردى تۇسىنبەيتىن پەندەلەردىڭ پىكىرلەرى بولعاننان سوڭ، فيلمنىڭ وندىرىسكە قابىلدانار ساتىندە كەي تۇسىنىڭ قيىلىپ، ەكراننان الىپ تاستالىنىپ، ونىڭ 20-25 پايىزى عانا كىرگەنىن ايتپاي كەتۋگە بولماس. بۇل سەنزۋرا تاراپىنان بولعان قيانات. ول كەزدە مۇنداي نارسەلەرگە لۋپامەن قارايتىن. ايتالىق، سونىڭ كەسىرىنەن كينولەنتانىڭ ءون بويىنداعى بەكەجانعا قاتىستى ەركىن قيمىلعا تولى تۇستارى مەن قازاق جاساعىنىڭ قورەن قالماق قولىمەن شايقاسى، كينو سوڭىنداعى جىبەكتىڭ جايىققا اعىپ بارا جاتقان جەلەگىن جات جەرلىكتەر نايزامەن ءىلىپ الىپ، يتشە ىرىلداسىپ جىرتۋى سياقتى كادرلار كورەرمەنگە جەتپەي قالدى.

مۇنىڭ باستى سەبەبى، سول كەزدەگى ساراپشىلاردىڭ «باسبۇزار بەكەجان تاربيەلى تولەگەننەن باسىم بولماۋى كەرەك». قورەن قالماق قولىمەن اراداعى شايقاس بەينەلەنگەن كورىنىستە قازاق جاساعىنىڭ سانى «الەكساندر نيەۆسكي» فيلمىندەگى اسكەرلەردەن دە كوپ بوپ كەتكەن-مىس، «كينورەجيسسەردىڭ جاۋلارعا سۋعا اعىپ بارا جاتقان جەلەكتى جىرتقىزۋىندا ءبىر گاپ بار» دەگەن سەكىلدى اسىرە كۇمان-كۇدىكتەر ەدى. وسىلايشا ىلەنىڭ بويىندا اي بويىنا تۇسىرىلگەن كەرەمەت كورىنىس - قازاق-قالماق شايقاسى مۇلدەم الىنىپ قالىپ، ونىڭ ورنىنا جاۋدىڭ شاعىن شولعىنشى توبىمەن قاقتىعىسىپ قالعان شورە-شورە قازاق جىگىتتەرى عانا قالادى. فيلم فينالىنداعى جىبەكتىڭ جەلەگىندە شىنىندا دا سيمۆولدىق استاردىڭ بارى راس ەدى. بۇل سيمۆول - ەل ىشىندە بىرلىك پەن ىنتىماقتى مەڭزەيدى.

ال فيلم ءتۇسىرىلىمى الاڭىنداعى باسقوسۋدىڭ ءوزى تاريح. «قىز جىبەكتىڭ» سەناريىن تالقىلاۋعا ارنالعان العاشقى باس قوسۋدا عابەڭ - عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ ارنايى كەلىپ، ونى ءبارىمىزدىڭ الدىمىزدا باسىنان اياعىنا دەيىن ءوزى وقىپ، ءتۇسىندىرىپ بەرگەنىن جۇرت بىلە بەرمەۋى مۇمكىن. «بۇل ءوزى قايتالانا بەرمەيتىن وقيعا. عابەڭنىڭ داۋىسى ستۋديامىزدىڭ التىن قورىندا قالسىن»، - دەپ جازۋشىنىڭ سونداعى ءبىر جارىم ساعاتتىق ءسوزىن تاسپاعا جازدىرتىپ العان بولاتىن. الايدا سول ءسوزى قولدى بولىپ، تاپتىرماي كەتتى.

كورەرمەندەردىڭ كوزىنەن تىس دەتالدىڭ ءبىرىن ايتايىن. بۇگىندە بەلگىلى عالىم ءومىرزاق ايتباي ۇلىنىڭ سىرلىبايدىڭ ءرولىن سومداعان اياعى سال، دەنساۋلىعى دىمكاس كەنەنباي قوجابەكوۆتى فيلم ءتۇسىرىلىپ بىتكەنشە ارقالاپ ءجۇرۋى ەدى. ءومىرزاقتى ەكى سەريالى تۇڭعىش قازاق كينوسىنىڭ جالاڭتوس جانكۇيەرى دەۋگە دە بولادى. ول كينو ءتۇسىرۋ الاڭى دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن. كەنەكەڭدى اتقا دا، تاققا دا وتىرعىزاتىن ەكران سىرتىنداعى ەنتۋزياست كومەكشىسى بولدى. مەنىڭ كوزقاراسىمشا، ءىنىنىڭ اعاعا دەگەن ءىلتيپاتى كوڭىلى قاياۋ كەنەنباي قوجابەكوۆتىڭ جان جاراسىن جەڭىلدەتىپ، ونىڭ وزىنە تاپسىرىلعان ءرولدى ءساتتى ويناپ شىعۋىنا ۇلكەن مورالدىق دەمەۋ بولدى دەپ ايتار ەدىم.

رەجيسسەر سۇلتان قوجىقوۆتىڭ تولەگەننىڭ اتىنا ەر-تۇرمان ىزدەۋىنىڭ ءوزى ءبىر توبە اڭگىمە.

رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىن ارالاپ ءجۇرىپ، «وسى دۇرىس-اۋ» دەيتىن جيىرماعا جۋىق ەر-تۇرماندى تاۋىپ اكەلگەنى بار. سونىڭ ىشىندە كۇمىس جۇگەندى قۇراندى ەر كوزدىڭ جاۋىن الۋشى ەدى. بۇل اقىن ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ الماتى وبلىسىنا قاراستى اۋىلداردىڭ بىرىنەن ساتىپ العان «كوللەكتسياسى» بولىپ شىقتى. ولجەكەڭنىڭ بۇل دۇنيەسى فيلمدە قۇمان تاستانبەكوۆكە بۇيىردى.

سونىمەن، رەجيسسەر سۇلتان قوجىقوۆ فيلمگە جاقسى دۇنيەلەردى الا ءبىلدى. وكىنىشتىسى، كينولەنتادان قيىلىپ الىپ تاستالىنعان كادرلاردىڭ كينوستۋديا قورىندا ساقتالماۋى. بۇل وعان جاۋاپتى ادامداردىڭ سالاقتىعىنان ەمەس، قارجىلىق-شارۋاشىلىق قاتاڭ ءتارتىپتىڭ سالدارىنان تۋعان جايت.

ولاي دەيتىنىمىز، پلەنكانىڭ قۇرامىندا كۇمىس بولعاندىقتان ونىڭ ءاربىر مەترىنىڭ ءوزى سول كەزدە ەسەپتەۋلى دۇنيەگە جاتاتىن. قازىرگى كۇنى دە سولاي. سوندىقتان ونىڭ براكقا شىعارىلىپ، جارامسىز بولعان، كۇن كوزى شالىپ كۇيىپ كەتكەندەرىنىڭ ءوزى مۇقيات جيناستىرىلىپ، ارتىنان ورتەلىپ، ولاردىڭ كۇلىنەن كۇمىس ايىرىلىپ الىناتىن. «قىز جىبەكتەگى» قيىلىپ قالعان كادرلار مەن ەپيزودتار دا سولاي بولدى. ولاردى سۇلتان قوجىقوۆ اعامىز جانىن سالىپ قانشا قورعاشتاعانمەن، بەس-التى جىلدان سوڭ امالسىز كۇمىس وندىرۋشىلەردىڭ قولىنا بەرۋىنە تۋرا كەلگەن بولاتىن.

«مەندە بيزنەس جوق. مەندە ابىروي-اتاق بار»

-  كەلمەسكە كەتكەن كەڭەستىك ءداۋىر مەن بۇگىنگى تاۋەلسىزدىك تۋرالى از-كەم پىكىرىڭىز...

-  كەلمەسكە كەتكەن داۋىرگە مەن توپىراق شاشا المايمىن. قىزمەت ەتكەن، مەنىڭ ادال ەڭبەك ەتكەن، ابىروي-اتاققا جەتكەن ۋاقىتىما تۇسپا-تۇس كەلگەن كەزەڭ. اۋەزوۆ تەاترىنىڭ شارىقتاپ، وداقتاعى ءتورت تەاتردىڭ قاتارىنا قوسىلعان كەزەڭى. مەن وسىنىڭ ءبارىن باسىمنان وتكىزە تۇرىپ، ول ءداۋىردىڭ جاقسىلىقتارىن پالەن، تۇگەن ەدى دەپ قالاي جوققا شىعارامىن. ءار كەزەڭنىڭ بەلگىلى ءومىر سۇرەتىن ۋاقىتى بولادى. كەڭەستىك ءداۋىردىڭ مەرزىمى سولاي ءبىتتى، ونىڭ ارتىنان اڭگىمە ايتۋدىڭ قاجەتى جوق. تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭى بىزدەرگە كوپتەگەن جاقسىلىقتار سىيلاعانىنا ءبارىمىز كۋا بولۋدامىز عوي.

- دوسىڭىز كوپ پە، الدە دۇشپان كوپ ارتتىردىڭىز با...

-  دوس تا، دۇشپان دا بار. ەندەشە دوسپەن قاتار ماعان دۇشپاندارىم دا كەرەك. ەكەۋىنە ۇنەمى بىردەي باقىت تىلەپ وتىرامىن.

-  ازاماتتىق اردى قالاي تۇسىندىرەسىز؟

-  ادامعا ەڭ قاجەتتىسى -  ءوز ارىڭنىڭ الدىندا ايناعا قاراپ تۇرىپ وزىڭە-ءوزىڭ ەسەپ بەرە الۋىڭ. سونداي ادام ءتۇبى جامان ەمەس. ال اكتەر ءوز شىندىعىن ايتاتىن، ءوز ارىنىڭ الدىندا تازا، ءوز قاتەسىن كورەتىن، قىسقاسى ۇيالماي، ادامنىڭ بەتىنە تۋرا قارايتىنداي جاعدايدا ءجۇرۋى كەرەك-اق.

-  قانداي بايلىعىڭىز بار؟

- مەندە بيزنەس جوق. مەندە ابىروي-اتاق بار. حالىققا جۇعىمدى تىرلىك اتقارساڭ، حالىق ءوزى-اق الاقانىنا سالىپ الىپ كەتەدى. الاقان دەگەن ءسوزدىڭ سالماعى بار. «حالىقتىق الاقان» دەگەن ءسوزدىڭ ماعىناسى وسى بولسا كەرەك. حالىقتىڭ الاقانى - سەنىڭ اتقارعان جۇمىسىڭ.

- اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

سۇحباتتاسقان: قىزجىبەك ءابدىعاني قىزى

«قازاق» گازەتىنىڭ مادەنيەت، ادەبيەت ءبولىمىنىڭ رەداكتورى

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى