مۇحاممەد ءاليدى يسلامعا اكەلگەن مالكولم يكس تۋرالى نە بىلەسىز؟

ول امەريكانىڭ قارا ناسىلدىلەردى جانۋارعا تەڭەپ، ادام قاتارىنا قوسپايتىن كەزى.

مۇنداي قىسىمعا شىداي الماعان ەرل ليتتل ازات ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن قارا ناسىلدىلەردى وزدەرىنىڭ تاريحي وتانى افريكاعا قايتۋعا ۇگىتتەي باستايدى. وعان التى اعاسىنىڭ تورتەۋى اق ناسىلدىلەردىڭ قۇلدىعىندا قايتىس بولعانى دا سەبەپ بولسا كەرەك.

سونىمەن نە كەرەك، راسيستەر (ناسىلشىلدىك پيعىلدى جاقتاۋشىلار - رەد.) مالكولمنىڭ اكەسىنە دە تىنىشتىق بەرمەدى. ءۇيىن ورتەپ قوقان-لوققى كورسەتتى. اقىرىندا پويىزدىڭ رەلسىنە تاڭىپ، بايلاپ تاستاپ ءولتىردى. بۇل كەزدە مالكولمنىڭ جاسى نەبارى التىدا بولاتىن. مىنە، وسى كەزدەن ونىڭ بويىندا اق ناسىلدىلەرگە دەگەن وشپەندىلىك قالىپتاستى.

مالكولم توعىزعا كەلگەندە اناسى باسىنا تۇسكەن اۋىرتپالىقتارعا شىداي الماي، جۇيكە اۋرۋلارىنىڭ اۋرۋحاناسىنا جاتقىزىلادى. پاناسىز قالعان مالكولم ميچيگان شتاتىنىڭ لانسينگ قالاسىنداعى بالالار ۇيىنە ورنالاستىرىلادى. التىنشى سىنىپقا دەيىن جاقسى وقىعان ول زاڭگەر بولۋدى ارماندايدى. ءبىراق اق ءناسىلدى ۇستازىنىڭ «زاڭگەر بولۋ نەگرگە قول ەمەس، وزىڭە لايىق ماماندىق تاڭدا» دەگەن سوزىنە نامىستانعان ول 12 جاسىندا مەكتەپتى تاستاپ كەتەدى. 14 جاستان 21 گە دەيىن ءتۇرلى جولمەن اقشا تاپقان مالكولم كەيىن بوستونداعى اپكەسىنىڭ قولىنا كەلەدى. ۇلكەن قالادا ول اينالىسپاعان قاراقشىلىق ءىس قالمايدى. ۇرلىقشى، ناشاقور، زيناقورعا اينالادى. ەسىرتكى ساتىپ، جەڭگەتايلىق جاساۋعا دەيىن بارادى. ونىڭ قىلمىس الەمىندەگى لاقاپ اتى شاشىنىڭ قىزعىلت تۇسىنە وراي «جيرەن» بولاتىن. ارينە، مۇنداي جولمەن جۇرگەندەردىڭ ءومىرىنىڭ سوڭى ەكى- اق جەردە جالعاساتىن ەدى. ءبىرى - تۇرمە بولسا، ەكىنشىسى - مەزگىلسىز كەلەتىن ءولىم. مالكولمگە ءبىرىنشىسى بۇيىرعان ەكەن. 19 جاسىندا ۇرلىق جاساعانى ءۇشىن 15 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلىپ، تۇرمەگە كەتە باردى.

تۇرمەدە وتىرىپ، يسلاممەن تانىسۋ

اللا قالاعان ادامىنا يمان بەرەدى، قالاعان ادامىن تۋرا جولعا سالادى عوي. تۇرمەدەگى مالكولمنىڭ ەلايدج مۇحاممەد باسقاراتىن «يسلام ۇلتى» قوزعالىسىنىڭ مۇشەسى دجون بەمبريمەن تانىستىعى ومىرىندەگى ۇلكەن بەتبۇرىسقا سەبەپ بولدى. بەمبري قارا ناسىلدىلەردىڭ تەڭدىگى تۋرالى ءسوز قوزعاپ، ءوزى بىلەتىن يسلام قاعيدالارىن مالكولمگە تۇسىندىرەدى. ءبىراق «يسلام ۇلتى» ۇيىمىنىڭ ادامدارىن يسلام ءدىنىن تولىق ۇستاناتىن مۇسىلماندار ەدى دەپ ايتۋ قيىن. ويتكەنى ولاردىڭ كۇپىرلىككە تولى «اللا قارا ادامنىڭ، ياعني ۋوللەس فاررد مۇحاممەدتىڭ بەينەسىندە جەرگە 1935 -جىلى كەلدى» دەگەن سوزدەرى بار-تىن. ۋوللەس كەيىننەن ەلايدج مۇحممەدتى ءوزىنىڭ ەلشىسى ەتىپ تاعايىنداپ كەتەدى. وسى ەلايدج مۇحاممەد «جۇماق تا، توزاق تا جوق، ونىڭ ءبارى وسى دۇنيەدە» دەگەندى ايتتى. ونىڭ باسقا دا يسلامعا قايشى كەلەتىن كوپتەگەن كۇپىرلىگى بار بولاتىن. ءبىراق ءدال سول ساتتە مالكولمنىڭ يسلام دىنىنەن مۇلدە حابارى جوق ەدى. «يسلام ۇلتى» قوزعالىسى وكىلدەرىنىڭ «ءبىز شوشقانىڭ ەتىن جەمەيمىز»، - دەگەنىن ەستىگەندە، اناسىنىڭ مۇنى بالالار ۇيىنە اكەتىپ بارا جاتقاندا «ۇلىما شوشقا ەتىن جەگىزبەڭدەرشى»، - دەپ شىر-پىر بولعانىن ەسىنە الدى. اناسى سونداي تاقۋا جان ەدى. «ىشىمدىك ىشپەيمىز، ناشا شەكپەيمىز، زينا جاسامايمىز. اق ناسىلدىلەردىڭ الدىندا ءوز قۇقىعىمىزدى قورعايمىز. قۇداي ءبىزدىڭ جاعىمىزدا»، - دەگەننىڭ ءبارى قۇلاعىنا جاقتى. ازات بولۋدى ويلادى، اق ناسىلدىلەرمەن تەڭ دارەجەدە سويلەسكىسى كەلدى. ناشاقورلىق، ىشىمدىككە ۇيىرلىك سەكىلدى ادەتتەرىن تاستادى. شوشقا مەن زينادان باس تارتتى. اللا تىيىم سالعان نارسەلەردەن تىيىلعاننان كەيىن ونىڭ جۇرەگى تازارا باستادى. حريستيان ءدىنىن جەك كورەتىندىگى ءۇشىن تۇرمەدە «شايتان» اتانسا، يسلام دىنىنە وتكەننەن كەيىن ۇلگىلى مۇسىلمانداردىڭ بىرىنە اينالدى. مالكولم سولاي تۇرمەدە وتىرىپ-اق «يسلام ۇلتى» قوزعالىسىنىڭ مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى بولدى. اق ناسىلدىلەردى جەڭۋ ءۇشىن بىلىممەن قارۋلانۋ كەرەكتىگىن جاقسى ءتۇسىندى. قايعى-قاسىرەتىنىڭ بارلىعىن ۇمىتىپ، وقۋعا دەن قويا باستايدى. وسى كەزدەر تۋرالى ەستەلىگىندە مالكولم تۇرمەدە وتىرسا دا، ءوزىن بوستاندىقتا جۇرگەندەي سەزىنگەنىن ەسىنە الادى. تۇرمەدەن شىققانىنشا امەريكاداعى قارا ناسىلدىلەر ۇيىمىنىڭ كوسەمى ەلايدج مۇحاممەدپەن ۇزبەي حات جازىسىپ تۇردى. ەلايدج وعان امەريكاعا كۇشپەن قونىس اۋدارعان اتا-بابا تاريحىن ايتىپ بەردى. قارا ناسىلدىلەردىڭ ءوز فاميليالارىنان ايىرىلىپ قالعانىن، قازىر يەمدەنىپ جۇرگەن فاميليالارى قۇلدىقتا ۇستاعان يەلەرىنىڭ مەنشىگى ەكەنىن بىلدىرەتىنىن ەستيدى. مالكولم وسى 1950 -جىلدان ءوزىنىڭ «ليتتل» اتتى فاميلياسىنان باس تارتىپ، ءوزىن «ح» ياعني «بەلگىسىز» دەگەن فاميليامەن اتاي باستايدى. ول وسىلاي اق ناسىلدىلەر موينىنا ىلگەن قۇلدىق قامىتىنان قۇتىلماق بولعان ەدى.

اعىلشىن ءتىلىنىڭ 24 مىڭ ءسوزىن جاتتاپ العان مالكولم

مالكولم يكس وزىنە كەسىلگەن 15 جىلدىڭ 9 جىلىن تۇرمەدە وتكىزىپ، 1952 -جىلدىڭ تامىزىندا مەرزىمىنەن بۇرىن بوساپ شىعادى. ول بوستاندىققا شىققاندا ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيى ەڭ جوعارى دارجەدە ەدى. «التىنشى سىنىپتا وقۋدى تاستاپ كەتكەن، كەيىن تۇرمەدە وتىرعان ادام ونداي جوعارى دارەجەگە قالاي جەتتى؟» دەپ ويلاۋىڭىز زاڭدى دا. مالكولم ءدىندى بىلگەننەن، ونى قابىلداعاننان كەيىنگى ءومىرى تۋرالى بىلاي دەيدى: «مەن وسىدان كەيىن وتىرىك ايتقان جوقپىن. ۇرلىق جاساپ، بوتەن ايەلگە كوز سالعان ەمەسپىن. وسىدان كەيىن ىشىمدىكتى دە اۋزىما المادىم. ناشاعا دا جولامادىم. تەمەكى شەكپەدىم، قۇمار ويىندارىن وينامادىم. سەبەبى مەن وزىمە اللانىڭ قۇلى بولۋعا، وعان عانا قىزمەت ەتۋگە سەرت بەرگەن ەدىم». اللانى تانىعان مالكولم تۇرمە كىتاپحاناسىن تۇگەلدەي وقىپ تاۋىسادى. تۇرمەدە بولعان ۋاقىتتىڭ ءتورت جىلىندا اعىلشىن ءتىلىنىڭ بۇكىل سوزدىگىن، ياعني 24 مىڭ ءسوزدى جاتتاپ الادى. ول: «جاۋىمىز ءبىزدى تىلىمەن جەڭىپ وتىر. سوندىقتان مەن ولاردى وزدەرىنىڭ تىلىمەن جەڭگىم كەلەدى» دەپ اعىلشىن ءتىلىن اق ءناسىلدى امەريكالىقتاردان ارتىق مەڭگەردى. سوزدىكتەردى جاتتاپ، ادامدار كوللەدجدە، ۋنيۆەرسيتەتتە وقيتىن ماتەماتيكا، تاريح، بوتانيكا، بيولوگيا، الەۋمەتتانۋ، پسيحولوگيا عىلىمدارىنىڭ بارلىق نەگىزگى كىتاپتارىن وقىپ بولعان سوڭ «مەن وقۋدى ءبىتىردىم» دەپ جاريالادى. كەيىن وسى ۋاقىتتارى وقىعان كىتاپتارى تۋرالى ۇلكەن- ۇلكەن وچەركتەر جازدى. سولاي تۇرمەدەن جارتى الەمنىڭ ءبىلىمىن ارقالاپ شىققان مالكولم ازاتتىقتا ءدىن جولىنداعى قىزمەتىن باستاپ كەتكەن ەدى.

50 مىڭ ادامدى «يسلام ۇلتى» ۇيىمىنا كىرگىزگەن مالكولم

«يسلام ۇلتى» قوزعالىسى وزدەرىنىڭ قۇلشىلىق ەتەتىن ۇيلەرىن «مەشىت» دەپ اتامايتىن، «مۇحاممەدتىڭ يسلام حرامدارى» دەيتىن. ولاردىڭ العاشقى حرامدارىنىڭ ىرگەسى 1953 -جىلى ماۋسىمدا دەترويتتا قالانىپ، مالكولم نەگىزگى ءدىن قىزمەتكەرىنىڭ كومەكشىسىنە اينالادى. ءدال سول جىلى بوستوندا 11- حرام سالىنسا، 12- قۇلشىلىق ءۇيى 1954 -جىلى ناۋرىزدا فيلادەلفيادا بوي كوتەرەدى. ولاردىڭ «مۇحاممەد ايتادى» اتتى گازەتتەرى جارىق كوردى. ءبىلىمدى، سوزگە شەشەن مالكولم يكس از ۋاقىتتا «يسلام ۇلتىنىڭ» ليدەرلەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. ونى كورگەندەر بويى 2 مەترگە جۋىق، ۇنەمى تاپ- تۇيناقتاي، تاپ- تازا جۇرەتىن ەدى دەپ سيپاتتايدى. ال سويلەگەندە ادامداردى باۋراپ الاتىن، ايتقانىنا سەندىرەتىن ەرەكشە قاسيەت بولاتىن دەيدى. ونىڭ ارتىنان ەرگەن افروامەريكاندىقتاردىڭ سانىندا ەسەپ جوق ەدى. ماكولمنىڭ ءومىرىن زەرتتەۋشىلەردىڭ جازۋىنشا ونىڭ تۇرمەدەن شىققاننان 1960 -جىلدارعا دەيىنگى تىنىمسىز قىزمەتىنىڭ ناتيجەسىندە «يسلام ۇلتىنىڭ» مۇشەلەرىنىڭ سانى 1200 ادامنان 70000 ادامعا دەيىن وسكەن ەكەن. ولاردىڭ اراسى اتى اڭىزعا اينالعان بوكسشى مۇحاممەد ءالي دە بولاتىن. مالكولممەن ەندى بيلىك تە ساناسا باستايدى.

مۇسىلمان شاريعاتىنا ساي ۇيلەنۋ

1955 -جىلى مالكولم ءوزىنىڭ لەكسيالارىنا ءجيى كەلەتىن بەتتي ساندەرس اتتى ارۋمەن تانىسادى. كەيىن ول قىز دا اتى-ءجونىن بەتتي يكس دەپ وزگەرتىپ، «يسلام ۇلتى» ۇيىمىنا مۇشە بولادى. يسلامنىڭ ءوزى بىلەتىن قاعيدالارىن، سونىڭ ىشىندە قىزبەن كەزدەسۋگە قاتىستى تىيىمدارىن قاتاڭ ۇستانعان مالكولم بەتتيمەن ەشقاشان وڭاشا كەزدەسپەيدى. تەك كوپشىلىك جۇرەتىن مۋزەي، كىتاپحانالارعا شاقىرىپ، اڭگىمەلەسىپ ءجۇردى. ال 1958 -جىلى تەلەفونمەن ۇيلەنۋگە ۇسىنىس ايتىپ، ەكى كۇننەن كەيىن شاڭىراق كوتەردى. بەتتي مالكولمگە التى قىز تۋىپ بەردى ءارى ەستەلىكتەرىندە ونىڭ وتە ۇلگىلى مۇسىلمان، وتباسىنا قامقور اكە بولعانىن ايتادى.

اقيقاتتى ىزدەپ قاجىلىققا اتتانعان مالكولم

ۋاقىت وتە مالكولم يكستىڭ «يسلام ۇلتى» ۇيىمىمەن قارىم- قاتىناسى كۇردەلىلەنىپ كەتتى. ول ۇيىم باسشىلارىنىڭ ءسوزى مەن ءىسى ساي كەلمەيتىنىن بايقاپ، نەكەسىز بالالارى بار ەكەنىن بىلەدى. ال ولار ماكولمنىڭ مۇنشالىق تانىمالدىلىعى ەلايدج مۇحاممەدتىڭ ابىرويىنا نۇقسان كەلتىرەدى دەپ ءتۇسىندى. اقىرى نە كەرەك، 1964 -جىلدىڭ 8 -ناۋرىزىندا مالكولم يكس بۇل ۇيىمنان كەتكەنىن رەسمي تۇردە مالىمدەيدى. ءبىراق يسلام ءدىنىن ارى قاراي دا ۇستانا بەرەتىنىن، ءوزى جەكە قارا ناسىلدىلەردىڭ قۇقىعىن قورعايتىن ۇيىم قۇراتىنىن ايتادى. ايتسا ايتقانىنداي ول ءدىني «يسلام مەشىتى كورپوراتسياسى» مەن زايىرلى «افروامەريكاندىقتار بىرلەستىگى» ۇيىمدارىن قۇرادى.

مالكولم ءوزىن ۇنەمى جەتىلدىرگەن، اقيقاتتى ىزدەگەن ادام بولدى. ول ءومىرىنىڭ اياقتالۋىنا بىرنەشە اي قالعاندا عانا ناعىز يسلامدى مەككەدەن تاپتى. ءسۇننيت دوستارىنىڭ ءبىرى وعان: «مالكولم، ەگەر يسلامدى شىن تانىعىڭ كەلسە، قاجىلىق جاسا، مەككەگە بار. جولىڭنىڭ قاراجاتىن مەن كوتەرەيىن»، - دەپ دۇرىس جولعا باعىتتاپ جىبەردى. جيدداعا كەلگەن كەزىن يكستىڭ ءوزى بىلاي سۋرەتتەيدى: «مەن ءوزىمدى يسلام ءدىنىنىڭ قىزمەتشىسى ساناپ ءجۇرىپپىن. ءبىراق اقىماق ەكەنمىن. مۇسىلماندارشا قۇلشىلىق جاساۋدى دا، ءتىپتى دۇرىس دارەت الۋدى دا بىلمەيدى ەكەنمىن عوي. مۇندا كەلىپ، يسلام تۋرالى ەشتەڭە بىلمەيتىنىمدى ۇقتىم». راسىمەن دە ول قۇراننىڭ بەتىن جيددادا العاش اشتى. مۇحاممەد پايعامباردىڭ (س. ا. ۋ. ) كىم ەكەنىن سول جەردە ءتۇسىندى. 1964 -جىلى ساۋىردە قايتادان ءشاھادات ايتتى. قاجىلىقتى قالاي اتقارۋدى ۇيرەندى. ارابتار دا اعىلشىن تىلىندە سويلەپ، قۇجاتى امەريكادان كەلگەنىن ايعاقتاپ تۇرعان مالكولمنىڭ مۇسىلماندىعىنا العاشىندا سەنبەدى. تەك بۇرىننان تانىس مىسىر ەلشىسى ابدۋراحمان حاسان اززامنىڭ كۋالىگىنەن كەيىن عانا ونى قاسيەتتى مەككە قالاسىنا كىرگىزدى. قاسيەتتى مەكەنگە تابان تيگىزگەندەگى يكستىڭ العان اسەرى ەرەكشە ەدى. التى كۇن وتكەننەن كەيىن ول سونداعى اسەرىنىڭ ءبارىن سيپاتتاپ، مينادان ارافاتقا اتتانايىن دەپ تۇرعان جەرىندە امەريكاعا حات جازدى. حاتى بويسۇنعان، وكىنگەن تاۋبە ەتكەن، ءوزىن قۇلشىلىقپەن تازارتقان ادامنىڭ حاتى ەدى.

مالكولمنىڭ امەريكانى ءدۇر سىلكىندىرگەن مەككەدەن جازعان حاتى

مەن يبراھيم (ا. س. ) مەن مۇحاممەدتىڭ (س. ا. ۋ. ) ءۇيى، باسقا دا قاسيەتتى كىتاپتار كەلگەن كوپتەگەن پايعامبارلاردىڭ وتانى بولعان قاسيەتتى جەرگە تابانىم تيگەنگە دەيىن مۇنشالىق قوناقجايلىق پەن وسىنشالىق ءدىن باۋىرلاستىعىن كورمەگەن، سەزىنبەگەن ەكەنمىن. وسىندا بولعان ءبىر اپتادا تەرىلەرىنىڭ ءتۇسى اركەلكى بولعانىنا قاراماستان اينالامداعىلاردىڭ ماعان كورسەتكەن مەيىرىمىنە تاڭعالىپ، تاڭىرقاعانىم سونداي، ءتىلىمدى جۇتىپ قويعانداي كۇيدە ءجۇرمىن.

ماعان بەرىلگەن ەڭ ۇلكەن نىعمەت - قاسيەتتى قالا مەككەگە كەلۋىم شىعار. مۇحاممەد اتتى جاس توپ باسشىمىزبەن قاعبانى جەتى رەت اينالىپ شىعىپ، ءزامزام بۇلاعىنان سۋ ءىشتىم. سافا مەن ءمارۋانىڭ اراسىندا جەتى رەت جۇگىردىم. مينا جازىعى مەن ارافات تاۋىندا قۇلشىلىق ەتتىم.

مۇندا الەمنىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىنەن كەلگەن ونداعان مىڭ قاجىلار بار. ولاردىڭ تۇرلەرى دە، تۇستەرى دە ءارتۇرلى. ءبىرىنىڭ كوزى كوك، ءتۇرى اققۇبا بولسا، ءبىرى - قاپ-قارا افريكالىقتىڭ ءدال ءوزى. سوعان قاراماستان ءبىز قاجىلىق راسىمدەرىنىڭ بارلىعىن بىرگە اتقاردىق، ناعىز باۋىرلاستىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتتىك. ءوز تاجىريبەمنەن بىلەمىن عوي، امەريكاداعى اق ناسىلدىلەر مەن قارا ناسىلدىلەردىڭ اراسىندا مۇنداي جاعدايدىڭ ورىن الۋى ەشقاشان مۇمكىن ەمەستەي.

امەريكاعا يسلامدى دۇرىس ءتۇسىنۋ اۋاداي قاجەت. سەبەبى، قوعامداعى ناسىلدىك بولىنۋشىلىك پەن وشپەندىلىكتى جوياتىن بىردەن- ءبىر ءدىن وسى عانا. مۇسىلمان الەمىنە جاساعان وسى ساپارىم بارىسىندا جۇرەكتەرى يسلاممەن تازالانعان اق ءناسىلدى ادامدارمەن كەزدەستىم، سويلەستىم، ءتىپتى بىرگە تاماق ءىشتىم. مۇنداي جاعدايدىڭ امەريكادا مۇمكىن ەمەس ەكەندىگى بەسەنەدەن بەلگىلى. تۇرلەرىنە، تۇستەرىنە قاراماستان ادامدار اراسىندا شىنايى باۋىرلاستىق، ءبىر- ءبىرىن جاقسى كورۋ دەگەننىڭ بولاتىنىن وسىندا ءجۇرىپ ۇقتىم.

مەنىڭ بۇل سوزدەرىم ءسىزدى تاڭعالدىرۋى مۇمكىن. شىنىمەن دە، وسى قاجىلىق بارىسىندا كورگەن- بىلگەندەرىم مەنى ويلانۋعا، وتكەنىمە قايتا ۇڭىلۋگە ماجبۇرلەدى. بۇرىنعى كوزقاراستارىم مەن ويلارىمنان وڭاي باس تارتتىم. سەبەبى مەن شىندىقتىڭ بەتىنە تۋرا قاراپ، ونى سول قالپىندا قابىلداپ، ءبىلىمىمدى جەتىلدىرىپ ۇيرەنگەن اداممىن عوي. مەن اقيقاتتى ىزدەۋ جولىندا الەمگە سەرگەك قاراۋعا تىرىستىم ەمەس پە؟!

امەريكالىقتار ءبىر قۇدايعا سيىنا باستاسا، ادامزاتتىڭ دا ءبىر قالىپتان شىققانىن تۇسىنەر ەدى دەپ ويلايمىن. ونى تۇسىنسە تەرىسىنىڭ ءتۇسى ءۇشىن ادامدارعا جاساعان جامانشىلىقتارىنان دا ارىلار ەدى. امەريكاداعى ناسىلشىلدىك اۋرۋى جازىلمايتىن راك سىندى. گەرمانيانىڭ نەمىستەرىن دە قۇرتقان راسيزم ەدى عوي. ەندەشە امەريكانى مىنا جاماندىقتان قۇتقاراتىن ۋاقىت كەلگەن سىندى.

قاسيەتتى جەردە ءجۇرىپ امەريكاداعى اق ادامدار مەن قارا ناسىلدىلەردىڭ اراسىنداعى جاعدايدى تۇسىنە تۇسكەندەيمىن. امەريكالىق نەگردى ءناسىلشىل دەپ كىنالاۋعا بولمايدى، ول تەك امەريكالىق اق ادامدار تاراپىنان قانشاما جىل بويى كورسەتىلگەن كەمسىتۋلەرگە جاۋاپ بەردى. راسيزم امەريكانى قۇردىمعا تارتىپ بارا جاتقاندىقتان، ءوز تاجىريبەمە كوز جۇگىرتە وتىرىپ، اق ناسىلدىلەردىڭ بولاشاق ۇرپاقتارى، كوللەدج، ۋنيۆەرسيتەتتەردە وقيتىن ستۋدەنتتەرى جالعىز جول - اقيقات جولىنا ءتۇسىپ، راسيزمگە قارسى تۇراتىنىنا سەنەمىن.

وسىعان دەيىن ماعان ءدال وسىنداي قۇرمەت ەشقاشان كورسەتىلگەن ەمەس. بىرنەشە كۇن بۇرىن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ەلشىسى، كورولدەردىڭ قوناعى بولىپ جۇرگەن اق ادام ماعان ءوزىنىڭ قوناق ءۇي جابدىقتارى مەن توسەگىن ۇسىندى. امەريكادا مۇنداي قۇرمەت تەك كورولدەرگە كورسەتىلەتىنىن بىلەتىن مەن، وزىمە، قارا نەگرگە وسىنداي قۇرمەت كورسەتىلەدى دەپ ويلادىم با؟

مەن - راسيست ەمەسپىن. وتكەن ومىرىمدە اق ءناسىلدى ادامداردىڭ بارلىعىن كىنالادىم، مەنىڭ سوزدەرىم ولاردىڭ كىناسىزدەرىنە دە زيان تيگىزگەن بولۋى مۇمكىن. ءدىني ءبىلىمىم ءوسىپ، قاسيەتتى قالا مەككەگە قاجىلىعىمنان كەيىن ەشبىر ءناسىلدى كىنالامايمىن. ەندى مەن سۇننەتتى ۇستاناتىن، ناعىز، شىن مۇسىلماننىڭ جولىمەن جۇرۋگە تىرىسامىن. قايتالاپ ايتامىن، مەن - راسيست ەمەسپىن، ەندى ولاردىڭ پىكىرلەرىن قولدامايمىن. ماعان ەندى ازاتتىق، تەڭدىك، ادىلدىك قانا كەرەك. شىن جۇرەگىممەن بارلىق ادامنىڭ باقىتتى بولعانىن قالايمىن.

مەن قاسيەتتى قالاداعى قاجىلىعىمدى جاڭا عانا اياقتادىم. مۇسىلمان ەمەستەرگە كىرۋگە تيىم سالىنعان بۇل قالاعا ەڭ بولماسا 10 امەريكالىقتىڭ كەلگەنىنە كۇمانىم بار. امەريكادا تۋعان افروامەريكالىقتاردىڭ اراسىنان قاجىلىق جاساعان ءبىرىنشى ادام مەن شىعارمىن.

بارلىق ماقتاۋ- ماداقاتار مەن شۇكىرشىلىكتەر الەمدەردىڭ راببىسىنا عانا بولسىن!».

افروامەريكاندىق مۇسىلمان، ادام قۇقىعىن قورعاۋشى ماكولم يكستىڭ 1964 -جىلى مەككەدەن ءوز قولىمەن جازعان وسى التى بەت حاتى 51 -جىلدان كەيىن 2015 -جىلى كاليفورنيانىڭ زات ساقتايتىن شكافتارىنىڭ بىرىنەن تابىلعان. بۇگىنگى كۇنى بۇل حاتتىڭ قۇنى 1,25 ملن دوللار. بۇل ءدىن سوڭىنان ەرگەن ادامنىڭ دارەجەسىن وسىلاي كوتەرىپ قويدى.

بارلىق ادامعا باقىت تىلەپ، راسيستىكتەن باس تارتقان ماليك شاباز

پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ. ) شىن نيەتپەن قاجىلىق جاساعان ادامنىڭ انادان جاڭا تۋعانداي تازاراتىنىن ايتادى. ءبىز دە مالكولمنىڭ سونداي ادامداردان بولۋىن ءۇمىت ەتەمىز. ول مالكولم يكس بوپ مەككەگە بارىپ، ماليك شاباز قاجى بولىپ قايتتى. تازارعان، شىنايى كۇيدە وكىنگەن، قۇلشىلىق ىستەۋگە ۇمتىلعان كۇيدە قايتتى. ول: «مەككەدەن قايتقان جولدا 7 مەملەكەتتەن ءوتتىم. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ (س ر ۋ) ادامدارى مەنى بەس رەت ولتىرە جازدادى»، - دەپ جازدى. اللانىڭ جاۋلارى ول كەزدە دە بار بولاتىن. ءبىراق ماليك شاباز مىسىر، سۋدان، نيگەريا، ەفيوپيا، الجير، ماروككو، فرانسيا، ۇلى بريتانيا ەلدەرىندە بولىپ، كوپتەگەن حالىقتىڭ الدىندا اسىل ءدىنىمىز تۋرالى لەكسيالار وقىدى. ونىڭ امەريكاعا جازعان «مەن امەريكاعا ورالعان سوڭ ولارعا يسلام تۋرالى بار شىندىقتى ايتامىن. ءوزىم اداستىرعان ادامداردى تۋرا جولعا شاقىرامىن. ەلايدج مۇحاممەدتىڭ وتىرىكشى ەكەنىن، «يسلام ۇلتى» قوزعالىسىنىڭ قىلمىستى ۇيىم ەكەنىن اشكەرەلەيمىن. ال امەريكانىڭ مەنىڭ اتا-بابالارىما ىستەگەن قىساستىعىن الەمگە ايگىلەيمىن» دەگەن حاتى 1964 -جىلدىڭ قاراشاسىندا «نيۋ- يورك تايمس» گازەتىندە جارىق كورەدى. امەريكا ونىڭ اتىنىڭ وزىنەن قورىقتى. ارتىنا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ (س ر ۋ) ادامدارىن سالىپ قويدى. ءۇش رەت ۋ بەرىپ ولتىرمەك بولدى.

قاجىلىق مالكولم يكستىڭ ۇستانىمىن دا، كوزقاراسىن دا مۇلدە باسقا باعىتقا وزگەرتتى. وعان دەيىن «اق ادام - شايتان، ءتۇپتىڭ- تۇبىندە قارا ادام ونى جەڭەدى» دەگەن راسيستىك كوزقاراسىنان باس تارتتى. امەريكاعا كەلگەننەن كەيىن مالكولمنىڭ ءۇنى بۇكىل گازەت بەتتەرىنەن، راديو- تەلەۆيدەنيەدەن ەستىلىپ جاتىر ەدى.

ارينە، «يسلام ۇلتى» ۇيىمى ونى سولاي قالدىرا سالعان جوق. 1965 -جىلى 21 -اقپاندا ونى كەزەكتى لەكسياسىنىڭ الدىندا اتىپ ءولتىردى. مۇسىلمان عالىمدارى ونىڭ شاھيتتەردىڭ قاتارىنان تابىلۋىن ءۇمىت ەتەدى. مالكولمدى سوڭعى ساپارعا شىعارىپ سالۋعا 30 مىڭنان استام ادام كەلدى. امەريكانىڭ نەگىزگى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى دا سوندا ەدى. ولار تىكەلەي ەفيردەن امەريكانىڭ مۇسىلمان كوشباسشىسى تۋرالى حابار تاراتىپ جاتتى. سولاي قارا ناسىلدىلەرگە تەڭدىك اپەرەم دەپ بۇلقىنعان جۇرەك ونى يسلامنان كەزدەستىرگەن كۇيىندە تىنىشتىق تاپتى. بۇگىندە امەريكادا مالكولمنىڭ اسەرىمەن جۇرەكتەرىنە يسلامنىڭ ءدانى سەبىلگەن تالاي مۇسىلمان بار. ولاردىڭ سانى اللا قالاسا اقىرەت كۇنىنە دەيىن جالعاسا بەرەتىنىنە دە سەنىمدىمىز.

ازىرلەگەن بەيسەن سۇلتان ۇلى

islam.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى