اتى اڭىزعا اينالعان كەيكى باتىردىڭ باسى سانكت- پەتەربۋرگتەن تابىلدى
بۇل تۋرالى «مير» م ت ر ك ۇلتتىق فيللالىنىڭ ديرەكتورى اسقار ءالىمجانوۆ «كاراۆان» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا ايتقان. قازىر مۇراعاتتار ومسك، ورەنبۋرگ، ماسكەۋ جانە دە باسقا قالالاردىڭ مۇراجايىندا ساقتاۋلى ەكەن.
«ادام باسىن شاۋىپ الۋ ادەتى كوپتەگەن ەلدەردە ساقتالعان. سونىڭ ىشىندە قازاستاندا بۇل ءداستۇر 1923 - جىلعا دەيىن بولعان ەكەن. باتىردىڭ باسىن ءوز جەرىمىزگە قايتارىپ، ءوزىمىزدىڭ سالتىمىز بويىنشا جەرلەۋىمىز كەرەك. ول ءبىز ءۇشىن وتە باعالى، ءبىزدىڭ تاريحي جادىگەرىمىز» ، - دەدى اسقار ءالىمجانوۆ.
ايتۋىنشا، ءتۇسىرىلىم توبى باتىردىڭ سۇيەگىن تۋعان جەرىنە قايتارىلۋىن سۇراپ قازاقستاننىڭ مادەنيەت مينيسترلىگىنە حات جولداعان. ءبىراق ودان ءالى جاۋاپ كەلمەگەن.
كەيكى- باتىردىڭ شىن ەسىمى - نۇرماعامبەت كوكەمباي ۇلى. ول 1916 - جىلعى تورعايدا بولعان ۇلت- ازاتتىق كوتەرىلىستىڭ بەلسەندىلەردىڭ ءبىرى بولعان. ۇكىمەت 1923 - جىلى ونى تۇتقىنداماقشى بولعان. سول كەزدە ول ميلليتسيونەرلەرگە قارۋلى قارسىلىق كورسەتىپ، سول جەردە اتىلعان بولاتىن. كەيكى باتىردى ۇلكەن شاۋبىلمەن ارەڭ الىپ، ءولتىرىپ، ارتىنان باسىن شاۋىپ الىپ، ماسكەۋگە ۆلاديمير لەنينگە سىيلىق ەتىپ جىبەرىلگەن ەكەن.
سونىمەن قاتار اسقار ءالىمجانوۆتىڭ ايتۋىنشا، نەمىس ەتنوگرافى ريحاردوم كارۋتتستىڭ بالاۋىز بىلىكشەسىنە تۇسىرىلگەن بىرنەشە اقىننىڭ شىعارماسى تاپقان.
«كوپشىلىگى اۋەنگە جازىلعان اۋديوجازبانى العاشقى بولىپ امىرە قاشاۋبايەۆتىڭ پاريجدە شىققانىن ايتادى. راسىمەن وعان دەيىن اۋديوجازبانى ەشكىم قولدانباعان. دەگەنمەن 1903- 1908 -جىلدارى نەمىس زەرتتەۋشىسى ريحارد كارۋتتس باتىس قازاقستاندى ارالاپ، سول كەزبەن سالىستىرعاندا ونىڭ قولىندا وزىق تەحنيكا بولعان. ول اۋديوجازبالاردى بالاۋىز بىلىكشەگە جازىپ وتىرعان ەكەن»، - دەيدى ول.
نەگىزگى جازبانىڭ ءتۇپنۇسقاسى گەرمانيادا ساقتالعان. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن بىلىكشەنى سانكت- پەتەربۋرگتاعى پۋشكين مۇراجايىنا اپارعان. سول جەردە ونىڭ كوشىرمەسىن جاساپ، تۇپ نۇسقاسىن ورنىنا قايتارعان. «جەرگىلىكتى ساقتاۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا، بۇل مۇرانىڭ العاقشى ىزدەۋشىلەرى ءبىز ەكەنبىز. ءتىپتى، قازاقستاندىق مامانداردا بۇل جازبالاردىڭ 1908 -جىلعا جاتاتىنىن راستادى. قازىرگى تەحنيكا ونى تسيفرلىق فورماتقا كوشىرۋگە بولادى»، - دەيدى اسقار ءالىمجانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا، الداعى ۋاقىتتا ءتۇپ نۇسقاسى ساقتالعان جەرگە، گەرمانياداعى مۇراجايعا ەكپەديتسياسى جاساماقشى. ءبىراق قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى شەشىلگەن سوڭ بەلگىلى بولادى ەكەن.
سونىمەن بىرگە قاسىموۆتاردىڭ ۇيىنە تيەسىلى بەلدەمشەنى ۇرپاعىنىڭ ءبىرى كۋنستكامەراعا سىيلانعان ەكەن. تۇسىرىلىمنەن كەيىن بەلدەمشەنى تازالاعاندا ابايسىزدا بەلدىكتىڭ ايىلباسى اشىپ الادى. ونىڭ استىندا XVIII عاسىردان ساقتالعان جازبا بولادى. قازىر پەتەربۋرگتىڭ عالىمدارى كىشكەنە كەتىڭكىرەپ قالعان ارابشا جازبانى انىقتاپ جاتىر ەكەن.
stan.kz
