احمەتبەك نۇرسيلا: كاسىپكەر دەگەن دالانىڭ اڭى سياقتى - تاۋەلسىز

 «اسىل اعاش» («Heaven Housە» ) ساۋدا ماركاسىمەن پاۆلودارداعى جيھاز فابريكاسىن، ءۇرجار ەت كومبيناتىن قۇردىمنان الىپ قالعان. سەمەي- تەرى تون تىگۋ كومبيناتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى. «پەستيتسيدى» ج ش س تىڭايتقىشتار ساتاتىن كومپانيانىڭ اكسيونەرى. 2001 -جىلدارى قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى كاسىپكەرلەرلەر كەڭەسىنىڭ مۇشەسى بولعان.

- العاشقى ءداستۇرلى سۇراق، كاسىپكە قالاي كەلدىڭىز؟ نولدەن باستادىڭىز با، الدە اتادان قالعان مۇرا بار ما ەدى؟ راكفەللەر بىلاي دەيدى ەكەن: «مەن كەز كەلگەن ميلليونىمنىڭ قايدان كەلگەنىن ايتا الامىن، ءبىراق العاشقى ميلليونىم تۋرالى ايتپايمىن» . سول سياقتى، العاشقى مييليوندى قالاي جينادىڭىز؟

- اكەدەن قالعان مۇرا قايدان بولسىن؟ ! كەڭەس ۇكىمەتى ورناعان 70 -جىلدا 4 ۇرپاق اۋىستى. سول كەزدە ۇكىمەتكە جۇمىس ىستە، ول وتباسىنى باعادى دەگەن جالاڭ تۇسىنىك بولعانىن بىلەسىز. قازىر قولدانىسقا يە «جالاقى» ءسوزىن بىرىككەن ءسوز رەتىندە قولدانىپ ءجۇر عوي، ال مەن بولەك جازامىن: «جال اقى» دەپ. ول - جالشىنىڭ اقىسى، جالدانىپ تاپقان اقى دەگەن ءسوز. مەنىڭ اتالارىم، اكەم جالشىلىقتا بولماعان. نۇرسيلا اكەم (اتام) ءوز زامانىندا بولىس بولعان ەكەن، ءبىراق 1928 -جىلى كامپەسكەلەۋ كەزىندە قىتايعا جەر اۋدارعان. 1955 -جىلى اكەم تۋعان ەلىنە قايتا قونىس اۋدارعان سوڭ، كوپ ۇزاماي وسىندا مەن دۇنيەگە كەلدىم. ونىڭ ماعان بەرگەن مۇراسى - تاربيە، ياعني بىرەۋگە جالشى بولماۋ دەگەن قاسيەتتى قانىما ءسىڭىردى. وقۋ بىتىرگەننەن كەيىن مەن جال اقى ءۇشىن جۇمىس ىستەدىم، سەح باسشىسى، ماستەر بولدىم. ءبىراق ەڭ ءبىرىنشى مۇمكىندىك كەلگەندە، بىردەن جەكە كاسىپ اشۋعا كەتتىم. وسىلايشا 1991 -جىلى العاش شاعىن كاسىبىمدى باستادىم. ءسىز ايتقانداي، العاشقى ميلليونىم قايدان كەلگەنىن ايتپاي- اق قويايىن...

- سوندا زاڭدى اتتاعان كەزدەرىڭىز دە بولدى ما...

- پەندە بولعاننان كەيىن، بۇكىل عۇمىرىمدا بارلىق ءىسىمدى تەك زاڭ جۇزىندە ورىندادىم دەپ ايتا المايمىن. ءبىراق مەنىڭ ءبىر ۇستانىمىم بولدى، ول - پارا بەرمەۋ. ءبىزدىڭ مەملەكەتتە پارا بەرمەي جۇمىس ىستەۋ مۇمكىن ەمەس دەيدى، ءبىراق شىنداپ تىرىسسا بولادى. پاۆلوداردا جۇمىس ىستەگەن كەزىمىزدە گەرمانيا، يتاليا، رەسەي سياقتى الپاۋىت مەملەكەتتەردەن پويىزبەن كۇن سايىن تاۋار كەلىپ جاتاتىن. ءبىراق مەن «سنابجەنيەنىڭ» باستىعى روزا ەسىمدى قىزمەتكەرىمە «ءبارىن زاڭ جۇزىندە ىستە، ەشكىم ءبىر تيىن المايتىن بولسىن» دەپ تالاپ قويدىم. مۇنداي ۇلكەن تاۋار اينالىمى ءجۇرىپ جاتقاندا، كەدەن قىزمەتكەرلەرى دامەتەدى، ءىرى ساۋداگەرلەر دە قۇجاتىن تەز تولتىرىپ، وڭاي سىتىلىپ شىققىسى كەلەدى، سول سەبەپتى ولار ءبىزدى جاقتىرتپاۋشى ەدى. پارانى بەرگەن دە، العان دا جۇماقتان دامەتپەسىن دەگەن حاديس بار. ادامنىڭ ءومىرى قاس- قاعىم ءسات قوي، ماڭگىلىك ءومىر ولگەننەن كەيىن. وسى ومىردەگى ازىن- اۋلاق تابىس پەن ءبىر ساتتىك راحات ءۇشىن مەن مۇنداي ىستەرگە بارمايمىن. پارا بەرىپ، الاتىن ادامدار قۇدايدىڭ بار ەكەنىنە سەنبەيدى- اۋ، ءسىرا!..

- نەشە اعايىندىسىزدار؟ اعا- ىنىلەرىڭىز نەمەن اينالىسادى؟ ەستۋىمىزشە، ول كىسىلەر وتە بەدەلدى ادامدار سياقتى...

- ءبىز ءبىر اكە- شەشەدەن 15 ەدىك، ۇشەۋى ەرتە شەتىنەدى. شاڭىراقتا 8 ۇل، 4 قىزبىز. ءبارى بىردەي كاسىپپەن اينالىسپايدى. ەڭ ۇلكەن اپايىم رىسحان قازىر زەينەتكە شىقتى، كەزىندە كاسىپپەن اينالىسقان. ۇلكەن اعام تولەۋعازى قارجىگەر،  قازىر ول دا زەينەتتە. سودان كەيىنگى اعام سوۆەتقازى نۇرسيلا - اقىن، شاعىن مال شارۋاشىلىعى بار. كەيىنگىسى سايلاۋبەك اعام ەكەۋىمىز 1994 -جىلدارى ءۇرجارداعى ەت كومبيناتىن بىرگە ساتىپ الىپ، بانكروتتىقتان كوتەرگەن ەدىك. قازىر سول ەت كومبيناتىنىڭ ديرەكتورى. مەنەن كەيىنگى ءىنىم - «ەرتىس» اۋىل شارۋاشىلىق كورپوراتسياسىنىڭ باس ديرەكتورى. مارات ەسىمدى ءىنىم سالىق سالاسىندا قىزمەت اتقارادى. قارىنداسىم گۇلنار دا كاسىپكەر، «بالقايماق» كونديتەر سەحىندا وزدەرى ءونىم ءوندىرىپ، ساتىلىمعا شىعارادى. قارىنداسىم التىن مەن كۇيەۋ بالام بەرىكتىڭ ۇلكەن كومپانيالارى بار، سانتەحنيكالىق زاتتار ءوندىرۋ جانە ساتۋ جۇمىستارىمەن اينالىسادى. قىتايدا، رەسەيدە فيليالدارى بار. ارداق - قۇرىلىس سالاسىندا جۇمىس ىستەپ ءجۇر. ايگۇل قارىنداسىم شاعىن كەيتەرينگ (تاماق ازىرلەۋ، جەتكىزۋ) قىزمەت كورسەتۋمەن اينالىسادى.

- حالىققا دوللارمەن اقشا جيناۋ كەرەك دەپ كەڭەس بەرەر مە ەدىڭىز؟

- شاماڭ كەلمەيتىن ىسكە باسىڭدى قاتىرۋ قاجەت ەمەس دەپ ويلايمىن. ماسەلەن، مەن قانشا باس قاتىرسام دا، الماتىداعى كەپتەلىستى رەتتەي المايمىن. سول سەبەپتى دوللار ءتۇسىپ جاتىر ەكەن دەپ قانشا قينالسام دا، ەشتەڭە وزگەرمەيدى. دوللار قۇنىنىڭ جوعارىلاۋى ءوز كاسىبىمە ايتارلىقتاي اسەر ەتىپ جاتقان جوق. الەم تاجىريبەسىن قاراپ وتىرسام، تەڭگەنىڭ قۇنسىزدانۋى - زاڭدىلىق. گەنري فوردتىڭ «موە بوگاتستۆو ۆ موەي گولوۆە» دەگەن ادەمى ءسوزى بار. بۇكىل عۇمىرىمىزدا بايلىقتى جيىپ بىتە المايمىز. مەن « ءبىلىم جينا، جالقاۋلىقتان قۇتىل» دەگەندى ايتامىن، ءبىراق اقشا جينا دەپ كەڭەس بەرمەيمىن.

- ءسىز ۇرپاق، تاربيە، ەل قامى تۋرالى ايتاسىز. ال كوپ كاسىپكەرلەر كاسىبىنەن باسقاعا الاڭدامايدى عوي. سونىڭ سەبەبى نەدە؟

- الەمدەگى ەڭ باي ازاماتتاردىڭ ءبىرى قىتايلىق دجەك ما «كاسىپكەر ساياساتپەن اينالىسپاۋ قاجەت» دەيدى. ساياسات - سايقال، ساياساتكەر كوپ جەردە ەكىجۇزدى بولۋعا ءماجبۇر. ءبىراق ۇلتجاندى بولۋ - كەز كەلگەن قازاقتىڭ مىندەتى. بەسىك جىرىن، الپامىستى تىڭداپ، اباي مەن شاكارىمدى وقىپ وسكەن بالا ەرتەڭگى كۇنى حالقىنا قارسى قىزمەت ەتپەيدى. ەل- جۇرت، ۇلت، قوعام دەگەن تۇسىنىكتى بويعا سىڭىرمەي وسكەن ۇرپاقتىڭ ءتۇپ- تامىرى جوق. كەز كەلگەن ءتىرى جاننىڭ ءوز قارا باسىن ويلاۋى زاڭدى، ءبىراق ادامنىڭ جانۋاردان ارتىقشىلىعى - رۋحاني سەزىمدەرگە ەرىك بەرۋى. 500 مىڭ قازاق شەتەلدەن ءۇي الدى دەگەن دەرەك شىقتى، ءسوزسىز، ونىڭ 90 پايىزى - ورىسشا وقىعاندار، قازاق تاريحىن بىلمەيتىندەر. سانالى قازاق ۇرپاعىن ويلايدى، كەلەشەك ۇرپاعىنىڭ ءتىلى قازاق بولعانىن، اتا- باباسىنىڭ قونىس تەپكەن جەرىندە ءوسىپ- ونگەنىن قالايدى. ەگەر مەملەكەت، قوعام كەدەي بولسا، ۇرپاعى دا سول كۇيدى باستان كەشىرەدى. دۇرىس كاسىپكەر سول سەبەپتى دە ءوز ەلىنىڭ ساناسىن، تۇرمىسىن كوتەرۋدى كوزدەيدى.

- ۇتىلعان، قۇلاعان كەزدەرىڭىز بولدى ما؟

- ومىرىمدە قۇلامادىم، قاتە باسپادىم دەيتىن كاسىپكەردى كورمەپپىن. جىعىلعان كەزدەرىم كوپ. كاسىپكەرگە ەڭ كەرەگى - تاباندىلىق. ادام قۇلايدى، ءبىراق ەرىك- جىگەرى مىقتى ادام ورنىنان قايتا تۇرا الادى.

- «بيزنەس باستاۋ» جوباسى تۋرالى ايتا كەتسەڭىز.

- قازىر نەگىزگى كاسىبىم - «بيزنەس باستاۋ» كاسىپكەرلىك مەكتەبى. ول - كوممەرتسيالىق جوبا. وزگەلەردەن ەرەكشەلىگى - بيزنەس ترەنينيگتەردىڭ قازاق تىلىندە ساباق ءوتۋى جانە دە تەك تەوريا ەمەس، ءىس جۇزىندە كاسىپتى باستاپ، جولعا قويىپ بەرە الاتىندىعى. قازىر قازاقستاننىڭ بارلىق قالالارى بويىنشا ونلاين جۇيەدە كاسىپكەرلىك سالاسى تۋرالى وقۋ- ءبىلىم بەرۋدەمىز. كەز كەلگەن قازاقتىڭ بالاسىنا جارتى جىل، ءارى كەتسە ءبىر جىلدا ايىنا كەم دەگەندە ءبىر ميلليون تەڭگە تاباتىن دەڭگەيگە جەتكىزۋگە بولادى. ءىستىڭ تەتىگىن بىلگەننەن كەيىن مەن سول دەڭگەيگە جەتكىزە الامىن. قازاقستان سياقتى بيزنەسپەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەل جەر بەتىندە جوق. مۇنداي جاعداي جاپونيا، امەريكا، قىتاي، تۇركيا، وزبەكستان، قىرعىزستاندا جوق. دامىعان ەلدەردە باسەكەلەستىك بىزدەن 100 ەسە جوعارى. مۇنى ايتقان سەبەبىم - بيلىكتى ماقتاۋ دەسەڭىز، قاتەلەسكەنىڭىز. شەنەۋنىك، دەپۋتات بولۋ - ماقساتىم دا، ارمانىم دا ەمەس. كاسىپكەر ەشكىمگە تاۋەلدى ەمەس، ول دالانىڭ اڭى سياقتى. قايدا بارامىن، قاشان بارامىن، نە ىستەيمىن دەسە دە ءوز ەركىندە.

- «ساپالى قازاق» شە؟

- «ساپالى قازاق» دەگەن تىركەستى العاش موڭعوليادا جۇرگەن كەزىمدە ەستىدىم. بىردەن قۇلاعىما ەرەكشە ەستىلدى. 1990 -جىلداردان باستاپ شەتەلگە شىعىپ ءجۇردىم، سول كەزدە باسقا ەلمەن ءبىزدىڭ ەلدىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىق جەر مەن كوكتەي ەكەنىن بايقاۋ قيىن بولمادى. ءبىز دەنساۋلىق، مادەنيەت، تۇرمىس، ءبىلىم جاعىنان شىڭىراۋدا جاتقان بەيقام ەل ىسپەتتى ەدىك. قازاق قايتسە ساپالى بولادى دەگەن وي ءجيى ورالۋشى ەدى. «باسقادان كەم بولماس ءۇشىن ءبىز ءبىلىمدى، باي ءھام كۇشتى بولۋىمىز كەرەك. ءبىلىمدى بولۋعا وقۋ كەرەك. باي بولۋعا كاسىپ كەرەك. كۇشتى بولۋعا بىرلىك كەرەك» دەيدى احمەت بايتۇرسىن ۇلى. بايتۇسىن ۇلىنىڭ بۇل پىكىرىنە وزگە فيلوسوفتاردى وقي كەلە قوسارىم - دەنساۋلىق. ءومىردىڭ ساپاسى - ادامنىڭ دەنىنىڭ ساۋلىعى. «ءبيدىڭ ايتقانىن بايعۇس تا ايتادى، اۋزىنىڭ دۋاسى جوق» دەيدى. سول كەزەڭدە مەن قانشا قالاسام دا، كوش باستايتىنداي ءبىلىم، اتاعىم دا بولمادى. ەل قۇلاق اسسىن دەسەڭ، تانىمال بولۋىڭ شارت... ال قازاقتىڭ 80 پايىز پروبلەماسى - باس- باسىندا يپوتەكا، كرەديت، جۇمىسسىزدىق. قازاقتى جوقشىلىقتان قۇتقارۋدىڭ جولى - جەكە كاسىپ اشۋ، جالشىلىقتان شىعارۋ. «ساپالى قازاقتىڭ» تۇپكى ماقساتى - شاعىن كاسىپ يەلەرىن ودان ءارى ورلەتۋ، جاڭا كاسىپكەرلەرگە باعىت كورسەتۋ، سونداي- اق سالاۋاتتى ءومىر سالتىنا بەيىمدەۋ.

- ءومىر تاريحىڭىزدى قاراپ وتىرسام، بۇل سوڭعى جوبالارىڭىز بۇرىنعىلاردان از پايدا اكەلەتىن سياقتى...

- ول راس. ادام ءومىردىڭ وتكىنشى ەكەنىن تۇسىنگەندە كىسى تونامايدى، پارا بەرمەيدى. 10, 100 ميلليون دوللار تاپسام دەگەن ارمانىم جوق. قازىر 55 تەمىن. ءزاۋلىم ساراي، قىمبات ماشينا الىپ، شاتتىقتا ءومىر سۇرسەڭ ءولۋ دە قيىن شىعار... و دۇنيەگە ءبارىن اكەتە المايسىڭ. اباي: «ءوزىڭ ءۇشىن ءومىر سۇرسەڭ، ءوزى ءۇشىن وتتاعان حايۋان بولعانىڭ» دەيدى. ادامزاتتىڭ يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ەتسەڭ، اللانىڭ سۇيگەن قۇلى بولاسىڭ. ەگەر پەندە دۇنيەنى، اقشانى جۇرەگىنە ءتۇسىرىپ السا، ادامدىقتان كەتەدى.

- «اكەسى جۇمىس ىستەپ، بالالارى بارشىلىق كورىپ وسسە، نەمەرەلەرى قايىر سۇرايدى» دەيدى ەكەن جاپوندار. ءسىز بالالارىڭىزدى قالاي تاربيەلەدىڭىز؟

- وتە دۇرىس ءسوز. ۇلدارىم ەرتەڭگى كۇنى ءوز كۇنىن وزدەرى كورە الۋعا ءتيىس. كەز كەلگەن قۇس ءوز بالاپانىنا قاناتتانعانشا ازىق اكەپ بەرەدى. قارعا قاناتتانعان بالاپاندى يتەرىپ، ۇيادان ۇشىرىپ جىبەرەدى. ۇشا السا ۇشىپ كەتەدى، ۇشا الماسا جەردە جۇرگەن اڭدارعا جەم بولادى. ول - تابيعاتتىڭ زاڭى. قاي دۇنيەنىڭ بولسا دا، جاقسى، جامان جاعى قاتار جۇرەدى. ا ق ش، ەۋروپادا 18 جاستان كەيىن اكە- شەشەسىنىڭ ۇيىندە تۇرىپ، سولاردىڭ ارقاسىندا كۇنەلتۋ مازاق، قىلمىستاي سانالادى. دەگەنمەن، باتىستىڭ كەمشىلىگى - بالا ءوز ۇيىنەن ەرتە كەتىپ قالعان سوڭ، تۋعان- تۋىسقا دەگەن باۋىرمالدىق ينستينكتەرى، اتا- انا الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك وتە تومەن بولادى. ءبىز ەۋروپانىڭ جاقسى جاعىن الىپ، جامان جاعىنان جيرەنۋىمىز كەرەك. ارينە، قازاق بالا- كەلىنىن جۇمساپ، نەمەرەسىن ءوزى تاربيەلەيدى. ءبىراق بىزدە ماسىلدىق پسيحولوگيا باسىم. 30-35 جاسقا كەلگەن ەڭگەزەردەي ازاماتتاردىڭ اكە- شەشەسى ءالى كۇنگە دەيىن جاعدايىن جاساپ وتىر.

- سوندا مۇنىمەن قالاي كۇرەسەمىز؟

- بالاعا ەگەر 18 جاستان كەيىن ءوز كۇنىڭدى اسىراي الماساڭ ماسىل بولاسىڭ دەگەن پسيحولوگيانى قۇيۋ كەرەك. ول ءۇشىن و باستان بالاعا تاربيە بەرگەندە اتا- انا تاراپىنان سەنىم بولۋى ءتيىس، ءوز ماسەلەسىن ءوزى شەشۋىنە جاعداي جاساۋ كەرەك. بۇرىن اتا- بابالارىمىز ۇلدى «وشاقتىڭ يەسىسىڭ، وتباسىنىڭ تۇتقاسىسىڭ، قورعانىسىڭ» دەپ تاربيەلەگەن، ۇيگە ازىق اكەلىپ، بالا- شاعانى اسىراۋ مىندەتىن بالا كۇنىنەن ميىنا قۇيىپ وتىرعان. قازىر جىگىتتەرىمىز ۇساقتالىپ كەتتى. قازاق جىگىتتەرىنىڭ ۇيلەنۋگە قۇلىقسىزدىق تانىتۋى وزىنە دەگەن سەنىمنىڭ جوقتىعىنان، ەرتەڭگى كۇنى بالا- شاعاسىن اسىراي المايمىن دەگەن قورقىنىشتان. ال قىزدار ۇسىنىس ايتا المايتىن، قارا باسىن الىپ جۇرۋگە دارمەنى جوق ازاماتقا قايدان تۇرمىسقا شىقسىن؟!

- پىكىرىڭىزگە كەلىسەمىن. دەگەنمەن، باسقاعا كەڭەس ايتقان ءبىر بولەك تە، ۇيدەگى بالاعا اقىل ايتۋ قيىنىراق بولار. بالالارىڭىزبەن كاسىپ تۋرالى ءجيى سويلەسەسىز بە؟

- كۇندىز- ءتۇنى (كۇلدى) . ءۇش ۇلىم بار، اللاعا شۇكىر. اس ءىشىپ وتىرعاندا، دەمالعاندا، كولىكپەن كەلە جاتقاندا، قىسقاسى قولىم قالت ەتە قالسا بالالارىما كاسىپ تۋرالى، قازاق ۇلتىنىڭ قادىر- قاسيەتى تۋرالى ءجيى ايتامىن.

- تابىسقا جەتۋ ءۇشىن قانداي قاسيەتتى نەگىزگە الاسىز؟

- تاباندىلىق، سودان كەيىن ءتارتىپ. ءتارتىپ - ادامنىڭ ەرىك- جىگەرى. تارتىپپەن بىرگە تەحنولوگيا قاجەت. تەحنولوگيا - اينالىسار كاسىبىڭنىڭ قىر- سىرىن مەڭگەرۋ.

- سىزدىڭشە، كاسىپ جىنىس تالعاي ما؟

- ادام - تابيعاتتىڭ ءبىر بولشەگى. تابيعات زاڭدىلىعى بويىنشا ەر ادام كاسىپپەن اينالىسۋعا بەيىم. ەركەكتەردىڭ داۋىسى دا جۋان، مىنەزدەرى دە قاتتى، اقىل- ويى دا ايەل ادامنان ءبىر ساتى جوعارى. نەلىكتەن ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ شاحماتى بولەك دەپ ويلايسىز؟ 99 پايىز ماتەماتيكتەردىڭ ءبارى - ەركەكتەر. نازىك جاندىلاردان گورى كاسىپپەن اينالىسۋ ەر ادامنىڭ جاراتىلىسىمەن بىتە قايناسىپ كەتكەن. ال ايەل ادامنىڭ مىندەتى - وتباسىنا يە بولۋ، ۇرپاق جالعاستىرۋ.

- ءسىزدىڭ ترەنينگكە قاتىسقان قىزداردى دا كاسىپ اشۋعا باعىتتايسىز با؟

- الدىما كەلگەن قىزعا، قانداي جاعداي بولسىن، ءبىرىنشى ورىنعا وتباسىنى قويۋ كەرەكتىگىن ايتامىن. قۇلىن، لاق تۋا سالىپ، بىرنەشە ۋاقىتتان كەيىن جۇگىرىپ كەتەدى عوي. ال ءتىرى جاندىلاردىڭ ىشىندە ەڭ كەش داميتىنى - ادام. بەس جاستان كەيىن بالا اقىرىن كۇنەلتە باستايدى، ءبىراق اتا- اناسى بولماسا، اشتىقتان ءولىپ قالۋى مۇمكىن. مۇنداعى ايتپاعىم، ايەلدىڭ مىندەتى تۇتاس ءبىر ەلدىڭ ۇرپاعىن اياعىنان تۇرعىزىپ، جەتكىزۋ. ومىرگە ۇرپاق اكەلمەگەن ايەل - بۇل ومىردەگى فۋنكتسياسىن ورىندامادى دەگەن ءسوز. دەسە دە، وتباسىمەن قاتار كاسىبىن دە دوڭگەلەتىپ جۇرگەن ايەل ادامدار بارشىلىق. «قالاۋىن تاپسا، قار جانادى» . ايەل بالاسىن وگەيسىتپەي، مەيىرىمگە مۇقتاج قىلماي كاسىپپەن اينالىستىرسا، قۇبا قۇپ. باۋىر ەتى بالاسىنا كوڭىل بولمەي، تەك مانساپ قۋاتىن ايەل ازاماتتاردى قىلمىسكەر دەر ەدىم. سەبەبى، انا ءسۇتىن ەمبەگەن، انا قۇشاعىن كورمەگەن بالانىڭ ەلگە قاۋىپتى بولۋ ىقتيمالدىعى جوعارى.

- بالا كۇنگى ارمانىڭىز ورىندالدى ما؟  قازىر نەنى ارماندايسىز؟

- 4-سىنىپتا وقۋ بىتىرگەن اق كويلەكتى ازاماتتاردى كورگەنىمدە، «شىركىن، مەن دە جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرسەم عوي» دەپ ارماندايتىنمىن. سول كۇنگى ارمانىم ورىندالدى، شۇكىر. 15 جىلدان بەرگى ويىم - قازاق قايتسە باييدى دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەۋ. ءوزىم دە ۇلكەن وتباسىدا ءوستىم، جوقشىلىقتى ءبىر ادامداي كوردىك. تەحنيكۋمدا وزىممەن قاتار وقىعانداردىڭ 90 پايىزى قالالىقتار بولدى، جاقىن ماڭدا تۇراتىندار دەمالىستا ۇيلەرىنە كەتەدى. بۇكىل جاتاقحانادا جالعىز ءوزىم قالعاندا، 3 كۇن بويى دوربا تۇبىندەگى قۇرتتى ءبولىپ- ءبولىپ جەگەنىم ەسىمدە. 16 تيىن تۇراتىن نان الۋعا جاعدايىم بولمادى. الماتىدا جاعدايى جاقسى ناعاشىما نامىستانعاننان ءبىر رەت تە بارماپپىن. يۆان گونچاروۆتىڭ «وبلوموۆ» كىتابىندا مىناداي ەپيزود بار: «اندرەي شتولتس دەگەن نەمىس 15 جاسار ۇلىن ءبىر قورجىنمەن اتقا مىنگىزىپ، قالاعا شىعارىپ سالىپ تۇرادى. سوندا، قاراپ تۇرعان اۋىل ادامدارى، «نە دەگەن قاتىگەز ەدى» دەپ سىناپ تۇرادى. بالاسى شاۋىپ كەتىپ بارا جاتقاندا، اكەسى قايتارىپ الىپ، ۇلىنا ءبىر قاعازدى ۇستاتىپ: «مەنىڭ قالادا 2 قاباتتى ءۇيى بار قورعاۋشى دوسىم بار، قينالساڭ سوعان بار» ، - دەيدى. سوندا بالاسى: «ول دوسىڭىزعا ءوزىمنىڭ 2 قاباتتى ءۇيىم بولعاندا عانا بارامىن» ، - دەپ قاعازدى لاقتىرىپ تاستاپ كەتە بارادى» . 6-7 سىنىپتا وقىعان بۇل كىتاپ ويىمدا قالىپ قويدى، ءسويتىپ بىرەۋگە قول سوزىپ، تاماق سۇراعان ەمەسپىن. 15 جاسىمدا دوسىم ەكەۋىمىز ەت كومبيناتىنا بارىپ، مالدىڭ ناجىستەرىن شىعارىپ كۇنەلتتىك. سول كەزدەگى جاعىمسىز ءيىس تىرناعىڭا، شاشىڭا ءسىڭىپ قالادى، اۆتوبۋسقا كىرسەڭ، جانىڭا ادام جولامايدى. ساباقتا تىرناعىمدى جاسىرۋ ءۇشىن جۇدىرىعىمدى ءتۇيىپ الىپ ءجۇرۋشى ەدىم... مىنە، سونداي كەزەڭدەردى باستان كەشتىك. جوقشىلىقتا جۇرگەن، ارينە، جامان. ەڭ اۋىر، ەڭ قيىن جۇمىستى ىستەپ جۇرگەن - قازاقتار. كاسىپپەن اينالىسۋ كەز كەلگەن قازاقتىڭ قولىنان كەلەدى. ەلدەن ارتىق ءبىلىمىم جوق. شامام جەتكەنشە، كورگەن- تۇيگەنىمدى، جازعان- سىزعانىمدى وسكەلەڭ ۇرپاققا ۇيرەتۋ - مەنىڭ ارمانىم، ماقساتىم.

- ءبارى اللانىڭ قالاۋىمەن عوي، ايتسە دە 10  جىلدان كەيىنگى احمەتبەك نۇرسيلانى قالاي ەلەستەتەسىز؟

- 10  جىلدان سوڭ قازاقستاندا كەمىندە 10 مىڭداي كاسىپكەردى دايىنداپ، ولاردىڭ شىققان جەتىستىگىنە كۋا بولسام... كاسىپكەرلىك مەكتەبى ۇلكەن دەڭگەيگە جەتسە، مەن دايىنداعان ازاماتتار وزگەلەرگە باعىت بەرسە، «بيزنەس باستاۋ» ۇلكەن قوزعالىسقا اينالسا دەگەن تىلەك قوي. بالا- شاعالارىم امان بولسا... 10  جىلدان كەيىن 60 جاستان اسقان ازامات بولارمىن بالكىم... اللا ماڭدايعا جازسا كوشپەندى حالىق بولعاننان كەيىن جىلقى، تازى، بۇركىتىممەن اۋىلدا بەيقام تۇرعىم كەلەدى. قىمىز- شۇبات ءىشىپ، اڭعا شىعىپ جاتقانىم ەلەستەپ وتىر (كۇلىپ) . بۇل ومىردە سوڭىمنان كىشكەنە دە بولسا ءىز قالدىرسام دەگەن وي بار.

- سول كۇنگە جەتىڭىز، اعا! اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

 سۇحباتتاسقان ايگۇل دادەن. «بەكزادا» جۋرنالى

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى