اۋعانستاندا «ابىرويسىز» قالىڭدىقتى قاتال جازالاۋ ءالى بار
ولاردىڭ كەيبىرىن تۇرمەگە جاپسا، كەيبىرەۋىن ءتىپتى ءولتىرىپ تاستايدى.
اۋعان حالقىنىڭ اراسىندا ەرتەدەن قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا، شاڭىراققا جاڭا تۇسكەن جاس كەلىننىڭ ابىرويى تازا بولۋى كەرەك ءارى ول مۇنى دالەلدەۋى ءتيىس.
ءوز اتى- ءجونىن اتاماۋدى سۇراپ ازاتتىق راديوسىنىڭ اۋعان قىزمەتىنە سۇحبات بەرگەن جەرگىلىكتى ايەل جاڭا تۇسكەن كەلىننىڭ اتا- ەنەسى قىزدىڭ پاكتىگىن تەكسەرۋ ءۇشىن العاشقى نەكە تۇنىنەن سوڭ جاس جۇبايلاردىڭ توسەگىن تەكسەرەتىن ءداستۇر ەلدىڭ كەيبىر اۋداندارىندا ءالى ساقتالعانىن ايتىپ بەردى.
«ايىپكەر» ايەلدى جازالاۋ
اۋعان قوعامىندا «زينا جاسادى» دەگەن ايىپ تاعىلعان ايەلدەردىڭ تارتاتىن ازابى وتە اۋىر. «ابىرويى توگىلىپ»، ۇياتتى بولعان كۇيەۋدىڭ جۇرتى اۋلەتتىڭ اتىنا داق تۇسىرگەن كەلىننىڭ ورنىنا قۇدا جاقتان ونىڭ ءسىڭلىسىن تالاپ ەتە الادى. ال پاكتىگىن دالەلدەي الماعان قالىڭدىق «زيناقورلىق جاساعان» دەپ ايىپتالىپ، تۇرمەگە قامالادى. تۇرمەدە ولار اۋىر ازاپتى باستان كەشەدى.
- كەيدە كەلىننىڭ قۇلاق- مۇرنىن كەسىپ تاستايدى. شاشتارىن تىقىرلاپ الىپ، ۇستىنە لاس كيىم كيگىزىپ، اتا- اناسىنىڭ ۇيىنە جىبەرەدى. سوسىن ونىڭ اۋلەتىنە قىزدارىنىڭ پاك ەمەس ەكەندىگى حابارلانادى. كەيدە ءتىپتى جاس كەلىندى ءولتىرىپ، توركىنىنە سۇيەگىن جىبەرەدى، - دەيدى اۋعان ايەلى.
اۋعانستاندا بۇل - تالقىلاۋعا جاتپايتىن جابىق تاقىرىپ. ءبىراق، سوڭعى كەزدە ەر اداممەن نەكەسىز توسەك قاتىناسىنا بارعان ايەلدەردى اياۋسىز جازالاۋ وقيعالارى جيىلەپ كەتكەندىكتەن، بۇل ماسەلە قوعامدا تالقىعا سالىندى.
قاراشانىڭ سوڭىندا ەلدىڭ ورتالىعىنداعى گور ايماعىندا 26 جاستاعى ايەلگە جۇرت الدىندا دۇرە سوعىلدى. ۇيىنە قاشىپ كەتكەنى ءۇشىن جازىقتى بولعان كەلىنشەك العان جاراقاتىنان ايىعا الماي قايتىس بولعان.
قازان ايىندا ءدال سول ايماقتا 19 جاستاعى روحسانا ەسىمدى قىز «زيناقورلىق جاساعانى» ءۇشىن ايىپتى دەپ تانىلىپ، ونى تاليبان جاساعى تاسپەن ۇرىپ ولتىرگەن.
تامىز ايىندا وسى گور ايماعىندا «نەكەسىز جىنىستىق قاتىناسقا باردى» دەپ ايىپتالعان ەر مەن ايەلگە جۇرت الدىندا دۇرە سوعىلعان.
«اۋلەتتىڭ اتىنا كىر كەلتىرگەن» ايەلدى جازالاۋ شاراسىن كوبىنەسە ونىڭ ءوز تۋىستارى ۇيىمداستىرادى. كوپ جاعدايدا ولار قىزدى وتباسىنان الاستايدى نەمەسە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا تاپسىرادى. ال كەي كەزدەرى ءتىپتى «اۋلەت ابىرويى» ءۇشىن قىزدى ءوز جاقىندارى ولتىرەدى.
- كەيبىر وتباسىلاردا «ابىرويسىز» قىزدى ءوز ۇيىنە قايتارۋ ءداستۇرى ساقتالعان. قارابەت بولماس ءۇشىن الگى وتباسى قۇدالارىنا باسقا ءبىر قىزىن ۇسىنۋعا ءماجبۇر بولادى. كەي ايماقتاردا قىزدى ءولتىرىپ تاستايدى. ال ەندى ءبىر جاعدايلاردا ۇزاق جىل نەكەدە بىرگە تۇرىپ جاتسا دا كۇيەۋى «ابىرويسىز بوساعا اتتاعان» ايەلىن ۇرىپ- سوعا بەرەدى، - دەيدى اۋعانستاننىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى تاۋەلسىز كوميسسياسىنىڭ كوميسسارى ماريام زۋرماتي ازاتتىق راديوسىنىڭ اۋعان قىزمەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا.
گور ايماعىندا ايەلدى تاسپەن ۇرىپ جازالاۋ تۋرالى ۆيدەو:
ەمحانادا پاكتىگىن تەكسەرتۋ
ءمارزيا ەسىمدى ايەل «بوساعا اتتاعاندا قىز بولماعان» دەگەن كۇدىكتىڭ كەسىرىنەن كۇيەۋىنىڭ توقپاعىنا جىلدار بويى كونىپ كەلە جاتقان ءسىڭلىسى تۋرالى ايتتى.
- نەكە ءتۇنى ءسىڭلىمنىڭ توسەگى بىلعانباپتى. كۇيەۋى ونى [سول ءۇشىن] ۇنەمى ۇرادى، [ءسىڭلىمنىڭ] دەنەسى كوكالا قويداي بولىپ جۇرەدى. ۇزاق جىل بىرگە تۇرىپ كەلە جاتسا دا كۇيەۋى ءسىڭلىمدى «سۇيەككە تاڭبا بولدىڭ» دەپ ازاپتايدى، - دەيدى پارۆان ايماعىندا تۇراتىن ءمارزيا.
اۋعانستاندا نەكەلەسۋدىڭ الدىندا قالىڭدىقتى ارنايى دارىگەرگە قاراتىپ، «پاكتىگىن» تەكسەرتۋ دە كەزدەسەدى. حالىقارالىق ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ ۇيىمدارى مۇنداي شارانىڭ حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىن بۇزاتىنىن ءارى ونىڭ ايەلدىڭ پاكتىگىنە ناقتى ايعاق بولا المايتىنىن ايتادى.
كابۋلدىق دارىگەر تەرەنا يادگااري «پاكتىك تەستىنىڭ» مەديتسينالىق نەگىزى جوق ەكەنىن مويىندايدى، ءبىراق سوعان قاراماستان، اۋعان استاناسىنداعى مەملەكەتتىك ەمحانالاردا جىل سايىن وسى تاقىلەتتەس ونداعان «تەست» جاسالادى.
كونستيتۋتسيا جانە شاريعات
اۋعانستان قىلمىستىق كودەكسىنە سايكەس، زيناقورلىق نەمەسە ءوز ۇيىنەن قاشىپ كەتۋ قىلمىس بولىپ سانالمايدى. ءبىراق، ءدىني كونسەرۆاتورلاردىڭ ىقپالىنداعى سوتتار جىل سايىن جۇزدەگەن ايەلدى «مورالدىق ازعىندىق جاسادى» دەپ ايىپتاپ، باس بوستاندىعىنان ايىرىپ كەلەدى.
اۋعانستان كونستيتۋتسياسىندا «ەشقانداي زاڭ قاسيەتتى يسلام ءدىنىنىڭ نانىم-سەنىمدەرى مەن قاعيداتتارىنا قايشى كەلمەۋى كەرەك» دەپ جازىلعان. الايدا، نەگىزگى زاڭنىڭ قالعان بولىكتەرىندەگى زايىرلى تۇجىرىمدار بۇل باپتىڭ وزىنە كەرەعار كەلىپ تۇر.
تاليبان جاساعىنىڭ ىقپالى جۇرەتىن كەيبىر اۋىلدىق جەرلەردە حالىق جەمقورلىققا باتقان ۇكىمەت مەكەمەلەرىنە سەنبەيدى، سوندىقتان ولار داۋلارىن شەشۋ ءۇشىن تاليبان سوتىنا جۇگىنەدى.
تاليبان سوتى شاريعات زاڭدارىن قاتاڭ تۇسىندىرەدى. ولار نەكەسىز قارىم- قاتىناسقا بارعان ەر مەن ايەلگە ءولىم جازاسى نەمەسە جۇرت الدىندا دۇرە سوعۋ جازاسى كەسىلۋى ءتيىس دەگەن قاعيدانى ۇستانادى.
(افيفا ميازي مەن فرۋد بەجاننىڭ ماتەريالى اعىلشىن تىلىنەن اۋدارىلدى. )
«ازاتتىق»
