ءان قادىرى اۋە تولقىنىندا ما، تويدا ما؟

قۇلاشى كەڭ، ءا دەگەننەن- اق دارحان دالانىڭ كەڭپەيىل كەسكىنىن كوز الدىڭىزعا اكەلەتىن اۋەن ادام جانىن تىلسىم ءبىر تەبىرەنىسكە بولەپ، جۇرەك تۇكپىرىندەگى جۇمباق ساعىنىشتى كول بەتىندە جۇزگەن اققۋداي تۇپ- تۇنىق كۇيى تەربەيتىن.

 بەسىك جىرىنان باستاپ، حالىقتىڭ قانىنا سىڭگەن سالت- ءداستۇر جىرلارى مەن بەرتىندەگى سال- سەرىلەر سارىنىنىڭ جەلىسىن ۇزبەي وسى كۇنگە جەتكىزگەندىكتەن دە بۇل ءان ءار قازاققا جاقىن بولعانى انىق. ستۋدەنت قاتارىنا قوسىلىپ، سول جىلدارى الماتىدا جۇرگەن مەن، اۋىلداعى اپكەمنىڭ تۋعان كۇنىن قازاق راديوسىنىڭ «سازدى سالەم» باعدارلاماسى ارقىلى وسى «اققۋ ارمان» انىمەن قۇتتىقتاپ ەم. شالعايداعى باۋىرعا اياعىم جەتىپ، سىيلىق تولى قورجىنىمدى اپارا الماسام دا، قازاقستاننىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىنە تارايتىن اۋە تولقىنىنان ەسىمىن اتاتىپ، ايتۋلى ءانشىنىڭ ورىنداۋىندا شوقتىعى بيىك ءاندى جولداعانىما، ءسويتىپ بىرگە تۋعان باۋىرىمنىڭ جان- دۇنيەسىن ءايبات اسەرگە بولەگەنىم ءۇشىن ىرزا كۇيگە ءتۇسىپ ءماز بولعام. سودان بەرى جاقىندارىمنىڭ اراسىندا «سازدى سالەم» دەگەندە «اققۋ ارمان» سياقتى تاڭداۋلى اندەر اۋەلەيتىن تولقىن دەگەن پىكىر قالىپتاستى. سول جىلدارى تۋىستارىن قۇتتىقتاۋشى تىڭدارمان وسى باعدارلامانىڭ جۇرگىزۋشىلەرىنە جانىبەك كارمەنوۆتىڭ «ويلاماڭدار جىگىتتەر» نەمەسە جاكەن وماروۆتىڭ «ءبىزدىڭ ەلدىڭ جىگىتتەرى» ، ياكي ش. قالداياقوۆتىڭ «اناعا حات» ، دوسىمجان تاڭاتاروۆتىڭ ورىنداۋىنداعى «قۇرالاي» اندەرىن قويىپ بەرۋىن ءجيى وتىنەتىن. مەيرامبەك بەسپايەۆ، توقتار سەرىكوۆ، دوسىمجان تاڭاتاروۆ، سايات مەدەۋوۆ، اقبوتا كەرىمبەكوۆا، بەيبىت سەيدۋاليەۆا، قاراقات ءابىلدينا سىندى قازاق ەستراداسىنىڭ ءداستۇرلى كوشىن جالعاعان انشىلەر دە وسى باعدارلاما ارقىلى كەڭ تانىلعان.

روزا باعلانوۆا، جامال وماروۆا، ودان كەيىنگى نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆ، ەسكەندىر حاسانعاليەۆ، روزا رىمبايەۆا، ماقپال ءجۇنىسوۆا سىندى انشىلەردىڭ جولىن جالعاعان بۇل بۋىن 1990 -جىلداردان كەيىن قازاقتىڭ وزىنە ءتان ءان ايتۋ ءۇردىسىن بۇزباي كوشتى جالعاپ كەلە جاتقان. ال  قازىر حالىق اندەرى مەن حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ اندەرىمەن سۋسىنداپ وسكەن، قازاقى قوڭىر ۇننەن الىستاماعان ءانشى تىم ازايىپ كەتتى. 2000 -جىلدارى ەلدىڭ جۇرەگىنەن ورىن العان سايات مەدەۋوۆتىڭ ورىنداۋىنداعى «ءوزىڭدى اڭساپ» ءانىن بۇگىنگى جاس بۋىن تىڭدامايدى. ولارعا:

 «جانىم- اۋ مەنىڭ جاعاعا تاققان تۇمارسىڭ،

 جالعاندا جالعىز، جابىعىپ جۇرگەن شىعارسىڭ.

 ۇنارسىڭ تالاي ءبىر كورگەن جانعا ۇنارسىڭ،

 ومىردە ءبىراق وزىمە عانا سىڭارسىڭ» ، - 

دەگەن جۇيەسى بار بيازى ۇننەن گورى:

 « ءبىر سۇلۋدى ۇناتىپ، دەدىم وعان «تەڭىم بول» ،

 «جىگىتىم- اۋ» ، دەدى ول «ارى وينا.. .» .

 يلاناتىن مەن ەمەس، وزگە ماعان تەڭ ەمەس

 قول ۇزبەيمىن سەنەن ەش، قالايدا» ، -  دەپ ايتاتىن ەرنار ايداردىڭ وكتەم ءۇنى ءوتىمدى. بۇل ءانشىنى تىڭدايتىن بۋىنعا ءانشى بولۋدان وڭاي ماماندىق جوق سەكىلدى كورىنەدى. ەل ىشىندەگى تويدىڭ كوپتىگى، باقىلاۋسىز، باعدارسىز كونسەرتتەردىڭ ءجيى وتەتىندىگى جەڭىل ءاندى جەلپىندىرىپ قويعان جايى بار. ال ءان ايتۋدىڭ قازاقى ۇلگىسىنە سىزات ءتۇسىرىپ، كەز كەلگەن ءاندى شەتەلدىڭ ىڭىرانعان يىرىمىنە سالىپ ايتۋعا دەگەن ۇيىرلىكتى «Super star» سەكىلدى ءتۇرلى جوبالار قالىپتاستىردى. «قازاقستان» ارناسىنان كورسەتىلەتىن «قازاقستان داۋىسى» دا وسى جوبالاردىڭ ىزىنە ءتۇستى. ونى بايقاۋعا كەلەتىن ۇمىتكەرلەردىڭ اعىلشىن تىلىندەگى اندەردى ايتۋعا دەگەن قۇلشىنىسىنان بايقاۋ قيىن ەمەس. «بۇعان قاراپ جىلدان- جىلعا جالعاسىپ، ۇرپاقتان- ۇرپاققا جەتكەن ءداستۇرلى ەسترادانىڭ ادەمى ءورىمى ورنەگىن بۇزىپ، باسقا ارناعا ءتۇسىپ كەتكەندەي اسەردە قالاسىز. قازىر ءار ءانشى ءوزى ورىندايتىن ءاننىڭ ءورىمىن ءوزى بىلگەن ورنەكپەن ورەتىن بولدى. ءان ايتۋعا تالپىنعان جاس بۋىن ورىنداۋشىلىق قابىلەتى ارقىلى كومپوزيتوردىڭ ءانىن حالىققا تانىتۋدان بۇرىن حيت بولاتىن جەڭىل ءان ارقىلى ءوزىن تانىتۋدى، ءسويتىپ تويدان تابىس تابۋدى ماقسات ەتەتىن سىڭايلى. توبىرلىق سۇرانىس ءاننىڭ قادىرىن قاشىرىپ، ءانشىمىن دەگەندەردىڭ سانىن كوبەيتتى. ەسترادا سالاسىنداعى اعا بۋىن انشىلەر وزدەرىنىڭ ونەرگە كەلۋ جولىن قازاق راديوسىمەن تىعىز بايلانىستىرادى. ولاردىڭ جىلى ەستەلىكتەرى بالا كەزىمدە راديودان ءان تىڭداپ، ءانشى بولۋدى ارماندادىم، دەپ باستالىپ، «راديوعا بارىپ ءان جازدىردىم» نەمەسە «راديودا بىرنەشە جىل مۋزىكالىق رەداكتور» بولدىم، دەپ جالعاسادى. ول زامانداعى اندەردى سۇزگىدەن وتكىزەتىن كوركەمدىك كەڭەستىڭ قاتاڭ تالابى انشىلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن جوعارىلاتىپ، تىڭدارماننىڭ انگە دەگەن قۇرمەتىن قالىپتاستىرىپ، كەيىنگى بۋىنعا ۇلگى بولعان ەكەن. بۇگىنگى انشىلەردىڭ كوبى بۇل ۇلگىنى ۇستانۋعا ىقىلاستى ەمەس. ولاردىڭ كوشە ءانىن ساحناعا، توي ءانىن ەفيرگە سۇيرەيتىنى دە وسىنىڭ سالدارى بولار.. . جۋىقتا عانا «سازدى سالەم» باعدارلاماسىنان ەلۋ جاسقا كەلگەن ەل اعاسىن قۇتتىقتاعان سالەم جولداندى. قايىرماسى:

«جيىرما بەسىن ىزدەگەن،

ەلۋدەمىز ءبىز دەگەن.

تاڭ اتقانشا ءان سالىپ،

ءبي بيلەيىك سىزبەنەن.

مەن دە كەلدىم ەلۋگە،

سەن دە كەلدىڭ ەلۋگە.

ءجۇزى بالبۇل جايناعان،

قۇرداستارىم ەلۋدە!» ، - دەپ قايتالاناتىن ءاننىڭ وسى تولقىننان بەرىلۋى كوركەمدىك سۇزگىنىڭ توزعانىن كورسەتتى. توبىرلىق تالعام انشىلەرگە عانا ەمەس، ەفيرگە دە بيلىك جۇرگىزە باستاپتى. ەلۋگە كەلگەن اعانىڭ وسى ءاندى تىڭداپ وسكەن نەمەرەسى 10-15 -جىلدان سوڭ قانداي ءان تىڭدار ەكەن دەگەن وي قىلاڭ بەرەدى.

نازىم دۇتبايەۆا

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى