استانادا كونە تۇركىگە ورتاق مۇرا «ماڭگى تاس» كوشىرمەسى ورناتىلدى - فوتو
بيىكتىگى 2 مەتردەن اساتىن «شيۆەەت ۋلاان» عۇرىپتىق كەشەنىندەگى رۋ- تايپالاردىڭ تاڭباسى قاشالعان تاڭباتاستىڭ دالمە-ءدال عىلىمي كوشىرمەسىن كوشىرىپ، ورناتۋعا تۇركى اكادەمياسى حالىقارالىق ۇيىمى مۇرىندىق بولعان. ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ق ر مەملەكەتتىك حاتشىسى گۇلشارا ءابدىقالىقوۆا، تۇرىك پارلامەنتتىك اسسامبلەياعا مۇشە مەملەكەتتەر پارلامەنتتەرىنىڭ ءتوراعالارى مەن وكىلدەرى جانە قوعام قايراتكەرلەرى قاتىستى.
ايتا كەتەرلىگى، ەجەلگى وتۇكەن القابىندا ورنالاسقان «شيۆەەت ۋلاان» عۇرىپتىق كەشەنى كوپتەگەن ەتنوساياسي وداقتاردى ءبىر شاڭىراقتىڭ استىنا بىرىكتىرگەن ەۋرازيالىق تۇركى يمپەرياسى قاعانىنىڭ قۇرمەتىنە VI- VII عاسىرلاردا ورناتىلعان. موڭعول تىلىندە گەوگرافيالىق ورنالاسۋ ەرەكشەلىگىنە ساي (سەلەۋلى قىزىل توبە» دەپ اتالىپ كەتكەن كەشەننىڭ شىعىس كىرە بەرىسىندە كونە تۇركىلەردىڭ ىرگەلى رۋ- تايپالارىنىڭ تاڭبالارى قاشالعان ۇستىنتاس پەن ونىڭ ءتورتبۇرىش تۇعىرى قويىلعان. تاڭباتاس كوكشىل ءتۇستى جانارتاۋ جىنىستى تۇنباتاستان جاسالعان. ونىڭ تەگىستەلگەن بەت جاعىندا 60 قا جۋىق ءار ءتۇرلى تاڭبا بادىزدەلگەن. ولاردىڭ ىشىندە قىرعىز، ۇيعىر، قارلۇق، قىپشاق، حازار، اۆشار سىندى ءىرى رۋ-تايپالاردىڭ تاڭبالارى بەينەلەنگەن. الايدا، كەيبىر تاڭبالارى كومەسكىلەنىپ وشكەن جانە بەلگىسىز بولىپ كەتكەن تۇستارى دا بار.
توقتالا كەتەتىن جايت، كۇنى بۇگىنگە دەين «ماڭگى تاستاعى» تاڭبالار جايلى ارنايى عىلىمي زەرتتەۋلەر جاريالانباعان. سوعان وراي، تۇركى اكادەمياسى اعىمداعى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا موڭعولياعا عىلىمي ساپارى ناتيجەسىندە كونە تۇركى تايپالار مەن ىرلەستىكتەردىڭ تامعاسى بادىزدەلگەن ۇستىن تاستىڭ ەستامپاجىن اكەلگەن بولاتىن. وسى ەستامپاج قىسقا ۋاقىت ارالىعىندا قالپىنا كەلتىرىلىپ، «ماڭگى تاستىڭ» عىلىمي كوشىرمەسى دايىندالدى. تۇركى اكادەمياسىنىڭ عالىمدارى بۇگىنگى كۇنى «ماڭگى تاستاعى» تاڭبالاردى زەرتتەپ، قاي تايپالارعا تيەسىلى ەكەنىن انىقتاۋعا كىرىسكەن.
جالپى، دەرەكتەر بويىنشا «ماڭگى تاس» ءوز داۋىرىندەگى تۇركى تايپالارىن جانە وعان قونىستاس جۇرتتاردى ءبىر شاڭىراقتىڭ استىنا بىرىكتىرىپ، ءىرى ەتنوساياسي وداق قۇرعان شىعىس تۇرىك قاعاناتىنىڭ نەگىزىن سالۋشى ەلتەرىس قۇتلىق قاعاننىڭ قۇرمەتىنە 693 -جىلى قويىلعان. كوكشىل ءتۇستى جانارتاۋ جىنىستى تۇنباتاستان جاسالعان ەسكەرتكىشتىڭ بيىكتىگى - 2,24 مەتر، ەنى - 0,82 م، قالىڭدىعى - 0,24 مەتر. كەشەننىڭ شىعىس بولىگىندە، ورتاسىندا ءتورتبۇرىش تەسىگى بار تاستۇعىردىڭ ۇستىنە ورنلاستىرىلعان. تەگىس بەتىندە 60 قا جۋىق تايپانىڭ جانە تايپالىق وداقتاردىڭ تاڭبالارى قاشالعان.
ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋىندا پروفەسسور، بەلگىلى تۇركولوگ- عالىم مىرزاتاي جولداسبەكوۆ تاستىڭ ورناتىلۋىنىڭ ءتۇبى ءبىر تۇركى الەمى ءۇشىن ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
اۆتور: قانات مامەتقازى ۇلى
