قوعامدى ۋلاعان وزگە مادەنيەت
جاسى، ءتىپتى كارىسى بولسىن، ەرىككەندەردىڭ ىسىنە ەلىكتەپ، ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز بەن ادەپ- يبانى ۇمىتىپ بارا جاتقان سياقتى. كەزىندە ەستىگەندە جاعامىزدى ۇستايتىن گوت، ەمو، حيپپي، انيمە، روكەر، پانك، بايكەر سوزدەرى بۇگىن ۇيرەنشىكتى ۇعىمدارعا اينالىپ وتىر.
ءتىپتى كوشەلەردەن كورە قالساق بىردەن ايىرا الامىز. ولاردىڭ اراسىندا قازاق جاستارى دا بار.
كيىم كيۋ، شاش قويۋ ۇلگىلەرى، ءتىپتى ءجۇرىس- تۇرىستارىنىڭ ءوزى قاراپايىم ادامداردان ەرەكشەلەنىپ تۇرادى. باسقا ءدىني اعىمداردى ناسيحاتتاپ، قوعامدى اداستىرادى.
الەۋمەتتانۋشىلاردىڭ زەرتتەۋلەرىنە جۇگىنسەك، اسىرەسە وسى مادەنيەتكە ءوسىپ كەلە جاتقان بالا وتپەلى كەزەڭىندە ەلىكتەگىش. بۇنىڭ سەبەبىن انىقتاماق بولعان امەريكالىق عالىمدار: «جاستار وتپەلى كەزەڭدە وزدەرىنىڭ ىشكى مەنىن ىزدەۋگە بەيىم كەلەدى. وسىلايشا ولار قوعامنان ەرەكشەلەنۋدىڭ جولىن ىزدەۋگە تىرىسادى. سول سەبەپتەن دە وزگە دۇنيەلەرگە ۇيىرسەك كەلەدى»، - دەگەن قورىتىندى شىعارعان.
سۋبمادەنيەتتىڭ ىشىندە گوتتار مەن ەمولارعا دەگەن قىزىعۋشىلىق سانى جاستار اراسىندا ءوسىپ وتىر. ماسەلەن، گوتتار ⅩⅩ عاسىردىڭ 70-جىلدارى پايدا بولا باستادى. ءبىراق ولاردىڭ جاستار اراسىندا ⅩⅩ عاسىردىڭ 90-جىلدارى ناسيحاتتالىپ، كوپ تارادى. ولار ميستيكالىق نانىم- سەنىمدەرگە جاقىن كەلەدى جانە سوعان سايكەس كيىنەدى. سونداي-اق، قارا تۇستەرگە، قوسىمشا بەلگىلەرى رەتىندە ادامنىڭ باس سۇيەكتەرى بەينەلەنگەن مەتالل بۇيىمدارعا، گوتيكالىق اۋەندەرگە قىزىعۋشىلىق تانىتادى. كوبىنە پسيحولوگيالىق كۇيزەلىستەردى ءجيى باستان كەشىرەتىندىكتەن، ولاردىڭ اراسىندا سۋيتسيدكە باراتىندار سانى وتە كوپ. دىنگە قارسى قىلىقتار تانىتىپ، قارا كۇشتەرگە تابىنادى.
جاقىندا عانا وسى گوتتارعا بايلانىستى ءبىر وقيعا باسىمنان وتكەن ەدى. بىردە، قوعامدىق كولىكتە كەلە جاتىپ، جانىمدا وتىرعان ايەل ادامنىڭ داۋسىنان سەلت ەتىپ وياندىم. قوبالجۋلى وتىرعان اپاي ۇيالى تەلەفوننىڭ ارعى بەتىندەگى ادامعا: «ول قىز - گوت، سىنىبىڭا جولاتپا. گوتتار ءۇشىن ءوز ءومىرىن قيۋ تۇككە تۇرمايتىن دۇنيە. باسىڭا بالە تاۋىپ الاسىڭ. سەن سىنىپ جەتەكشى بولعاندىقتان، قىزدىڭ ءاربىر ءىس-ارەكەتىنە، تاربيەسىنە جاۋاپتى بولاسىڭ. كەيىن ول وزىنە- ءوزى قول جۇمساسا، قايتەسىڭ؟» - دەپ شىر-پىر بولعانىن ەستىدىم. شىندىعىندا، بۇل مەن بىلەتىن ءبىر عانا جاستىڭ وقيعاسى. ال قازىرگى تاڭدا قانشاما قازاق جاستارى وسىنداي توپتاردىڭ جەتەگىندە كەتۋدە.
گوت سىندى جاسوسپىرىمدەرىمىزدىڭ اراسىندا كەڭ ەتەك جايعان توپتىڭ تاعى ءبىر ءتۇرى - ەمو. بۇل ۇيىمنىڭ شىعۋ توركىنىنە كوز جۇگىرتسەك، اعىلشىن تىلىندە emotional - ەموتسيونالدى دەگەن سوزىنەن شىققان. ەمولار ⅩⅩ عاسىردىڭ 80-جىلدارى ستيلدەرى وزگەشە، پانكتارعا ۇقسامايتىن روك اۋەندەرىن ايتىپ، توپ رەتىندە قۇرىلعان. ولار ءوزارا ەمو-كيدتەر، سكريمو، فرەنچ- ەموكەرلەر بولىپ بولىنەدى. ولار دا گوتتار سياقتى بۇل ومىردەن ءتۇڭىلىپ ءومىر سۇرەدى. بۇدان ولار ەشقانداي ەرسىلىك كورمەيدى، كەرىسىنشە ناعىز ءومىردىڭ ءمانى وسى دەپ تۇسىنەدى. ىشكى جان- دۇنيەلەرىنە بايلانىستى ۇستەرىنە قارا مەن كۇلگىن ءتۇستى، قىزىقتى سۋرەتتەرمەن كومكەرىلگەن كيىمدەر كيەدى. ەمولار وزدەرىنىڭ ەموتسيالارىنا قاتتى ءمان بەرەدى. قىسقا بەلدەمشە كيىپ، شاشتارىن قىزىل-جاسىلعا بوياپ، ءتۇرلى-ءتۇستى تەمىر-تەرسەكتەردى تاعىپ الىپ، ودان قالسا مۇرنىن، كىندىگىن تەسىپ، دەنەسىنە نەشە ءتۇرلى سۋرەتتەر سالىپ الىپ، الدىڭنان كولبەڭدەي وتكەن كەزدە جانىڭ اشيدى.
قاراپ وتىرساق، وسى سۋبمادەنيەت وكىلدەرىنىڭ بارلىعى دەرلىك روك مۋزىكانىڭ اسەرىنەن پايدا بولىپ وتىر. عالىمداردىڭ زەرتتەۋلەرىنە سۇيەنسەك، روك اۋەندەر - ادامداردىڭ جانىن تىنىشتاندىرماي، كەرىسىنشە جىندانۋعا دەيىن اپارادى ەكەن. سونىمەن قاتار ولار ناشاقورلىقتى دارىپتەيدى. بۇل مادەنيەتكە جاستاردىڭ قىزىعۋى ءسان قۋىپ ەلىكتەۋشىلىكتەن، وتباسىلىق جاعدايدىڭ ناشارلىعىنان، رۋحاني تاربيەنىڭ جوقتىعىنان، ادامداردان ءبىرجولا كوڭىلدەرى قالعاندىقتان بو- لادى.
تەحنيكانىڭ دامىعان زامىنىندا سۋبمادەنيەتتىڭ تارالۋىنا ينتەرنەتتىڭ دە ىقپالى زور. بۇگىندە الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ وزىندە وسى توپتاردىڭ 12000 نان اسا جەكە پاراقشالارى بار. ءار الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشالارعا 500 دەن باستاپ 15000 ادام تىركەلگەن ەكەن. «تاربيەنىڭ باستاۋى تال بەسىكتەن»، - دەپ دانا قازاق بەكەر ايتپاسا كەرەك. بۇگىنگى زاماننىڭ جاستارى التىن ۋاقىتتارىن وزگە مادەنيەتتى دارىپتەيتىن فيلمدەرگە تەلمىرۋمەن وتكىزەدى. سونىڭ سالدارىنان وزدەرى ۇناتقان وبرازدارىنا ەلىكتەپ، سولاردىڭ كيىم ۇلگىلەرىن، ءىس- ارەكەتتەرىن قايتالاپ وسەدى. جات مادەنيەت تابىنۋشىلىقتان تۋىندايدى. 2008 -جىلى 2 -شىلدەدە رەسەيدە وسى ماسەلە كۇن تارتىبىنە قويىلىپ، تالقىعا تۇسكەن. ياعني بالا تاربيەسىنە كوڭىل ءبولۋ، ولاردىڭ وزگە مادەنيەتتىڭ جەتەگىنە كەتپەۋى سىندى ماسەلەلەر قولعا الىندى. ال قازاقستاندا بۇل مادەنيەتكە قاتىستى ەشبىر شارا قولعا الىنىپ، ماسەلە كوتەرىلىپ جاتقان جوق. ساناسى وزگەنىڭ مادەنيەتىمەن ۋلانعان بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ەرتەڭ وزگە مادەنيەتتى قابىلداپ، اتا- بابا سالتىن ۇمىتىپ كەتپەسىنە كىم كەپىل؟ قازاق جاستارىنىڭ اراسىندا سوڭعى ون جىلدىڭ كولەمىندە بەلەڭ العان بۇل جاعدايلارعا بۇگىننەن باستاپ توسقاۋىل قويعانىمىز دۇرىس بولار ەدى.
P. S. ەمولار قاتارىنا قوسىلعانىن ماقتانىش تۇتاتىن كامشات ەسىمدى مەنىڭ ءبىر تانىسىم بار بولاتىن. ول بۇل مادەنيەتكە وسى الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ ىقپالىمەن كەلگەن ەكەن. ءبىراق ءوزى جايلى سۇراساڭ، ايتۋدان ءۇزىلدى-كەسىلدى باس تارتادى. ول ءوزىنىڭ ادەمى كامشات ەسىمىن بۇگىندە كەمميگە الماستىرعان. ونىڭ ءوزىنىڭ ارالاساتىن ورتاسى بار. بۇرىنعى دوستارىمەن قازىر مۇلدەم ارالاسپاي كەتكەن. اقكوڭىل، اشىق-جارقىن جۇرەتىن قىزدارىنىڭ بۇل جولعا تۇسكەنىنە قارسى بولعان اتا-اناسى بۇگىندە شاراسىز كۇيدە ەكەنىن ايتىپ قىنجىلادى.
blogtime.kz، مارجان سابەت
