پرەزيدەنت اتاۋى قاشان شىققان؟

وعان وسىدان 24 جىل بۇرىن جەلتوقساننىڭ العاشقى كۇنى تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىندا ءبىرىنشى رەت پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ ءوتۋى تۇرتكى بولعان ەدى.

بۇرىن، ەگەمەندىك العانعا دەيىن پرەزيدەنت دەگەن ءسوز قولدانباعان بولاتىنبىز. جالپى، بۇل تەرميننىڭ ءتۇپ تامىرىنا بارىپ، وسى ءسوزدىڭ قاشان قولدانا باستاعانىنا كەلەتىن بولساق، پرەزيدەنت ۇعىمى - لاتىن تىلىنەن praesidens, praesidentis - ەلدى اتقارۋشى دەگەن ماعانانى بىلدىرەدى.

انتيكالىق داۋىردە ءارتۇرلى جيىنداردا ءتوراعالىق ەتەتىن ادامدى دا پرەزيدەنت دەپ اتاعان. ال، پرەزيدەنت تەرمينى -1776-جىلى امەريكا بريتان كولونياسىنان تاۋەلسىزدىگىن العاننان كەيىن، العاش 1787-جىلى 17- قىركۇيەكتە قابىلدانعان ا ق ش كونستيتۋتسياسىنا سايكەس، مەملەكەت باسقاراتىن تۇلعانى پرەزيدەنت دەپ اتاۋ قولدانىلا باستادى.

بۇل اتاۋعا يە بولعان، 1789-جىلى العاش رەت سايلانعان ا ق ش پرەزيدەنتى دجوردج ۆاشينگتون ەدى. ال، پرەزيدەنت مودەلىن زەرتتەپ، مەملەكەت باسشىسىن پرەزيدەنت دەپ اتاۋ جوباسىن ويلاپ تاپقاندارعا كەلەتىن بولساق، ونى امەريكالىق ساياسي ىلىمدەر تاريحىنىڭ كورنەكتى وكىلى ت. پەين ەنگىزگەن ەكەن.

ت. پەين (1737-1809 ج. ج.) تاۋەلسىز امەريكا مەملەكەتى مەن پرەزيدەنتتىك رەسپۋبليكالىق باسقارۋ فورماسىندا مەملەكەتتى قۇرۋ كونتسەپتسياسىن ۇسىنىپ، مونارحيالىق شەكسىز بيلىكتى سىناۋ نەگىزىندە پرەزيدەنت ينستيتۋتىنىڭ مودەلىن قالىپتاستىردى.

ت. پەيننەن كەيىن كارولدەر بيلىگىن سىناپ، مونارحيالىق بيلىكتىڭ كەمشىلىكتەرىن كورسەتىپ، پرەزيدەنت ينستيتۋتىنىڭ مودەلىن دامىتۋدى ۇسىنعاندار ت. دجەففەرسون، ا. گاميلتون، دج. لدامە، دج. مەديسون بولدى. كەيىننەن ارگەنتينا، برازيليا، چيلي، پورتۋگاليا، ەگيپەت، يندونەزيا دە وسى پرەزيدەنت مودەلىن ەنگىزدى. وسىلاي ХХVII  عاسىردا پايدا بولعان پرەزيدەنتتىك باسقارۋ نىسانى، «پرەزيدەنت» ۇعىمى قازاقستاندىقتاردىڭ ساناسىندا العاش 1991-جىلدان باستاپ قانا تولىققاندى قالىپتاستى.

ەرلان جۋرىنبايەۆ

«الاش ايناسى»

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى