بىرلىگى مەن تىرلىگى جاراسقان ەل عانا اسىل مۇراتتارىنا قول جەتكىزە الادى - مارالتاي ىبىرايەۆ

وعان ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن 2000 نان استام دەلەگات قاتىستى. سونىڭ ىشىندە بەلگىلى اقىن، قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى، حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى مارالتاي ىبىرايەۆ تا بولعان ەدى. «قازاقپارات» تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىندا اقىن وسى فورۋمدا تۇيگەن ويلارىمەن ءبولىستى.

- مارالتاي رايىمبەك ۇلى، ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قازاقستان حالقى بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت بولىپ ۇيىسقاندا عانا الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنىپ، ۇلى دەرجاۆالارمەن تەرەزەسى تەڭ مەملەكەتكە اينالاتىندىعىن تالاي مىنبەردەن ايتىپ كەلەدى. وسىعان بايلانىستى ءوز ويىڭىزبەن بولىسسەڭىز.

- ءيا، ءبىز تاريح ساحناسىندا كوپ ۇلىستى باۋىرىنا باسقان دارا ۇلت رەتىندە بەلگىلىمىز. ءبىزدىڭ پەشەنەمىزگە وسىنداي تاعدىر جازىلعان. سوندىقتان ءبىز ءوزىمىزدى مەيلىنشە ءبىر ۇلتتان قۇرالعان مەملەكەتتەرمەن سالىستىرا المايمىز. ءبىراق، قازىرگى زاماندا جەتەكشى ۇلت رەتىندە ەل بولاشاعىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ءوز مويىنمىزعا الا وتىرىپ، قازاقستاندا ءومىر سۇرەتىن وزگە ۇلىستاردىڭ بارلىعىن باۋىرىمىزعا باسىپ، ەلباسى ۇسىنعان ماڭگىلىك ەل يدەياسىنىڭ سالتانات قۇرۋىنا ءبىر ادامداي اتسالىسۋىمىز قاجەت. بۇل جەردە انا ءتىلىمىز جەتەكشە رولگە يە بولادى! ال ماڭگىلىك ەلدى ەرتەرەكتە تونىكوك ابىزدىڭ ايتىپ كەتكەنى بەلگىلى. ول: «تۇركى جۇرتىنىڭ ماڭگىلىك مۇراتى - ماڭگىلك ەل»، - دەگەن. سول مۇراتتى ەلباسى قولداپ، قۋاتتاپ وتىر. ءبىز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى شيرەك عاسىرىنا جۋىق ۋاقىتتا ادام ايتسا نانعىسىز ۇلكەن مۇمكىندىكتەرگە يە بولىپ وتىرمىز. ەلباسى تالاي قيىن- قىستاۋ، شيەلەنىسكەن شاقتاردا ءوزىنىڭ كەمەڭگەرلىك تۇلعاسىن كورسەتىپ قانا قويماي، ارتىنان ەرگەن حالقىنىڭ دا رۋحىن كوتەرە ءبىلدى. مەن مىنانى ايتقىم كەلەدى، ءبىز ەلباسىمەن ەشقاشان دا اداسپايمىز.

- مارالتاي رايىمبەك ۇلى، ەلىمىزدە ۇشتىلدىلىك ساياساتى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا ونىڭ ماڭىزدىلىعى نەدە؟

- كونە تۇرىكتەر، شايىرلار جىرلاعانداي ءتىلدى ءۇش سالاعا ءبولىپ قاراعان. ولار - انا ءتىلى، دوس ءتىلى جانە دۇشپان ءتىلى. ولاردىڭ ارا- جىگى قازاق جۇرتشىلىعىنا ءمالىم. سونىمەن قاتار، سوناۋ ХІІ عاسىردا ادەبيەتتىڭ جاۋحارياتى - «كودەكس كۋمانيكۋس» (باتىس ميسسيونەرلەرى جازعان «قىپشاق ءتىلىنىڭ سوزدىگى» -رەد.) ومىرگە كەلدى. ول ءۇش تىلدە - تۇركى، پارسى جانە لاتىن تىلىندە جارىق كوردى. وسى ءۇش ءتىلدىڭ ىشىنە كۇللى جەر بەتىندەگى بارشا تىلدەر سىيىپ كەتەدى ەكەن. سوندا نەگە اتا-بابالارىمىز باسقا تىلدەردى مەڭگەرگىسى كەلدى؟ بۇدان كوپ ءجايتتى اڭعارۋعا بولادى. بۇگىنگى ساياساتتا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆ ءۇش ءتىلدى - قازاق، ورىس جانە اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرۋ كەرەكتىگىن ايتىپ وتىر. كەزىندە قادىر اعامىز دا: «وزگە ءتىلدىڭ ءبارىن ءبىل، ءوز ءتىلىڭدى قۇرمەتتە!»، - دەمەپ پە ەدى!؟ ءبىز وسى تىلدەردى يگەرۋ ارقىلى ىشىمىزدە جاتقان دۇنيەلەرىمىزدى الەمگە جارقىراتىپ كورسەتە الامىز. بىزدە «بولاشاق» دەگەن باعدارلاما بار. ەندى سوعان اۋدارما سالاسى دا قوسىلسا، نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى! سول ارقىلى جىلىنا كەمىندە ءبىر- ەكى جاستى باتىسقا ءتىل مەڭگەرۋگە جىبەرسەك، ەرتەڭ ول جاستار ادەبيەتىمىزدى، سان مىڭ جىلدىق تاريحىمىزدى وزگە تىلدەرگە اۋدارىپ، قازاق حالقىن الەمگە تانىتار ەدى. ياعني، ءتىل ءبىلۋ - بىزگە ءقازىر اۋاداي قاجەت. ويتكەنى، زامان شاپشاڭ دامىپ جاتىر. سول زامان كوشىنىڭ شاڭىندا قالماس ءۇشىن ءتىل ۇيرەنۋىمىز كەرەك. ەلباسى قامقور اكەدەي، حالقىن وسىنداي مامىلەگە شاقىرىپ وتىر. مەن مۇنى قىزۋ قولدايمىن.

- مارالتاي رايىمبەك ۇلى، تاياۋدا پاتريوتتار فورۋمىنا قاتىسىپ قايتتىڭىز. وسى فورۋمنان قانداي وي ءتۇيدىڭىز؟

- پاتريوتتار فورۋمىنداعى نەگىزگى ماسەلە - ول وسى ەلدىڭ بىرلىگى مەن تىرلىگى، ىنتىماعى. بىرلىگى مەن تىرلىگى جاراسقان ەل عانا اسىل مۇراتتارىنا قول جەتكىزە الادى! اتا- بابامىز «بىرلىك بار جەردە تىرلىك بار» دەپ بەكەرگە ايتپاعان. ەلباسىمىز دا وسى ۇستانىمدى باسشىلىققا الىپ وتىر. ال ۇلتتار اراسىنا شي جۇگىرتۋدىڭ اياعى قانداي بولاتىندىعىن باسقا مەملەكەتتەردەن كورىپ وتىرمىز. سوندىقتان، ءبىر جەردىڭ سۋىن ىشكەن، نانىن جەگەن ەل سەكىلدى تۇتاسىپ، بىرىگەتىن بولساق، العا قويعان ماقساتتارىمىزعا قول جەتكىزە الاتىن قۋاتتى مەملەكەت بولامىز. مەن فورۋمدا وسى تاقىرىپتا ءسوز سويلەپ، باياندامامنىڭ اياعىن مىنا «ماڭگىلىك ەل» دەگەن ولەڭىممەن اياقتادىم:

ماڭگىلىك ەل - ارمانىمنىڭ اسقارى.

ماڭگىلىك ەل - باقىتىمنىڭ باستاۋى.

ماڭگىلىك ەل - تاريحىمنىڭ داستانى.

ماڭگىلىك ەل - نۇرلى جولعا باستادى.

ماڭگىلىك ەل - مەنىڭ اپپاق مۇراتىم.

بولاشاققا نۇرىن شاشىپ تۇراتىن.

ماڭگىلىك ەل - نۇرلى جولى قازاقتىڭ

بار الەمگە مويىنداتار قۋاتىن.

ماڭگىلىك ەل - شەجىرەسى دالامنىڭ.

ماڭگىلىك ەل - اق تىلەۋى انامنىڭ.

ماڭگىلىك ەل - ماڭگىلىككە امانات.

ماڭگىلىك ەل - نۇرلى جولى بابامنىڭ.

ماڭگىلىك ەل - ىنتىماق پەن بىرلىكتە.

ماڭگىلىك ەل - ىمىرالى تىرلىكتە.

ماڭگىلىك ەل - ەرتەڭىڭدى ۇلىقتاۋ.

ماڭگىلىك ەل - وتكەنىڭدى ۇمىتپاۋ.

ماڭگىلىك ەل - ماڭداي تەرى حالىقتىڭ.

ماڭگىلىك ەل - نۇرلى ءۇمىت، جارىق كۇن.

ماڭگىلىك ەل - ءىز قالدىرۋ ماڭگىگە.

ماڭگىلىك ەل - تاۋسىلمايتىن اڭگىمە.

ماڭگىلىك ەل - بەيبىت ءومىر اۋەنى.

ماڭگىلىك ەل - ەل انامداي ادەمى.

ماڭگىلىك ەل - تاۋەلسىزدىك تىرەگى.

ماڭگىلىك ەل - ۇلت پەن ۇلىس تىلەگى.

ماڭگىلىك ەل - نۇراعامنىڭ ءدىلى ەدى.

نۇراعامدى بۇكىل الەم بىلەدى!

قازاق دەگەن كوك تۇرىكتىڭ ۇلى ەلى.

نۇراعامنىڭ نۇر جولمەن جۇرەدى!!!

- اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

اۆتور: جاپپاربەرگەن ايبوتا

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى