اندەرى مەن كۇيلەرىن ۇرپاعىنا ميراس ەتىپ قالدىرعان ءبىرتۋار دارىن
وسىنداي قاسيەتتى ونەردى جالعاستىرىپ، شاكىرت تاربيەلەپ جۇرگەن ۇلاعاتتى ۇستاز، كۇي ءداستۇرىنىڭ زەرتتەۋشىسى، پەداگوگيكا عىلىمىنىڭ كانديداتى، ق ر حالىق ءبىلىمىنىڭ ۇزدىگى- جاسارال ەڭسەپوۆ ەدى.
جاسارال ارال ءوڭىرىنىڭ تۇلەگى بولعاندىقتان اتا - بابالارىنىڭ مەكەنى ايگىلى حالىق كومپوزيتورى قازانعاپتىڭ ەلى. اسىل قاسيەتتى بالا كەزىنەن بويىنا سىڭىرگەن جاسارال بەس جاسىنان قولىنا دومبىرا ۇستاپ، اكەسى جاقسىلىقتان كۇي ۇيرەندى. اكەسى تەمىرجول بويىندا ەڭبەك ەتەتىن. جۇمىستان شارشاپ كەلسە دا بالانىڭ كوڭىلىن قالدىرماي، دومبىراسىن قولىنا الىپ بىلگەنىن ۇيرەتەتىن. جاسارال مەكتەپ قابىرعاسىندا جۇرگەن كەزىنىڭ وزىندە ەستىگەن كۇيلەرىن تەز ۇيرەنىپ الاتىن. «اكە بالاعا سىنشى» دەگەندەي، الدە ەسكى كوزقاراستىڭ اسەرى مە، ءدال ماماندىق تاڭداۋ كەزىندە اكەسى جاسارالعا دارىگەرلىك وقۋعا بارۋىن وتىنگەن. ۇلكەننىڭ ءسوزىن جەرگە تاستامايتىن اۋىل بالاسى ارمان قۇشاعىندا جۇرسە دە ءوز ماقساتىن ۇمىتۋعا تىرىساتىن. سان- سالالى ماماندىقتى مەڭگەرسە دە كيەلى ونەر وعان مازا بەرمەيتىن.
جاسارالدىڭ سازگەرلىك ونەرى اقتوبە وبلىستىق ماقسۇت قۇسايىنوۆ اتىنداعى مەكتەپ-ينتەرناتتا ءان ساباعىنان ۇستازدىق ەتكەن كەزىنەن باستالعان. شاكىرتتەرگە ءار مەرەكە سايىن تاقىرىپتىق اندەر ۇيرەتەيىن دەسە، بالالارعا ارنالعان اندەر جوقتىڭ قاسى بولعاندىقتان ول دۇكەننەن مۇقاعالي، قادىر، قايرات پەن فاريزالاردىڭ جىر كىتابىن ساتىپ الىپ، ءتۇن بالاسى وقىپ، ىزدەنەتىن. كوڭىلگە جايلى ولەڭدەر ءان تىلەپ تۇرعانداي كورىنەتىن. كوپ ىزدەنىستەن سوڭ تۇڭعىش ءان تۋادى. العاشىندا مەنىڭ ءانىم ەدى دەپ جاريا ەتپەگەنمەن جاسارالدىڭ جاڭا اندەرىن وقۋشىلار ورىنداي باستادى.
جەرگىلىكتى سازگەر قايىرگەلدى قوجانتايەۆقا تىرناقالدى تۋىندىلارىن تىڭداپ، نوتاعا تۇسىرۋىنە كومەكتەستى. «جاسارال، مىناۋ تابيعي دارىننان تۋعان اندەر عوي، ەندى ساعان وقۋ كەرەك، ءبىلىمسىز بايگەگە تۇسە المايسىڭ» دەپ اقىل- كەڭەسىن بەردى. ءسويتىپ، بالالى- شاعالى جىگىت تولقۋ ۇستىندە جۇرگەندە الماتىدان كۇيشى تىمات مەرعاليەۆ كەلەدى. «جولى بولعىر جىگىتتىڭ جەڭگەسى الدىنان شىعادى» دەگەندەي، تىمەكەڭ تالاپكەردىڭ شىعارعان اندەرىن تىڭداپ وقۋعا ءتۇسۋىن تالاپ ەتەدى. كۇندىز-ءتۇنى جانىنا دامىل بەرمەيتىن اۋەندەر مەن جۇرەك تەبىرەنىسى الماتىعا كەلۋىنە سەبەپشى بولادى. جاسارال كەلە كونسەرۆاتوريادا ۇستازدىق ەتەتىن عازيزا جۇبانوۆاعا جولىعادى. ول كىسى: «كۇيىڭدى قۇددىس قوجامياروۆقا تىڭداتىپ ال، نە ايتار ەكەن؟» دەگەن.
سودان جاسارال قۇدىسقا ءوز شىعارمالارىن تىڭداتقان سوڭ «ءان- كۇيلەرىڭ ءتاپ-ءتاۋىر ەكەن. ساۋاتسىز سازگەر بولدىڭ عوي، ءبىراق جاسىڭ اجەپتاۋىرگە كەلىپتى، وقۋدان كەش قالدىڭ، - دەپ كومپوزيتور قايتالاپ ايتتى. سالى سۋعا كەتكەن جاسارال «اتتەڭ- اي» دەپ ەلگە قايتام با» دەپ تۇرعاندا عازيزا احمەت قىزى الدىنان شىعىپ، «ەشتەڭە جوق، بيىل دايىندىق كۋرسىنا ءتۇس تە كەلەسى جىلى ستۋدەنت بول» دەپ اقىل- كەڭەس بەرگەن. كەلەسى جىلى كونسەرۆاتورياعا تۇسكەن سوڭ جاسارال قازانعاپ كۇيىن زەرتتەۋشى، بەلگىلى كۇيشى سادۋاقاس بالماعامبەتوۆتەن ءدارىس الدى، كۇيدىڭ قىر-سىرىن ءتۇسىندىرىپ، شەبەرلىك شىڭدايدى.
جاسارال كونسەرۆاتوريانىڭ سوڭعى كۋرسىندا كۇيشى ايتقالي جايىموۆتىڭ الدىنان ءدارىس الدى. كوپ جىلعى ارمان ورىندالدى. سول جىلدارى ءان مەن كۇي شىعارۋعا بىردەن-ءبىر قولۇشىن بەرىپ، ساۋاتتىلىققا تاربيەلەگەن بەلگىلى كومپوزيتور بازارباي جۇمانيازوۆ ەدى.
كىشكەنتاي ايبەك پەن اسىلبەكتى جەتەكتەپ ءجۇرىپ، تالاي رەت ساباققا بارعانى ەسىندە. ءار بالانىڭ ءوز قابىلەتى بولادى. ايبەكتەن گورى اسىلبەك دومبىراعا ءۇيىر بولاتىن.
جاسارال وقۋىن ءتامامداعان سوڭ ءبىرجولاتا ونەر جولىنا تۇسپەي، ۇستازدىق جولدى قالاپ الدى. الماتىداعى ءنومىرى 115 قازاق ورتا مەكتەبىنىڭ اشىلۋىنا كۇش جۇمساپ، وس وقۋ ورنىندا تاجىريبەلىك ساباقتار جۇرگىزە باستادى.
تۋعاندا دۇنيە ەسىگىن اشادى ولەڭ،
ولەڭمەن قارا جەرگە كىرەر دەنەڭ، - دەپ اباي اتامىز ايتقانداي، بالالاردى ونەرگە تاربيەلەي وتىرىپ، باسقا پاندەردەن دە ءبىلىمىن ارتتىرۋعا جاسارالدىڭ ىقپالى ەرەكشە بولدى. شاكىرتتەر ءان مەن كۇيگە ەرەكشە ىنتا قويدى، دومبىرانى تەز مەڭگەرىپ الدى.
مەن جاسارالدان جاڭا اعىمنىڭ دەككو اتالۋىنىڭ سەبەبى نە؟ - دەپ سۇراعانىمدا ول كىسى بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى؛
«وسى دومبىرا كۇي مۇراسىن اتالارىمىز بەرىپ كەتسە، ءبىز بۇنى كومپيۋتەرمەن سويلەتىپ، جاڭالىق اشۋىمىز كەرەك دەپ ويلادىم. ونى اسىلبەك مەنىڭ «اكە تولعاۋى» كۇيىممەن باستادى. ءبىر جىلداي حالىقتىڭ وي- پىكىرىن تىڭداپ ءجۇردىم. وپراۆاتسيادان وتكەننەن كەيىن بالام قىزىعىپ، «اداي»، «جۇمىر قىلىش»، «ناۋايى» كۇيلەرىن ەستراداعا قوسىلىپ ورىنداي باستادى. ىزدەۋشى كوبەيدى. ەسترادا دەسەك قايتالاۋ ءتارىزدى. ەلدەر قازاقشا ات قويمايمىز با؟ - دەگەن. سوسىن ويلاي- ويلاي دەككو دەگەن اتتى ويلاپ تاپتىق.
د- دومبىرا
ە- ەسترادا
ك- كۇي
ك - كومپيۋتەر
و - ورىنداۋشى. بۇنىڭ سىرىن اۆتورلىق پاتەنت العاننان كەيىن ايتتىم».
ونەرگە جاڭالىق كەلگەن سوڭ قايتالاۋشىلار كوبەيىپ كەتتى. بۇل جونىندە جاسارال «مەنىڭ مەكتەبىمدى جالعاستىرۋشى جاستار كوبەيسە، حالىققا ۇناعانى» - دەيدى. باسىندا ونەر ادامدارى دومبىرانى ەستراداعا سالىپ بۇلدىردىڭدەر» - دەپ قارسى بولعاندارى دا بولىپتى. جاسارالدى بىردەن- ءبىر قولداعان كونسەرۆاتوريا رەكتورى ءجانيا اۋباكىروۆا، كۇيشىلەر قارشىعا احمەدياروۆ پەن رىسباي عابديەۆ ەدى.
دومبىرادان تۇك شىقپايدى دەگەن كەيبىر تىڭداۋشىنىڭ ءسوزىن جوققا شىعارىپ، اكەلى- بالالى كۇيشىلەر دومبىرانى الەمدىك دارەجەگە كوتەردى، جەتىستىكتەرگە جەتتى.
كۇيشى جاسارال ەڭسەپوۆ ءوزىنىڭ كوپ جىلعى ەڭبەگىنىن ناتيجەسىن 2004 -جىلعى 22 -ساۋىردە وتكەن شىعارماشىلىق كەشىندە ايقىن كورسەتتى. كەشتە قازاقتىڭ مەملەكەتتىك قۇرمانعازى اتىنداعى حالىق اسپاپتار وركەسترى ون ەكى شىعارماسىن ورىندادى. حالقىمىزدىڭ سۇيىكتى انشىلەرى نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆ پەن نۇرجامال ۇسەنبايەۆا، عافيز ەسىموۆ، دينا حامزينا جانە ەسترادا جانرىندا شاكيزادا، سەيفۋللين، رەنات، جانارلار ليريكالىق اندەردى ورىندادى. شىعارمالارعا پارتيتۋرا، ورانجيروۆكا جاساۋ كاسىبي تۇرعىدا ورىندالىپ، ستۋديادا جاقسى جازىلدى.
ءسوز وراي كەلگەندە اسىلبەكتىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن جەتكەن جەتىستىكتەرى جايلى ايتىپ بەرۋىن وتىنگەندە جاسارال ۇرپاعى جايلى ماقتانىشپەن ويىن جالعاستىردى:
«اسىلبەك حالىقتىڭ كوز الدىندا جۇرگەن بالا. ون جاسىنان مەنىڭ سىنىبىمدا وقىدى. قالاداعى رەسپۋبليكالىق كونكۋرستا ءبىرىنشى ورىن الدى. ءسويتىپ، فرانسيادا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك بريتون اتىنداعى فەستيۆالدا لاۋرەات اتانىپ كەلدىك. گازەت- جۋرنالداردا جازىلدى. حالىقارالىق فەستيۆالداردىڭ بارىنەن گران پري، 1 -ورىن الىپ كەلدى. جاستار وداعى جانە «دارىن» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى. سونىمەن قاتار «تارلان» سىيلىعىنىڭ يەگەرى.
جاسارالدىڭ دەككو تاسىلىمەن جازىلعان قۇرمانعازى بابامىزعا «ارناۋ»، «سارتاي بابا»، «نۇرشاشۋ» جانە «اكە تولعاۋى» كۇيلەرى اسىلبەكتىڭ ورىنداۋىندا ەرەكشە سەزىم مەن رۋحقا تولى. ءوز باباسى كوتىبار باتىرعا ارناعان «ەر بابا» ءانى عافيز ەسىموۆتىڭ ورىنداۋىندا ءوز ماعىناسىن اشا ءبىلدى.
قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى نۇرجامال ۇسەنبايەۆانىڭ ورىنداۋىندا «قۋانايىن»، «اققۋ» اندەرى ءانشىنىڭ ۇنىمەن ەرەكشە اسەرلى. ال دينا حامزينانىڭ ورىنداعان «كۇنىم- بوبەگىم» ءانى بەسىك جىرىنا ۇقساس. «قۇدالارىم» ءانىن جانار ايجانوۆا ورىنداپ ءجۇر.
جالپى قازاق راديوسىنىڭ «التىن قورىندا» سازگەر جاسارال ەڭسەپوۆتىڭ 30 عا جۋىق ءوزى شىعارعان شىعارمالارى ساقتالعان.
جاسارال ءبىلىم اكادەمياسىندا اعا عىلىمي قىزمەتكەر بولا ءجۇرىپ، «دومبىرا ونەرى ارقىلى وقۋشى جاستارعا مۋزىكالىق - ەستەتيكالىق تاربيە بەرۋ جۇيەسى»، «كۇي- رۋح»، «ون ەكى پەرنەنىڭ قۇدىرەتى»، دومبىرا ونەرى- حالىقتىق ونەر» اتتى عىلىمي زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىن جازدى. عىلىم كانديداتى اتاندى. ءۇي ىشىمەن ونەرگە بەيىم وتباسىندا جاسارال مەن اسىلبەك كۇيشى، ۇلكەن ۇلدارى ايبەك ديزاينەر- مودەلەر، ال سىرىم بولسا، ءانشى. بالالارىنىڭ اناسى فاريدانىڭ توي- تومالاقتا ءان سالاتىنى بار.
ۇلكەنى ايبەك اسىلبەكتىڭ ساحناعا شىعاتىن كيىمدەرىنىڭ ۇلگىسىن جاساپ، ەرەكشە قامقورلىققا العان. ارىدە حالىقتىڭ كۇي داستۇرىنەن ءنار الىپ، قازانعاپ كۇيلەرىن تامسانا تىڭداپ وسكەن جاسارال تۋمىسىنان قاراپايىم جان. ول سادۋاقاستاي ۇستازدان ءدارىس الىپ، ايتقاليداي ونەر يەسىنىڭ اقىل- كەڭەسىن بويىنا سىڭىرگەن كۇيشى ءارى ونەر زەرتتەۋشىسى. دالاسى ءان سالىپ تۇرعان قازاق ونەرىنىڭ ءبىر پەرزەنتى جۇرەككە سىيماعان كورىكتى اندەرى مەن كۇمبىرلەگەن كۇيلەرىن حالقىما جەتكىزەم دەپ كەلگەن ماقساتتى ارمانىنا جەتىپ، جەمىس بەرگەن ماۋەلى اعاشتاي تامىرىن تەرەڭ جايدى. الىس تۇرعان بيىك شىڭ جاقىنداي ءتۇستى. اكە ءۇشىن ۇرپاعىنىڭ سەنىم اقتاعانى - باقىت.
كۇيشى- ۇستاز جاسارال ەڭسەپوۆ بابالار كۇيىن بالاسى اسىلبەككە تاپسىردى. بالا دەپ ءومىرى مەن ونەرىن وسى بالالارعا ارناعان ونەردىڭ ءوز وكىلىنىڭ اسىلبەگىن ەل جاس كەزىنەن تانىدى، ونەرىنە ءتانتتى بولدى. ول قۇرمانعازى اتىنداعى حالىقارالىق بايقاۋدىڭ جانە رەسپۋبليكالىق «شابىت» فەستيۆالىنىڭ لاۋرەاتى، «قازاقستان جاستار وداعى» سىيلىعىنىڭ جانە «تارلان»، «دارىن» سىيلىقتارىنىڭ لاۋرەاتى، سونداي-اق «جىل ءانى- التىن ديسك» تەلەۆيزيالىق فەستيۆالىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى. ۇنەمى ىزدەنىستە قابىلەتىن شىڭداعان اسىلبەك «ات تۇياعىن تاي باسقان» اكە ونەرىنىڭ جالعاسى ەكەنى راس.
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى التىن يمانبايەۆا
