جانارتاۋ تۋرالى قىزىقتى دەرەكتەر

ەگەر ەكى گەوگرافيالىق پلاتفورمانىڭ تۇيىسكەن جەرىندە جەر سىلكىنىسى بولسا، مىندەتتى تۇردە بەلسەندى جانارتاۋلار اتقىلاي باستايدى. كەيدە جەر سىلكىنىسىنەن ۇيقىداعى جانارتاۋلار دا ويانىپ، قورشاعان ورتاعا قاۋىپ توندىرەدى.

نازارلارىڭىزعا جانارتاۋ تۋرالى قىزىقتى دەرەكتەردى ۇسىنامىز.

1. «ۆۋلكان» ءسوزى لاتىن ءتىلىنىڭ «Volcanus» سوزىنەن ەتيمولوگيالىق باستاۋ الادى. كونە ريم يمپەرياسىنىڭ وت قۇدايى وسىلاي اتالعان. اڭىز بويىنشا ۆۋلكان قۇدايى يتالياداعى ەتنا جانارتاۋىندا ءومىر سۇرگەن.

2. كونە گرەك ميفولوگياسىندا ەتنا تاۋىنىڭ باۋرايىندا وت قۇدايى گەفەست ءومىر سۇرگەن. اڭىزعا وراي پرومەتەي ەسىمدى تيتان جانارتاۋدان وت ۇرلاپ، ادامدارعا بەرەدى.

3. جۇزدەگەن جىل بۇرىن مەكسيكادا ءومىر سۇرگەن اتستەكتەر مەن نيكاراگۋا تۇرعىندارى «لاۆادا قۇدايلار ءومىر سۇرەدى» دەپ سەنگەن. ولار لاۆاعا جاسوسپىرىم قىزداردى قۇرباندىققا شالعان.

4. سوڭعى 400 جىلدا 250 مىڭعا جۋىق ادام جانارتاۋدىڭ اتقىلاۋ سالدارىنان قايتىس بولعان.

5. مالەو اتتى قۇس ءوزىنىڭ جۇمىرتقالارىن جانارتاۋ ماڭىنداعى ىستىق قۇمدارعا قويادى. جارىپ شىققان بالاپانداردىڭ ءبىرشاماسى قۇمنىڭ ىستىعىنا توزە المايدى.

6. پوپوكاتەپەتل - قازىرگى تاڭداعى ەڭ قاۋىپتى جانارتاۋ. ونىڭ ەكىنشى اتاۋى ەل- پوپو، ول مەحيكودان 51 شاقىرىم قاشىقتا ورنالاسقان. ەل- پوپو جىل سايىن اۋاعا مىڭداعان توننا گاز بەن كۇل شىعارادى.

7. عالىمدار جانارتاۋدىڭ تەمپەراتۋراسىن ارنايى قۇراستىرىلعان «تەرموبۋ» ەلەكترلى تەرمومەترىمەن ولشەيدى. تەرموبۋ ءبىر رەت قانا قولدانىلادى. سەبەبى اركەز ولشەۋ كەزىندە لاۆا تەرمومەتردى ەرىتىپ جىبەرەدى.

8. اۋستراليا تەكتونيكالىق پلاتفورمانىڭ ورتالىعىندا ورنالاسقان. سوندىقتان اتالعان ماتەريكتە بەلسەندى جانارتاۋ جوق.

9. «لاۆا» لاتىننىڭ «lavara»  سوزىنەن شىعىپ، «جۋۋ» دەگەن ۇعىمدى بەرەدى. لاۆا ساعاتىنا 90 شاقىرىم جىلدامدىقپەن اعادى.

10. جەردە 1500 دەن استام بەلسەندى جانارتاۋ بار. ولاردىڭ 20-30 ى جىل سايىن اتقىلايدى.

11. 1963-جىلى سۋ استى جانارتاۋى اتقىلاپ، تەڭىز دەڭگەيىنەن كوتەرىلەدى. ناتيجەدە يسلانديانىڭ وڭتۇستىك-باتىسىنداعى سۋرتسەي ارالى قالىپتاسادى. بۇگىنگى تاڭدا سۋرتسي اۋدانى - 2,5 شارشى شاقىرىم. ارال نورۆەگيا ميفولوگياسىنداعى وتتى الىپ سۋرتانىڭ قۇرمەتىنە اتالعان.

12. جانارتاۋدىڭ اتقىلاۋى VEI شكالاسى بويىنشا ولشەنەدى. 0 ەڭ وسال اتقىلاۋ بولسا، 8 - ەڭ قاۋىپتى ءتۇرى.

13. يندونەزيانىڭ توبا وزەنىندەگى جانارتاۋ وسىدان 75 مىڭ جىل بۇرىن اتقىلاعان. ناتيجەدە جەردىڭ ماگما قورى ۋاقىتشا تاۋسىلىپ، مۇز ءداۋىرى باستالادى. بۇل قۇبىلىس اتموسفەرادا كۇكىرت قىشقىلىنىڭ پايدا بولۋىنا تۇرتكى بولادى.

14. 1980-جىلى 18- مامىردا اتقالاعان سەنت-حەلەنس جانارتاۋى 500 اتوم بومباسىنىڭ قۋاتىنا تەڭ. عالىمدار ونى ورتا ساتىلى جانارتاۋلار قاتارىنا ەنگىزەدى.

massaget.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى