قىتايدىڭ جاپونعا قارسى سوعىسىنا قازاقتاردا قاتىسقان

استانا. قازاقپارات - ءومىرزاق وزعانبايەۆ، «ارداگەرلەر ۇيىمى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى ورتالىق كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور:

قىتايدىڭ جاپونعا قارسى سوعىسىنا قازاقتاردا قاتىسقان

ۇلى جەڭىس مەرەكەسىن قىتاي حالقى ەرەكشە تەبىرەنىسپەن تويلادى.

بەيجىڭ قالاسىندا وتكەن اسكەري شەرۋدە ون ەكى مىڭ جاۋىنگەر ساپ تۇزەسە، اۋە، تەڭىز، قۇرلىق تەحنيكالارىنىڭ وزىق جەتىستىكتەرى دە كورسەتىلدى.

 شەرۋدىڭ جوعارى دەڭگەيدە، ءماندى دە كوركەم ءوتۋى ءۇشىن قىتاي ساربازدارى ءۇش اي بويى تىنىمسىز دايىندىق وتكىزدى.

 جالپى، قيىر شىعىستاعى مايدانعا قازاقستان بويىنشا بەس مىڭنان استام ادام قاتىسىپ، قىتاي ەلىن جاپون ميلليتاريستەرىنەن تازارتۋ جولىندا ومىرلەرىن وت پەن وقتىڭ ورتاسىنا سالدى. بۇگىنگى كۇنى سول ارداگەرلەردىڭ ءۇش جۇزگە جۋىعى عانا ارامىزدا كوزى ءتىرى ءجۇر.

قىتايداعى جەڭىس مەيرامىنىڭ مەيمانى - اقمولا توپىراعىنىڭ تۋماسى، توقساننىڭ تورىندەگى قازيس جولدىبايەۆ اقساقال. قازيس قاريا كەڭەس وداعىنىڭ مارشالى، داڭقتى قولباسشى كونستانتين روكوسسوۆسكييدىڭ 298-اتقىشتار ديۆيزياسىندا اسكەري مىندەتىن اتقاردى. سوعىستىڭ سۇراپىل كەزەڭى سانالعان 1942-1945 -جىلدارى ارالىعىندا 298- اتقىشتار ديۆيزياسى مانجۋريانىڭ داۋريا قالاسىندا شەكارا بەكەتىن كۇزەتىپ تۇردى. اسكەري بولجام بويىنشا 2-مايدان اشىلۋعا ءتيىستى ەدى. سول سەبەپتى كەڭەس جاۋىنگەرلەرى داۋريا قالاسىنىڭ قورعانىسىنا ورنالاسۋعا مۇددەلى بولدى.

- 1942 -جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا اقمولا ورتالىعىنان ءۇش ءجۇز ادامدى اسكەر قاتارىنا الىپ، جۇك پويىزىنا وتىرعىزىپ الىپ كەتتى، - دەپ باستادى اڭگىمەسىن قازيس قاريا. ول كەزدە قاي جاققا باعىت ۇستاپ بارا جاتقانىمىز بىزگە بەيمالىم. سودان كوپ ۇزاماي مانجۋريانىڭ شەكاراسىنان ءبىر- اق شىقتىق. اسكەري دايىندىق باستالدى. سول جەردە جاپون ارمياسى تۇرعانىنان حاباردار بولدىق. قىتايدىڭ اسكەرىمەن مۇلدە قاتىناسىمىز بولعان جوق. ويتكەنى ولارمەن سويلەسۋگە، ارالاسۋعا قاتاڭ تىيىم سالىنعان. نە كەرەك، قىتاي مەن جاپون باسقىنشىلارى اراسىنداعى سوعىس كوپكە سوزىلعان جوق. تەز ارادا اياقتالىپ، جاپوندىقتار جەڭىلدى. الايدا سوعىس اياقتالعانىمەن ءبىزدىڭ اسكەر 1950 -جىلعا دەيىن شەكارادا ءمىز باقپاستان تۇردى، - دەپ ەسكە الادى قازيس اقساقال.

 اسپاناستى ەلىن ازات ەتۋگە قاتىسقان جاۋىنگەردىڭ ءبىرى -  سەكسەن جەتى جاستى القىمداپ قالعان قارت مايدانگەر ولەگ يۆانوۆيچ ليننيك. ول كەزدە ولەگ يۆانوۆيچتىڭ تەپسە تەمىر ۇزەتىن جىگىت شاعى ەدى. تۇركىستان اسكەري وكرۋگىنەن اتتانعان ءجۇز ادام 1949 -جىلدىڭ 1 -قازانىنان باستاپ 1950 -جىلدىڭ 6 -ساۋىرىنە دەيىن قىتاي اسكەرىن جانار- جاعارمايمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارىن اتقاردى. سوعىس ۋاقىتى بولعاندىقتان اسكەري ءتارتىپ وتە قاتال، تالاپ كۇشتى بولۋمەن قاتار، قۇپيالىلىقتى ساقتاۋ، قىراعىلىق تانىتۋ شەگەلەپ تاپسىرىلعان. اسكەري قۇپيانىڭ ەرەجەسىنە ساي جاۋىنگەرلەر اسكەري كيىم كيمەي، قاراپايىم كيىنەتىن. ءتىپتى اسكەري كەۋدەشەنىڭ تۇيمەسىندەگى كەڭەستىك جۇلدىزشا بەلگىسى دە الىپ تاستالىندى.

 ولەگ يۆانوۆيچ ليننيك قىزمەت ەتكەن ديۆيزيا سارىوزەكتەن جانار- جاعارماي تيەپ الىپ كوكتال، جاركەنت اۋىل- ايماعىن باسىپ ءوتىپ، كەڭساي اسۋى ارقىلى تاۋاردى ۇرىمشىگە جەتكىزىپ وتىردى. كولىكتەرى كادىمگى «زيس» جۇك ماشيناسى. بارلىعى ءۇش كولوننا ەدى. ءار كولوننادا 40 ماشينادان. ءار ماشيناعا ەكى بوشكەدەن ارتىلىپ، بارلىعى 240 بوشكە جانار- جاعارماي تاسىمالدانادى.

 مۇنداعى كەڭەس اسكەرلەرىنىڭ مىندەتى تاۋاردى ۇرىمشىدەگى قىتاي اسكەرىنىڭ بازاسىنىڭ قاقپاسىنا دەيىن جەتكىزىپ بەرۋ. ءارى قاراي ماشينا رۋلىنە قىتاي جاۋىنگەرلەرى وتىرىپ جۇكتى تۇسىرۋگە الىپ كەتەدى. سودان سوڭ جۇكتى قابىلداپ العان قىتايلىقتار بوس ماشينانى قايتادان قاقپاعا دەيىن اكەپ بەرەدى. ءداۋ دۋالدىڭ ارعى جاعىندا نە بولىپ جاتىر، جۇك قايدا كەتىپ جاتىر، ول جاعى كەڭەس ساربازدارىنا جۇمباق دۇنيە. بەكىتىلگەن اسكەري بۇيرىق بويىنشا ەشكىم- ەشكىممەن ءتىس جارىپ سويلەسپەيدى. ءتارتىپتى بۇزسا اسكەري تريبۋنال بويىنشا قاتاڭ جازالانادى. سول سەبەپتى قىتاي مەن سوۆەت جاۋىنگەرلەرى ءبىر- بىرىمەن ەمەن- جارقىن ارالاسىپ كورگەن ەمەس. ۋاقىت تالابى سولاي بولدى. اسكەري تاپسىرمانى ويداعىداي اتقارۋ ءۇشىن جۇرگىزۋشىلەر ءۇش ايلىق دايىندىقتان ءوتتى. ول ينتەرناتسيونالدىق بورىش دەپ اتالدى.

- ول كەزدە ءۇرىمشى شاعىن عانا كەنت بولاتىن، - دەپ ەسكە الادى ولەگ يۆانوۆيچ اقساقال، - ۇرىمجىدە ماو تسزە دۋننىڭ (ماۋ زىدۇڭ) №8 رەۆوليۋتسيالىق ارمياسى بەكىنىپ تۇردى. قىتايلىقتاردىڭ جاعدايى، تۇرمىس- تىرشىلىگى وتە اۋىر ەدى. ءبىزدى، ياعني كەڭەس ساربازدارىن «ۇلكەن جەردەن» ( بولشايا زەمليا) كەلگەندەر دەپ قابىلدايتىن. سونداعى ءبىر بايقاعانىم بازاردا امەريكالىق قارۋ- جاراق وتە كوپ، ءارى ەمىن- ەركىن ساتىلادى ەكەن. سوسىن «پوبەدا» اتتى قول ساعاتىمىزعا سۇرانىس كۇشتى، كەرەك دەسەڭىز، جاڭاعى امەريكالىق قارۋ- جاراققا سوزگە كەلمەستەن ايىرباستايدى. ءبىز وزىمىزگە جۇكتەلگەن مىندەتتەمەنى ابىرويمەن اتقارۋعا تىرىسىپ باقتىق. ويتكەنى ءبىز ساربازبىز، بىزگە نە ايتادى سونى ورىندايمىز. ءبىراق ۇرىس الاڭىندا بولىپ كورگەنىمىز جوق. تەك ءبىر رەت قارشا بوراعان وققا تاپ بولعانىمىز بار. بىزگە قولباسشىلىق جاساعان گەنەرال- مايور كۋرباتكين اتتى ازامات ەدى. وتە ءبىلىمدى، ۇتقىر، تەز شەشىم قابىلداعىش، ساربازدارىنا قورعان بولا بىلەتىن جاقسى كوماندير بولاتىن، - دەدى ءسوز سوڭىندا ولەگ يۆانوۆيچ.

قارت جاۋىنگەر ولەگ يۆانوۆيچ قىتاي جەرىندەگى ءبىر كەزدەسۋىن ءالى كۇنگە دەيىن ەرەكشە سەزىممەن ەسكە الادى. ول ماو تسزە دۋندى، ونىڭ جۇبايىن، ق ح ر مەملەكەتتىك كەڭەسىنىڭ تۇڭعىش پرەمەرى چجاۋ ەنلايدى (جوۋ ىنلاي) كوزىمەن كورگەنىن جۇرەكجاردى ىلتيفاتپەن ايتىپ وتىرادى.

 تاريح بەتتەرىنەن سىر اقتارار بولساق، مانجۋريا سوعىسىنا تەك قانا ەر- ازاماتتار عانا قارۋ اسىنعان جوق، ولارمەن قاتار ايەلدەر قاۋىمى دا مايداننىڭ العى شەبىندە ءجۇردى. ماسەلەن، كورنەكتى جازۋشى، سوعىس ارداگەرى ءازىلحان نۇرشايىقوۆتىڭ بولاشاق جارى حاليما اپايدىڭ دا وسى سوعىستا بولعانىن بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلە بەرمەيدى. حاكىم ابايدىڭ ۇلى ماعاۋيانىڭ بالاسى جاعىپاردىڭ كىندىگىنەن تاراعان شوبەرەسى يشاعى اپا دا جاپونيامەن بولعان سوعىسقا قاتىسقانى كوپشىلىككە بەيمالىم. بۇل اڭگىمەنى يشاعى اپا كوزى تىرىسىندە 2009 -جىلى «ءديدار» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا ايتقان- تۇعىن.

- مەن مايدان دالاسىنا 1942 جىلى مامىردىڭ 2- كۇنى ءبىر توپ قۇربىلارىممەن بىرگە اتتاندىم. ءبىز سەمەيلىك ءۇش- ءتورت قىز مايدانعا ءوز ەركىمىزبەن اسكەري كوميسسارياتقا بارىپ تۇرىپ سۇراندىق. جاسپىز، اڭعالمىز. مەن نەبارى 20 جاستامىن. ءبىز گەرمانيا جاقتا ەمەس، جاپونيامەن، مانجۋريامەن بولعان سوعىسقا قاتىستىق، - دەپ اعىنان جارىلعان ەدى سول كەزدە سەكسەن جەتى جاستاعى يشاعى انا.

 ارينە، مانجۋريا مايدانىنا تۇسەمىن دەگەن وي يشاعى اپانىڭ ءۇش ۇيىقتاسا ويىنا كەلگەن ەمەس. 1942 -جىلدىڭ كوكتەمىنىڭ جايماشۋاق كۇندەرىنىڭ بىرىندە ولار مىنگەن ەشەلون رەسەيدىڭ حاباروۆسك قالاسىنا كەلىپ توقتايدى. سول جەردە شامالى اسكەري دايىندىقتان ءوتىپ، كىشى اۋە ماماندارىن دايارلايتىن ارنايى كۋرستا ءدارىس الىپ، قارۋشى- موتورشى كاسىبىن يەلەنەدى. سودان بارىپ قيىر شىعىس شەبىندە سامولەت موتورشىسى بولىپ قىزمەت ەتەدى. نە كەرەك، اسكەري جاتتىعۋلاردىڭ ءبارىن ۇيرەنەدى. اۋەدەن بومبالايتىن ۇشاقتاردى كەلەسى اسكەري تاپسىرماعا دايىندايدى، اقاۋى بولسا جوندەيدى، وتالدىرىپ تەكسەرەدى، ءتىپتى ۇشقىشتاردى ۇشاققا وتىرعىزىپ، ولاردىڭ كوككە كوتەرىلۋىن قاداعالاپ وتىرادى. ۇشاقتاردىڭ ءبارى ەسكى بولسا دا سونى كادەگە جاراتىپ، ۇرىسقا ازىرلەپ، كەم- كەتىگىن بىلدىرمەۋ وسى موتورشى ايەلدەردىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ، قيراسا دا، قايتا بۇتىندەۋدەن ەش جالىقپادى.

- جاپونيامەن بولعان سوعىستا ستالين اسكەردىڭ ءبارىن اياماي توكتى، - دەيدى ەندىگى ءبىر اڭگىمەسىندە يشاعى اپا. - بارلىق گەنەرالداردىڭ، قولباسشىلاردىڭ اتى- جوندەرى تولىقتاي وزگەرتىلىپ، لاقاپ ات تاعىلدى. بۇل اسا قۇپيا ەدى. ماسەلەن، اتاقتى جۋكوۆ - ۆاسيلەۆ دەگەن فاميليانى يەمدەندى. جاپونياداعى سوعىس وتى 1945 -جىلدىڭ تامىز ايىندا تۇتاندى. سوعىس باستالعان كۇنى كوزگە ءتۇسىپ قالماۋ ماقساتىندا تۇنگى قاراڭعىلىقتى پايدالانىپ، دىتتەگەن جەرىمىزگە جەتتىك. ەكيپاجدا جالعىز بولدىم. ورىسشاعا شورقاقپىن. قوبالجيمىن، قايمىعامىن. ەلدى ساعىنىپ، كەيدە كوز جاسىما ەرىك بەرىپ الامىن، - دەپ يشاعى اپا شىندىقتى بۇكپەسىز جەتكىزىپ ەدى.

 قالاي دەگەنمەن دە، ءبىر نارسە انىق، ول تاريحتى جوققا شىعارا المايسىڭ. گەرمانيانى جەڭىپ، جاپونيانى كۇيرەتكەن كەڭەس وداعى حالقىنىڭ تاباندىلىعى مەن قاجىرلىلىعى تاريح بەتىندە وشپەستەي ەتىپ جازىلعانى انىق. ايتالىق، جەر بەتىنىڭ ويرانىن شىعارىپ، اشىق اسپان استىن الەمتاپىرىق ەتكەن، بەيبىت كۇننىڭ شىرقىن بۇزعان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى گيتلەر اسكەرلەرىمەن ءتورت جىل بويى ارپالىسىپ، جەڭىسكە جەتكەن كەڭەس اسكەرلەرىنىڭ تاعى دا الەمدى جويقىن الاپاتقا يتەرمەلەگەن جاپون ميلليتاريستەرىنە قارسى شىعۋىنا تۋرا كەلدى. نەمىس فاشيستەرىن كۇل- پارشا ەتىپ، ەكىنشى مايدانعا اتتانۋ كەڭەستىك ساربازدارعا دا وڭاي سوققان جوق.

جاپوندار بۇيىردەن لاڭ سالعاندىقتان، اتتىڭ باسىن قىتاي جەرىنە بۇرۋعا تۋرا كەلدى. بۇل سوعىس تا وڭاي سوعىس ەمەس ەدى. جاپون اسكەرلەرى دە جەڭىل شاعىلا سالاتىن جاڭعاق بولمادى. سەبەبى كۆانتۋن ارمياسىنىڭ باس قولباسشىسى گەنەرال يامادا وتودزونىڭ قاراماعىندا 31 جاياۋ اسكەر ديۆيزياسى، توعىز جاياۋ اسكەر بريگاداسى، ونىڭ سىرتىندا ارنايى باعىتتاعى بريگادالار (بۇل بريگادا باسكەسەرلەرى «جانكەشتىلەر» دەپ اتالدى) جانە ەكى تانك بريگاداسى بولدى. جالپى، جاۋ اسكەرىنىڭ سانى 1 ميلليون 300 مىڭ سارباز، 6260 زەڭبىرەكتەر مەن مينومەتتەر، 1155 شىنجىر تابان تانكى، 1900 اۋەدەن بومبالايتىن ۇشاق، 25 تەڭىز كەمەسىنەن تۇردى. وسىنداي الىپ ارميانىڭ قانقۇيلى شابۋىلىنان وڭتۇستىك- شىعىس ازيا، قيىر شىعىس حالىقتارىن قىزىل اسىعىنا دەيىن قان كەشتىرىپ، زار يلەتتى. مىڭداعان بەيبىت تۇرعىندار جاپوندىقتاردىڭ وعىنان مەرت بولدى. اسىرەسە، تيانجين، نانجيڭ، شاڭحاي، ۋحان قالالارى اياۋسىز قيراتىلىپ، ادامدار قىرعىنعا ۇشىرادى.

جالپى، ۇرىس قيمىلدارى باستالعان 1931 -جىلدان بەرى قاراي ەسەپتەسەك، 1945 -جىلى سوعىس جەڭىسپەن اياقتالعان كەزدە 35 ميلليون قىتاي ازاماتى سوعىس قۇربانىنا اينالدى. سودان بەرى وتكەن 70 جىل ىشىندە اسپاناستى ەلى كوركەيىپ گۇلدەندى. قازىر ونىڭ ەكونوميكاسى ءوسىپ- وركەندەۋ، قارقىندى دامۋ جاعىنان دۇنيەجۇزى بويىنشا ەكىنشى ورىندا.

 قىتاي جەرىندەگى 70 جىلدىق ۇلى تويعا دۇنيەجۇزىنىڭ 20 دان استام مەملەكەتتەرىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى قاتىسقانىنىڭ كۋاسى بولدىق. رەسمي كەزدەسۋلەردىڭ بارلىعىندا مەملەكەت باسشىلارى توبىنىڭ كوش باسىندا ءۇش باسشى -  قىتاي ەلىنىڭ باسشىسى شي جينپيڭ، رەسەي پرەزيدەنتى ۆ. ۆ. پۋتين جانە ءبىزدىڭ ەلباسىمىز ن. ءا. نازاربايەۆ ءجۇردى. الىپ قوس دەرجاۆانىڭ كورشىسى قازاق ەلى پرەزيدەنتىنىڭ شوقتىعى بيىك جوعارى بەدەلىن وسى جولى تاعى بايقادىق. بۇعان سۇيسىندىك.

 ساپار بارىسىندا قىتاي استاناسى بەيجىڭ قالاسىنىڭ كورنەكتى تاريحي ورىندارىندا بولۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. ارينە، مىڭداعان جىلدىق تاريحى بار قىتايدا كوزدىڭ جاۋىن الاتىن كورنەكتى ورىندار جەتىپ ارتىلادى. سونىڭ ىشىندە يۋنەسكو- نىڭ ەسەبىنە الىنعان «اسپان حرامى» دەپ اتالاتىن مۇراجاي كەلبەتىنە تاڭدانباۋ مۇمكىن ەمەس.

 قىتاي ەلىنىڭ وتكەن- كەتكەنى مەن بۇگىنىنە كوز جۇگىرتۋ بارىسىندا جانە ءبىر اڭعارعانىمىز، ولاردا قارتتاردىڭ قامقورلىقتان تىس قالماعانى بولدى. ءبىر قىزىعى، مۇنداعى قارت ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ سالتى وزگەشەلەۋ بولىپ كورىندى. قايدا بارساڭ دا قالا كوشەلەرىندە، ساياباقتاردا ءان سالىپ، ءبي بيلەپ جۇرگەن قارت ادامدارعا كوزىڭ تۇسەدى. ولاردىڭ ءبىرى بايان، ءبىرى اككاردەون تارتىپ، قالعاندارى سونىڭ توڭىرەگىندە ءان ايتىپ، ءبي بيلەپ جاتادى. ءۇشىنشى بىرەۋلەرى ديسكىگە جازىلعان، الىستا قالعان جاستىق كەزدىڭ كوڭىلدى اۋەندەرىنە ىلەسىپ، بيلەپ نەمەسە ءان ايتىپ جۇرگەنى. مۇنىڭ ءوزى ۇيدە جالعىز قالعان قارت ادامنىڭ قامىعىپ، پاتەردىڭ ءتورت قابىرعاسىمەن عانا تىلدەسىپ وتىرماي، ءوز زامانداستارىمەن پىكىرلەسىپ، سويلەسىپ، ۇنەمى قوزعالىستا بولۋىنىڭ قارت ادامنىڭ ءوزى ءۇشىن دە، قوعام ءۇشىن دە قانشالىقتى پايدالى ەكەنىن كورسەتكەندەي ەكەن.

 حالقىمىزدا «كىرپىك قاقپاي قارادى» دەگەن ءسوز تىركەسى بار عوي. ماسەلەن، شەرۋ كەزىندە اسكەري تەحنيكانىڭ رولىندە وتىرعان جاۋىنگەردىڭ بۇكىل شەرۋ بويى كىرپىك قاقپاعانى باسپا سوزدە جاريالاندى. شەرۋ باستالار الدىندا ءسوز سويلەگەن قىتاي باسشىسى شي جينپيڭ ەلدىڭ قارۋلى كۇشتەرى 300 مىڭ ادامعا قىسقاراتىنىن، ونىڭ ءوزى تۇپتەپ كەلگەندە قىتايدىڭ بەيبىتشىلىكسۇيگىش ساياساتىنان حابار بەرەدى دەدى. اسكەري شەرۋگە قاتىسقان جاستار اراسىندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ دە جاۋىنگەرلەرى بولدى. تيانانمىن الاڭىنداعى شەرۋ ساپىندا جىگەرلى قيمىلمەن نىق قادام باسىپ بارا جاتقان 90 عا جۋىق قازاقستاندىق اسكەريلەردى كورگەندە كوڭىلىمىز كوتەرىلىپ، كادىمگىدەي سەرپىلىپ قالدىق.

قىتاي حالقىنىڭ وسى ۇلكەن مەرەكەسىنە قاتىسۋعا بارعان ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆ قىتايدىڭ جەتەكشى «شينحۋا» اقپارات اگەنتتىگىنە بەرگەن سۇحباتىندا قازاقستان - قىتاي قارىم- قاتىناسىنىڭ جاعدايى مەن بولاشاعىنا، ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جىلدارىندا ءفاشيزمدى جەڭۋدەگى قىتايدىڭ رولىنە جانە قىتاي حالقىنىڭ جاپون باسقىنشىلىعىنا قارسى سوعىستاعى جەڭىسىنىڭ 70 جىلدىعىنا وراي بيىلعى جىلى 3 -قىركۇيەك كۇنى بەيجىڭدە وتكەن شەرۋدىڭ ماڭىزىنا كەڭىنەن توقتالا كەلىپ، قىتاي ءۇشىن ەمەس، سونىمەن بىرگە بارشا عالامشار ءۇشىن ماڭىزدى وقيعا ەكەنىن ايتتى.

 قىتاي -  قازاقستاننىڭ سەنىمدى ەكونوميكالىق سەرىكتەسى. ق ح ر بۇگىندە قازاقستاننىڭ اسا ءىرى يمپورتەرىنە اينالعان. قىتايدىڭ قازاقستانعا ينۆەستيتسيا كولەمى 10 ميلليارد دوللارعا جەتسە، قازىرگى كەزدە قازاقستاندا قىتاي كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 1000 قارالى كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. قىتايلىق كاسىپورىندار پايدا تابا وتىرىپ، ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتەرى تۋرالى دا ۇمىتقان ەمەس. ولار جەرگىلىكتى الەۋمەتتىك دامۋ باعدارلامالارىنا بەلسەندى قاتىسىپ، قازاقستاندىق جۇمىسشىلاردى دايىنداۋمەن قاتار، تەمىر جول، جىلىجاي قۇرىلىستارىن سالۋدا..

 قىتايدىڭ دامۋى -  قازاقستان ءۇشىن قاتەر ەمەس، ۇلكەن مۇمكىندىكتەر. وسىنى جاقسى تۇسىنگەندىكتەن دە پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قىتايمەن ىنتىماقتاستىقتى جان- جاقتى دامىتۋ قازاقستان سىرتقى ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن ءار كەز مالىمدەپ كەلەدى.

«ايقىن»

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى