ا. ىسقاقوۆا: «ساحنادا - ەركىن ءىبىتانوۆ!» دەگەندە قوشەمەت كورسەتكەن جۇرت ورىندارىنان تىك تۇراتىن

«اقىن دەگەن تابيعات قوي، قىسى، كۇزى، جازى بار. كوكتەمى بار شۋاقتى»، دەپ ەدى مۇقاعالي ماقاتايەۆ اعامىز. وسى مىنەز نارىنقول وڭىرىنەن شىققان تاعى ءبىر جىر تارلانى ەركىن ءىبىتانوۆقا دا ءتان. قالامگەر ءومىر سۋرەتتەرىن اق قاعازعا اينىتپاي ءتۇسىردى. وقىساڭىز ارقاڭىز شىمىرلايدى. ءسوز ونەرىن جەتىلدىرۋ ارقىلى ادۋىن اقىن حالىققا قىزمەت ەتتى. بيىل ەرەكەڭ سەكسەنگە تولاتىن ەدى. ورتامىزدا ءوزى جوق بولعانىمەن، ولەڭدەرى ەل اۋزىندا. اقىننىڭ جارى التىنكۇل ىسقاقوۆا اپامىز كۇلىپ وتىرىپ، مۇڭايىپ وتىرىپ سۇراقتارىمىزعا جاۋاپ بەردى.

- سىزدەردىڭ، ەركىن اعا ەكەۋىڭىزدىڭ العاشقى تانىستىقتارىڭىز قالاي باستالدى؟ ول مەزگىل قاي جىلدار ەدى؟ كەلىن بولىپ تۇسكەن ءساتىڭىزدى ويعا ورالتىپ كورىڭىزشى؟

- ەكەۋمىز ءبىر وڭىردە، شالكودە اڭعارىندا وستىك. ەركىن - قاراسازدىڭ تۋماسى. مەن ودان ون شاقىرىم جەردەگى ءشيبۇت ەلدى مەكەنىنىڭ قىزىمىن. مۇقاعالي مەن لاشىن دا تۋرا ءبىز سەكىلدى جۇپ ەدى. مۇقاڭ - قايىن اعام، لاشىن - اپكەم. 50- جىلداردىڭ اياعىندا نارىنقول اۋدانى حالىق ونەرپازدىعىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولدى. تاۋلى ءوڭىر جاستارىنىڭ بولمىسى بولەكتەۋ. شەتىنەن ولەڭ- جىرعا قۇمار. ءتۇرلى باستامالار ەل اراسىنداعى تالانتتارعا دەم بەردى. حالىق تەاترىن قۇرامىز دەپ جۇرگەن سول كەزەڭدەر ءومىرىمىزدىڭ ءساتتى ءارى ءتاتتى شاقتارى ەدى. «ساحنادا - ەركىن ءىبىتانوۆ!» دەگەندە قوشەمەت كورسەتكەن جۇرت ورىندارىنان تىك تۇراتىن. ءحانتاڭىرىنىڭ جاس قىرانىنداي جانارى جالت ەتىپ كوپشىلىكتى وزىنە قاراتاتىن. داۋىسى زور ءارى تۇنىق. كەرەمەت ولەڭدەرىن كەرەمەت ىرعاقتارمەن وقىعاندا «قۇلاقتان كىرىپ، بويدى الادى». ونىڭ اقىندىق داڭقى تىم ەرتە ەستىلدى. جيىرماداعى جاس جىگىتتىڭ ەنشىسىنە بۇيىرعان مارتەبە ەرەكشە بولاتىن. ءبىز حالىق تەاترىندا ءجۇرىپ تانىستىق. سۇڭعىلا سەزىمتالدىعىنا ءتانتى بولاسىز. نە ويلاپ تۇرعانىڭدى بىردەن اڭعارادى. بويجەتكەنگە كورسەتىلەر قازاقى ادەپتىڭ ەرەجەلەرىن قاپىسىز ساقتايتىن. «التىكەن، ءان سالشى»، دەيتىن. سەنىڭ داۋىسىڭدى بەلگىلى اقىن تىڭداعىسى كەلسە، ودان ارتىق قانداي قۋانىش بار؟! قوس جۇرەك ءبىر-بىرىمەن ءان ارقىلى ءتىل قاتىستىق. 1960 -جىلى وتاۋ قۇردىق. تابالدىرىقتان وڭ اياعىممەن اتتاپ، ءىبىتانوۆتار اۋلەتىنىڭ كەلىنى بولىپ ۇيگە كىردىم. ەلۋ جىلعى وتباسىلىق عۇمىرىمىز جەمىسىن بەردى، جاپىراعىن جايدى. شۇكىر دەيمىن.

- سونىمەن، ماڭدايىڭىزعا جازىلىپ، اقىنعا جار بولدىڭىز. ولەڭ جازباساڭىز دا، ەندى ءسىز ءۇشىن ولەڭگە قىزمەت ەتۋ كەزەڭدەرى باستالدى. اقىن شابىتىنىڭ جىر توككەن ساتتەرىنە كۋا بولعان ءبىر- ەكى وقيعانىڭ ادەمى مىسالىن بىزگە اڭگىمەلەپ بەرىڭىزشى.

- اقىننىڭ قاسىندا جۇرگەننەن دە، اقىن ءومىرىن الىستان قىزىقتاعان الدەقايدا اسەرلى. ەركىننىڭ ءتول قۇرداسى قادىر مىرزاليەۆ بۇل كۇيدى ءدال سۋرەتتەگەن. «جىندى دەر جىندى ەمەسسىڭ، ساۋ دەۋگە جانە بولمايدى»، دەيدى. وسىنداي جاراتىلىستاعى اداممەن جولداس بولۋ وڭاي ەمەس. مەنىڭ بىلەتىنىم، ەركىن ولەڭشى ەمەس، ناعىز تۋما تالانت اقىن بولدى. ول ولەڭدى جازبايتىن، ول الدىمەن جىردى جۇرەگىندە تەربەتىپ، دۇنيەگە نارەستە اكەلگەندەي تۋاتىن. مۇنداي قۇبىلىستاردى ءوز باسىنان وتكىزبەگەن ادام بۇل ەرەكشەلىككە ەشقاشان سەنبەيدى. ەگەر، جانىن قيناماي جالاڭ ۇيقاس قۋالايتىن بولسا، ءبىر تۇندە ءبىر پوەمانى جازىپ ءبىتىرىپ، كولەمىنە قول سوققىزاتىن ەدى. ناعىز اقىننىڭ ولەڭشىدەن ايىرماشىلىعى وسىندا. ول وي قۇشاعىنان ارىلمايتىن. تەمەكىسىن بۇرقىراتىپ، مۇزتاۋدىڭ بيىكتەرىنە ءۇنسىز قاراپ تۇرعان شاعى باسىندا ولەڭ شۋماقتارىنىڭ قۇرالىپ جاتقانىن سەزدىرەتىن. اقىن ومىرىنە كەيدە قۋاناسىڭ، كەيدە اقىن بولىپ تۋعانى ءۇشىن ونى ايايسىڭ. مەنىڭ بايقاعانىم، اقىننىڭ سىرتى قارتايعانىمەن، جۇرەگىنىڭ جاراتىلىسى باياعى ون سەگىزدەگى قالپىندا قالادى ەكەن. الپىستاعى ادام ون سەگىزدەگى جاستىڭ ءسوزىن سويلەسە قانداي كۇلكىلى؟! ءومىردىڭ مۇنداي ۇيلەسىمسىزدىكتەرى تەك اقىنعا عانا ءتان. ءبارىن قازىر وي ەلەگىنەن وتكىزگەندە، باسىمدى شايقاپ تاڭعالعانىمدى ءوزىم دە بايقاماي قالامىن.

- ەركىن، - دەدىم ءبىر كۇنى، - جاقسىلى، جاماندى عۇمىر كەشىپ جەر ورتاسىنان استىق. اناۋ تۇمانباي قۇرداسىڭنىڭ كۇلتايىنا ارناپ شىعارعان ولەڭدەرى جۋان ءبىر كىتاپتى قۇرايدى. سەن ولاي ەتپەي-اق قوي، ءبىراق دۇرىستاپ ماعان ءبىر ولەڭ ارناساڭشى. ەڭ بولماسا نەمەرەلەرىم ايتا ءجۇرسىن، - دەپ كۇلدىم. ول ۇندەگەن جوق. مەن ايتقان شىندىقتى ىشتەي مويىنداعانىن سەزدىم. تۇستەن كەيىن توركىنىمە، ءشيبۇت اۋىلىنا قوناققا كەتتىم. ەندى مىنا قىزىققا قاراڭىز. كەلەسى كۇنى نارىنقولعا كىرەبەرىستەگى كوپىردە ەركىن مەنى كۇتىپ تۇر. مىنا ءحالى كورەتىن كوزگە تىپتەن ەرسى. جۇرەگىم زۋ ەتە ءتۇستى. دەرەۋ ماشينادان ءتۇسىپ قالدىم. الايدا، اعالارىڭنىڭ ءجۇزى مۇلدەم بولەك. بەتىمە قاراپ جىلى جىميادى. - ەركىن-اۋ، قىلىعىڭدى تۇسىنبەدىم. نە بوپ قالدى؟! - دەدىم.

- سابىر ەت. سەنىڭ مەنى تۇسىنگەنىڭ دە شامالى عوي. ساعان ارناپ تۇندە پوەما جازدىم. كوپتەن كوكەيىمدە ءجۇرۋشى ەدى. «سىرلاسايىق، بايبىشە» دەپ اتالادى. تاڭ اتقانشا كوز ىلگەم جوق. شامالاۋىمشا جاقسى شىقتى. اناۋ كوك مايساعا بارىپ وتىرايىق. مەن وقيىن، سەن تىڭدا ، - دەدى. ۇيگە كىرىپ اسىقپاي-اق وقىسا دا بولادى. ءبىراق ول الابۇرتىپ تۇردى. اقىنعا داۋا جوق دەگەن وسى. قازىر سول پوەما تۇگەل جاتتالىپ جادىمدا سايراپ تۇر. ىشتەي قايتالاي بەرەمىن. مەنىمەن سىرلاستى دەگەنى بولماسا، ول ءومىر قۇپياسىن ولەڭمەن ورگەن اسا ءساتتى شىعارما. ءبىز اقىندىق مۋزانى ەكى قولىنان جەتەكتەپ ءجۇرىپ وسىلاي ءومىر سۇردىك.

- ەستۋىمىزشە، ءبىرىنشى جيناعى «قويشىلاردان» سوڭ ەركىن اعا ۇزاق ۋاقىت كىتاپ شىعارماي ءجۇرىپ العان كورىنەدى. وسى جايلاردىڭ سەبەپتەرى مەن قۇپياسىن قالاي ايتىپ بەرەر ەدىڭىز؟ - «قويشىلار» پوەماسى - قوي باققان ادامدار تۋرالى ەمەس. حالقىمىزدىڭ نەگىزگى كاسىبىن وزەك ەتە وتىرىپ قازاق تۋرالى جازىلعان داستان. ونىڭ «اتا- بابام»، «اكەم»، «ءوزىم» اتتى ءۇش ءبولىمى وسىنى انىق اڭعارتادى. بۇل پوەما ەركىندى ادەبي ورتاعا، كۇللى وقىرمانعا تانىتقان ەرەكشە دۇنيە بولدى. كەزىندە وعان ءىرى ادەبيەتتانۋشىلاردىڭ ءوزى ۇلكەن باعا بەردى. تۋىندى «سوتسياليستىك قازاقستانعا» جاريالاندى. رەسپۋبليكانىڭ باس گازەتىنە شىعۋ ول كەزدە مىڭنان بىرەۋدىڭ عانا تالەيىنە بۇيىراتىن. ىلە- شالا «قويشىلار» دەگەن اتپەن تۇڭعىش جيناعى جارىق كوردى. ءبىزدىڭ وڭىردە بۇل داستاندى تۇگەل جاتقا بىلەتىن ادامدار كوپ بولاتىن. تۇڭعىشتىڭ جولى بولعان سوڭ، الداعى جيناقتار ءبىر- بىرىنە جالعاسۋى كەرەك ەدى. ءبىراق، ولاي بولمادى. اتتاي جيىرما جىل اقىن «قويشىلارمەن» عانا شەكتەلىپ تۇرىپ قالدى. ونىڭ سەبەپتەرىن ەركىننىڭ وزىنەن ارتىق ەشكىم بىلمەيدى؟ ال، اقىن اعالارىڭ ارامىزدا جوق. دەسەك تە، وتاعاسىمىزدىڭ ايتقان ءبىر اڭگىمەسىنىڭ شەتى ءالى ەسىمدە. «قويشىلارمەن» قاناتتانعان اقىن «قازاقتار» اتتى جاڭا پوەماسىن باستاعان. ونىڭ العاشقى جولدارىن قالامداستارىنا وقىپ تا بەرگەن. يدەياسىن، جوسپارىن جاسىرماي جاريا ەتكەن. البىرت جاستىڭ وسى ارەكەتى تىم اسىعىستىق بولعان سەكىلدى. ايتىلعان ويلارىنىڭ ارقاۋى ورتاق پايدالانۋعا ءتۇسىپ كەتكەنى جاس اقىنعا تۇساۋ بولدى ما دەپ بولجايمىز. ءابىش كەكىلبايەۆ ءوزىنىڭ «حانشاداريا حيكاياسىندا» داستاننىڭ: «بۇل ءوزى الدە شىندىق، الدە وتىرىك. اقيقاتىن بىلەتىن ادامداردى، ۋاقىت ءوزى جىبەرگەن كورگە تىعىپ»، دەگەن ءالى جارىق كورمەگەن شۋماعىن ەپيگراف ەتىپ العان. كوپشىلىك ەركىندە ونداي پوەمانىڭ بولعانىن وسىعان قاراپ بىلەدى. جيىرما جىلدان كەيىن «ارمان الەمى» شىقتى.

- جيىرما جاسىندا ۇلكەندەردىڭ نازارىنا ىلىنگەن اقىننىڭ اۋىلدان الىستاپ كەتپەگەنىن قالاي تۇسىندىرەسىز؟ ولەڭ ءۇشىن ءۇي- ورمانىن تاستاپ مۇقاعالي دا الماتىعا كوشكەن ەدى عوي. بالكىم سولاي ەتكەندە، بۇدان دا زور قۇبىلىستار بولار ما ەدى دەپ ويلايمىز. اقىننىڭ تىزگىنىن تارتقان كىم؟ ءسىز بە، الدە اۋداندىق گازەت پە؟

- بەكەر وبالى نە، ەركىندى الماتىعا كەل دەپ قىزمەتكە شاقىرعاندار بولدى. ءبىراق ول ەل- جۇرتىن قيىپ تاستاپ كەتە المادى. «نە دەگەن جەل ايداعان كوبەلەكپىن، تاسقا اكەپ ءوزىمدى- ءوزىم شەگەلەپپىن»، دەپ ۇلى مۇقاعاليدىڭ وكىنىپ جازعانى بار عوي. كىم بىلەدى، ەگەر قالاعا كوشسەك وكىنگەننىڭ كوكەسى ەركىندە بولار ما ەدى دەپ تە ويلايمىن. ول اۋداندىق گازەتتىڭ رەداكتورى ءالنۇر مەيىربەكوۆ اعاسىن ەرەكشە جاقسى كوردى. كورمەسە تۇرا المايتىن. اۋداندا ءومىر سۇرگەن وسى اعا ۇرپاق وكىلى ادامىنىڭ ءبىلىمى مەن پاراساتى رەسپۋبليكا دەڭگەيىندەگى قايراتكەرلەردەن كەم ەمەس ەدى. بۇل دا سەبەپ بولعان ءبىر جاعداي. سونىمەن قاتار، اۋدان مادەنيەتىنىڭ وسۋىنە از ۇلەس قوسقان جوق. ارتىنان ەرگەن شاكىرت ىنىلەرى سونىڭ جاندى دالەلى. نارىنقول اۋدانى - سول كەزدەگى ەل استاناسى، ءارى وبلىس ورتالىعى الماتىعا سونشالىق قاشىق ەمەس. 350 شاقىرىم عانا. ماسەلەن، قاراعاندى، تورعاي وڭىرلەرىندەگى ەكى اۋىلدىڭ اراسى وسى شامالاس. قالامداس دوستارى ۇيگە ۇزبەي كەلىپ تۇراتىن. وسپانحان، توقاش، ءابىش سەكىلدى قاتار قۇربىلارىمەن بىرگە، اسەت بەيسەۋوۆ سياقتى ىنىلەرى دە ءبىزدىڭ شاڭىراقتىڭ ءبىر مۇشەسىنە اينالاتىن. ال ەڭبەك دەمالىسىندا ەركىن الماتىلىقتاردىڭ قاتارىنا قوسىلاتىن. سوندىقتان اقىننىڭ ءوز تاڭداۋىنا الىپ- قوسارىمىز بولعان جوق.

- ەركىن اعانىڭ تالانتىن تانىعاندار از بولعان جوق. سونىڭ بىرەگەيى رەتىندە ءابىش اعا كەكىلبايەۆتى ايتقىمىز كەلەدى. ۇلكەن بيلىكتە جۇرگەن ابەكەڭ ىسساپارمەن نارىنقولعا بارعاندا، اۋدان باسشىلارىنىڭ سارىلا كۇتكەنىن قويا تۇرىپ، ەركىن اعانىڭ ۇيىنە ءتۇسىپتى، ەكى قالامگەر باياعىداي ەمەن- جارقىن سىرلاسىپتى دەپ ەستىدىك. سونىڭ انىق- قانىعى قالاي بولعان ەدى.

- 80- جىلداردىڭ باسى. ءابىش كەكىلبايەۆ قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىندە سەكتور مەڭگەرۋشىسى. ءبىر كۇنى شاعىن توپتى ىلەستىرىپ اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنە ىسساپارمەن كەلەتىن بولىپتى. باسشىلاردا ەس قالعان جوق. ءبارى دالاقتاپ دايىندالىپ جاتىر. رەسمي شارادا ءبىزدىڭ نە جۇمىسىمىز بار. ەركىن بولسا قاپەرسىز ۇيدە وتىرعان. كەنەت ءبىزدىڭ قاراپايىم ءۇيدىڭ «تۇڭلىگى» جەلپىلدەدى دە كەتتى. ءا دەگەندە تۇككە تۇسىنبەدىك. اۋدان باسشىلارى عانا ۇرتتاپ تاتاتىن اس سۋدىڭ الۋان ءتۇرى ءبىزدىڭ داستارقانعا قاراي اعىلدى. انشەيىندە باس يزەپ وتە شىعاتىن باستىقتار وتىن جارىپ، سۋ اكەلىپ زىر جۇگىرىپ ءجۇر. ءمان- جايدى دۇرىستاپ ايتۋعا مۇرشالارى جوق. مەن وزىمشە ساسقالاقتادىم. ەركىن ميىعىنان كۇلىپ وتىرا بەردى. سويتسەك جاعداي بىلاي بولىپتى. كەلەتىن ادامدارعا ارنايى قوناق ءۇي دايىندالعان. ەندى ءبارى ءبىتتى دەپ وتىرا بەرگەندە، ىسكە شۇعىل وزگەرىس ەنگەن. توپتىڭ جەتەكشىسى ءابىش كەكىلبايەۆ قوناق ۇيگە ەمەس، ەركىن ءىبىتانوۆتىڭ ۇيىنە تۇسەتىن بولىپتى. وسىندا تاماق ءىشىپ، وسىندا دەمالادى ەكەن. مىنانداي زىر جۇگىرۋ سودان كەيىن باستالعان. ءابىشتىڭ ادەمى اڭگىمەلەرىن، ولەڭدەي بولىپ ەستىلەتىن اسەرلى سوزدەرىن كوپشىلىك ءبىزدىڭ ۇيدە تىڭدادى. مۇنشالىق تەرەڭ، مۇنشالىق شەشەن ادامدى كورگەندەرىنە ءبارى تاڭعالدى. ءابىش لاۋازىمدىق شەكپەنىن سىرتتا قالدىرعان بولۋى كەرەك، ۇيدە ءبىزدىڭ باۋىرىمىز، ەركىننىڭ دوسى بولىپ قانا وتىردى. سويتسەك ءابىشتىڭ بۇل كەلىسى: «اقىن اۋىلدا تۇرادى دەپ مۇرىندارىڭدى شۇيىرمەڭدەر، ەركىن - قازاقتىڭ ەركىنى»، دەگەن ەسكەرتۋى ەكەن عوي. اۋلەتتىك ومىردە مۇنداي وقيعالار از بولمايتىن.

- مۇقاعالي دەسەك، ەرەكەڭدى ءسوز ەتەمىز، ەركىن اعا دەسەك مۇقاعاليدى ايتامىز. ول كىسىلەر ءارى تۋىسقان، ءارى اۋىلداس. وسى ەكى تۇلعانىڭ اراقاتىناستارى قالاي بولدى؟ سول جايىنداعى ەستەلىكتەرگە توقتالساڭىز.

- ەركىن تۋرالى نەشە ءتۇرلى قالجىڭ بار. سونىڭ ءبىرى بىلاي باياندالادى: «كەزدەسۋگە كەلگەن ەركىن ءىبىتانوۆ ءبىر كەزدە مۇقاعاليدىڭ ولەڭدەرىن وقي باستاعان. سونى اجىراتىپ قالعان تىڭداۋشى: «ەرەكە، تانىپ تۇرمىز، مىنا ولەڭدەر سىزدىكى ەمەس، مۇقاعاليدىكى»، دەپتى. ەركىننىڭ دە جاۋابى دايىن ەكەن. «ونى ءوزىم دە بىلەمىن. مۇقاعالي مەنىڭ اعام جانە باۋىرىم. ءبىزدىڭ ارامىزدا سەنىكى، مەنىكى دەگەن بولعان ەمەس. سول ءداستۇر جالعاسىپ كەتسە، ونىڭ نە ەرسىلىگى بار؟» دەپتى. ارينە، ولەڭدەرىن اۋىستىرمايدى، ال قالعانىنىڭ ءبارى شىندىق. ولار ءبىر- ءبىرىنىڭ تىلەۋىن تىلەدى، ءبىر- بىرىنە نيەتتەس بولدى. اعاسى الماتىعا شاقىرىپ، مۇقاڭ دۇنيەدەن وزاردان ءسال عانا بۇرىن ەكەۋى وڭاشا كەزدەسىپ سىرلاسقان. سول كەزدەسۋ ەركىنگە وتە جامان اسەر ەتتى. «قۇلاعىڭدى ءتۇرىپ ءجۇر، كەلمەي قالما»، دەپتى. ودان ارتىق اۋىر ءوتىنىش بولا ما؟! ءبارىن كۇنى بۇرىن ءبىلۋ دەگەن ازاپ ەكەن عوي! مۇقاڭ دۇنيەدەن وزعاندا ارناۋ ولەڭدەر باسپا سوزدە قارشا بورادى. «نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن، ءبىر نارسە كوكەيىمە كەپتەلەدى دە تۇرادى. وت بولىپ جانىپ، وزەگىم ورتەنەدى. سانامدا ءبارى سايراپ تۇرعانداي، ءبىراق سونى قاعازعا تۇسىرە المايمىن. جۇرت مەن تۋرالى نە ويلاپ جاتىر ەكەن؟!» دەپ كۇرسىنگەنى بار. سويتسە، قۇلاشىن كەڭگە جايعان ەكەن عوي. تۋرا ون جىل وتكەندە مۇقاعالي ومىرىنە ارنالعان «ءحانتاڭىرى، قايداسىڭ؟» داستانى ومىرگە كەلدى. ونى ءوزى ولەڭ- رومان دەپ اتاعاندى ۇناتاتىن. بالكىم، سولاي شىعار.

- ەركىن اعا سىرتىنان قاراعاندا قوسالقى ۋاقىتتارى از سياقتى بولىپ كورىنەدى ەكەن. الايدا، كىتاپتى ەڭ كوپ وقيتىن ادامداردىڭ قاتارىندا سانالىپتى. اۋداندىق كىتاپحانانىڭ ەسەبىندە ول كىسىدەن وتكەن وقىرمان بولماعان. سونىڭ جايىن قالاي ايتار ەدىڭىز؟ جانە وسى ءداستۇردى بالالارىنا قالاي دارىتتى؟

- تاۋلىكتىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگى كىتاپ وقۋعا ارنالاتىن. جاس كەزىنەن قالىپتاسقان ادەتى ەدى. كىتاپتى وتە جىلدام وقيدى. ءمانىن دە، مازمۇنىن دا تەز قابىلدايدى. ورىس تىلىنە جۇيرىك. الەم كلاسسيكتەرىن قايتالاپ قاراعاندى جاقسى كورەتىن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، كىتاپسىز وتىرا المايتىن. «ءبىر بارعاندا ون كىتاپ الاسىڭ. پاراقتارىن اۋدارىستىرىپ قاراپ، قايتادان وتكىزەتىن شىعارسىڭ»، دەپ قالجىڭدايدى كەيبىر زامانداستارى. ءسىرا، كۇمانداناتىن بولۋى كەرەك. 90- جىلداردىڭ ورتاسىندا قاراساز اۋىلىنداعى كىتاپحانا تارادى. ەركىن سول كىتاپتاردى تاستاتقىزباي، ۇيگە تاسىعانى بار. اكەدەن قالعان ادەت بالالارىنا دارىدى، سوعان قۋانامىن.

- مىقتى اقىننىڭ ءبارى مىقتى جۋرناليست بولا بەرمەيتىنى بەلگىلى. ال، ەركىن اعامىز وسى ەكى سالانى تەڭدەي مەڭگەرگەن. ول كىسىنىڭ قالامىنان تۋعان ماقالالار كوپشىلىكتىڭ كوڭىلدەرىنەن شىقتى. ءسىز اعانىڭ جارى عانا ەمەس، اۋداندىق گازەتتە بىرگە جۇمىس ىستەگەن قىزمەتتەسى بولدىڭىز. ەندەشە، وسى تۋرالى ويلارىڭىزدى بىلگىمىز كەلەدى.

- اۋداندىق «سوۆەتتىك شەكارا» گازەتىندە ەركىن جۋرناليست، مەن كوررەكتور بولىپ ەڭبەك ەتتىك. اقپارات قۇرالىنا اقىندىقتىڭ تۇك كەرەگى جوق. ولەڭ - كوركەم شىعارما. قالامگەردىڭ جەكە جۇمىسى. ءوزىڭ بىلەسىڭ، گازەتتە كىدىرىس بولمايدى. ۋاقىتىسىندا شىعىپ، وقىرمانعا جەتۋى كەرەك. سوندىقتان، ماتەريالدار كۇندىز دە، تۇندە دە تولاسسىز جازىلادى. ەركىن وسىنداي جايلاردى باسىنان كەشىرگەن قالامگەر. 60- جىلداردىڭ باسىندا قاراسازداعى مۇعالىم ەركىندى ءالنۇر مەيىربەكوۆ اعاسى گازەتكە شاقىردى. مەنىڭشە، ول اعانىڭ ءۇمىتىن تولىق اقتادى. ويتكەنى، وزىندىك ەرەكشەلىگى بار «ءىبىتانوۆ مەكتەبى» قالىپتاستى. جاستار ودان ۇيرەندى. قىسقا حابار - جاڭالىقتار جازۋدىڭ اسقان شەبەرى ەدى. ولەڭگە وتە قاتال بولدى. كولدەنەڭ كوك اتتىنىڭ جازعانى اۋداندىق گازەتكە شىعا بەرمەيتىن. ەشكىم سودان جاماندىق كورگەن جوق. وچەركتەرى اڭگىمەدەي ادەمى وقىلاتىن. ال فەلەتوندارى، ءازىل- سىقاقتارى ىشەك- سىلەڭدى قاتىرادى. ەركىن وسىنىڭ ءبارىن الدىمەن باسىنا قورىتىپ، سودان كەيىن ماشينكاعا اۋىزشا باياندايتىن. ادەمى سويلەمدەر مارجانداي توگىلۋشى ەدى. «اعانىڭ ءبىر ايتقانىن ءبىز ون ويلانىپ ءجۇرىپ ارەڭ تابامىز»، دەپ كۇلەتىن ىنىلەرى. ول ءوز ورتاسىندا تۇلعا بولدى. اقىنعا دەگەن ءىلتيپات تولاستاعان ەمەس. ءبارى ونى تەك بيىكتەن كورگىسى كەلەتىن. اۋداندىق بيۋرودا پارتيا قاتارىنا وتكەلى جاتقان جاس جىگىتكە: «گازەتتىڭ رەداكتورى كىم؟» دەگەن سۇراق قويىلىپتى. ول ويلانباستان: «ەركىن ءىبىتانوۆ»، دەپ جاۋاپ بەرىپتى. دۇرىس ايتپاعانىن بىلسە دە ءبىرىنشى حاتشى جىميىپ كۇلىپ، جاۋابىن قابىلداعان ەكەن. وسى مىسالدىڭ ءوزى- اق تالاي نارسەنى اڭعارتادى. «ەكەۋمىزدىڭ ءبىر مەكەمەدە قىزمەت ەتكەنىمىز دۇرىس بولمادى»، دەيتىن. «نەگە؟» دەيمىن مەن تۇسىنە الماي. «ويتكەنى، مەن ماڭگىلىك قارا جۇمىسقا كەسىلگەن ادام سەكىلدىمىن». «بۇل سوزىڭمەن نە ايتقالى وتىرسىڭ؟». «شىندىعى وسى، قاراشى، ايلىقتى ساناپ سەن الاسىڭ، ودان كەيىن ونى سومكەڭە سالاسىڭ. مەن تەك تىزىمگە قول قويىپ بەرەمىن» - دەپ كۇلەتىن. سونىڭ ءبارى قازىر ساعىنىش بولىپ ەسىمە ورالادى.

- ەركىن اعانىڭ شەشەندىك سوزدەرى، تاپقىر اڭگىمەلەرى ەل اراسىن كەزىپ ءجۇر. ازىلدەرى ويلى، بەينەلى جانە سۇيكىمدى. ءتىپتى، ومىردەن وزۋدىڭ سوڭعى ساعاتتارى تاياعاننىڭ وزىندە قالجىڭدارىن قالقان ەتىپ، سىر بىلدىرمەگەن دەسەدى. سول تۋرالى نە دەر ەدىڭىز؟

- ەركىن ەشكىمگە تاپتىشتەپ، تاقىلداپ اقىل ايتپايتىن. ءبارىن دە استارلاپ جەتكىزگەن جايى بار. ۇعاتىندار ۇعادى، ۇقپايتىندار ۇقپايدى. سول ءۇشىن ءازىل- قالجىڭدى قولدانادى. اجالى ەسىك قاعىپ تۇرعان كەزدە دە سىر الدىرعان جوق. ءحالىن سۇراعاندار: «كوڭىل- كۇيى جاقسى ەكەن. قاتارعا قايتادان قوسىلاتىن شىعار»، دەپ ۇمىتتەنەتىن. «قورىقپا، بايبىشە! ماعان الاڭداماي، ءىسىڭدى جالعاستىر» دەدى سوڭعى كۇنى ارقامنان قاعىپ. كادىمگىدەي جادىراپ قالدىم. ءبىراق ارتىنشا اقىن جۇرەك ءبىرجولاتا توقتادى. ەلۋ جىلعا جۋىق جۇپتاسقان ەركىندى بىلەمىن عوي دەۋشى ەدىم. بىلمەيدى ەكەنمىن. ول رۋحى كۇشتى بولىپ جاراتىلىپتى. ولەڭدەرىنىڭ داۋىلداپ تۇراتىنى سوندىقتان ەكەن.

- اقىننىڭ ءسوزى ۇمىتىلماسا، ەڭ مىقتى ەسكەرتكىش دەگەن سول. دەسەك تە، ەل- جۇرتىڭىزعا ايتار قولقاڭىز بار شىعار. ويتكەنى، ۋاقىت ءبارىن ەسكەرەدى.

- قۇدايعا، شۇكىر، ەركىن ءىبىتانوۆتى وقىرماندارى ۇمىتقان جوق، ال، ولەڭدەرىمەن جاڭا تانىسقاندار ونىڭ ناعىز اقىن ەكەنىن مويىنداپ جاتىر. قالامگەر ءۇشىن كەرەگىنىڭ ءوزى وسى ەمەس پە؟ ەگەر ەل- جۇرتى ادەبي مۇراسىن ۇلىقتاپ جاتسا، ول اعايىننىڭ بىلىمدىلىگى مەن مادەنيەتىن كورسەتەدى. باسقا ايتارىم جوق.

اڭگىمەلەسكەن: بولات ءماجيت، جۋرناليست.

 الماتى وبلىسى، رايىمبەك اۋدانى، نارىنقول اۋىلى.

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى