بابالار ءسوزى: «شەكىل قونعان» اتاۋى قايدان شىقتى؟
بۇل جوبا اياسىندا «بابالار ءسوزى»، «قازاق حاندارى»، «ەجەلگى قالالار تاريحى»، «حالىق قازىناسى» قاتارلى جاڭا ايدارلار اشىلدى.
«بابالار ءسوزى» ايدارى نەگىزىنە «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا شىققان 100 تومدىق اۋىز ادەبيەتىنىڭ جىر- تولعاۋلارى، قيسسا- داستاندار، ءسوز ۇستاعان شەشەندەر مەن بيلەرىمىزدەن قالعان ناقىلدار، تاريحي جادىگەرلەر الىندى.
«قازاق حاندارى» ايدارىندا تاريحىمىزدا ەلىنە قورعان بولعان حانداردىڭ ءومىرى تۋرالى دەرەكتەر بەرىلەدى. ال «ەجەلگى قالالار تاريحى» ايدارىنا قازاق دالاسىنداعى وركەنيەتتىڭ ورداسى بولعان كونە قالالاردىڭ تاريحى تۋرالى جازبالار جاريالانادى. «حالىق قازىناسى» ايدارى بويىنشا، قازاقستانداعى تاريحي، مادەني ەسكەرتكىشتەر، قازاق حالقىنىڭ سالت-داستۇرلەرى، قولونەر، قارۋ-جاراقتارى تۋرالى ماعلۇماتتار بەرىلمەك. جوبا ماتەريالدارى قازاق تىلىندە (قازاقشا جانە توتە جازۋمەن) اگەنتتىك سايتىندا جاريالانادى.
* * *
شەكىل قونعان
باياعىدا قارقارالى ۋەزى تەمىرشى بولىسىنا قاراستى №10 -اۋىلدا شەكىل دەگەن ەسەپشى(تابيعات قۇبىلىستارىنىڭ وزگەرىسىن الدىن الا ەسەپتەپ، بولجاپ ايتاتىن ادام - رەد.) بولىپتى. ول كىسى اۋا رايىنىڭ قانداي بولاتىنىن ەرتە بولجاپ، قار قاشان ءتۇسىپ، قاشان ەريتىنىن، قىس اياعىنداعى قايتارما سۋىقتار قاي كۇندەرى بولاتىنىن ءدال ايتادى ەكەن.
ول كىسىنى كورگەن كەيبىر قارتتار: «ول تۇندە تۇرىپ شىقتىڭ ءتۇسۋىن، سيىردىڭ ءجۇنىن سيپاپ بايقايتىن. دالاعا كۇل ءۇيىپ قويىپ، جەلدىڭ باعىتىن، كۇشىن باقىلايتىن»، - دەيدى.
كورشى ەلدەر شەكىلدەن قىسقى اۋا رايى قالاي بولاتىنىن ارناۋلى ادامدار جىبەرىپ ءبىلىپ تۇرادى ەكەن.
اتاقتى «دوڭىز جۇتى» دەپ اتالاتىن جىلى قار جاۋار الدىندا شەكىل قازىرگى قاسىم اتىنداعى اۋىلدىڭ جەرى «قاراسوراڭ» دەگەن تاۋدىڭ باۋىرىندا وتىراتىن ەگىزباي، سەمىزباي دەگەن كىسىلەرگە كەلىپ: «بيىل قىس قاتتى بولادى. بۇرىنعىلار «جۇت جىلى جاقسى ادامداردىڭ قاسىندا بول، بيىك تاۋدىڭ باسىندا بول» دەگەن ەكەن. سەندەردى جاقسى كورۋشى ەدىم. تاۋلارىڭ دا بيىك ەدى. مەن بيىل سەندەردىڭ تاۋلارىڭنىڭ باسىنا قىستاپ شىعايىن»، - دەپ رۇقسات سۇراپتى. ولار رۇقسات ەتەدى. شەكىل قار جاۋماي تۇرىپ مالدارىن ايداپ قاراسوراڭعا كوشىپ كەلەدى دە، تاۋ باسىنداعى ءبىر شۇڭقىر، جىلى جەرگە ەكى كيىز ءۇي تىگىپ، بىرىنە ادامدار، ءبىر ۇيىنە مالدارى تۇراتىن ەتىپ ازىرلەيدى. وتىن جيناپ الادى. قىستان الىپ شىقسام دەگەن ءتاۋىر مالدارىن الىپ قالىپ، كارى قۇرتاڭ، ناشار مالدارىن سويىپ الادى.
شەكىلدىڭ بولجاۋىنداي قار ەرتە ءتۇسىپ، ونان كەيىن قالىڭ جاڭبىر جاۋىپ قاتىپ قالادى. جەر بەتى كوك ايناداي بولىپ، قاتتى جۇت بولادى. قىس بويى جەل قاي باعىتتان سوقسا دا قاردى جۇمسارتىپ، تاۋدىڭ باسىن قاپ-قارا ەتىپ قاعىپ كەتىپ وتىرىپتى. شەكىلدىڭ مالدارى قىستان ءدىن امان، كۇيلى شىعىپتى.
ەگىزباي، سەمىزباي تاۋ باۋىرىنداعى ولكەدە مالدارىنا قاردى قازىپ ءشوپ ارشىپ بەرىپ جاتادى. بالالارى اكەلەرىنە رەنجىپ، شەكىلدى قۋىپ، تاۋعا ءوز مالدارىمىزدى جايامىز دەسە، اكەلەرى: «بالالار، ءبىزدىڭ ۋادەمىز بار ەدى. بار مالدارىڭ قىرىلىپ قالسا دا شەكىلدى قوزعاماڭدار»، - دەپ كونبەيدى.
ءساۋىر ىشىندە ءبىر كۇنى شەكىل كەلىپ: «ەندى ۇزاماي قار كەتەدى. قاتقاقتا ەلىمە جەتىپ الايىن دەپ كوشكەلى جاتىرمىز. سىزدەرگە راحمەت، رۇقسات بەرىڭىز»، - دەپتى.
ايتقانىنداي شەكىل كوشىپ ءوز اۋلىنا بارعان كۇنى تۇماندانىپ، وڭتۇستىكتەن جىلى جەل سوعىپ، قار ەريدى. سول جەر وسى ۋاقىتقا دەيىن «شەكىل قونعان» دەپ اتالادى.
