قازاقستان جانە ب ۇ ۇ: بەيبىتشىلىك، قاۋىپسىزدىك جانە دامۋ جولىنداعى ارىپتەستىك
مەملەكەت باسشىسى باس اسسامبلەيانىڭ جالپى پىكىرسايىسى بارىسىندا بايانداما جاسايدى، ب ۇ ۇ مىڭجىلدىق دامۋ ماقساتتارىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى سامميتكە جانە 2030 - جىلعا دەيىنگى ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىن قاراۋعا، سونداي- اق زورلىق- زومبىلىق ەكسترەميزمىمەن كۇرەس جونىندەگى سامميتكە قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە.
1992 -جىلدان بەرى ق ر پرەزيدەنتى نيۋ- يوركتەنى بۇۇ شتاب- پاتەرىندە 10-نان اسا رەت بولىپ، بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسى جۇمىستارىنا قاتىستى.
«قازاقپارات» ح ا ءا قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى جىلدارىندا ب ۇ ۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ مىنبەرىنەن ن. نازاربايەۆتىڭ الەمدىك قوعامداستىققا قازاقستان اتىنان كوتەرگەن نەگىزگى باستامالارىن وقىرمان نازارىنا ۇسىنىپ وتىر.
47- سەسسيا (1992 - جىلدىڭ 5 - قازانى)
ب ۇ ۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 47-سەسسياسىندا مەملەكەت باسشىسى ن. نازاربايەۆ قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ساياساتى تۋرالى ايتا كەلىپ، ەكى ماڭىزدى ۇسىنىستى العا تارتقان بولاتىن. ونىڭ ءبىرىنشىسى - بارلىق ۇكىمەتتەردىڭ ىزگى نيەت ءبىلدىرۋ تارتىبىمەن «ءبىر+ءبىر» فورمۋلاسى بويىنشا ب ۇ ۇ- نىڭ بىتىمگەرشىلىك كۇش- جىگەرىنىڭ قورىن قۇرۋدى باستاۋ. بۇل فورمۋلا ءاربىر مەملەكەت وعان ءوزىنىڭ قورعانىس بيۋدجەتىنەن ءبىر پايىز ءبولىپ، جىل سايىن ونى ءبىر پايىزعا ۇلعايتىپ وتىرۋدى كوزدەيدى. وسىلاي ەتكەندە ون جىلدان سوڭ بىتىمگەرشىلىك سوماسى ون ەسەگە وسەدى.
ەكىنشى ۇسىنىسى - ازياداعى ءوزارا ءىس- قيمىل جانە سەنىم شارالارى كەڭەسىن (ا ءو س ش ك) شاقىرۋ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل باستاماسى كوپشىلىك ەلدەر تاراپىنان، سونداي- اق ب ۇ ۇ- دان قولداۋ تاۋىپ، قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىن ايقىنداۋدا ايتارلىقتاي ءرول اتقاردى.
ب ۇ ۇ- نىڭ 50 جىلدىعىنا ارنالعان سەسسيا (1995 - جىلعى 22 - قازان)
- ب ۇ ۇ- نى تۇجىرىمدى جاڭارتۋدى جالعاستىرۋ، قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ءرولىن كۇشەيتۋ؛
- وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرىنىڭ ءوزارا ءىس- قيمىلدارىن نىعايتۋ قاجەتتىلىگى؛
- ارال تەڭىزىن قۇتقارۋدا الەمدىك قوعامداستىقتىڭ كۇش- جىگەرىن بىرىكتىرۋ ماڭىزدىلىعى.
ب ۇ ۇ ب ا- نىڭ 19- ارنايى سەسسياسى (1997 - جىلدىڭ ماۋسىمى)
پرەزيدەنت ن. نازاربايەۆ كەزەكتى رەت ادەمدىك قوعامداستىقتىڭ نازارىن ەكولوگيالىق وزەكتى پروبلەمالارعا اۋداردى. بۇل ارال تەڭىزى ماڭىنداعى جانە بۇرىنعى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنداعى ەكولوگيالىق جاعداي ماسەلەلەرى كوتەرىدى. 1997 - جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ب ۇ ۇ باس اسسامبلەياسى حالىق پەن ەكولوگيانى ساۋىقتىرۋ، سونداي- اق قازاقستانداعى سەمەي ءوڭىرىنىڭ ەكونوميكالىق دامۋى ماقساتىندا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق پەن ۇيلەستىرۋ قىزمەتى تۋرالى قاراردى قابىلدادى.
ب ۇ ۇ ب ا- نىڭ مىڭجىلدىق ءسامميتى (2000 -جىلدىڭ 6-7 - قىركۇيەگى)
اۋعان ماسەلەسىن رەتتەۋ ىسىندە ءتيىمدى ناتيجەلەردىڭ بولماي وتىرعاندىعىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن پرەزيدەنت ن. نازاربايەۆ 2000 - جىلعى قىركۇيەكتە وتكەن ب ۇ ۇ مىڭجىلدىعىنىڭ ءسامميتى كەزىندە اۋعان ماسەلەسىن تۇراقتاندىرۋ جونىندەگى ناقتى ءىس- شارالاردى ازىرلەۋ ءۇشىن اۋعانستان مەن ورتالىق ازياداعى جاعدايدى قاراۋعا ارنالعان قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ارنايى وتىرىسىن شاقىرۋدى العا تارتتى. مۇنداي وتىرىس حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ ءبىرقاتار كەڭ اۋقىمدى ساياسي، ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق شارالارىن قابىلداۋىنا، مۇددەلى ەلدەردىڭ اۋعان پروبلەماسىنا جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراۋىنا ىقپال ەتەتىنى ايتىلدى.
62- سەسسيا (2007- جىلدىڭ 25 - قىركۇيەگى)
- الەمدىك قوعامداستىقتى قازاقستاننىڭ تاجىريبەسىنە ەرىپ، يادرولىق قارۋدان باس تارتۋعا شاقىرۋ؛
- تۇراقتى دامۋ جونىندەگى يوحاننەسبۋرگ سامميتىندە ۇسىنىلعان قازاقستان باستاماسىنا نازار اۋدارىلدى جانە ب ۇ ۇ اياسىندا الەمدىك ەكولوگيالىق پروبلەمالار رەەسترىن جاساۋ تاعى ءبىر رەت ۇسىنىلدى. بۇل قۇجات ەكولوگيالىق اپاتتارعا قارسى كۇرەس تەتىكتەرىن ازىرلەۋگە كومەكتەسەدى؛
- 2003 - جىلعى جەر سامميتىندەگى سەكىلدى تاعى دا ارالدى قۇتقارۋدىڭ حالىقارالىق قورىنا ب ۇ ۇ ينستيتۋتىنىڭ مارتەبەسىن بەرۋ ۇسىنىسى؛
- ب ۇ ۇ اياسىندا جاھاندىق ەنەرگيالىق- ەكولوگيالىق ستراتەگيانى ازىرلەۋ باستاماسى؛
- ەنەرگيا تاسىمالداۋشىلاردىڭ تۇتىنۋشىلارعا جەتكىزىلىمىن ودان ءارى ءارتاراپتاندىرۋ، سونداي- اق ەنەرگيا رەسۋرستارىن وندىرۋشىلەر ءۇشىن كەپىلدىك بەرۋ ماقساتتارىندا قازاقستان ەنەرگيا جەتكىزىلىمدەرىنىڭ ەۋرازيالىق تۇراقتىلىق پاكتىسىن قابىلداۋ ۇسىنىلدى.
64- سەسسيا (2009 - جىلدىڭ 2 - جەلتوقسانى)
قازاقستان الەمدە ولشەمى بويىنشا ءتورتىنشى يادرولىق ارسەنالدان ءوز ەركىمەن باس تارتقان مەملەكەت رەتىندە ۇلكەن بەدەلگە يە. مەملەكەتىمىز يادرولىق قارۋلاردى سىناۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى كەلىسىمنىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلادى جانە ونىڭ تەز ارادا كۇشىنە ەنۋىن قولدايدى. 2009 - جىلى قازاقستان باستاماسىمەن ب ۇ ۇ باس اسسامبلەياسى 64/35 قارارىن ءبىراۋىزدان قابىلداپ، 29 - تامىزدى حالىقارالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس- قيمىل كۇنى دەپ جاريالادى.
66- سەسسيا (2011 -جىلدىڭ 21 - قىركۇيەگى)
مەملەكەت باسشىسى سەسسياعا قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن مىنا تومەندەگى اسپەكتىگە اۋداردى. بىرىنشىدەن، بۇل جاھاندىق يادرولىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى. قازاقستان جالپىعا بىردەي يادروسىز الەم دەكلاراتسياسىن ازىرلەي باستاۋدى ۇسىنادى. بارلىق ەلدەردىڭ تاراتپاۋ سالاسىنداعى مىندەتتەمەلەرىنە ب ۇ ۇ مەن ماگاتە- ءنىڭ قۇقىقتىق بازاسىن كەڭەيتىپ، حالىقارالىق باقىلاۋدى ارتتىرۋ قاجەت.
ەكىنشى. ەكونوميكالىق ۇدەرىستەردىڭ جاھاندانۋداعى دەڭگەيىنىڭ ءوسۋى ب ۇ ۇ قىزمەتىنىڭ ەكونوميكالىق قۇرامداسىنداعى پاراديگمالاردىڭ اۋىسۋى قاجەتتىگىن تالاپ ەتەدى. الەمدىك قۇرىلىمداردىڭ ۆاليۋتالىق جانە ساۋدا- ەكونوميكالىق رەتتەۋ سالاسىنداعى جۇمىسىنىڭ باستى مازمۇنى الەمدىك داعدارىستاردى بولجاۋ جانە ونىڭ سەبەپتەرىن جويۋ بولۋى ءتيىس. بارلىق قۇرىلىمدار مەن قاتىسۋشىلاردىڭ ناقتى قۇقىقتارى مەن جاۋاپكەرشىلىك نورمالارى كورسەتىلگەن، ءتيىمدى الەمدىك رەزەرۆتىك ۆاليۋتاسى بار، الىپساتارلىق كاپيتالعا قاتاڭ باقىلاۋ ورناتىلعان جاھاندىق ەكونوميكالىق باسقارۋدىڭ ءتيىمدى مەحانيزمىن قۇرۋ ماڭىزدى. بۇل ورايدا جاھاندىق رەتتەۋ تۋرالى پاكتى ازىرلەۋ يدەياسى وزەكتى.
ءۇشىنشى. اقپاراتتىق كەڭىستىك - بۇل ادامزاتتىڭ بولاشاعى ءۇشىن جەر بايلىعى، اۋە مەن سۋ الەمى، عارىش سياقتى ماڭىزدى سالا. جاھاندىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ حالىقارالىق قۇقىقتىق بازاسىن قالىپتاستىرۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى باستاماسى.
ءتورتىنشى. نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ 1992 - جىلى قوزعاعان، ياعني ب ۇ ۇ- نىڭ بىتىمگەرلىك كۇشتەرى قورىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسى وزەكتى بولا تۇسۋدە.
تاريح بەتتەرىنەن كورىپ وتىرعانداي، ن. نازاربايەۆتىڭ ب ۇ ۇ مىنبەرىنەن كوتەرگەن باستامالارىنىڭ كوبىسى ناقتى جۇزەگە استى. بۇگىندە الەمدىك قوعامداستىق قازاقستاندى ورتالىق ازياداعى تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىقتىڭ مەكەنى رەتىندە قاراستىرۋدا.
مەملەكەتىمىز ءوز اۋماعىندا ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق بەيبىتشىلىكتى ساقتاي وتىرىپ، حالىقارالىق اۋقىمدا ءدىنارالىق جانە وركەنيەتارالىق ديالوگتى نىعايتۋ مەن دامىتۋعا سۇبەلى ۇلەس قوسۋدا. بۇگىندە استانا مەن
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ حالىقارالىق قاقتىعىستاردى رەتتەۋگە قوسىپ جۇرگەن قوماقتى ۇلەسىن الەم مويىنداپ وتىر.
جوعارىدا اتاپ وتىلگەن باستامالار - تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى ن. نازاربايەۆتىڭ كوتەرگەن بارلىق يگى ۇسىنىستارىنىڭ ءبىر بولىگى عانا. بۇل باستامالار حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋعا ىقپال ەتۋدە.
اتاپ ايتقاندا، قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ بويىنشا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ نيۋ- يوركتە وتەتىن مەرەيتويلىق 70- سەسسياسىندا ۇسىناتىن جاڭا باستامالارى دا وزەكتىلىگىمەن قازاقستاننىڭ مارتەبەسىن ەسەلەي تۇسەتىنى انىق.
اۆتور: رۋسلان عابباسوۆ
