يتاليانىڭ كونە قالاسى كۇيرەۋدىڭ از- اق الدىندا تۇر
ەلدىڭ ورتالىعىندا ورنالاسقانكونە مەكەن 2500 جىل بۇرىن پايدا بولعان، سوندىقتان ەجەلگى قالانىڭ مادەني قۇندىلىعى جوعارى.
ءبىراق وندا ءومىر ءسۇرۋ وتە قاۋىپتى، سەبەبى كەز كەلگەن ۋاقىتتا لاي كوشكىنى ءجۇرىپ، ەلدىمەكەندى ءاپ- ساتتە شايىپ كەتۋى مۇمكىن. وسىنداي اپاتتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ريم كونە قالانى يۋنەسكو- نىڭ دۇنيەجۇزىلىك مۇرالار تىزىمىنە قوسۋدى سۇراپ وتىر.
چيۆيتا دي بانورەدجو 320 جىل بۇرىن بولعان ءزىلزالادان كەيىن ۇلكەن قۇرلىقتان اجىراپ قالعان. بۇرىن بۇل قالا ريمدىكتەر كەلگەنگە دەيىن ەجەلگى ەترۋسكي وركەنيەتىنىڭ وكىلدەرى نەگىزىن قالاعان ءىرى ساۋدا ورتالىعى بولاتىن. وكىنىشكە وراي، وركەندەگەن شاھار جەر سىلكىسىنەن كەيىن ءولى قالاعا اينالدى. ءبىراق ءالى كۇنگە دەيىن يتالياداعى ەڭ ادەمى جەرلەردىڭ بىرىنەن سانالادى. بايىرعى تۇرعىندار سانى وننان اسپايدى. اندجەلو امبروزيدىڭ وتباسى بولىپ اشىپ العان شاعىن مەيرامحاناسى بار. ول «جاۋىن- شاشىندى كۇندەرى بۇل جەردە ءومىر ءسۇرۋ اسا قاۋىپتى» دەيدى. اسىرەسە ۇيلەرى جاردىڭ شەتىندە تۇرعان ادامدارعا قورقىنىشتى.
اندجەلو امبروزي، مەيرامحانا يەسى:
- قالا بۇرىن قاۋىپسىز بولاتىن. قازىر مۇندا تۇرۋ قاتەرلى. ىرگەدەگى جانارتاۋ جىنىستارىنىڭ تابانى بەرىك ەمەس. جاڭبىر جاۋسا بولدى، قۇم مەن قيىرشىق سۋسىپ، ادامنىڭ زارەسىن الادى. شەتتە تۇرعان ۇيلەر وپىرىلىپ، قۇلايدى.
بيىلعى كوكتەمدە لاي كوشكىنى ءجۇرىپ، قالانى ۇلكەن قۇرلىقپەن جالعاپ تۇرعان جالعىز جولدى قيراتىپ تاستادى. ال 2 اي بۇرىن سەل تاعى جۇرگەن. جەرگىلىكتى حالىق «تابيعات توسىن مىنەز تانىتسا، قولدان كەلەر قايران بولماي قالادى»، - دەيدى. ءبىراق قالا بيلىگى اپاتتىڭ الدىن الۋعا بولادى دەپ سەندىرەدى. شەنەۋنىكتەر مادەني ءمانى ەرەكشە ايماقتى جايدان جاي قالدىرعىسى جوق. سەبەبى بۇل جەردى كورۋ ءۇشىن جىلىنا جارتى ميلليوننان استام تۋريست كەلەدى.
فرانچەسكو بيدجوتتي، بانورەدجو قالاسىنىڭ مەرى:
- قالانىڭ مىنا تەڭدەسسىز بولىگىن قۇتقارۋعا ءبىزدىڭ جالعىز شامامىز جەتپەيدى. 3 مىڭ عانا تۇرعىنى بار قالاشىقتىڭ قولىنان نە كەلەدى؟
مەملەكەتتىڭ ارالاسقانى اۋاداي قاجەت. ەگەر چيۆيتانى يۋنەسكو- نىڭ دۇنيەجۇزىلىك مادەني مۇراسى دەپ تانىسا، بۇل مەملەكەتكە اجەپتاۋىر جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەر ەدى. قالا وسىنداي مارتەبەگە يە بولۋ ءۇشىن تولىعىمەن لايىق، بارلىق تالاپتارعا ساي. بۇگىندە چيۆيتانىڭ تار كوشەلەرى كەز كەلگەن فيلمنىڭ كورىنىستەرىندە پايدالانۋعا سۇرانىپ تۇرعانداي. اۋا رايى جاقسى كەزدە قالادا فوتواپپاراتىن قولعا ۇستاعان تۋريستەر قاپتاپ كەتەدى. ال قىستا قۇلاققا ۇرعان تاناداي ءولى تىنىشتىق ورنايدى. مۇنداعى ءومىر تابيعاتتىڭ قاتال ۇكىمىن كۇتكەندەي تىنا قالادى. ماماندار سولقىلداق جارتاستاردىڭ ىرگەسىن بەكىتۋدىڭ سان ءادىسى بار دەيدى. ءبىراق ول جۇمىستى جۇزەگە اسىرۋعا قارجى تابىلعاننىڭ وزىندە، 15 جىل كەرەك. ال وسى ۋاقىت ىشىندە اپاتتىڭ ايتىپ كەلمەيتىنىنە ەشكىم دە قازىر كەپىلدىك بەرە المايدى.
www.24.kz
