تالعامى جوعارى تۇلعالار
الدىمەن ەلباسى مينيسترلەر مەن دەپۋتاتتاردى شەتەلدىك قىمبات كولىكتەردەن باس تارتىپ، وتاندىق كولىكتەرگە وتىرۋدى ۇسىندى. العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ «قازاقستاندا جاسالعان» دەگەن اتقا يە كولىككە ينۆەستيتسيالار مەن دامۋ ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ وتىردى. جاقىندا پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ باتىس وبلىستارىنىڭ اكىمدەرىمەن وتكەن جيىنعا وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ قولىنان شىققان كوستيۋم- شالباردى كيىپ كەلىپ، تاعى دا بيلىك وكىلدەرى مەن جالپى حالىقتى قازاقستاندىق ءونىمدى قولداۋعا شاقىردى. بۇل جولى دا اسەت يسەكەشەۆ العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قازاقستاندا تىگىلگەن كوستيۋم- شالبارمەن قاتار، اياق كيىمدى دە كيىپ كەلىپتى.
اسەت ورىنتاي ۇلىنىڭ ب ا ق- قا بەرگەن سۇحباتىنا سەنسەك، ونىڭ جەيدەسى 10-15 مىڭ تەڭگە، كوستيۋمى 30-70 مىڭ تەڭگەنىڭ اراسىندا بولسا، قاراعاندىدا تىگىلگەن اياق كيىمى 10-15 مىڭ تەڭگەگە شامالاس ەكەن. ءبىز ءوز كەزەگىمىزدە ءىرى ساۋدا ورتالىقتارىنان ءمينيستردىڭ كوستيۋم- شالبارىنان دا ارزان تۇراتىن، قازاقستاندا جاسالعان ساپالى كيىم- كەشەكتەردى كورىپ، ەكونوميكالىق داعدارىس زامانىندا پرەزيدەنت ۇسىنىسىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىنە كوزىمىز جەتتى.
پرەزيدەنتتىڭ ءوزى جارنامالايتىن تاۋارلار
ەسىمىزدە، ءبىراز ۋاقىت بۇرىن ءماجىلىس ۆيتسە- سپيكەرى داريعا نازاربايەۆا: «ءجۇز پايىز ىشكى ءونىمنىڭ نەبارى 8 پايىزى عانا وتاندىق تاۋارلارمەن قامتىلعان. بۇل جەڭىل ونەركاسىپكە قاتىستى باعدارلامالاردىڭ السىزدىگىن، ءوز دەڭگەيىندە ەسەپتەلىپ، دايىندالماعانىن كورسەتەدى» دەپ دابىل قاعۋمەن قاتار، جالپى، ەل ازاماتتارىنىڭ شەتەلدىك برەندتەرگە قۇمارلىعىن سىن تەزىنە العان ەدى. ءبىر قىزىعى، وتاندىق وندىرۋشىلەر دە حالىقتىڭ شەتەلدىك تاۋارلارعا ىقىلاسىن بىلگەن سوڭ، ماركەتينگتىك قۋلىققا بارىپ، ءوز ونىمدەرىن اعىلشىنشا جازۋعا ماشىقتانىپ كەلەدى. ەلىمىزدەگى ءبىرقاتار ءىرى ساۋدا ورتالىقتارىن ارالاعانىمىزدا، دەپۋتاتتاردىڭ جىلى ىقىلاسىنا يە Glasman برەندىنىڭ باعا ساياساتىندا وتە دەموكراتيالىق ۇستانىمدا ەكەنىن بايقادىق.
جوعارىدا ايتىلعانداي، ەگەردە اسەت يسەكەشەۆتىڭ كوستيۋم- شالبارىنىڭ باعاسى 70 مىڭ تەڭگەگە تاياسا، ءبىز سونداي ساپاداعى كوستيۋم- شالبار، جەيدە مەن گالستۋكتى جاپپاي ساتىلىم كەزىندە 35 مىڭ تەڭگەگە تاپتىق. بۇل برەندتىڭ تۇتىنۋشىلارىنا وتاندىق دەپۋتاتتاردىڭ ىشىندە تاڭىربەرگەن بەردىوڭعاروۆ، نۇرتاي سابيليانوۆتى جاتقىزۋعا بولادى. ايتپاقشى، نۇرتاي سابيليانوۆ بالالارىن وتاندىق «ميميوريكي» دۇكەندەر جەلىسىندە كيىندىرەدى ەكەن. نەگىزى، بالالار كيىمى دە - دەپۋتاتتاردىڭ ەرەكشە نازارىنا الىناتىن ماسەلە. كەزىندە اسەت يسەكەشەۆتىڭ ءوزى دە بالالار اراسىندا اللەرگيالىق اۋرۋلاردىڭ كوبەيۋىن شەتەلدەن اكەلىنەتىن ساپاسىز كيىمدەردىڭ اسەرىمەن بايلانىستىرعان ەدى. جاسىراتىنى جوق، ەگەردە استاناداعى «حان شاتىر»، «كەرۋەن»، «ازيا پارك» ساۋدا ورتالىقتارىنان باستاپ، الماتىداعى «مەگا»، «دوستىق Plaza» سياقتى ساۋدا جەلىلەرىندە بانگلادەش، يندونەزيادا تىگىلگەن ساپاسىز، ءبىراق باعاسى قولايلى برەندتەر كوپتەپ كەزدەسسە، بازارلاردى كوبىنە قىتاي، قىرعىز تاۋارلارى جايلاعان. اتىن اتاپ، ءتۇسىن تۇستەمەسەك تە، بارىنە بەلگىلى كەيبىر شەتەلدىك برەندتەردىڭ، اسىرەسە، بالالارعا ارنالعان ونىمدەرى سىن كوتەرمەيدى: بالانىڭ دەنەسىنە اۋا وتكىزبەيدى، ءبىر جۋعاننان تارىلا باستايدى. سوندىقتان نۇرتاي سابيليانوۆتىڭ وتاندىق ەكولوگيالىق تازا بالا كيىمدەرىنە نازار اۋدارعانى - قۋانتارلىق.
شىنى كەرەك، «ميميوريكي» برەندىنىڭ كيىمدەرى قولجەتىمدى.
بايقاساڭىز، دەپۋتات حانىمدار كوبىنە مويىندارىنا ورامال، نە شارف تاققاندى ۇناتادى. بۇل ارادا «Adili» فيرماسىنىڭ ونىمدەرى تالعامپاز ايەلدەردىڭ كوڭىلىنەن شىعادى. ۇلتتىق ناقىشتا بەزەندىرىلگەن، قازاقتىڭ ويۋ- ورنەكتەرىن بارىنشا ناسيحاتتاپ جۇرگەن بۇل برەندتىڭ تەك باعاسى ءسال جوعارىلاۋ. ءبىراق دەپۋتاتتاردىڭ قالتاسى كوتەرەتىن سياقتى.
تالعامى جوعارى ايەل ساياساتكەرلەرگە گۇلشارا ءابدىحالىقوۆا، داريعا نازاربايەۆا، ايگۇل سولوۆيەۆا، ورازگۇل اسانعازى، زاعيپا باليەۆانى جاتقىزۋعا بولادى. گۇلشارا ءابدىحالىقوۆانىڭ كيىمدەرىنەن ديزاينەرلىك ساپانى بايقايسىز. كەيدە گۇلشارا ناۋشا قىزىنىڭ كوستيۋمدەرىنەن ۇلتتىق ويۋ- ورنەكتەردى دە كوزىڭىز شالعان بولار.
ايتپاقشى، ۇلتتىق ءستيلدى دارىپتەپ جۇرگەن بىردەن- ءبىر دەپۋتات - ورازگۇل اسانعازى. ونىڭ كوستيۋمدەرى اعىلشىن ستيلىندە ۇستامدى بولۋمەن قاتار، كەيدە ۇلتتىق ويۋ- ورنەكتەرمەن بەزەندىرىلىپ، قازاقى ناقىشتى دارىپتەيدى. داريعا نازاربايەۆا ساياساتكەرلەردىڭ كيىمىنە ءتان كونسەرۆاتيۆتى قارا- اق ءتۇستى ونشا ۇناتپايتىن سياقتى. بايقاۋىمىزشا، پارلامەنتكە داريعا نۇرسۇلتان قىزى كەلگەننەن بەرى دەپۋتات حانىمدار دا ۆيتسە-سپيكەردىڭ ۇلگىسىمەن بوياۋى اشىق، قانىق، جارقىن ءتۇستى كيىمدەردى كيىپ، «اق جەيدە، قارا شالبار» دەگەن ەسكى ۇستانىمدى بۇزىپ-جارىپ كەلەدى. جالپى، ۆيتسە- سپيكەر اشىق جاسىل، كوك، سارعىلت، ءتىپتى، سوڭعى جىلدارى ءسان الەمىن ءدۇر سىلكىندىرگەن «فۋكسيا» ءتۇسىن ۇناتاتىن سياقتى. ەڭ باستىسى، ساياساتكەر بۇل تۇستەردىڭ ءبارىن ادەمى ۇيلەستىرە بىلەدى. ال اشەكەيدى تاڭداۋىنا كەلسەك، ساياساتكەر حانىمنىڭ كوبىنە مايدا، نە ىرىلىگى ورتاشا سىرعالاردى تاڭدايتىنىن بايقايسىز.
«كۇمىس القا» يەگەرى زاعيپا باليەۆا ۇلدارىنىڭ ءبىرى - ديزاينەر ەرنار باليدىڭ ارقاسىندا «پارلامەنتكە نە كيەمىن؟» دەپ باس قاتىرمايدى. ەستۋىمىزشە، دەپۋتات حانىمنىڭ ۇستىندەگى كيىمدەرى - جاس ديزاينەردىڭ ءتول ونىمدەرى كورىنەدى. سوعان قاراعاندا، قۇداي قالاسا، كوپ ۇزاماي «ەرنار بالي. قازاقستاندا جاسالعان» دەگەن برەند ەلىمىزدى جاۋلاپ الۋى مۇمكىن. زاعيپا بالييەۆانىڭ ۇستامدى ديزاينەرلىك كيىمدەرىنە قاراعاندا، جاڭا برەند، اسىرەسە، ورتا جاستاعى ايەلدەردىڭ كوڭىلىنەن تولىقتاي شىعاتىن سياقتى.
ديزاينەرلىك كيىمدەرگە كەلسەك، ارينە، ءىرى ساۋدا ورتالىقتارىندا ايدا كاۋمەنوۆادان باستاپ، ايا باپانيعا دەيىن ءارتۇرلى ەكسكليۋزيۆتى تاۋارلار ۇسىنىلعان. ءبىراق باعا جاعى قيىنداۋ. ايدا كاۋمەنوۆانىڭ استاناداعى بۋتيكتەرىندە ۇزىن كويلەكتەر 100-150 مىڭ تەڭگەنىڭ ۇستىندە. ساياساتكەرلەردى قايدام، ءبىراق بۇل برەندكە تانىمال پروديۋسەر بايان ەسەنتايەۆا مەن ايتىسكەر اقىن اينۇر تۇرسىنبايەۆانىڭ ىقىلاسى ەرەكشە.
سودان بولار بۇل ەكى ارۋدىڭ كيگەن كيىمدەرىن باسقا بىرەۋدىڭ ۇستىنەن كورە المايسىز. ەكسكليۋزيۆ دەگەن - وسى. ەڭ قىزىعى، كەيدە پارلامەنتتە دەپۋتات حانىمداردىڭ كيىپ كەلگەن كوستيۋمدەرى ءبىر- بىرىنە قاتتى ۇقساپ جاتادى. مۇنى جۋرناليستەر استانادا كيىم تاڭداۋدىڭ ءالى دە وزەكتى ماسەلە بوپ تۇرعانىمەن تۇسىندىرەدى. ەل ورداسىنداعى ءىرى ساۋدا ورتالىقتارىنداعى دۇكەندەر كوبىنە- كوپ ءبىرىن- ءبىرى قايتالايدى. ماسەلەن، ءبىر برەندتىڭ اتىن جامىلعان ءبىر كويلەك «حان شاتىردا» 50-60 مىڭ تەڭگەگە باعالانسا، تۋرا سوعان ۇقساس كويلەكتى باسقا برەندتىڭ اتىمەن «ازيا پاركتەن» 20-30 مىڭ تەڭگەگە الۋعا بولادى. ال «ارتەم» بازارىنا تۇسسەڭىز، ءتىپتى، سول كويلەك ءۇشىن ساۋدالاسۋعا بولادى... بۇعان تالاي كوزىمىز جەتىپ ءجۇر.
دەسە دە، سوڭعى جىلدارى ەل ورداسىندا الەمگە ايگىلى برەندتەر كوپتەپ تۇراقتاپ جاتىر. ءبىراق ولاردىڭ باعاسىنا قاراساڭىز، دەپۋتات مۇحتار تىنىكەيەۆتىڭ: «كەيدە دۇكەنگە كىرىپ، زاتتىڭ باعاسىنا قاراپ، ويلانىپ قالادى ەكەنسىڭ: بۇل باعاسى ما، الدە تەلەفوننىڭ ءنومىرى مە دەپ...» دەگەن ءازىل ارالاس سىنى ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى. ايتپاقشى، مۇحتار تىنىكەيەۆتىڭ ءبىر ۇسىنىسى - تەك قانا وتاندىق كيىم- كەشەكتەر ساتىلاتىن جەكە- دارا ساۋدا ورتالىعىن اشۋ بوپ تۇر. بۇل، ارينە، قۇپتارلىق باستاما.
جالپى، سانگەرلەر دە، جۋرناليستەر دە كيىم تاڭداۋدا الماتىدا مۇمكىندىكتەردىڭ كوپتىگىن ءجيى ايتادى. سودان بولار استانادان الماتىعا قوناققا كەلگەن دەپۋتات بولسىن، نە جۋرناليست بولسىن، وسىندا باستان- اياق كيىنىپ كەتۋگە تىرىسادى. سەبەبى، قانشا دەگەنمەن، مۇندا بۇرىننان قالىپتاسقان تازا باسەكەلەستىك بار. باعا ساياساتى قالىپتى. ەگەردە ءبىر دۇكەن زاتتى قىمباتقا ساتىپ وتىرسا، ونىڭ ار جاعىندا باعاسىن تۇسىرۋگە دايىن ءجۇز دۇكەن تۇرادى. ال ەلورداداعى ساتۋشىلاردا «مەنەن الماساڭ، قايدا باراسىڭ» دەگەن پسيحولوگيا باسىم. سودان بولار تۇتىنۋشىعا قىزمەت كورسەتۋ جاعى ءالى دە اقساپ تۇر. ازىلكەش تۇرسىنبەك قاباتوۆ ايتپاقشى: «استانادا «مىنا كوستيۋمدى كيىپ كورسەم بولا ما؟» دەسەڭ، «پوكۋپات بۋدەتە؟» (ساتىپ الاتىن بولساڭ بولادى)دەپ بەدىرەيە قارايدى. ال الماتىداعى ساتۋشىلار دۇكەنگە كىرگەن بويدا: «كەلىڭىز، كيىپ كورىڭىز! الماساڭىز دا، ەشتەڭە ەتپەيدى. قايتا ورنىنا قويام عوي» دەپ جىميادى» دەگەن ءازىلى ءجۇز پايىز شىندىقپەن جاناسادى.
ءتۇيىن:
ۇسىنىس سۇرانىسقا قاراي جاسالادى. بايقاۋىمىزشا، سوڭعى جىلدارى كەيبىر جاس ديزاينەرلەر شاريعات تالاپتارىنا ساي كيىم تىگۋمەن دە اينالىسىپ ءجۇر. مۇنداي تىگىن اتەلەسىندە نەبارى ونشاقتى ادام جۇمىس ىستەۋى مۇمكىن. ءبىراق ءدال وسىنداي شاعىن بيزنەس وكىلدەرى داعدارىستى ەڭسەرۋدە نەگىزگى كۇش بولماق.
ەلباسى ايتپاقشى: «بىزگە 20-50 ادام جۇمىس ىستەيتىن شاعىن كاسىپورىنداردىڭ كوپتەپ اشىلعانى ماڭىزدى. ماسەلەن، گەرمانيا داعدارىستان وڭاي شىقتى، سەبەبى بۇل ەلدە شاعىن ورتا بيزنەس ەكونوميكانىڭ 90 پايىزىن قامتىپ وتىر».
كامشات تاسبولات
«ايقىن»
