قازاق عالىمى قانىش ساتبايەۆ قالاي تانىمال بولعان؟
ول قازاق عىلىم اكادەمياسىنىڭ قۇرىلتايشىسى بولىپ، 1945 -جىلى ونىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى قىزمەتىن اتقارادى. ⅩⅩ عاسىردىڭ ورتا شەنىندە مينەرولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى قانىش يمانتاي ۇلى قازاقستاننىڭ ورتالىق بولىگىندەگى تابيعي قازبا بايلىقتار شوعىرلانعان ءىرى كەن ورىندارىن اشادى.
كوپ ۋاقىت وتپەي ونىڭ اتى بۇكىل كەڭەس ۇكىمەتىنە بەلگىلى بولادى. ال قانىش ساتبايەۆ قىسقا ۋاقىتتا كوپ قازبا بايلىقتارىنىڭ ورنىن قالاي ناقتى انىقتادى ەكەن؟
ايگىلى عالىم سوعىس كەزىندە نەمىستەر ۋكرايناداعى جەز كەندەرىن باسىپ العان كەزدە، قازاقستاننىڭ ورتالىعىنان جەز وندىرەتىن كەن ورىندارىن اشادى. ورىس عالىمدارى ونىڭ جەتىستىگىنە تاڭدانا قارايتىن. ولار نەگىزگى ءبىلىمىن اۋىلدا العان عالىمنىڭ قىسقا مەرزىمدە قالاي ءىرى كەن ورىندارىن اشا العانىن بىلە الماي دال بولعان. ال مۇنىڭ قۇپياسى قانىش ساتبايەۆتىڭ توپونيميكالىق بىلىمىندە ەدى.
قانىش ساتبايەۆ جاستايىنان ەتنوگرافياعا قىزىققان. بالا كەزىنەن ءارتۇرلى جەر-سۋ اتاۋى تۋرالى اڭىز اڭگىمەلەردى تىڭداپ وسەدى. ەر جەتكەن سوڭ گەولوگيا عىلىمى سالاسىنا قاتىستى زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسادى. دەگەنمەن ءوزىنىڭ توپونيميكاعا (ءبىر ەلدەگى نە ءبىر ايماقتاعى گەوگرافيالىق اتاۋلاردىڭ جيىنتىعى) دەگەن قىزىعۋشىلىعىن دا جوعالتقان ەمەس. كەيىننەن مۇنىڭ وعان وراسان زور پايداسى تيەدى. ياعني جەر اتاۋلارىنا بايلانىستى ءىرى كەن ورىندارىن قىسقا مەرزىمدە انىقتاپ، قوعامدى جاڭا رەسۋرس كوزىمەن قامتاماسىز ەتەدى.
مىسالى التىنقازعان، كەنقازعان، اقتاس، ەلۋقۇدىق، قايراقتى، جەزقازعان، كەڭگىر، جەزدى، قازانسىنعان سەكىلدى جەر اتاۋلارى بەلگىلى ءبىر پايدالى قازبا ورنىنىڭ بار ەكەنىن دايەكتەيدى. قانىش يمانتاي ۇلى قاراعاندى وبلىسىندا ءومىر سۇرەتىن اقساقالداردان توپونيميكالىق اتاۋلاردىڭ شىعۋ تاريحى تۋرالى دەرەكتەر ىزدەيدى. ناتيجەسىندە اتا-بابالارىمىزدىڭ مىس، قولا، تەمىر سىندى پايدالى قازبالاردى كونە زاماننان بەرى پايدالانعانى انىقتالادى. سەبەبى بۇل جەر- سۋ اتاۋلارى كونە زاماندا قولدانىسقا ەنگەن.
ايتا كەتسەك، عالىمنىڭ نەگىزگى عىلىمي ەڭبەكتەرى كەنتاستى كەندەر گەولوگياسى مەن قازاقستاننىڭ مينەرالدى رەسۋرستارىنا ارنالعان. جەزقازعان كەنىن زەرتتەۋ جانە ورتالىق قازاقستاننىڭ (سارى ارقانىڭ) مەتاللوگەندىك جانە بولجام كارتاسىن جاساۋدا كوپ ەڭبەك سىڭىرگەن. ول عىلىمعا فورماتسيالىق مەتاللوگەندىك اناليزدىڭ كەشەندىك ءادىسىن ەنگىزگەن.
