بەنزين باعاسى الداعى ءبىر اي ىشىندە تۇراقتالادى - اپتالىق شولۋ
ۆاليۋتالىق باعامدى ەركىنە جىبەرگەننەن سوڭ، ىلە- شالا بەنزين باعاسىن بۇعاۋدان بوساتۋ شىندىعىندا جۇرتشىلىقتى ءبىرشاما ابىرگەرگە سالعانى انىق. بىردەن ايتا كەتەرلىگى، ۇكىمەت بۇنداي قادامعا جانارماي تاپشىلىعىن بولدىرماۋ ءۇشىن باردى.
سونىمەن قاتار، اتقارۋشى بيلىك الداعى ءبىر اي ىشىندە قازاقستانداعى بەنزين باعاسىنىڭ تۇراقتالاتىنىنا سەندىرىپ وتىر. وسى اپتادا ق ر پرەزيدەنتى جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ۇزاقباي قارابالين جانار- جاعارماي ماسەلەسىنە قاتىستى تۇسىنىك بەرىپ، جاعدايدىڭ جاي- جاپسارىن اشىپ كورسەتكەن بولاتىن.
ايتا كەتەيىك، قازاقستاننىڭ جانار- جاعارماي ماسەلەسى تەرىسكەي كورشىمىز - رەسەي نارىعىنا تاۋەلدى. بىلتىر رەسەيدە دوللار دۇربەلەڭى تۋىپ، رۋبل قۇنسىزدانۋى سالدارىنان قۇلدىراۋ بولدى. بەنزين باعاسى دا قازاقستان ءۇشىن جايلى بولدى. سول تۇستا ەلىمىزدە جانارمايدىڭ الەۋمەتتىك تۇرلەرىنىڭ باعاسى ءۇش مارتە ارزانداتىلعان بولاتىن. كەيىننەن، نارىق قانىققان سوڭ، ونىڭ ۇستىنە وتاندىق ءوندىرىستى كوتەرمەلەۋ ماقساتىندا ۇكىمەت رەسەيدەن كەلەتىن جانارمايعا شەكتەۋ ەنگىزىپ، باعانى قايتا قىسىپ ۇستادى.
دەگەنمەن، تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋىنەن كەيىن رەسەيدەگى جانارماي باعاسى بىردەن كوتەرىلدى. وسىعان وراي، ۇكىمەت تە جانار- جاعارماي باعاسىن ءتيىستى دەڭگەيدە رەتتەۋدەن باس تارتاتىن بولدى. «سەبەبى وسى كەزگە دەيىن ىشكى نارىققا جەتپەيتىن بەنزيندى رەسەيدەن 97 تەڭگەدەن الاتىنبىز، ياعني 1 رۋبل - 2,95 تەڭگە باعامى بويىنشا ەسەپتەلەتىن. ال سوڭعى كەزدەرى تەڭگەنىڭ ەركىن باعامى اياسىندا سولتۇستىك كورشىمىزدەن كەلەتىن بەنزيندى 120 تەڭگەدەن ساتىپ الىپ، ەلىمىزگە 108 تەڭگەدەن ساتىپ جاتىرمىز. سوندىقتان دا شىعىنمەن ەشكىم دە جۇمىس ىستەگىسى كەلمەيدى. ەگەر وسىلاي جالعاسسا، جاقىن ارادا، قىركۇيەكتىڭ اياعىنا قاراي بىزدە بەنزين جەتىسپەۋشىلىگى تۋىنداپ، قيىنشىلىققا تاپ بولۋىمىز مۇمكىن»، - دەگەن بولاتىن ۆيتسە- پرەمەر باقىتجان ساعىنتايەۆ.
وسىنداي ۇستانىمدى جانارماي باعاسىنا جاۋاپتى تۇلعا - ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ۇزاقباي قارابالين دە العا تارتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاننىڭ ىشكى نارىعى 3,2 ميلليون توننا مۇناي ونىمدەرىن تۇتىنادى. ال بىزدەگى جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءۇش مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارى بۇنىڭ تەك 2,1 ميلليون تونناسىن عانا وندىرۋگە قاۋقارلى. وسىلايشا، قازاقستان نارىعىنا قاجەتتى جەتىسپەۋشىلىك 1,1 ميلليون توننا بولسا، ول رەسەيدەن الىنىپ كەلەدى.
بريفينگ بارىسىندا ۇزاقباي قارابالين الەمدە مۇناي باعاسى ارزانداپ جاتقاندا قازاقستانداعى بەنزيننىڭ قىمباتتاۋىنا قاتىستى تۇسىنىك بەردى. «الەمدە مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى مەن ونىڭ ءبىزدىڭ ىشكى نارىقتاعى مۇناي ونىمدەرىنە ىقپالىنا توقتالىپ وتەيىن. مۇناي باعاسىنىڭ تۇسۋىنە بايلانىستى، ارينە، مۇناي ونىمدەرىنە، سونداي- اق نەگىزىنەن بەنزين مەن ديزەل وتىنىنا ءبىز باعانى تومەندەتۋگە ءتيىستى ەكەنىمىز تۇسىنىكتى. الايدا، بۇل تۇرعىدا باسقا ماسەلەنىڭ اسەرى بار. اتاپ ايتقاندا، مۇناي ونىمدەرىنىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىن ءبىز نەگىزىنەن رەسەيدەن الامىز. وسى ورايدا رەسەيدە قازاقستانعا بەنزيندى جەتكىزەتىن ترەيدەرلەرىمىز مۇناي ونىمدەرىن جەكە قۇرىلىمداردان، زاۋىتتاردان كەلىسىمشارت بويىنشا ساتىپ الادى. كوتەرمە ساتىپ الۋلار شارتتار بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى جانە ونداعى باعانى ساتۋشى نارىقتىق جاعدايلار اياسىندا بەكىتەدى»، - دەدى ۇزاقباي قارابالين.
ۆيتسە- مينيستر وسىلايشا قازاقستاندا بەنزين تاپشىلىعىنىڭ الدىن الۋ شارالارى قامتىلعانىن العا تارتادى. ماسەلەن، اعىمداعى قىركۇيەكتىڭ باسىنان بەرى قازاقستانعا 22 مىڭ توننا بەنزين جەتكىزىلسە، شامامەن 11 مىڭ توننادان استام بەنزين تاسىمالدانىپ جاتقان ءتارىزدى. بۇنىڭ سىرتىندا تاعى 80 مىڭ توننانى ساتىپ الۋ ءۇشىن ءتيىستى شارتتارعا قول قويىلعان. «ەندى قىركۇيەك ايىنىڭ ىشىندە ونىڭ كولەمى 110 مىڭ تونناعا دەيىن جەتەدى دەپ ەسەپتەپ وتىرمىز. وسى شارالاردىڭ ناتيجەسىندە قاجەتتى بەنزين كولەمى تولىق قامتاماسىز ەتىلەدى. ءبىز بەنزين باعاسى (ا ي-92/93) 124-تەن 130 تەڭگە ارالىعىندا بولىپ تۇرعانىن كورىپ وتىرمىز. نەگىزىنەن 125 تەڭگە كولەمىندەگى ورتاشا باعا بەگىلەنگەن. ايدىڭ بارىسىندا باعا تۇراقتاپ، قالىپتى نارىقتىق جۇيەگە كەلتىرىلەدى دەگەن سەنىمدەمىز. بۇدان ارى قاراي جانارماي- جاعارماي باعاسى ايتارلىقتاي تۇراقتى بولادى. سونىمەن بىرگە بۇل ماسەلە كوبىنەسە ءبىزدىڭ نەگىزگى جەتكىزۋشىمىز بولىپ تابىلاتىن رەسەي قانداي باعامەن ساتاتىندىعىنا بايلانىستى بولادى. ازىرگە ءبىزدىڭ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىمىزدى تولىق قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيىنە شىعارمايىنشا، رەسەيلىك نارىقتاعى باعاعا تاۋەلدى بولامىز»، - دەپ سەندىرەدى ءبىرىنشى ۆيتسە- مينيستر ۇزاقباي قارابالين.
«قولجەتىمدى باسپانا» اياسىنداعى قۇرىلىس جوسپارى ورىندالادى
وسى اپتادا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندەگى باسپا ءسوز ءماسليحاتىندا ق ر ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە- ءمينيسترى قايىربەك وسكەنبايەۆ «قولجەتىمدى باسپانا» باعدارلاماسىنىڭ بارىسى تۋرالى اڭگىمەلەگەن ەدى. مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك، باعدارلاما اياسىندا 2012 -جىلدان بەرى 26,6 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپتى. ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك قارجى ەسەبىنەن 2 ميلليون شارشى مەتردەن استام، ال قۇرىلىستىڭ قالعان كولەمى جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ۇلەسىنەن نەمەسە ءىرى قۇرىلىس كومپانيالارى ورىنداعان. ال 2014 -جىلعا 6,9 ميلليون شارشى مەتر باسپانانىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانسا، ناقتى كورسەتكىش 7,5 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ۇيگە جەتكەن. «بيىل باعدارلاماعا سايكەس جوسپار 7,1 ميلليون شارشى مەتردى قۇراپ وتىر. اعىمداعى جىلعى سەگىز ايدا 5,6 ميلليون شارشى مەترىن تاپسىردىق، ياعني بۇل - جوسپاردىڭ 79 پايىزى. قالعان 1,5 ميلليون شارشى مەترىن جىل سوڭىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرىپ ۇلگەرەمىز دەگەن ويدامىن»، - دەدى ءمينيستردىڭ ورىنباسارى.
ونىڭ ايتۋىنشا، بيىل جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ كەزەگىندەگىلەر ءۇشىن باسپانا سالۋ باعىتىندا جانە جاس وتباسىلارعا 115 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانعان. قازىرگى كەزدە 101 مىڭ شارشى مەترى پايدالانۋعا بەرىلدى، ياعني بۇل كورسەتكىش جوسپاردىڭ 88 پايىزىن قۇراپ وتىر. جىل سوڭىنا دەيىن قالعان شارشى مەترلەر تاپسىرىلاتىن بولادى. قايىربەك وسكەنبايەۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا، جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارى جەلىسى بويىنشا كەزەكتە تۇرعاندارعا ارنالعان ارەندالىق باسپاناعا 337112 ادام ءۇمىتتى. ولاردىڭ اراسىندا ۇوس قاتىسۋشىلارى مەن مۇگەدەكتەرى - 319 ادام، جەتىمدەر - 47613، الەۋمەتتىك ءالسىز ساناتىنداعىلار - 143414 ادام، سونداي- اق مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن بيۋدجەتتىك ۇيىمدار جۇمىسشىلارى، اسكەريلەر - 143610، ال جالعىز باسپانالارى اپاتتى دەپ تانىلعان ازاماتتاردىڭ سانى 2165 ادامعا جەتتى. «جاس وتباسىلارعا بولەك باعدارلاما بار. جاس وتباسىلار باسپانالارى تاپسىرىلعاننان كەيىن وسى پاتەرلەرىندە تۇرىپ، سەگىز جىلدىڭ بارىسىندا ونى ساتىپ الۋعا قارجى جيناي الادى. ەگەر جيناعان قارجىسى جەتپەسە، وندا «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىندە» 4 پايىز جىلدىق مولشەردە 15 -جىلعا نەسيە الادى»، - دەدى ءمينيستردىڭ ورىنباسارى.
توقتالا كەتەتىن جايت، بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قازاقستاندا مىڭنان استام ۇلەسكەر وزدەرىنىڭ پاتەرلەرىن الادى. «14 نىساننىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ (1664 ۇلەسكەر) جۇمىستارى قالدى. ياعني، ءبىز بۇل تۇرعىدا ءاربىر ادامنىڭ اتى- ءجونىن ناقتى بىلەمىز جانە ءۇيىن الۋعا ءۇمىتتى بارلىعى قامتىلعان. وسى ماسەلە ەرەكشە باقىلاۋدا تۇر. 2015 -جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 9 نىساننىڭ قۇرىلىسى (1153 ۇلەسكەر) اياقتالماق، سونداي- اق 2016 -جىلعا 551 ۇلەسكەرگە تيەسىلى 5 نىسان قالادى»، - دەدى ءمينيستردىڭ ورىنباسارى.
ايتا كەتەرلىگى، الەمدىك قارجى داعدارىسى كەزىندە 64300 ۇلەسكەردىڭ پاتەرلەرىن سالۋ بويىنشا قيىندىقتار تۋىنداعان بولاتىن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇلەستىك قۇرىلىس نىساندارىن اياقتاۋ ءۇشىن قاجەتتى قارجى تابىلىپ، ناتيجەسىندە 62700 ۇلەسكەردىڭ پروبلەماسى شەشىلدى.
اۆتور: قانات مامەتقازى ۇلى
