باعى جانعان باي- باعلاندار

اقيقاتى سول. مەيماناسى تاسقان بايدىڭ وزگەگە ۇكىم جۇرگىزگىسى كەلىپ تۇراتىنىن قازاق ءاۋ باستا بايقاپ قويعان سەكىلدى. جارايدى، بايدىڭ قۇدايعا اينالعىسى كەلەتىنى جەكە اڭگىمە. ءبىزدىڭ ايتقىمىز كەلگەنى - وزگە ماسەلە.

جەر بەتىندە سانالى تىرشىلىك يەسى (ادام دەپ ۇعىڭىز) پايدا بولعاننان بۇگىنگى كۇنگە دەيىن كول- كوسىر، شەكتەۋسىز بايلىققا يە بولعان كىم؟ قىسقاسى، ىقىلىم زاماننان بۇگىنگە دەيىنگى بايلاردى تىزبەكتەسەك، سونىڭ ىشىندە ەسەپسىز دۇنيەگە يە بولىپ، بايلىعى مەلدەكتەگەن باي دەپ كىمدى ايتار ەدىڭىز؟

ارينە، ويلانباستان دجون روكفەللەر، بيلل گەيتس دەپ اتارسىز. جوق. قاتەلەستىڭىز. سويتسەك، دۇنيە- مۇلكىنىڭ ەسەبى جوق شىرىگەن بايلار بارشىلىق ەكەن. ونىڭ جانىندا روكفەللەر مەن گەيتس كىم؟ جالاڭاياق قايىرشى عوي، جۇرگەن. سونىمەن، عالىم- ەكونوميستەر، تاريحشىلار زاماننىڭ ءار كەزەڭىندە ءومىر سۇرگەن ءىرى تۇلعالاردىڭ، مەملەكەت باسشىلارىنىڭ، قولباسشىلاردىڭ، ءىرى بانكير- كاسىپكەرلەردىڭ بايلىعىن ەسەپتەپ شىعارعان ەكەن. سونىڭ ىشىندە 10 ادامنىڭ اتى وزگەلەردەن وزىپ تۇر. ەندى سولار تۋرالى ايتايىق.

  شىڭعىس حان

 ءومىر سۇرگەن كەزەڭى: 1162 - 1227 - جىلدار. موڭعول يمپەرياسى. بايلىعى: جاۋلاپ العان اسا كولەمدى جەرى بار. ءبىراق ودان باسقا ەشنارسەسى جوق.

 ءسوز جوق، شىڭعىس حان - الەمدەگى ۇلىلاردىڭ ۇلىسى. وعان ەشكىم داۋ ايتا الماس. ەۋروپانىڭ، ازيانىڭ تاريحتا اتى قالعان ۇلى تۇلعالارىنىڭ قاي- قايسىسى دا شىڭعىس حاننىڭ قولىنا سۋ قۇيۋعا جارامايتىندار. شىڭعىس حان شىعىسى تىنىق مۇحيتتان باستالىپ، باتىسى دۋنايعا دەيىنگى ارالىقتا اسا ءىرى قاعانات قۇردى. تەك مەملەكەت باسشىسى ەمەس، اسا دارىندى قولباسشى ەكەنىن دە تانىتا العان ادام. ونىڭ اسكەر دايارلاۋى، قۇرۋى جەكە اڭگىمە. ۇلكەن اكادەميا. دانالىعى ءوز الدىندا.

دۇنيەنىڭ جارتىسىن باسىپ الىپ، ۋىسىندا ۇستاسا دا ەشقاشان بايلىق جيماعان، دۇنيەگە قىزىقپاعان تۇلعا. ول دۇنيە قوڭىزدىقتان ادا ەدى. التىن ساراي تۇرعىزعان جوق. كيىز ۇيدە تۋىپ، سول كيىز ۇيدە ءولدى. جورىقتا تۇسكەن ولجانى ساربازدارعا تەڭ ءبولىپ بەرىپ وتىردى. ارينە، ءوز ۇلەسىن دە الدى. ءبىراق ول بايۋدىڭ جولىنا تۇسپەدى. بار بايلىقتى يمپەريانىڭ ءوسىپ- وركەندەۋىنە جۇمسادى. ولجانى اسكەرمەن تەڭ ءبولىسۋدىڭ ءوزى ونىڭ تىم ادىلەتتى ەكەنىن كورسەتەدى. ويتكەنى الەمدەگى وزگە قولباسشىلار اسكەرىن قاندى قىرعىنعا ايداپ سالعانىمەن، ەشقايسىسى جورىقتا تۇسكەن ولجانى بولىسپەگەن.

شىڭعىس حاننىڭ بايلىعى، تىعىلعان قازىناسى جونىندە الەمدە ەرتەگىگە بەرگىسىز اڭگىمە كوپ. ءبىراق ۇلى قاعاننان قالعان تاي- تۇياق التىن تۇرماق، التىن تەبەنىن دە تاپقان ەشكىم جوق. سولاي بولا تۇرسا دا، عالىمدار، تاريحشىلار اسا ۇلكەن جەرگە يەلىك ەتكەن سوڭ، شىڭعىس حاندى الەمنىڭ اسا ءىرى ون بايىنىڭ ءبىرى رەتىندە اتاپ وتىر.

يوسيف ستالين

ءومىر سۇرگەن كەزەڭى: 1878- 1953

 مەملەكەت: ك س ر و

بايلىعىنىڭ ولشەمى: الەمنىڭ ج ءى ءو- ءنىڭ 9,6 پايىز بولاتىن مەملەكەتتى تولىق باقىلاۋىندا ۇستادى.

شىن مانىندە، ستاليننىڭ گيمناستەركاسىنان باسقا ەشتەڭەسى جوق ەدى. بايلىق جيماعان ادام. سونىسىمەن كۇردەلى تۇلعا. ال ونىڭ بايلىعى قايدا دەگەندە، ەكونوميستەردىڭ ايتار ءۋاجى مىناۋ: ستالين اسا ءىرى ءھام تابيعي بايلىعى اسا مول مەملەكەتتى باسقارعان. بايلىعى سول بولسا كەرەك- ءتى. 1950 - جىلى ك س ر و ۇلەسى الەمدەگى ج ءى ءو- ءنىڭ 9,5 پايىزعا تەڭ ەدى. بۇل بۇگىنگى دوللاردىڭ باعامىمەن ەسەپتەگەندە 7,5 تريلليون دوللار تۇعىن.

 اكبار

ءومىر سۇرگەن كەزى: 1542 - 1605

مەملەكەت: ءۇندىستان

 بايلىعىنىڭ ولشەمى: الەمنىڭ جءى ءو- ءنىڭ 25 پايىز بولاتىن بايلىعى بار يمپەريانى باسقاردى.

 اكبار ءۇندىستاندى بيلەگەن ۇلى موعولداردىڭ باسشىسى. ول بيلەگەن مەملەكەتتىڭ بايلىعى الەمنىڭ جالپى ىشكى ءونىمىنىڭ 25 پايىزىن قۇرايدى. بۇل دەگەنىمىز - مىس- مىس اقشا.

 بيلل گەيتس

ءومىر سۇرگەن كەزەڭى: 1955 - جىلدان بۇگىنگە دەيىن

مەملەكەت: ا ق ش

بايلىعىنىڭ ولشەمى: 78,9 ميلليارد دوللار

 قازىرگى كۇنى بيلل گەيتستەن اسقان باي جوق. الەمدەگى بايلاردىڭ دۇنيەسىن ەسەپتەۋمەن اينالىساتىن Forbes جۋرنالى بيىل بيلل گەيتستىڭ بايلىعىن 78,9 ميلليارد دەپ ەسەپتەپ شىعاردى. از قارجى ەمەس. وسى قارجىمەن- اق تالاي دۇنيەنى توڭكەرىپ تاستاۋعا بولادى. بۇل باي ءوزىنىڭ جيعان- تەرگەنىنىڭ ءبىراز بولىگىن جىل سايىن قايىرىمدىلىق قورىنا اۋدارىپ كەلەدى. ونەگە الاتىن- اق دۇنيە.

قىتاي يمپەراتورى شەن- سزۋن

ءومىر سۇرگەن كەزى: 1048 - 1085

مەملەكەت: قىتاي

 بايلىعىنىڭ ولشەمى: ول باسقارعان مەملەكەتتىڭ بايلىعى الەمدىك جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 30 پايىزىن قۇرايتىن. شەن- سزۋن بيلەگەن يمپەريا قىتاي تاريحىنداعى ەڭ باي يمپەريا بولىپ سانالادى.

 الان رۋفۋس

 


ءومىر سۇرگەن كەزەڭى: 1040- 1093

مەملەكەت: انگليا

بايلىعىنىڭ ولشەمى: 194 ميلليارد دوللار

 انگليانىڭ اتاقتى كورولى ۆيلگەلمنىڭ نەمەرەسى. اتاسىمەن بىرگە نورمانديانى جاۋلاپ الۋعا قاتىسقان. ونىڭ ولەر كەزدەگى بايلىعىنىڭ ولشەمى 11 مىڭ فۋنت ستەرلينگ ەدى. ول سول كەزدەگى انگليانىڭ جالپى ىشكى ءونىمىنىڭ 7 پايىزى بولاتىن. ونى 2014 - جىلعى دوللار كۋرسىمەن ەسەپتەگەندە 194 ميلليارد ەكەن. اسا ءىرى قارجى.

ەندريۋ كارنەگي

ءومىر سۇرگەن كەزى: 1835- 1919

مەملەكەت: ا ق ش

بايلىعىنىڭ ولشەمى: 372 ميلليارد دوللار

 روكفەللەردىڭ بايلىعى باسپاءسوز بەتىندە ءجيى تالقىعا تۇسكەنىمەن، امەريكاداعى ەڭ باي ادام ەندريۋ كارنەگي ەدى. ول 1901 - جىلى ءوزىنىڭ U. S. Steel كومپانياسىن دجون مورگانعا 480 ميلليون دوللارعا ساتتى. بۇگىنگى باعاممەن ەسەپتەگەندە ا ق ش ءج ءى رو- ءنىڭ 2,1 پايىزى بولار ەدى. بىلايشا ايتقاندا، 372 ميلليارد دوللار تۇعىن.  

وكتاۆيان اۆگۋست

بيلىك قۇرعان كەزى: ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى ۋاقىت

مەملەكەت: ريم يمپەرياسى

بايلىعى: 4,6 تريلليون دوللار

 وكتاۆيان اۆگۋست تەك اسا باي مەملەكەتتى باسقارىپ قويعان جوق. ونىڭ جەكە بايلىعىنىڭ ءوزى 2014 - جىلعى دوللاردىڭ باعامىمەن ەسەپتەگەندە 4,6 ميلليارد بولادى ەكەن. وعان مۇقىم ەۋروپانى جاۋلاپ العان ريمنىڭ بايلىعىن قوسىڭىز. ول بيلەگەن يمپەريانىڭ بايلىعى الەمدىك جءىءو- ءنىڭ 30 پايىزىن قۇرايتىن ەدى. ەسەپتەي بەرىڭىز قانشا بولاتىنىن. سونداي- اق وكتاۆيان ەگيپەتتى دە تولىق باسقاردى. سول كەزەڭدە ەگيپەتتە بايلىققا بەلشەسىنەن باتىپ جاتقان ەلدىڭ ءبىرى بولاتىن.

دجون ديەۆيسون روكفەللەر

ومىر سۇرگەن كەزى: 1839- 1937

مەملەكەت: ا ق ش

بايلىعىنىڭ ولشەمى: 341 ميلليارد دوللار

 روكفەللەر مۇنايدى بايۋدىڭ كوزى دەپ ساناعان ادام. اقشاسىن تەك سوعان سالدى. 1863 - جىلى مۇناي ونەركاسىبىنە اقشا قۇيعان ول، 1980 - جىلى ا ق ش- تاعى قارا التىن ءوندىرۋدىڭ 90 پايىزىنا يەلىك ەتتى. دۇنيەدەن وتكەن كەزدە ونىڭ قورجىنىندا 1,5 ميلليارد دوللار بولىپتى. 2014 - جىلعى دوللاردىڭ باعامىمەن ەسەپتەگەندە 341 ميلليارد دوللار بولادى.

  مۇسا مانسا

ءومىر سۇرگەن كەزەڭى: 1280 - 1337

مەملەكەت: مالي

بايلىق ولشەمى: ەسەپتەۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس.

 ادامزات تاريحىندا ودان وتكەن باي ادام جوق. عالىمدار سولاي دەيدى. مۇمكىن. سول تۇستا مۇسا باسقارعان باتىس- افريكا كورولدىگى الەم بويىنشا، التىن وندىرۋمەن اينالىساتىن اسا ءىرى قۇرىلىم بولدى. ول كەزدە التىن وتە ۇلكەن سۇرانىسقا يە ەدى. ول بىردەن شالقىپ بايىپ شىعا كەلدى. مۇسانىڭ بايلىعىن ەشكىم ناقتى ايتا المايدى. ءبىراق الەمدەگى ەڭ ءىرى باي سول ەدى دەگەن بايلامعا كەلگەن.

دايىنداعان: تەمىرلان بايازيت

«ايقىن» گازەتى

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى