اتاقتى قىلقالام شەبەرى ءابىلحان قاستەيەۆتىڭ ەل بىلمەيتىن ەرەكشە تۋىندىسى
قىلقالام يەسى ءومىرىنىڭ ءار كەزەڭىندە اباي تاقىرىبىنا قايتا اينالىپ كەلىپ، ۇلى اقىن تۇلعاسىنىڭ ەرەكشە، جاڭا قىرىن اشا تۇسكەن تۋىندىلار جاساعان.
اباي بەينەسى، اباي تاقىرىبى سۋرەتشى ءۇشىن عۇمىرلىق تاقىرىپ بولدى.
1934 -جىلى قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى اباي پورترەتتەرىنىڭ بايقاۋىن وتكىزدى. بۇل بايقاۋدى اقىننىڭ دۇنيەدەن وتكەنىنە 30 جىل تولۋىنا وراي قازاق مادەنيەتىنىڭ عىلىمي- زەرتتەۋ ينستيتۋتى جاريالاعان ەدى. بايقاۋعا 20 سۋرەتشىنىڭ 22 جۇمىسى قابىلداندى. وسى بايقاۋعا ءا. قاستەيەۆ تە قاتىسىپ، ۇلى اقىننىڭ بەينەسىن سومداۋداعى تىرناقالدى تۋىندىسىن ۇسىنىپ، ءوزى بەينەلەگەن تۇلعانىڭ پورترەتتىك ەرەكشەلىكتەرىن جەتكىزە ءبىلدى.
بۇدان كەيىن ءا. قاستەيەۆ 1938, 1945 -جىلدارى اباي بەينەسىنە بىرنەشە تۋىندىسىن ارنادى. سۋرەتشىنىڭ ءار تاريحي تۇلعانىڭ بەينەسىن سالۋداعى ىزدەنىسىنىڭ ءبىر ايعاعى رەتىندە ونەرتانۋشىلار امانگەلدى يمانوۆتىڭ پورترەتىن سالۋ ءۇشىن ءا. قاستەيەۆتىڭ تورعاي ەلىن ايلاپ ارالاپ، زامانداستارىمەن كەزدەسىپ، قاس- قاباعى، مىنەز- قۇلقىنا دەيىن سۇراستىرعانىن ايتادى.
ال، ءا. قاستەيەۆتىڭ اباي بەينەسىن شىنايى كەسكىندەۋدەگى ىزدەنىسى تۋرالى، 1947 -جىلى ارنايى م. اۋەزوۆتىڭ كەڭەسىمەن شىڭعىستاۋعا كەلگەنى جايىندا قازىرگى ۋاقىتتا كوپشىلىك بىلە بەرمەيتىن سياقتى. قىلقالام شەبەرى ۇلى اقىننىڭ تۋعان جەرىن ارالاپ، اۋاسىمەن تىنىستاپ، ابايدىڭ زامانداستارىمەن كەزدەسىپ، ولاردىڭ ەستەلىكتەرىن تىڭداپ، ۇرپاقتارى، تۋىستارىمەن تانىسىپ، اقىننىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى تۋرالى كوپتەگەن دەرەك جينادى. سۋرەتشىنىڭ بۇل ساپارى تۋرالى فوتودەرەكتەر ابايدىڭ مەملەكەتتىك قورىق- مۇراجايىنىڭ قورىندا ساقتاۋلى. بۇل فوتوسۋرەتتەردەن ءا. قاستەيەۆتىڭ جانىندا ۇنەمى ابايدىڭ نەمەرە تۋىسى ءارحام كاكىتاي ۇلى جانە ابايتانۋشى، سول كەزەڭدە قازاقستاننىڭ ورتالىق مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى ءابىش جيرەنشين بولعاندىعىن كورەمىز.
وسى كۇنگە دەيىن مۇراجاي قورىندا ءا. قاستەيەۆتىڭ 11 تۋىندىسى ساقتالىپ كەلەدى دەپ ايتىپ كەلگەن ەدىك. الايدا، مۇراجاي قورىنىڭ ساقتاۋ ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى بۇگىنگى كۇنگە دەيىن مۇراجاي قورىندا 1986 -جىلدان بەرى ساقتالىپ كەلگەن سۋرەتشىنىڭ تاعى ءبىر جۇمىسى تابىلعانى تۋرالى ايتىپ، تۇڭعىش رەت نازارلارىڭىزعا ۇسىنباقپىز. بۇل ءا. قاستەيەۆتىڭ 1947 -جىلعى ساپارىندا ءاردايىم قاسىندا جۇرگەن ءارحام كاكىتاي ۇلىنىڭ قارىنداشپەن سالىنعان پورترەتى. پورترەتتىڭ تومەنگى وڭ جاعىندا سۋرەتشىنىڭ قولتاڭباسى جانە «1947» دەگەن جازۋ بۇل سۋرەتتىڭ ايگىلى قىلقالام شەبەرىنىڭ تۋىندىسى ەكەندىگىنىڭ ناقتى دالەلى. جۇقا سارعىش قاعازعا سالعان بۇل تۋىندىنىڭ تاريحي قۇندىلىعى باسىم.
بۇل سۋرەتتى 1986 -جىلى 28 -تامىزدا ءارحامنىڭ ۇلى ازات ىسقاقوۆ اكەسىنىڭ باسقا دا جەكە زاتتارىمەن بىرگە تاپسىرعان. ازات ءارحام ۇلى 1986 -جىلى 9 -شىلدە جانە 28 -تامىزدا اكەسىنىڭ قالتا ساعاتىن، تاقياسى، قازاقستاننىڭ 40 جىلدىعىنا العان ەسكەرتكىش مەدالى، كۇمىس شاي قاسىعى جانە جوعارىدا اتالعان سۋرەتتى مۇراجاي قورىنا سىيعا بەرگەن. بۇل زاتتار ءارحام كاكىتاي ۇلىنىڭ جەكە زاتتارى رەتىندە بىرگە ساقتالىپ كەلگەندىكتەن، قاستەيەۆتىڭ جۇمىسى وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلەۋسىز قالىپ كەلگەن.
ابايدىڭ تۋعان جەرىندە بولعان ساپارىنان كەيىن سۋرەتشىنىڭ ۇلى اقىن تاقىرىبىنا ارنالعان تۋىندىلارى جاڭا ءبىر سەرپىن العانى ايقىن كورىنەدى. ساپار بارىسىندا جاسالعان كوپتەگەن ەتيۋد، ەسكيزدەردىڭ نەگىزىندە «قاراۋىل توبە»، «سارىكول»، «باقاناس پەن بايقوشقار» اتتى تۋىندىلارى، كەيىننەن «شىڭعىستاۋداعى جاز» پەيزاجدار توپتاماسى جانە تاعى باسقا كوپتەگەن كولەمدى، كوركەم تۋىندىلارى دۇنيەگە كەلەدى.
قازىرگى ۋاقىتتا ابايدىڭ مەملەكەتتىك قورىق- مۇراجايىنىڭ قورىندا سۋرەتشىنىڭ ءار كەزەڭدەگى 11 تۋىندىسى كوپشىلىك نازارىنا كوپ ۋاقىتتان بەرى ۇسىنىلىپ كەلەدى. ونىڭ بەسەۋى - پورترەت جانرىنداعى، التاۋى - پەيزاجدىق جۇمىستار. بۇل تۋىندىلاردىڭ بارلىعىندا سۋرەتشى ءوزى جاقسى كورگەن اكۆارەل تەحنيكاسىن قولدانعان.
تۋىندىلاردىڭ بىرىندە بالا ابايدىڭ مەدرەسە شاكىرتى بەينەسىن كورسەك، ەندى بىرەۋىندە شىعارماشىلىق شابىت ساتىندەگى جاس ابايدى، كەلەسىسىندە ورتا جاستاعى ويعا شومعان تابيعات اياسىنداعى اقىن بەينەسىن كورۋگە بولادى. پەيزاجدىق جۇمىستاردا اقىننىڭ جاز كەزىندە جايلاۋعا قونىستاناتىن باقاناس پەن بايقوشقار ولكەسىن، شىڭعىستاۋداعى جازعى اۋىل كورىنىسىن، سارىكول، قاراۋىل توبەنىڭ كوركەم سۋرەتتەرىن كورىپ، تاماشالايسىز.
اتالعان تۋىندىلار مۇراجاي قورىنا ءار جىلدارى كەلىپ تۇسكەن، حرونولوگياسىنا قاراساق 1947-1971 -جىلداردى قامتيدى. 60- جىلدارى جانە 1971 -جىلى جاسالعان 5 تۋىندىسى اقىننىڭ 125 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا مۇراجايدىڭ جاڭا ەكسپوزيتسياسىن جاساۋ كەزىندە مۇراجاي قورىنا قابىلدانعان.
قىلقالام شەبەرى اقىننىڭ 125 جىلدىق مەرەيتويىنىڭ قۇرمەتتى قوناقتارىنىڭ قاتارىندا بولعان ەدى.
شىعىس قازاقستان، پاۆلودار وڭىرىندەگى مۋزەيلەردىڭ ىشىندە ءا. قاستەيەۆ تۋىندىلارى تەك ءبىزدىڭ مۇراجايىمىزدىڭ قورىندا بار ەكەندىگى جانە ءبىرلى- ەكىلى تۋىندى عانا ەمەس، تۇتاستاي ءبىر كوللەكتسيا بولىپ ساقتالىپ كەلە جاتقاندىعىن ماقتانىشپەن ايتامىز. سول سەبەپتى باسقا مۇراجايلار تاراپىنان اتالعان كوللەكتسياعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ، ارنايى سۋرەتشى تۋىندىلارىنان كورمە ۇيىمداستىرۋعا شاقىرۋلار الدىق. مۇراجايلار اراسىنداعى شىعارماشىلىق بايلانىستار ناتيجەسىندە وسكەمەن قالاسىنداعى شىعىس قازاقستان ونەر مۇراجايىندا ءا. قاستەيەۆ شىعارمالارىنىڭ كورمەسى وبلىس ورتالىعىنىڭ تۇرعىندارىنىڭ نازارىنا ۇسىنىلىپ، كورەرمەندەر قىلقالام قۇدىرەتىنە ءتانتى بولدى.
قازاق بەينەلەۋ ونەرىنىڭ نەگىزىن سالعان، حالىق سۋرەتشىسى ءابىلحان قاستەيەۆ شىعارمالارىنىڭ ۇلى اقىنعا ارنالعان ءبىر بولىگى ءبىزدىڭ مۇراجايىمىزدا ساقتالۋى - ۇلكەن مارتەبە جانە ماقتانىش. بۇل تۋىندىلار ونەرسۇيەر قاۋىمدى، بىرىنشىدەن، ەسىمى الەمگە تانىمال تۇلعانىڭ شىعارماشىلىعىمەن ەتەنە تانىسۋعا، سول ارقىلى قازاق ۇلتتىق بەينەلەۋ ونەرى جايىندا كەڭىرەك ماعلۇمات الۋعا مۇمكىندىك بەرسە، ەكىنشىدەن، قازاقتىڭ ۇلى اقىنى - ابايدىڭ بەينەسىن، ونىڭ تۋعان جەرىنىڭ تابيعاتىن تانىپ، ءبىلىپ، تاماشالاۋعا، اباي الەمىنە تەرەڭىرەك ۇڭىلۋگە جەتەلەيدى.
م. قايرامبايەۆا، اباي مۇراجايى ديرەكتورىنىڭ عىلىمي جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى
سەمەي.
« didar-gazeti.kz»
