باسپا سوزگە شولۋ: بوكەي حانعا ءبىر اتاۋ بۇيىرماي ما؟

***

كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ جۇمىس ساپارى اياسىندا قىرعىزستاننىڭ ە ا ە و- عا كىرۋىنە بايلانىستى قازاق-قىرعىز شەكاراسى ۋچاسكەلەرىندەگى كەدەندىك باقىلاۋدى الۋ راسىمىنە قاتىستى.

سالتاناتتى ءراسىم باستالماس بۇرىن پرەزيدەنتتەر ىستىقكول جاعاسىنداعى مادەني ورتالىق - «رۋح-وردودا» ەكىجاقتى كەزدەسۋ وتكىزدى. كەزدەسۋ بارىسىندا ەكى مەملەكەتتىڭ كوشباسشىلارى ەۋرازيالىق ىقپالداستىق ماسەلەلەرىن جانە قىرعىزستاننىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا كىرۋىنە بايلانىستى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ، سونداي-اق، وعان ە ا ە و اياسىندا قولداۋ كورسەتۋدىڭ جاڭا جاعدايلارىن تالقىلادى. سونىمەن قاتار، ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستىڭ احۋالى مەن ونىڭ ينۆەستيتسيا، ونەركاسىپ، جول قۇرىلىسى، تۋريزم جانە باسقا سالالارداعى پەرسپەكتيۆالارى قاراستىرىلدى.

مەملەكەت باسشىسى قازاق-قىرعىز قارىم-قاتىناسى ءاردايىم جوعارى دەڭگەيدە ەكەنىن، قىرعىزستاننىڭ ە ا ە و- عا كىرۋى قازىردىڭ وزىندە 1 ميلليارد دوللاردان اساتىن تاۋار اينالىمىن ودان ءارى جانداندىرا تۇسۋگە جاعداي تۋعىزاتىنىن ايتتى. نۇرسۇلتان نازاربايەۆ اتاپ وتكەندەي، كەدەندىك شەكارالاردى اشۋ ەكىجاقتى ەكونوميكالىق قاتىناستارعا وڭ ىقپال ەتىپ، بيزنەس ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى.

قازاقستان مەن قىرعىزستان پرەزيدەنتتەرى، سونداي-اق، وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى جانە حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى جايتتار جونىندە دە پىكىر الماستى. مەملەكەت باسشىسى قىرعىزستان المازبەك اتامبايەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ورنىقتى دامۋ قارقىنىن كورسەتىپ وتىرعانىنا نازار اۋداردى. بۇل جايىندا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ بۇگىنگى سانىنداعى «قازاق-قىرعىز شەكاراسىنداعى كەدەندىك باقىلاۋ الىندى» اتتى ماقالادا تولىق بەرىلگەن.

باس باسىلىمدا «سيرەك سۋرەت» دەگەن ماقالا كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىر. كوزى تىرىسىندە قازاق بەينەلەۋ ونەرىنىڭ نەگىزىن سالۋشىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە مويىندالعان ءابىلحان قاستەيەۆتىڭ تالانتىنا باس يمەيتىن جان كەمدە-كەم. ول ماسكەۋ قالاسىنداعى كرۋپسكايا اتىنداعى كوركەمسۋرەت ستۋدياسىندا وقىپ، ن. حلۋدوۆ، ي. برودسكي سەكىلدى ءبىلىمپازداردان ءدارىس العان. وسىلايشا تابيعي دارىنىن تەوريالىق جاعىنان تولىقتىرىپ، بەينەلەۋ ونەرىنىڭ قىر-سىرىن تەرەڭ مەڭگەرىپ شىققان. كەسكىندەمە، گرافيكا جانرلارى بويىنشا ءبىر مىڭنان استام كوركەم دۇنيەلەر قالدىرىپ، وزىندىك قولتاڭباسىمەن دارالانعان. ونىڭ مەملەكەتتىك ونەر مۇراجايىنىڭ التىن قورىندا ساقتاۋلى جامبىل جابايەۆ، اباي قۇنانبايەۆ، امانگەلدى يمانوۆ، شوقان ءۋاليحانوۆ، كەنەسارى قاسىموۆ سەكىلدى قازاق حالقىنىڭ ءبىرتۋار ۇلدارى جايلى پولوتنولارى شەديەۆرلەر گالەرەياسىنا قوسىلادى. وسىلاردىڭ اراسىندا ءجۇز جاساعان جامبىل: «مەنىڭ ءپىرىم - ءسۇيىنباي، ءسوز سويلەمەن سىيىنباي»، دەپ قاناتتى ءسوز ارناعان، مۇحتار اۋەزوۆ: «جەتىسۋ اقىندارىنىڭ التىن دىڭگەگى»، دەپ باعالاعان، ەلدىكتى، ەرلىكتى، بىرلىكتى جىرلاپ وتكەن اتاقتى اقىن ءسۇيىنباي ارون ۇلىنىڭ حالىقتىق بولمىسىن ءتۇپ نۇسقاعا ۇقساستىرىپ بۇگىنگى شىندىقپەن بەدەرلەۋى ايگىلى سۋرەتشىنىڭ ەپيكالىق قارىم-قابىلەتىن ايعاقتاسا كەرەك.

«ەندى نەگىزگى اڭگىمەگە ورالايىق. ءبىزدى قىزىقتىرعانى وسى پورترەتتىڭ سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق بەينەلەۋ ونەرى مۇراجايىندا ساقتالۋى بولدى. ونىڭ كەلۋ «تاريحىن» مەكەمەنىڭ قىزمەتكەرى جىبەك جۇزەنوۆا ايتىپ بەردى»، - دەپ جازادى ماقالا اۆتورى.

ج. جۇزەنوۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا وبلىستىق بەينەلەۋ ونەرى مۇراجايلارىنىڭ قورىن الماتى مەن ماسكەۋ قالالارىنىڭ سۋرەتشىلەر وداعى جاساقتاپ وتىرعان. سول كەزدە جەرگىلىكتى مۇراجاي قازاقستاننىڭ عانا ەمەس، وزگە ەلدەردىڭ دە بەلگىلى سۋرەتشىلەرىنىڭ تۋىندىلارىمەن تولىققان. بۇل ءداستۇر ەلىمىز ەگەمەندىك العانعا دەيىن جالعاسقان. «ءسۇيىنباي» پورترەتى جانە جوعارىدا اتى اتالعان كارتينالاردى پەتروپاۆل قالاسىنا وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارى قازاق ك س ر سۋرەتشىلەر وداعى جانە كوركەمونەر كورمەلەرى باسشىلىعى امالسىزدان جىبەرگەن. قارجىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن وسىنداي قادامعا بارىپ، جەر-جەرلەرگە تاراتقان.

***

الماتىدا مولديار سەرىكباي ۇلى دەگەن اقساقال تۇرادى. ءوزى گەولوگ، ءوزى ولكەتانۋشى. جاسى جەتپىستەن اسسا دا، تىنىم تاپپايدى. ۇلتتىڭ، جەردىڭ قامى عوي. سول مولديار اتامىز ەلىمىزدەگى ءبىرقاتار جەر-سۋ اتتارىنىڭ وزگەرۋىنە سەبەپشى بولدى. اقتوبەدەگى وكتيابرسكايانىڭ قاندى اعاش، قوستانايداعى كومسومولسكايانىڭ قارابالىق، قاراعاندىداعى ۋليانوۆسكىنىڭ بۇقار جىراۋ، تالدىقورعانداعى كالپاكوۆسكيدىڭ توقجايلاۋ، اندرەيەۆكانىڭ قابانباي، شىمكەنتتەگى فوگەليەۆكانىڭ رابات، ۆاننوۆكانىڭ تۇرار رىسقۇلوۆ، ۆوزنەسەنوۆكانىڭ تاستۇمسىق بولىپ وزگەرۋىنە وسى كىسىنىڭ ەڭبەگى ءسىڭدى. كوميسسيا مۇشەسى بولا ءجۇرىپ، ەلىمىزدەگى ورىسشا اتاۋلاردىڭ ءبىرازىن قازاقشالاعان بولاتىن.

«وتكەن جىلى وسى مولديار سەرىكباي ۇلى اتىراۋ وبلىسى تىلدەردى دامىتۋ جونىندەگى باسقارماسىنا قۇرمانعازى اۋدانىنىڭ ورتالىعى گانيۋشكين اۋىلىنىڭ اتاۋىن وزگەرتۋگە بايلانىستى حات جولدادى. اۋدان ورتالىعىنىڭ اتاۋىن بوكەي حان نەمەسە ءابىلقايىر حان دەپ اتاۋ جونىندە ۇسىنىس ءبىلدىردى. الايدا، اۋدان باسشىلارى اقساقالدىڭ بەتىن قايتارىپ تاستادى. اتىراۋ وبلىسى قۇرمانعازى اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءابدىراحمان مۇسا جاۋاپ حات جازىپ جىبەرىپتى»، - دەپ جازادى «ايقىن» گازەتى بۇگىنگى سانىنداعى «بوكەي حانعا ءبىر اتاۋ بۇيىرماي ما؟» اتتى ماقالاسىندا.

«...گانيۋشكين اۋىلىنىڭ اتاۋىن وزگەرتۋ ماقساتىندا «بايتەرەك»، «ارنا»، «جەتى ارال»، «بوكەي حان»، «ءابىلقايىر حان»، «ولەڭدى» اتاۋلارى اۋدان تۇرعىندارىنا ۇسىنىلىپ، اۋماق حالقىنىڭ پىكىرىن ەسكەرتۋ ماقساتىندا جينالىستار ءوتتى. تۇرعىندار بۇل اتاۋلاردى قۇپتاماي، «گانيۋشكين» اتاۋىن وزگەرتپەي قالدىرۋىنا ۇسىنىس جاسالىپ، كۇنى بۇگىن شەشىمىن تاپپاي وتىرعانىن قاپەرىڭىزگە بەرەمىن» دەلىنگەن حاتتا. وسىنداي دا جاۋاپسىز حات بولادى ەكەن؟ «گانيۋشكين» اتاۋىن قىزعىشتاي قورعاپ وتىرعان قاي تۇرعىن ءوزى؟ گانيۋشكيننىڭ اتاۋىن وزگەرتۋ تۋرالى قانشاما ەل زيالىلارى ماقالا جازدى. سولاردىڭ ءبىرىنىڭ دە پىكىرىن ەسكەرمەگەن بە؟ الدە ولار اۋدان تۇرعىندارى قاتارىنا جاتپاي ما؟  

وسى باسىلىمدا «39 «التىن بەلگى» يەسى گرانتقا ىلىكپەدى» دەگەن ماتەريال جاريالاندى. بيىلعى جىلى 39 «التىن بەلگى» يەسى مەملەكەتتىك گرانتقا تۇسە المادى. بۇل تۋرالى باسپا ءسوز ماجىلىسىندە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم، حالىقارالىق قاتىناستار دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى گۇلزات كوبەنوۆا مالىمدەدى. - «التىن بەلگى» يەگەرى اتانعان 39 بالا بيىلعى جىلى گرانتقا تۇسە المادى. ونىڭ سەبەبى، كوبىنە باسەكەلەستىك جوعارى ماماندىقتاردى تاڭدايدى. ماسەلەن، ەكونوميكا، قۇقىق، مەديتسينا، حالىقارالىق جانە شەت تىلدەرى ماماندىقتارى. سوندىقتان مەملەكەتتىك گرانتقا يە بولا المادى، - دەيدى گ. كوبەنوۆا.

دەپارتامەنت ديرەكتورى ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا، مەملەكەتتىك گرانتقا يە بولا الماعان تالاپكەرلەرگە باسقاشا دا مۇمكىندىك قاراستىرىلعان.

- قازىرگى كەزدە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ جاتىر. ارينە، جىل سايىن بۇل ماسەلە كەزىگەدى. الداعى ۋاقىتتا شەشىمىن تابادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. ماسەلەن، ۋنيۆەرسيتەت رەكتورىنىڭ گرانتى بار. سوعان يە بولۋعا بولادى. ودان بولەك جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ دە گرانتتارى بولادى. وسى ماسەلە بويىنشا تالاپكەر، جوعارى وقۋ ورنى جانە جۇمىس بەرۋشى اراسىندا ءۇش جاقتى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ جاتىر، - دەيدى ول.

ايتا كەتەيىك، بيىلعى جىلى مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا باكالاۆرياتقا 32168 گرانت بولىنگەن. بۇرىنعىداي بيىل دا مەملەكەتتىك گرانتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى تەحنيكالىق ماماندىقتارعا بەرىلەگەن تەحنيكالىق ماماندىقتاردىڭ ۇلەسى - 42,4 پايىز.

اۆتور: مارلان جيەمباي

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى