قوس دوڭگەلەكتى كولىك استانانىڭ اجارىن اشادى - باسپا سوزگە شولۋ
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ جازۋىنشا، كەشە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتايەۆ كاسىپكەرلىك قىزمەتتى رەتتەۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ وتىرىسىن وتكىزدى.
وتىرىس بارىسىندا قۇرىلىس سالاسىنداعى جاڭا رەتتەگىش قۇرالدار ىقپالىنا جاسالعان تالداۋلار ناتيجەلەرى قارالدى. بۇل جاڭا باستاما ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى مەن سالالىق اسسوتسياتسيالار تاراپىنان وڭ قورىتىندىعا يە بولدى. وتىرىسقا قاتىسۋشىلار كەلەسى رەتتەگىش قۇرالداردى ەنگىزۋگە قولداۋ ءبىلدىردى.
ولار: تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ فۋنكتسياسىن جۇزەگە اسىرۋ جانە قۇرىلىس نىساندارىن تاپسىرۋ بويىنشا قۇرىلىس جوبالارىن باسقارۋ جونىندەگى ينجينيرينگتىك كومپانيالاردى اككرەديتتەۋ؛ عيماراتتار مەن قۇرىلىستاردىڭ سەنىمدىلىگى مەن تۇراقتىلىعىنا تەحنيكالىق بايقاۋدى جانە تەحنيكالىق زەرتتەۋدى جۇزەگە اسىراتىن زاڭدى تۇلعالاردى اككرەديتتەۋ؛ قۇرىلىس جانە جوبالاۋ ۇيىمدارىنىڭ ينجەنەرلىك- تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەرىن اتتەستاتتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ەمەس ورتالىقتاردى اككرەديتتەۋ. ءتيىستى جاعدايلار (ءوزىن- ءوزى رەتتەۋ تۋرالى زاڭنىڭ قابىلدانۋى، جاۋاپكەرشىلىكتى بەلگىلەۋ) بولعان جاعدايدا اككرەديتتەۋدىڭ بۇل تۇرلەرى كەلەشەكتە باسەكەلەس ورتاعا بەرىلەتىن بولادى. اتالعان قۇرالداردى ەنگىزۋ قۇرىلىس جوبالارىن باسقارۋعا، تەحنيكالىق قاداعالاۋ مەن زەرتتەۋ سالاسىنا، اتتەستاتسيالىق ورتالىقتار جۇمىسىنا مۋلتيپليكاتيۆتى اسەر بەرەتىن بولادى. بۇل جايىندا «قۇرىلىس سالاسىنداعى جاڭا باستاما» اتتى ماتەريالدا بەرىلگەن.
باس باسىلىمدا «اقىن جەرىندەگى ساياحات الەۋمەتتىك جەلىدە اسپەتتەلۋدە» دەگەن ماقالا جارىق كوردى. شىعىس وڭىرىندە «اباي جەرىندەگى ساياحات» اتتى بلوگ- ساپار ءوتتى. ابايدىڭ 170 جىلدىق مەرەيتويى اياسىندا شىعىس قازاقستانعا ارنايى كەلگەن بلوگەرلەر قاۋىمى ءبىر اپتا بويى وڭىردەگى تاريحي- مادەني ەسكەرتكىشتەرمەن تانىسىپ، اقىننىڭ تۋعان جەرىندە بولدى. سونداي- اق، ولار وبلىستاعى تۋريستىك جانە سپورتتىق كلاستەردىڭ دامۋىمەن تانىستى. بلوگ- ساپار باعدارلاماسى وبلىس ورتالىعىندا باستالىپ، الەۋمەتتىك جەلىنى بەلسەندى قولدانۋشىلار ەرتىستىڭ سول جاعالاۋىنداعى ساياباق كەشەنىندە، ەتنواۋىلدا، اشىق اسپان استىنداعى مۋزەيدە، حاليفا التاي اتىنداعى وبلىستىق مەشىتتە، وبلىستىق دراما تەاترىندا بولدى. سونىمەن بىرگە، جاڭا سپورتتىق نىساندار - و. رىپاكوۆا اتىنداعى جەڭىل اتلەتيكا مانەجى، ورتالىق باسسەين جانە جەكپە- جەك سارايىنداعى سپورتتىق كلاستەردى دامىتۋ جوباسىمەن تانىستى. - اسىرەسە، ەتنواۋىل ۇنادى. قازاق، ورىس، كورەي، بەلورۋس، شەشەن، ۋكراين جانە باسقا دا ۇلتتاردىڭ قونىسىن كورىپ، ءارقايسىسىنىڭ مادەنيەتى مەن تاريحىنان حاباردار بولا الاسىز. بۇل ۇيلەردەگى ءار زات - باعالى جادىگەر. نەگىزىنەن، ەتنوستار وزدەرىنىڭ تاريحي جادىگەرلەرىن وسىندا ورنالاستىرىپتى. ماعان چەشەن مەن گرۋزيننىڭ قونىستارى ۇنادى، - دەپ جازدى اقىن ت. تاڭجارىق الەۋمەتتىك جەلىدەگى جەكە پاراقشاسىندا. بلوگ- ساپار بارىسىندا قوناقتار وبلىستىڭ تۋريزم سالاسىن دامىتۋداعى جوبالارىمەن دە تانىستى. كاتونقاراعاي جانە زىريان اۋداندارىندا اۋىلدىق تۋريزمدى دامىتۋ جوبالارى جونىندە بىلگەن ولار بەرەل قورعاندارى مەن مارال شارۋاشىلىقتارىندا بولدى.
***
«ايقىن» گازەتىنىڭ جازۋىنشا، جالعىز عانا اۆتوكولىك تۇراتىن ورىنعا بىردەن ون ۆەلوسيپەد تۇراقتايدى. ۆەلوسيپەدشىلەرى كوپ ەل بەنزيندى جىلىنا 900 ميلليون ليترگە دەيىن از تۇتىنادى. ۆەلوسيپەد تەبۋ كەزىندە ادام ساعات سايىن 600 كالوري جاعىپ، سەمىزدىكتەن «قاشىپ» قۇتىلادى. كۇن سايىن ۆەلوسيپەدپەن 6 شاقىرىم جۇرگەن ادامدا ميوكارد ينفاركتىنىڭ قاۋپى 50 پايىزعا ازايادى.. . قوس دوڭگەلەكتى كولىك قۇرالىنىڭ پايداسىن ارى قاراي تىزە بەرۋگە بولادى. مۇنى جاقسى تۇسىنگەن مەملەكەت ءىرى قالالاردا وسى كولىك ءتۇرىن كەڭىنەن تانىمال ەتۋدىڭ شارالارىن قولعا الۋدا. سونىڭ ءبىرى استانادا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر.
«سامۇرىق- قازىنا» ۇلتتىق ءال- اۋقات قورى قولعا العان «Astana Bike» ۆەلوسيپەدتى جالعا بەرۋ جوباسى «اشىق ەسىك كۇنىن» جانە باسپا ءسوز- تۋرىن وتكىزدى. كوماندا وكىلدەرى جۋرناليستەرگە كۇننەن قۋات الاتىن ۆەلوسيپەدتەردىڭ شەبەرحاناسىن، ۆەلوقۇرالداردى ساقتاۋ قويماسىن جانە جاڭادان ىسكە قوسىلعان 22 ۆەلوستانساسىن كورسەتتى»، - دەپ جازادى باسىلىم بۇگىنگى سانىنداعى «قوس دوڭگەلەكتى كولىك استانانىڭ اجارىن اشادى» اتتى ماقالاسىندا.
بۇل جۇيەنىڭ تابىستىلىعىنا كوز جەتكىزگەن «سامۇرىق- قازىنا» قورى جوبانى ارى قاراي كەڭەيتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپتى. ەندى ۆەلوستانسالار ەسىلدىڭ وڭ جاعالاۋىنداعى استانانىڭ ەسكى ورتالىعىندا دا اشىلۋدا. بۇل رەتتە ۆەلوپاركتى 1 مىڭ ۆەلوسيپەدكە دەيىن ۇلعايتۋ، ال جالعا بەرۋ ستانسالارىن 150 گە جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر ەكەن. وسىلايشا، جوبا ەلوردانىڭ 98,35 شارشى شاقىرىمىن نەمەسە جالپى ۇزىندىعى 85 شاقىرىمدى قۇرايتىن 45 كوشەسىن قامتيتىن بولادى.
وسى باسىلىمدا «87 ۇمىتكەر «بولاشاق» ستيپەندياسىنا يە بولدى» دەگەن ماقالا كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىر. كەشە مەملەكەتتىك حاتشى گۇلشارا ءابدىقالىقوۆانىڭ توراعالىعىمەن شەتەلدە كادرلار دايارلاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق كوميسسيانىڭ كەزەكتى وتىرىسى ءوتتى. كوميسسيا مۇشەلەرى «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسىنىڭ 2016-2020 -جىلدارعا ارنالعان دامۋ جوسپارىن ماقۇلدادى، سونىمەن بىرگە كەزەكتى كونكۋرستىق ىرىكتەۋدىڭ ۇمىتكەرلەرىنە ستيپەنديا تاعايىنداۋ ماسەلەسىن قارادى. ءسويتىپ، 87 ازاماتقا «بولاشاق» ستيپەندياسى تاعايىندالدى.
حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى عاني نىعىمەتوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، «بولاشاق» ستيپەندياسىنىڭ 2016-2020 -جىلدارعا ارنالعان جوسپارىندا ءبىرقاتار جاڭا باستامالار، سونىڭ ىشىندە Split-PhD باعدارلاماسى قابىلدانىپ وتىر.
- كونكۋرس اشىلعالى بەرگى ەكى ايدا ءبىز ماگيستراتۋراعا جاڭا تارتىپپەن قابىلداپ جاتىرمىز. جاڭا ءتارتىپ بويىنشا، جۋرناليستەر مەن مادەنيەت سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى دە شەتەلگە ماگيستراتۋرا وقۋعا بارا الادى. بۇرىن قازاقستاندا ماگيستر دارەجەسى بار ازاماتتار «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن شەتەلگە بارىپ ماگيستراتۋرادا وقي المايتىن. ال ەندى قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ماگيستر دارەجەسىن العان كەز كەلگەن ازامات شەتەلدە ماگيستراتۋرادا وقۋىنا بولادى، تەك ول ءۇشىن «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى ماگيستراتۋرادا تەك باسقا ماماندىق بويىنشا وقيدى. ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس، شەتەلدە تاعىلىمدامادان ءوتۋ تارتىبىنە دە وزگەرىستەر ەنگىزىلدى.
تاعىلىمدامادان وتۋگە جىبەرىلەتىن ماماندىقتار ءتىزىمى قىسقارتىلدى. تاعىلىمدامادان ءوتۋ ءۇشىن شەتەلگە «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا كورسەتىلگەن ماماندىق يەلەرى جىبەرىلەدى. ماسەلەن، ەسەپ كوميتەتى، حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى، مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر، سوسىن استانادا قۇرىلىپ جاتقان قارجى ورتالىعىنا ەكونوميستەر مەن جاڭادان قۇرىلاتىن سوت جۇيەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن دە «بولاشاق» ستيپەندياسى ارقىلى دايىندايمىز، - دەدى عاني نىعىمەتوۆ.
بۇگىنگى تاڭدا «بولاشاق» ستيپەندياسى يەگەرلەرى 33 مەملەكەتتىڭ ءوزى تاڭداعانىنا جىبەرىلىپ جاتىر. دەسە دە، «بولاشاقتىقتاردىڭ» 45 پايىزى ۇلى بريتانياعا تاڭداۋ جاساعان.
***
«انا ءتىلى» گازەتىنىڭ سوڭعى سانىندا «قازاق مەيرامحاناسى نەگە جوق؟» دەگەن ماقالا جاريالاندى. «وسىنداي تاقىرىپپەن گازەتىمىزدىڭ №30 (1288) سانىندا جۋرناليست د. تولەبايەۆتىڭ ماقالاسى جارىق كورگەن بولاتىن. وسى ماقالاعا وراي رەداكتسيامىزعا وقىرماندار تاراپىنان كوپتەگەن پىكىرلەر كەلىپ ءتۇستى» ، - دەپ جازادى باسىلىم. وسى تۇرعىدا بۇل ماقالاعا بايلانىستى گازەت ءبىرقاتار پىكىرلەردى وقىرماندار نازارلارىنا ۇسىنىپ وتىر.
«مەن قازاقتىڭ ەتنوگرافيالىق قۇندىلىقتارىن زەرتتەپ كەلەمىن. سوندا كوز جەتكىزگەنىم، ول ءبىزدىڭ ۇلتتىق تاعامدارىمىزدىڭ الەم حالىقتارىنىڭ تاعامدارىنان ەش كەم تۇسپەيتىندىگى. قازى- قارتا، جال- جايا، ەت، سورپا، ايران مەن شۇبات، قىمىزدىڭ ءتۇر- ءتۇرى شىن مانىندە بىرەگەي نارسەلەر. «قازاق مەيرامحاناسى نەگە جوق؟» دەگەن ماسەلە وتە ورىندى قوزعالىپ وتىر دەپ ويلايمىن. ءبىز كۇندەلىكتى ومىردە ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق تاعامدارىمىزدىڭ، اس- سۋلارىمىزدى پايدالانۋعا داعدىلانۋىمىز كەرەك.
سەبەبى ونىڭ بويىمىزعا بەرەر كۇش- قۋاتى، ءنارى بولەك. ۇلتتىق تاعامدارىمىزدىڭ پايداسى تۋرالى كوپتەگەن عىلىمي ەڭبەكتەردى وقىدىم، وي ەلەگىنەن وتكىزدىم. قاراپ تۇرساڭ، ءبارى دە تابيعي، ەكولوگيالىق تۇرعىدان العاندا تازا. جاساندى حيميالىق قوسپالارى جوق. دەمەك، ۇلتتىق تاعامدارىمىزدىڭ پايداسىن كورە، بىلە تۇرا، سوعان ءمان بەرمەي وتىرعانىمىز وكىنىشتى. جيىن- تويلاردا، باسقوسۋلاردا، مەرەكە- دۋمانداردا قازاقتىڭ بارلىق تاعام تۇرلەرى تۇرسا قانداي عانيبەت بولار ەدى»، - دەيدى پاۆلوداردان پىكىرىن بىلدىرگەن پەداگوگيكا عىلىمىنىڭ كانديداتى تىلەۋبەردى ازامات.
اۆتور: رۋسلان عابباسوۆ
