كۇرەس تۇرلەرى: ريو جولدامالارىن ساراپقا سالاتىن ءسات جاقىندادى
كۇرەستىڭ بۇل ءۇش ءتۇرى دە قازاقستاندا كەڭىنەن ەتەك الىپ، قارقىندى دامىپ كەلەدى.
بۇل كۇرەس تۇرلەرى ەلىمىزگە 1940 -جىلدارى كەلە باستادى. 1947 -جىلى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ وكىلدەرى گرەك-ريم كۇرەسىنەن بولعان بۇكىلوداقتىق چەمپيوناتقا قاتىسىپ، قازاقتىڭ سول كەزدەگى جاس بالۋانى قايرات بايدوسوۆ تۇڭعىش رەت ك س ر و سپورت شەبەرى اتاعىنا قول جەتكىزدى. ءدال سول كەزدە قازاقستاندىق بالۋاندار الەمدىك كۇرەس ەليتاسىنا ەندى.
1964 -جىلى اناتوليي كولەسوۆ گرەك- ريم كۇرەسىنەن قازاقستاننان شىققان تۇڭعىش وليمپيادا چەمپيونى اتاعىن ولجالادى. سودان كەيىن جەرلەستەرىمىز ءار جىلى كۇرەستىڭ وسى تۇرىنەن وتەتىن دودالاردا جۇلدەلى ورىنداردان كورىنە باستادى. ءوز تۇستارىندا ۆالەري رەزانسيەۆ، جاقسىلىك ۇشكەمپىروۆ، ءشامىل سەرىكوۆ، اناتولي نازارەنكو، يگور روستوتسكي، داۋلەت تۇرلىحانوۆ، يۋري مەلنيچەنكو، ماۋلەن مامىروۆ سياقتى ساڭلاقتارىمىز جاسىنداي جارقىرادى.
ال كۇرەس تۇرلەرىنىڭ ىشىنە كىرگەن ايەلدەر كۇرەسى ەندى دامىپ كەلە جاتقان سپورت ءتۇرى. كەڭەس وداعى كەزىندە بۇل سپورت ءتۇرى كسرو ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى سامبو سپورتشىلارىن دايىنداپ شىعارعان ل. ب. تۋريليننىڭ ارقاسىندا دامي باستادى. فيلا (بىرىككەن كۇرەس تۇرلەرىنىڭ حالىقارالىق فەدەراتسياسى) ايەلدەر كۇرەسىنەن الەمدىك چەمپيوناتتارىن 1989 -جىلدان باستاپ وتكىزىپ كەلەدى. وليمپيادا ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىنا ءبىرىنشى بولىپ 2004 -جىلى ەنگىزىلدى. ءسويتىپ، ايەلدەر كۇرەسى جىل سايىن دامي ءتۇستى، اسىرەسە 2004 -جىلى افينادا وتكەن وليمپيادادان كەيىن بۇكىل الەمگە تانىمال بولىپ، قىزدار اراسىندا بۇل سپورت تۇرىنە دەگەن قىزىعۋشىلىقتارى ارتا باستادى. العاشقىدا جارىس 9 سالماق دارەجەسىندە، كەيىننەن 7 سالماق دارەجەسىندە ءوتىپ كەلەدى.
قازاقستانداعى ايەلدەر كۇرەسى تانىمال ءارى ءداستۇرلى سپورت تۇرىنە اينالىپ ۇلگەرمەي-اق، ءبىزدىڭ سپورتشىلار ءبىرقاتار جەتىستىكتەرگە جەتىپ ۇلگەردى. ايەلدەر كۇرەسى قۇراما كوماندامىزدىڭ 2007 -جىلى باكۋدەگى الەم چەمپيوناتىندا تابىستى ونەر كورسەتۋىنەن كەيىن قارقىندى دامي ءتۇستى. ول كەزدە ولگا سميرنوۆا «كۇمىس»، ال ەلەنا شالىگينا مەن ولگا جانيبەكوۆا قورجىنىن «قولامەن» تولىقتىردى.
اراعا جىل سالىپ وليمپيادا ويىندارىنداعى بالۋان قىزدارىمىزدىڭ كوپتەن كۇتكەن كۇرەسى ءوتتى. بەيجىڭ وليمپياداسىنان ەلەنا شالىگينا قولا مەدالمەن ورالدى. سول 2008 -جىلى توكيوداعى الەم چەمپيوناتىنان جۇلدىز ەشيموۆا - تۋرتبايەۆا «كۇمىس» ولجالاپ قايتتى. ال حەرنينگتە (دانيا) ايەلدەر اراسىنداعى كۇرەستەن بولعان الەم چەمپيوناتىندا ەلەنا شالىگينا ءۇشىنشى ورىنعا تابان تىرەدى. 2012 -جىلى لوندون وليمپياداسىندا گۇزەل مانيۋروۆا «قولادان» القا تاعىندى.
ەندى كەلەسى جىلى ريو وليمپياداسىنىڭ الاۋى تۇتانادى. ءبىزدىڭ بالۋاندار ءقازىر سول ءباسى بيىك دوداعا دايىندىق ۇستىندە. 8-12 -قىركۇيەك ارالىعىندا لاس- ۆەگاس قالاسىندا كۇرەس تۇرلەرىنەن الەم چەمپيوناتى بايراعىن كوتەرەدى. الەمدىك سىندا ريو وليمپياداسىنىڭ جولدامالارى ساراپقا سالىنادى. وندا گرەك- ريم كۇرەسىنەن المات كەبىسبايەۆ (59 كەلى)، دەمەۋ جادىرايەۆ (66 كەلى)، دارقان باياحمەتوۆ (71 كەلى)، دوسجان قارتىقوۆ (75 كەلى)، اسقات دىلمۇحامەدوۆ (80 كەلى)، نۇرسۇلتان تۇرسىنوۆ (85 كەلى)، ەرۇلان ىسقاقوۆ (98 كەلى) جانە نۇرماحان تىناليەۆ (130 كەلى) سىندى بالۋاندارىمىز باق سىناپ جولداماعا تالاسادى. گرەك- ريم شەبەرلەرى 24 تامىزعا دەيىن الماتى ماڭىنداعى «اقبۇلاق» سپورتتىق- ساۋىقتىرۋ ورتالىعىندا جيىن وتكىزەدى. سوسىن تاڭات ساعىندىقوۆ باستاعان بالۋاندار كولورادو شتاتىنا (ا ق ش) جول تارتىپ، الەم چەمپيوناتىنا دايىندىقتارىن پىسىقتايدى.
ەركىن كۇرەستەن الەم بىرىنشىلىگىنە ارتاس سانا (57 كەلى)، داۋلەت نيازبەكوۆ (61 كەلى)، ساياتبەك وقاسوۆ (65 كەلى)، نۇرجان بەكجانوۆ (70 كەلى)، جىگەر زاكىروۆ (74 كەلى)، ادىلەت داۋلەنبايەۆ (86 كەلى)، ءاليحان جۇمايەۆ (97 كەلى) جانە داۋلەت شابانباي (125 كەلى) قاتىسادى. ولار قازىر قىرىمداعى الۋشتا قالاسىندا ءازىربايجان، بەلارۋس قۇرامالارىمەن بىرگە وقۋ- جاتتىعۋ جيىنىن وتكىزىپ جاتىر. ال ايەلدەر قۇراماسىندا تاتيانا امانجول (48 كەلى)، جۇلدىز ەشىموۆا (53 كەلى)، ايجان ىسماعۇلوۆا (55 كەلى)، ايىم ءابىلدينا (58 كەلى)، ءمادينا باقبەرگەنوۆا (60 كەلى)، ەكاتەرينا لاريونوۆا (63 كەلى)، ەلميرا سىزدىقوۆا (69 كەلى)، گۇزەل مانيۋروۆا (75 كەلى) ەل نامىسىن قورعاپ قانا قويماي، ريو وليمپياداسىنىڭ جولداماسىنا دا تالاسادى.
جالپى، ريو دە جانەيرو وليمپياداسىنا كۇرەستىڭ ءۇش ءتۇرى بويىنشا 336 جولداما ساراپقا سالىنادى. گرەك- ريم جانە ەركىن كۇرەستەن ءارقايسىسىنا 114-تەن (ءار سالماقتان 19 بالۋان) جولداما تاراتىلسا، ايەلدەرگە 108 جولداما (ءار سالماقتان 18 بالۋان) بەرىلەدى. لاس- ۆەگاستا وتەتىن الەم چەمپيوناتىندا ۇزدىك التىلىققا كىرگەن بالۋانداردىڭ وليمپيادا جولداماسىن الۋعا مۇمكىندىكتەرى بار.
ودان كەيىن قۇرلىقتىق 4 سىندا - ازيالىق، ەۋروپالىق، پانامەريكالىق جانە مۇحيتتار ايماعى مەن افريكا ەلدەرى اراسىنداعى تۋرنيرلەردە جولداما ويناتىلادى. بۇل سىنداردا فينالعا شىققان بالۋاندار عانا ريو دوداسىنا قاتىسۋعا مۇمكىندىك الادى. ال الەمدىك ىرىكتەۋ ءتۋرنيرى وتەتىن ۇلان- باتىردا ءار سالماق دارەجەسىندە ەرلەر اراسىندا - 3, ايەلدەر اراسىندا 2 جولداما ويناتىلادى.
بىردەن ايتا كەتەيىك، ازيا ىرىكتەۋ ءتۇرنيرى 2016 -جىلى ناۋرىز ايىنىڭ 18-20 ارالىعىندا ەلوردامىز استانا قالاسىندا وتەدى. 2014 -جىلى تاشكەنتتە وتكەن الەم چەمپيوناتى بارىسىندا ءبىزدىڭ فەدەراتسيا كۇرەستىڭ ءۇش تۇرىنەن دە وليمپيادا ويىندارىنىڭ ەلەكتىك ءتۋرنيرىن استانادا وتكىزۋگە نيەتتى ەكەندىكتەرىن ءبىلدىرىپ، ءوتىنىش بەرگەن. جالعىز ءبىزدىڭ ەلدىڭ فەدەراتسياسى عانا ەمەس، بىرنەشە ەل وسىنداي ءوتىنىش بىلدىرگەن.
بۇكىلالەمدىك كۇرەس وداعى (UWW) كوميسسياسىنىڭ شەشىمىمەن سولاردىڭ ىشىنەن ەكى قالا ىرىكتەلىپ الىنعان. ولار - استانا جانە ۋلان- باتور. وسىعان وراي، وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا ءبىزدىڭ ەلگە UWW ۆيتسە- پرەزيدەنتى احرولدجان رۋزيەۆ كەلىپ كەتكەن ەدى.
ول ءوز ساپارىندا ءبىزدىڭ ەلدەگى جاعدايدى كورىپ، بارىمەن ەگجەي- تەگجەي تانىسىپ، لاۋازىمدى تۇلعالارمەن كەزدەسىپ، ازيانىڭ ەلەكتىك ءتۋرنيرىن استانادا وتكىزۋگە شەشىم قابىلدادى. بۇل قازاقستان بالۋاندارىنا بەرىلگەن ۇلكەن مۇمكىندىك ەكەنى ايتپاساق تا تۇسىنىكتى. ءوز جەرىمىزدە ەمىن- ەركىن كۇرەسىپ، ەل سەنىمىن اقتاپ، ريو وليمپياداسىنىڭ جولدامالارىن «ۋىستاپ» تۇرىپ الادى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
ال پانامەريكا ىرىكتەۋ ءتۋرنيرى كەلەسى جىلى ناۋرىزدىڭ 4-6 كۇندەرى ا ق ش- تىڭ داللاس قالاسىندا وتەدى. افريكا/مۇحيتتار ايماعى ىرىكتەۋ تۋرنيرى 2016 -جىلى ءساۋىر ايىنىڭ 1-3 كۇندەرى الجيردە جالاۋىن جەلبىرەتسە، ەۋروپا ىرىكتەۋ ءتۋرنيرى وسى جىلى ءساۋىردىڭ 15-17 ارالىعىندا سەربيانىڭ زرەنيانين قالاسىندا وتەدى. الەمدىك ءى ىرىكتەۋ تۋرنيرى دە كەلەسى جىلى ماي ايىنىڭ 6-8 كۇندەرى موڭعوليا باتىر قالاسىندا وتسە، Ⅱ ىرىكتەۋ تۋرنيرى تۋرا وسى ۋاقىتتا تۇركيانىڭ ىستامبۇل قالاسىندا جولدامانى ساراپقا سالادى.
كۇنسۇلتان وتارباي
