ستاليننىڭ بالاسى تالعات بيگەلدينوۆتىڭ كەۋدەسىندەگى وردەنىنەن دامەلى بولعان
وسىعان وراي الماتىدا ۇشقىش باتىردى ەسكە الۋ شاراسى ءوتتى، - دەپ حابارلايدى Massaget.kz ءتىلشىسى.
قازاقتىڭ ۇشقىش باتىرى 1922 -جىلى 5 -تامىزدا دۇنيەگە كەلگەن. 16 جاسىنان اەەروكلۋبتىڭ مۇشەسىڭ اتانىپ، 1943 -جىلى كالينين فرونتىنا اتتانادى. اتالعان فرونتتا 296-ديۆيزيانىڭ اۆياتسيالىق پولكىندا بولىپ، يل-2 ۇشاعىمەن مايدانعا بەتتەيدى.
تالعات بيگەلدينوۆ كوپ جىل بويى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ مۇگەدەكتەرى مەن جەتىم بالالارعا كومەك بەرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان حالىقارالىق قوردى باسقاردى. بالا كەزىنەن اسپان الەمىنە ەرەكشە قۇمارتقان. اكەسى ونىڭ دارىگەر بولعانىن قالاعان ەكەن. دەگەنمەن تالعات بيگەلدينوۆتىڭ ۇشاققا دەگەن قىزىعۋشىلىعى، ۇشقىش بولامىن دەگەن ارمانى بارىنەن باسىم بولدى. ارمانىنىڭ سوڭىنان ەرىپ، كوپ ۇزاماي ۇشقىش اتاندى.
كەڭەس وداعىنىڭ ەكى مارتە باتىرى تالعات بيگەلدينوۆ ءوزىنىڭ «ماڭگى ءومىر شىڭىندا» ("پيكە ۆ بەسسمەرتيە") اتتى كىتابىندا بىلاي دەپ جازادى: «ومىرىمدە ءبىرىنشى رەت ۇشاقتىڭ جانىنا كەلىپ، مەحانيككە «مەن وسىندامىن» دەدىم. سوسىن ول ماعان پاراشيۋت كيگىزدى. سەكىرەر كەزدە اللا تاعالاعا سىيىنىپ، قولداۋىن سۇرادىم. وسىدان كەيىن مەن ءار كەز ۇشار كەزدە اللاعا سىيىناتىن بولدىم. وسىلاي 305 مارتە كوككە كوتەرىلىپ، جەرگە امان ورالدىم».
سول كەزدە ەشكىمدە وسى ۇياڭ قارا بالادىن باتىر شىعاتىنىنا سەنبەگەن ەدى. ول جالپى 305 مارتە جاۋىنگەرلىك شابۋىلعا قاتىسىپ، «قازاقتىڭ تۇلپارى» دەگەن اتقا لايىق بولادى. ول - تاريحتاعى ەكى مارتە ۇلى وتان سوعىسىنىڭ باتىرى اتاعىن العان تۇڭعىش قازاق. باۋىرجان مومىش ۇلى باتىر ۇشقىشتى ۇلى وتان سوعىسىنداعى قازاق حالقىنىڭ ەڭ جوعارعى، ەڭ بيىك نۇكتەسى دەپ بىلگەن. «مەن ەكى اياعىممەن جەردى نىق باسىپ، ەكى اياعىمدى تىرەپ تۇرىپ سوعىستىم. جەردەگى ءاربىر تاس بىزگە تىرەك بولدى. ال تالعات اسپاندا جەر انامىزدىڭ كومەگىنسىز سوعىستى»، - دەگەن بولاتىن باۋىرجان مومىش ۇلى.
بورانقۇلوۆ سەيىتقاسىم، ۇ و س ارداگەرى، تالعات بيگەلدينوۆتىڭ دوسى
«ءبىز تالعات ەكەۋىمىز قۇرداس ەدىك. تالاي شايقاستا بىرگە بولدىق. بىرگە سوعىسقا بارىپ، بىرگە سوعىستان ورالدىق. ول ۇشقىش، مەن تانكيست بولىپ، وتاندى جەردە دە، كوكتە دە قورعادىق. تالعاتتىڭ ءبىر وقيعاسىن ايتىپ بەرەيىن. ءبىر كۇنى نەمىستىڭ اتقىشتارى كەڭەستىك ۇشاقتى قۋىپ كەلە جاتقان ەدى. كەڭەستىك ۇشاقتىڭ ۇشقىشى تالعات بولاتىن. ول بوس شۇبەرەكتى لاقتىرىپ جىبەردى. بۇل ونىڭ ەشقانداي قارۋى قالماعانىن بىلدىرگەن ەدى. ارتىنان كەلە جاتقان نەمىس ۇشاقتارىنان امان قالۋ ءۇشىن، تالعات الىسقا ۇشىپ، اعاشتاردىڭ اراسىنا قۇلايدى. ۇشاق جارىلماي، ءوزى ءتىرى قالعان تالعاتتى ساربازدار تاۋىپ الىپ، كومانديرىنە الىپ بارادى. كوماندير ستاليننىڭ بالاسى ەكەن. ول تالعاتقا بارلىق جاعدايدى جاساپ، ءۇش كۇن دەمالىس بەرەدى. سوسىن پولك كومانديرى ۆاسيلي ستالين (ستاليننىڭ كىشى ۇلى دا ۇشقىش بولعان) وزىنە شاقىرىپ الىپ، بىرنەشە وردەندەرىن سۇرايدى ەكەن. وعان تالعات مويىماي، كەتىپ قالادى»، - دەيدى بورانقۇلوۆ سەيىتقاسىم.
تالعات بيگەلدينوۆ اسپاندا 500 ساعاتتان اسا ۋاقىت سوعىسىپ، نەمىستىڭ 7 ۇشاعىن، 21 تانكىسىن، 24 ارتيللەريالىق قارۋىن، 64 اسكەري تەحنيكانىڭ جابدىقتارىن جەككەن اۆتوكولىكتەردى، قارۋ- جاراق ساقتالعان قويمانى، 2 پاروۆوز، 7 ۆاگون مەن ءبىرتالاي نەمىس اسكەرى مەن وفيتسەرىن جويعان. بۇرىن- سوڭدى قولدانىلماعان ادىستەردى پايدالانىپ، جاۋ ۇشاقتارىن اتىپ قۇلاتتى.
اعامىزدىڭ كوكتە ۇشقان ءاربىر ءساتى قاۋىپ-قاتەرگە تولى بولعان. ءتىپتى جانعان ۇشاقتان ەكى مارتە سەكىرۋىنە تۋرا كەلگەن. سونىڭ بىرىندە نەمىس اسكەرى جاۋلاپ العان جەرگە تۇسەدى. سۋىققا ءتوزىپ، اشتىققا شىداپ، نەمىستەر تىلىنان امان ورالادى.
قازاق باتىرىنىڭ كوزى ءتىر بولعاندا، 93 جاسقا كەلگەن بولار ەدى. ونىڭ ەرلىگى جادىمىزدا ماڭگىلىك ساقتالادى.
