سىنىعى بار ىدىستىڭ زيانىن ەسكەرىپ ءجۇرمىز بە؟
ەگەر ونداي ءۇي بار بولسا ول جەردە ادام تۇرمايتىن بولعانى.
ءاربىرىمىز بايقاۋسىزدا، كەيدە ادەيىلەپ ىدىستى سىندىرامىز. كەيدە ىدىس شاشىلىپ سىنباعانىمەن، تەك جارىقشاق پايدا بولادى. ەندى وسى سىنىق ىدىستىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىمىزدە قولدانىلۋى جايىندا ءسوز قوزعايىق.
بۇرىن اتا- اجەلەرىمىز سىنىق ىدىستى ۇيدە ۇستاما دەيتىن، ءبىراق بۇنىڭ ءمانىسى نەدە ەكەنىن كوپشىلىگىمىز بىلە بەرمەيتىنبىز. بىرەۋلەر بۇل باقىتسىزدىق الىپ كەلەدى دەپ تە جاتادى. ال مۇنداي باقىتسىزدىقتىڭ ءمانى نەدە؟ نەمەسە بۇل حالىق اراسىندا قالىپتاسقان سەنىم بە؟ ەندى ءىستىڭ انىق-قانىعىنا كوز جەتكىزىپ كورەلىك.
الدىمەن، ويىعى نە جارىقشاعى بار نەمەسە جارىلعان ىدىستار جايىندا اسىل شاريعاتىمىزدا، يسلام كىتاپتارىندا نە دەلىنگەنىنە وي جۇگىرتەيىك. وسىعان بايلانىستى ارداقتى پايعامبارىمىزدىڭ (اللانىڭ وعان يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) مۇباراك حاديسىن كەلتىرە كەتسەك.
1. پايعامبارىمىز جىرىعى بار، ويىلعان ىدىستان ءىشۋدى جانە سۋدىڭ بەتىن ۇرلەۋگە (مىسالى ءشاي ىشكەندە نەمەسە سۋ ىشكەندە) تىيىم سالعان. («ساحيح يبن حيببان» ، № 5315)
2. يمام يبن ابديل بارر بىلاي دەيدى: «يسلام عۇلامالارىنىڭ ايتۋى بويىنشا حاديستەگى ايتىلعان ءىستىڭ جاعىمسىز ەكەندىگىن، ياعني ىستەمەگەنى دۇرىس ەكەندىگى مەڭزەلگەن».
3. يمام ات- تاحاۋي «شارحۋماني اسار» كىتابىندا بىلاي دەپ جازادى: عالىمداردىڭ ايتۋىنشا پايعامبارىمىز (اللانىڭ وعان يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) شەتى ويىلعان نەمەسە جارىلعان ىدىستان سۋ ءىشۋدى تىيۋى، بۇل جارىق ىدىستىڭ اراسىنا جينالاتىن زياندى باكتەريالاردان ساقتانۋ ءۇشىن ايتىلعان دەپ كەلتىرەدى.
بۇل جايىندا ادامداردىڭ ەڭ ابزالى بولعان پايعامبارىمىزدىڭ (اللانىڭ وعان يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) ايتقانى بىزگە جەتكىلىكتى. ەندى قازىرگى زامان عالىمدارى جانە سانيتارلىق قىزمەتكەرلەر بۇعان نە دەيدى ەكەن، سونى قاراستىرايىق.
سانيتارلىق تالاپتار بويىنشا جىرىعى بار، جارىلعان، شەت جاقتارى سىنعان ىدىستاردى قولدانۋعا رۇقسات جوق. ناقىس پەن جارىق ىدىستى جارامسىزدىققا الىپ كەلەتىن جاعداي. ىدىستاعى كەز- كەلگەن سىنىق ءسىزدىڭ دەنساۋلىعىڭىزعا زياندىق تيگىزەدى، سەبەبى، جارىلعان جەردە ءتۇرلى ميكروپتار جينالادى. سونداي- اق ەمالدى ىدىستاردىڭ ويىلعان جەرلەرىندە، ىشىندەگى سۇيىقتىقتىڭ اسەرىنەن مەتال جينالىپ، قوسىمشا قىشقىلدانۋ رەاكسياسى جۇرەدى.
تاعى دا بىلۋگە ماڭىزدى نارسە: ىدىستىڭ بوياۋىنا زياندى تۇزدى مەتالدار قولدانىلادى. مىسالى، كوبالت، بور جانە كادميا. ىدىستىڭ سىرتقى جىلتىرى، ياعني، سىرتقى قاباتى زاقىمدانبايىنشا ول جارامدى بولىپ ەسەپتەلەدى. ەگەر ىدىستا جارىق نەمەسە سىنىق پايدا بولاتىن بولسا ۋلى زاتتار اسقا تۇسە بەرەدى. بىرتىندەپ ادامنىڭ اعزاسىنا دا زيانىن الىپ كەلەدى.
مۇنىڭ ارتى ادامدى گاستريت اۋرۋى مەن اسقازان جاراسىنا الىپ كەلەدى. ىدىستىڭ جارىلعان جەرىندە جينالاتىن باكتەريالاردىڭ ءبىرى - پروتەين تاياقشاسى شىرىتكىش باكتەريالاردىڭ قاتارىنا جاتادى. كوبىنە شىرىگەن قالدىقتاردىڭ قۇرامىندا كوپتەپ تارالادى. سىنىعى بار ىدىستاردا كوپكە دەيىن ساقتالىپ، سول جەردە كوبەيەدى.
ەگەر اۋىز قۋىسىڭىزدا ويىق جارا پايدا بولسا سونداي- اق ەرىنىڭىز جارىلىپ جاتسا ۇيىڭىزدەگى كەسە، ساپتىاياق (كرۋجكا) ت. ب ىدىس- اياقتارىڭىزدى تەكسەرگەن ءجون، اراسىندا جارىلعان، ويىلعان، جىرىعى بار ىدىستار بولۋى مۇمكىن.
ەندىگى سۇراق، وسىدان 1400 جىل بۇرىن ءومىر سۇرگەن پايعامبارىمىز (اللانىڭ وعان يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) وسىنىڭ ءبارىن قايدان بىلگەن دەگەن وي تۋادى. ارينە، بۇل اللانىڭ پايعامبارىمىزعا جىبەرگەن ءىلىمى ەكەندىگىنىڭ دالەلى.
تەك ءبۇتىن ىدىستاردى قولدانىڭىزدار جانە اۋىرماڭىزدار...
ەرلان المەنوۆ
ummet.kz
