بابالار ءسوزى: ساماي اتاۋى قايدان شىققان؟
بۇل جوبا اياسىندا «بابالار ءسوزى»، «قازاق حاندارى»، «ەجەلگى قالالار تاريحى»، «حالىق قازىناسى» قاتارلى جاڭا ايدارلار اشىلدى.
«بابالار ءسوزى» ايدارى نەگىزىنە «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا شىققان 100 تومدىق اۋىز ادەبيەتىنىڭ جىر-تولعاۋلارى، قيسسا-داستاندار، ءسوز ۇستاعان شەشەندەر مەن بيلەرىمىزدەن قالعان ناقىلدار، تاريحي جادىگەرلەر الىندى.
«قازاق حاندارى» ايدارىندا تاريحىمىزدا ەلىنە قورعان بولعان حانداردىڭ ءومىرى تۋرالى دەرەكتەر بەرىلەدى. ال «ەجەلگى قالالار تاريحى» ايدارىنا قازاق دالاسىنداعى وركەنيەتتىڭ ورداسى بولعان كونە قالالاردىڭ تاريحى تۋرالى جازبالار جاريالانادى.
«حالىق قازىناسى» ايدارى بويىنشا، قازاقستانداعى تاريحي، مادەني ەسكەرتكىشتەر، قازاق حالقىنىڭ سالت-داستۇرلەرى، قولونەر، قارۋ-جاراقتارى تۋرالى ماعلۇماتتار بەرىلمەك. جوبا ماتەريالدارى قازاق تىلىندە (قازاقشا جانە توتە جازۋمەن) اگەنتتىك سايتىندا جاريالانادى.
***
ساماي
ءسۇيىنشىقارا باتىردىڭ اۋىلىن ءۇش مىڭ قولمەن تۇركىمەندەر شاۋىپ، باتىردىڭ ەكى قىزى ايسالقام، جانسالقام مۇڭىن شاعىپ اداي مەن تازدىڭ بالالارىنا مىناداي ولەڭ جازىپ جىبەرگەن ەكەن:
بارساڭ، سالەم ايتا بار سەگىز ارىس ادايعا،
ەكىنشى سالەم ايتايىن قۇنان ارىس شابايعا،
ءۇشىنشى سالەم ايتايىن قارا تازدىڭ ىشىندە
تورەمۇرات، وتەن، باسى قارا، باكەنگە،
جانە دە سالەم ايتايىن حان قوجاسى سامايعا.
سول ساماي تازدىڭ قوجاسى تازدىڭ تورەمۇرات، وتەن، نارىنباي باتىرلارمەن سوزگە كەلىپ قالىپ: «قاتۋلانسام، قارا تاز، قازانىڭدى قيراتارمىن!» - دەگەن ەكەن. سوعان تازدىڭ باتىرلارى اشۋلانىپ، سامايدىڭ كەلەر جولىن اڭدۋمەن بولادى. بىردە اڭدۋشىلارعا جالعىز كەزدەسىپ قالىپ، سامايدى قۋادى. شۇبارشي ەلدى مەكەنى جاعىندا «ساماي قاراسۋ» دەگەن جەر بار. قاراسۋعا جەتە بەرگەندە تورەمۇرات نايزامەن شانشيدى. نايزا تيگەن ساماي قاراسۋعا قۇلايدى. ساماي وتە ۇلكەن دەنەلى كىسى ەكەن. ونىڭ مايى سۋعا اقتارىلىپ تۇسەدى، سۋدىڭ بەتىن ماي الىپ كەتەدى.
باتىرلار سول سۋدىڭ ۇستىمەن ءجۇز مىڭ جىلقى ايداپ وتكىزەدى. قوجالار قاراسۋدان سامايدىڭ تەك ءبىر بارماعىن عانا تاۋىپ الىپ، ءبىر توبەگە اپارىپ جەرلەيدى. باسىنا شوشاق تام سالادى. قورىمدا ساماي قوجانىڭ قۇلاعان تامى جانە بىرنەشە بالبال تاستار بار.
