تۇنگى كلۋبتاردا تىرىدەي ورتەنگەندەر سانى جىل وتكەن سايىن كوبەيۋدە
قالاداعى ويىن- ساۋىق ورتالىقتارىنىڭ بىرىندە بولعان جارىلىستان 474 ادام زارداپ شەككەن. بۇل - قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرى ۇسىنعان العاشقى دەرەكتەر. الايدا سوڭعى ماعلۇماتتار بويىنشا، زارداپ شەككەندەر سانى 498 گە جەتكەن، ونىڭ 202 نىڭ جاعدايى تىم اۋىر. جارىلىس بولعان ۋاقىتتا 1000 عا جۋىق ادام ساحنا تورىندە بيلەپ جاتقان ەكەن.
ءبي الاڭىنداعى مۇنداي وقىس وقيعا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ورىن الىپ، قانشاما جاس جەتكىنشەك قىرشىنىنان قيىلدى. بۇعان نە سەبەپ؟ مۇنداي ورىندارداعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى ەشكىمدى الاڭداتپاي ما؟
سينبەيدەگى ساۋىقتىڭ سوڭى
اۋەلى، تايۆانداعى وقيعانىڭ جىگىن اجىراتىپ كورەلىك. جارىلىس سينبەي قالاسىنداعى «Formosa Water Park» اكۆاپاركىندە «Color Play Asia» بوياۋ فەستيۆالى ءوتىپ جاتقاندا ورىن العان. ماماندار وتتىڭ تۇتانۋىنا بەلگىسىز ءبىر ۇنتاق اسەر ەتكەندىگىن ايتادى. كوڭىل كوتەرىپ جۇرگەن حالىقتىڭ ۇستىنەن شاشىلعان ۇنتاقتان كەيىن ىلە- شالا ءورت باستالىپ كەتىپتى.
ادەتتە، «Color Play Asia» مەرەكەسى قارساڭىندا تۇرعىندار مۋزىكالىق شوۋ ءوتىپ جاتقان ساحنانىڭ الدىندا ءتۇرلى- ءتۇستى بوياۋ ۇنتاقتارىن شاشادى. جەرگىلىكتى بيلىك جارىلىستىڭ تەمەكى تۇقىلىنان شىعۋى مۇمكىن ەكەندىگىن دە ايتىپ وتىر. ءورتتىڭ شىعۋ سەبەبىن ناقتى انىقتاماعان پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى اكۆاپاركتىڭ ەكى جۇمىسشىسىن، ءىس- شارانىڭ ۇيىمداستىرۋشىلارىن، ەكى تەحنيكاعا جاۋاپتى مامانداردى تەرگەۋدە. قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىنشا، ولارعا ءوز ىسىنە جاۋاپسىزدىقپەن قاراعانى ءۇشىن ايىپ تاعىلۋى بەك مۇمكىن. اياق استىنان باستالعان ءورت كەزىندە ابدىراپ قالعان جۇرت جان- جاققا قاشقاندارىمەن، دەنەلەرىنىڭ اشىق جەرلەرى ءتۇرلى جاراقات الىپ، كۇيىك شالعان. زارداپ شەككەندەردىڭ كوپشىلىگى جەرگىلىكتى تۇرعىندار، سونداي- اق، ولاردىڭ قاتارىندا گونكونگ، قىتاي، سينگاپۋر، جاپونيا جانە مالايزيا سەكىلدى شەت مەملەكەتتەردىڭ 13 ازاماتى بار. قازىرگى ۋاقىتتا 182 ادام تەراپيا بولىمىنە جەتكىزىلىپ، 60 ادام مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلگەننەن كەيىن ۇيىنە قايتارىلدى.
سينبەي قالاسىنىڭ مەرى ەريك چجۋ ليلۋن ورىن العان بۇل جاعدايدى «قالا تاريحىنداعى ەڭ ۇلكەن قايعىلى وقيعا» دەپ باعالادى. وتكەن اپتادا ورىن العان بۇل جارىلىستىڭ سەبەپ- سالدارى ءقازىر تەكسەرىلۋدە. ازىرگە وقيعانىڭ ناقتى سىرى اشىلعان جوق. جازىقسىز جاپا شەككەن جاندار ءۇشىن ەشكىمنىڭ دە موينىنا جاۋاپكەرشىلىك المايتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. مەرەكەنى تويلاۋعا جينالعان جۇرت ساۋىق كەشىنىڭ سوڭىندا اۋرۋحانا توسەگىنەن ءبىر- اق شىعاتىنىن بىلگەن دە جوق.
ال الەم حالقىنىڭ نازارىن اۋدارتقان تايۆانداعى بۇل وقيعا ءۇشىن كىمدەر جاۋاپتى؟ بۇل وقيعاعا قاتىستى بولجام جاساۋ قيىنداۋ. بي الاڭىنداعى ءورتتىڭ بەلگىسىز ءبىر ۇنتاقتىڭ اسەرىنەن تۋىنداۋى مۇمكىن بە؟ ەگەر بۇل ۇنتاق جىل سايىن «Color Play Asia» فەستيۆالى اياسىندا قولدانىلىپ جۇرگەن بولسا، ءقاۋىپ قايدان كەلگەن؟ ازىرگە بۇل ساۋالداردىڭ جاۋابى تايۆان پوليتسەيلەرىنىڭ تولىق تەكسەرۋىنەن كەيىن عانا بەلگىلى بولماق.
ساۋىق كەشتەرى قاۋىپتىڭ دە كوزىنە اينالدى
ويىن- ساۋىق ورىندارىنداعى مۇنداي قايعىلى وقيعا وسىدان ەكى جىل بۇرىن برازيليانىڭ سانتا- ماريا قالاسىندا ورىن الىپ، الەم جۇرتشىلىعىن ەسەڭگىرەتكەن ەدى. سانتا- مارياداعى تۇنگى كلۋبتاردىڭ بىرىندە پيروتەحنيكالىق شوۋدان ءورت تۋىنداپ، 232 ادامنىڭ ءومىرىن جالمادى. جاراقاتتانعاندار سانى - 113, ال قازا بولعانداردىڭ 120 سى ەر ادام، 112 سى ايەلدەر ەكەن. وقيعا كەزىندە كلۋبتا 2000 نان استام ادام بولعان. ساۋىق قۇرامىن دەپ، جارىق دۇنيەمەن قوشتاسقانداردىڭ باسىم بولىگى - جاستار.
تۇنگى كلۋبتا ءدال سول كۇنى ستۋدەنتتىك كەش ۇيىمداستىرىلىپتى. وسى كەشتە ونەر كورسەتكەن روك توپتارى ساحنادا پەتاردا جاققان ساتتە ءورت باستالىپ، ازداعان ۋاقىت ىشىندە قىزىل جالىن كلۋبتى تۇگەل شارپيدى. ويتكەنى كلۋبتىڭ قابىرعاسى مەن توبەسى تەز جانعىش ماتەريالدان جاسالعان. جالپى، تۇنگى كلۋبتارداعى كوڭىل كوتەرۋدىڭ ءبىر ءادىسى - پيروتەحنيكالىق شوۋلار ۇيىمداستىرۋ. ەگەر كلۋبتىڭ قوجايىندارى مۇنداي شوۋلاردى ۇيىمداستىرۋعا رۇقسات بەرەتىن بولسا، قۇرىلىس جۇمىستارى كەزىندە وسى جايتتاردى نەگە ەسكەرمەگەن؟ الدە ولارعا تۇنگى كلۋبقا كەلۋشىلەردىڭ تاعدىرى ماڭىزدى ەمەس پە؟ ەڭ سوراقىسى، بۇل تۇنگى كلۋب ول ۋاقىتتا ليتسەنزياسىز جۇمىس ىستەگەن.
جاستار باس قوسقان تۇنگى كلۋبتاعى قايعىلى وقيعا 2009 -جىلى رەسەيدىڭ پەرم قالاسىندا دا بولعان. تۇنگى كلۋبتى جايلاعان قىزىل جالىن 100 دەن استام ادامنىڭ ءومىرىن قيىپ كەتەرىن ول كەزدە ەشكىم سەزبەگەن دە ەدى. پەرمدەگى «حرابرايا لوشاد» تۇنگى كلۋبىنداعى ورتكە سەبەپ بولعان دا - وتشاشۋ.
پيروتەحنيكالىق شوۋ ۇيىمداستىرعان تۇنگى كلۋبتاردىڭ بارلىعىندا مىناداي جاعداي قايتالانا بەرمەس ءۇشىن ءبىر ارەكەت جاساۋ كەرەكتىگىن ەشكىم ەسكەرمەي جاتقانى وكىنىشتى- اق. رەسەيدەگى قايعىلى وقيعادان كەيىن تۇنگى كلۋبتىڭ يەلەرى مەن عيماراتقا وتشاشۋ ورناتقان كاسىپكەرلەردىڭ ءبىرازى قاماۋعا الىنعان بولاتىن. سونداي-اق، رەسەي بيلىگى تۇنگى كلۋبتاردى تەكسەرىپ، پيروتەحنيكالىق زاتتارعا باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە شاقىردى. ءبىراق بۇگىنگە دەيىن تۇنگى كلۋبتاردا پيروتەحنيكالىق شوۋلار توقتاتىلعان ەمەس.
سانتا ماريا مەن پەرم قالاسىندا ورنالاسقان تۇنگى كلۋبتارداعى ءورتتىڭ تەز ارادا ورشۋىنە قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ دۇرىس تاڭدالماۋى سەبەپ بولعان. وتشاشۋ اتىلعان كەزدە دىبىس وتكىزبەس ءۇشىن پايدالانىلعان ماتەريالدارعا شوق ءتۇسىپ، ءارى قاراي قابىرعالار مەن تەرەزەلەردەگى تەز جاناتىن زاتتارعا تيە باستاعان. ال وقيعا ورنىنان قاشۋعا تىرىسقان كەلۋشىلەرگە عيمارات ءىشىنىڭ جانە ەسىكتەردىڭ تار بولۋى كەدەرگى كەلتىرىپتى. بۇل جاعدايلار برازيليادا دا، رەسەيدە دە قايتالانعان. دەمەك، الەم ەلدەرىندەگى تۇنگى كلۋبتاردا قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىنە، ءورت قاۋىپسىزدىگىنە اسا ۇلكەن ءمان بەرىلمەيدى دەگەن ءسوز.
ايتپەسە، عيماراتتىڭ قۇرىلىسى كەزىندە- اق الگى قولدانىلعان ماتەريالداردىڭ تەز جاناتىندىعىن بىلمەۋ مۇمكىن ەمەس. ساۋىق قۇرىپ ءجۇرىپ، اياق استىنان باستالعان ءورتتىڭ قۇربانىنا اينالعاندار الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىندە كەزدەسەدى. 2000 -جىلى قىتايدىڭ لويان قالاسىنداعى تۇنگى كلۋبتاردىڭ بىرىندە تۇتانعان وتتىڭ كەسىرىنەن 309 ادام، 2008 -جىلى شەنچجەن قالاسىنداعى «ۆۋۆانگ» كلۋبىندا 43 ادام اجال قۇشتى. 2003 -جىلى ا ق ش- تىڭ رود- ايلەند شتاتىنداعى تۇنگى كلۋبتا 100 ادام، 2004 -جىلى ارگەنتينا استاناسى بۋەنوس- ايرەستەگى «رەسپۋبليكا كرامانون» كلۋبىندا 194 ادام، 2009 -جىلى تايلاند استاناسى بانگكوكتەگى «سانتيكا» تۇنگى كلۋبىنداعى ورتتەن 61 ادام كوز جۇمعان. وسى تەكتەس قايعىلى وقيعالاردىڭ بىزگە بەيمالىمى قانشاما.
الەمنىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىندە ورىن العان وسىنداي قايعىلى وقيعالاردان قازا تاپقاندار سانى لاڭكەستىك ارەكەتتەر مەن ءتۇرلى اپاتتاردان جان تاپسىرعانداردان الدەقايدا كوپ ەكەن. دەمەك، ەڭ ءقاۋىپتى جەرلەردىڭ ءبىرى - تۇنگى كلۋبتار بولعانى. جالپى، ادام ولىمىنە اپارىپ سوعاتىن جاعدايلار تۇنگى كلۋبتاردا ءجيى ورىن الاتىنى جاسىرىن ەمەس.
ءبىراق مۇنىڭ سەبەبىن انىقتاپ، استارىن اقتارۋعا تىرىسىپ جاتقان ەشكىم جوق. تۇنگى كلۋبتارداعى بەيبەرەكەتسىزدىكتىڭ كۇن ساناپ ارتۋى دا سوندىقتان. بۇگىنگە دەيىن جىبەرىلگەن قاتەلىكتەردى قالپىنا كەلتىرىپ، قاۋىپسىزدىك شارالارىن كۇشەيتكەنمەن، بۇل وقيعالار تولاستار ەمەس.
ءاپ- ساتتە ونداعان، جۇزدەگەن جاننىڭ ءومىرىن قيعان مۇنداي جاعدايلارعا قالايشا ءجيى جول بەرىلەدى؟ تۇنگى كلۋبتاردا مۇنداي وقيعالاردىڭ ءجيى قايتالانۋىنا نە سەبەپ؟ سانامىزدا سايراعان ساۋال كوپ بولعانىمەن، وعان الاتىن ماردىمدى جاۋاپ ەشكىمدە جوق. مۇمكىن، تۇنگى كلۋبتارداعى قايعىلى وقيعالارعا مۇنداي ورتانىڭ جىن- ويناققا اينالۋى، مۇنداي ورىندا كۇنانىڭ كوپ جاسالاتىندىعى اسەر ەتىپ جاتقان بولار.
تۇنگى كلۋبتاعى تارتىپسىزدىك
تۇنگى كلۋبتاردا وقىستان پايدا بولاتىن ءورتتىڭ وتە قاۋىپتى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ال ءقازىر مۇنداي ورىنداردا جاستاردىڭ «جىندى سۋدى» ءسىمىرىپ الىپ، ءتارتىپ بۇزۋى ءجيى كەزدەسەتىن جايتقا اينالدى. ءتىپتى، سول تارتىپسىزدىكتەردىڭ سوڭى قانشاما جاننىڭ ءومىرىن وكسىتىپ، قانشاما جاستىڭ اجالىنا سەبەپ بولدى.
ۇستىمىزدەگى جىلى ءدال وسىنداي وقيعا الماتى قالاسىنداعى «چۋكوتكا» تۇنگى كلۋبىندا ورىن العان ەدى. 6 -ناۋرىز كۇنى كورپوراتيۆتەن شىققان سىرىم مۇراتقاليەۆ پەن ەۆگەني فرولوۆ تۇنگى كلۋبقا بارعان. كلۋبقا كىرگەن ساتتە تانىسىن جولىقتىرىپ قالعان فرولوۆ تومەنگى قاباتتا قالىپ، مۇراتقالييەۆ ەكىنشى قاباتقا كوتەرىلەدى. كەيىن دوسىنىڭ جانىنا كەلگەن فرولوۆ ونىڭ الەكساندر كۋزنەتسوۆپەن سويلەسىپ تۇرعانىن بايقايدى.
جاندارىنا كەلگەندە كۋزنەتسوۆتىڭ ءوزىن «ەۆگەنييمىن» دەپ تانىستىرعانىن ەستىگەن فرولوۆ ونىڭ نەگە وتىرىك ايتىپ تۇرعانىن سۇرايدى. ال ەۆگەني فرولوۆ الەكساندر كۋزنەتسوۆتى بۇرىننان تانيتىن كورىنەدى. وسىدان كەيىن كۋزنەتسوۆ تۇنگى كلۋبتان شىققان ەۆگەنيي مەن سىرىمدى كۇتىپ الىپ، تيىسكەن. وسى توبەلەس كەزىندە سىرىم مۇراتقالييەۆ قازا تاۋىپ، ەۆگەنيي فرولوۆتىڭ قابىرعاسى سىنىپ، ميى شايقالعان ەدى. ورىنسىز ەرەگەس پەن تەنتەكتىڭ سوڭى ءبىر وتباسىنا قارا جامىلدىردى.
تەمىرتاۋ قالاسىنداعى تۇنگى كلۋبتاردىڭ بىرىندە دە ءدال وسىنداي توبەلەس كەزىندە ءبىر ادام قازا تاۋىپ، بىرەۋى جارالانعان. بۇل وقيعا بيىلعى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا ورىن الدى. ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس، كلۋبقا كەلۋشىلەر مەن كۇزەتشىلەر اراسىندا جانجال تۋىپ، سوڭى توبەلەسكە ۇلاسادى.
وتكەن جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا اتىراۋ قالاسىنداعى «ارمادا» تۇنگى كلۋبىندا دەمالىپ جۇرگەن ەكى جىگىت ءوزارا كەلىسە الماي ەرەگىسىپ قالعان. ەرەگىستىڭ سوڭى قىپ- قىزىل توبەلەسكە اينالىپتى. ناتيجەسىندە جىگىتتەردىڭ ءبىرى قاتتى زاقىم الىپ، اۋرۋحانانىڭ تىركەۋ بولىمىندە كوز جۇمعان. بۇل ەلىمىزدىڭ تۇنگى كلۋبتارىنداعى تارتىپسىزدىكتىڭ اسەرىنەن ورىن العان قايعىلى جاعدايلاردىڭ ءبىر پاراسى عانا. ال كۇن سايىن كەلۋشىلەرگە لىق تولاتىن كلۋبتاردا مۇنداي وقيعالاردىڭ قانشالىقتى ءجيى بولاتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
تۇنگى كلۋبتارداعى توتەنشە جاعدايلار مەن تارتىپسىزدىكتى جويۋ ازىرگە قولدان كەلەر ءىس ەمەس. ءتىپتى، مۇنداي جاعدايلاردىڭ سەبەبى دە بەلگىسىز. تۇنگى كلۋبتاردىڭ وتقا ورانىپ، جاستاردى جەر جاستاندىرۋى رۋحاني ازعىندىقتىڭ اسەرى دە بولۋى مۇمكىن بە؟ ءبىراق ءبۇتىن ەلدى يمانسىزدىققا باستايتىن ورىنداردىڭ سانىن ازايتۋ ەشكىمنىڭ ويىنا كەلە قويماعان سەكىلدى. قاسيەتتى قۇراندا اللانىڭ ازابى كۇنا كوپ جاسالعان جەرلەرگە كەلەتىندىگى ەسكەرتىلگەن. بالكىم...
اسەل انۋاربەك
«ايقىن»
