تەڭگە اي سايىن اقىرىنداپ قۇنسىزدانسا، ودان قاۋىپ بار ما؟
«جوق» دەپ جاۋاپ قاتتى بانك قىزمەتكەرى. كۇن كەشكىرىپ قالعان ەدى. اجەي بۇلقان- تالقان اشۋلانىپ، الدەكىمگە تەلەفونمەن بىرنەشە جەردەن دوللار تاپپاي كەلگەنىن، مۇندا دا جوق ەكەنىن ايتىپ جاتتى.
سول جەردە كەزەك كۇتكەن تاعى بىرنەشە ادام كاسسيردىڭ جاۋابىن ەستىگەن سوڭ جان-جاققا تاراپ كەتتى.
جاسى كەلگەن قاريالاردىڭ ءوزى دوللار ىزدەپ شارق ۇرعانىنا قاراعاندا، جۋىرداعى ۇلتتىق بانك باسشىسى قايرات كەلىمبەتوۆتىڭ مالىمدەمەسىن اركىم وزىنشە تۇسىنگەن سياقتى. ۇلتتىق بانك تەڭگەنىڭ دوللارعا شاققانداعى اۋىتقۋ شەگىن 1 دوللار ءۇشىن 198 تەڭگەگە دەيىن سوزدى. ول نە دەگەن ءسوز؟ ياعني، الداعى ۋاقىتتا دوللار باعامى تاعى 10 تەڭگەگە دەيىن ءوسۋى مۇمكىن.
الايدا بايبالام سالۋعا نەگىز بار ما؟ قارجى مامانى، ەكونوميست ولجاس قۇدايبەرگەنوۆتىڭ ايتۋىنشا، وعان نەگىز جوق.
«ۇلتتىق بانكتىڭ بۇل شەشىمى كەنەتتەن ساپ ەتە قالاتىن ديەۆالۆاتسياعا جول بەرمەيدى. بۇنىسى دۇرىس. بانكتىڭ وسى جوسپارى بويىنشا، تەڭگەنىڭ دوللارعا شاققانداعى باعامى ايىنا 0,5-1 تەڭگەدەن ازايىپ وتىرادى. ءتىپتى، ايىنا 1 تەڭگەدەن السىرەگەننىڭ وزىندە تەڭگە باعامى ءبىر جىلدا %5,9 عا عانا تومەندەيدى. بۇل تەڭگە دەپوزيتتەرىن دوللار دەپوزيتتەرىنە قاراعاندا ءتيىمدى ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، - دەدى مامان.
دەمەك، تەڭگە كۇرت قۇنسىزدانىپ، حالىقتى الاسۇرگىنگە سالاتىنداي وقىس جاعداي ورىن المايدى. ونى قايرات كەلىمبەتوۆ تە اتاپ ءوتتى.
«سوڭعى جارتى جىلدا دوللار 2 تەڭگەدەن ءسال عانا ءوستى، سوندىقتان جاقىن ۋاقىتتا دا وزگەرىستەر كۇتىلىپ وتىرعان جوق. دەمەك، ۆاليۋتانىڭ اۋىتقۋ شەگىن سوزۋ قازاقستاننىڭ قارجىلىق ساياساتىنا ەش اسەرىن تيگىزبەيدى»، - دەدى ول.
كەرىسىنشە، بانكتەرگە ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋ كەزىندە ۆاليۋتالىق تاۋەكەلدەردى باعالاۋعا وڭتايلى جاعداي جاسالدى.
جالپى، ۆاليۋتانىڭ اۋىتقۋ شەگى رەجيمى (ۆاليۋتالىق ءدالىز) - مۇناي باعاسى مەن دامۋشى ەلدەردىڭ ۆاليۋتالارى قۇبىلىپ تۇرعان تۇراقسىز كەزەڭدە ەڭ وڭتايلى رەجيم. سول ارقىلى ەلىمىزدىڭ ۆاليۋتاسى مەن قارجى جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاپ قالۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك تۋادى. ماسەلەن، وتكەن جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا تەڭگەنىڭ باعامىن ءبىر قالىپتى ۇستاپ تۇرۋعا ءدال وسى ۆاليۋتالىق ءدالىز رەجيمىنىڭ كوپ كومەگى ءتيدى.
وسىلاي بولۋى زاڭدى دا. كەيىن بارىمىزدان تۇگەل ايرىلىپ قالماس ءۇشىن ءقازىر از- ازدان جوعالتۋ جەڭىل تيەرى انىق. ونسىز دا بۇكىل ەل «قاي كۇنى ديەۆالۆاتسيا كەنەتتەن ەسىك قاعار ەكەن» دەگەن قورقىنىشپەن وتىرعان بولاتىن.
«تاياقتىڭ ەكى ۇشى بار». ديەۆالۆاتسيا دەگەن سوزدەن قورقۋدىڭ دا قاجەتى جوق. ەكونوميكادان حابارى بار ادام ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ قۇنسىزدانۋى - ۇلتتىق ءوندىرىستى قورعاۋ ءۇشىن جاسالاتىن داعدارىسقا قارسى شارا ەكەنىن جاقسى بىلەدى. سونداي- اق الدىن الا جوسپارلانعان ديەۆالۆاتسيا حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ماقساتىندا جاسالادى. سوندىقتان تەڭگە باعامىن جاساندى تۇردە، كۇشتەپ ءبىر قالىپتا ساقتاپ وتىرۋعا بولمايدى.
بۇل وتاندىق وندىرۋشىلەرگە ايتارلىقتاي كەسىرىن تيگىزىن، ولار جۇمىس ورىندارىن قىسقارتۋعا ءماجبۇر بولادى. ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋى باياۋلايدى. ەكسپورتتىق ونىمدەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىق كەمىپ، ينۆەستيتسيا كولەمى دە ازايادى. ال ديەۆالۆاتسيا كاسىپورىنداردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا سەپ بولادى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ كۇنى تۋادى. بۇل كەزەڭ جاڭا كاسىپتى باستاۋعا زور مۇمكىندىك. ويتكەنى، ءوندىرىس پەن ساۋدا- ساتتىققا كەتەتىن شىعىندار ارزاندايدى.
وزدەرىڭىزگە بەلگىلى، ۇلتتىق ۆاليۋتانى ساقتاپ تۇرۋ ءۇشىن ەلدىڭ ورتاق قازىناسى - التىن- ۆاليۋتا قورىنان قارجى جۇمسالادى. بۇنىڭ سوڭى ارينە، جاقسىلىققا اكەلمەيدى. ونىڭ ۇستىنە، اياق استىنان ساپ ەتە قالاتىن كۇرت دەۆالۆاتسيادان امان ەكەنىمىزدى دە ۇمىتپاۋ كەرەك. قاريالارعا شەيىن دوللار ىزدەپ كەتسە، ول ماسەلەنىڭ بايىبىنا بارماي ءوز بەتىنشە ساقتانۋدىڭ ءبىر جولى بولار. دەگەنمەن، بەكەر اتتانداۋدىڭ قاجەتى شامالى.
جانات كاپالبايەۆا
