ازعىندارعا اياۋشىلىق بولماۋى كەرەك - باسپا سوزگە شولۋ

***
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ جازۋىنشا، بۇگىندە، جاسىراتىنى جوق، ادامنىڭ ءوز-وزىنە قول جۇمساۋىنا بايلانىستى نەبىر جانتۇرشىگەرلىك وقيعالار ورىن الىپ جاتادى. مەكتەپتەن كەلگەن وقۋشىنىڭ كوز اينالا بەرىپ اسىلىپ قالعانىن، بالاسى بار ايەلدىڭ كوپىردەن ءنوپىر سۋعا قارعىپ كەتكەنىن، قول ۇستاسقان جاستاردىڭ ءۇيدىڭ بيىك قاباتىنان سەكىرىپ، قۇلديلاي قۇلاعانىن تالاي ادام ەستىپ، كورىپ ءبىلدى.

ال وسىنداي جاعدايدا «نەگە» دەگەن سۇراق جۇرتتىڭ ءبارىن مازالايتىنى انىق. وعان توسقاۋىل قالاي قويىلماق؟ بۇل باعىتتا قانداي شارالار قولعا الىنىپ جاتىر؟ وسى ورايدا كەشە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپاربايەۆتىڭ ءتوراعالىق ەتۋىمەن كامەلەتتىك جاسقا تولماعانداردىڭ ءوز-وزىنە قول سالۋى، ولارعا زورلىق قىلۋ جانە ونىڭ الدىن الۋدىڭ ماسەلەلەرى بويىنشا سەلەكتورلىق كەڭەس ءوتتى.

كامەلەتكە تولماعانداردىڭ اراسىندا مۇنداي قايعىلى وقيعالاردىڭ ورىن الۋىنىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى اتا-انالار تاراپىنان بالالارعا دۇرىس باقىلاۋ مەن تاربيەنىڭ جوقتىعى. سوندىقتان ۇلكەندەرگە قاشاندا بالالارعا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ قاجەت، دەيدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى. ول، اسىرەسە، ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ وسى سالاعا تىكەلەي جاۋاپ بەرەتىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءتيىمسىز جۇمىس ىستەپ وتىرعانىن ەرەكشە سىنعا الدى. كەڭەستە ءبىلىم جانە عىلىم، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ، ىشكى ىستەر، ادىلەت، ينۆەستيتسيا جانە دامۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ، باس پروكۋراتۋرانىڭ وكىلدەرى ءسوز سويلەدى. بۇل جايىندا «قايتسە كەميدى؟» دەگەن ماقالادان تولىق وقي الاسىزدار.

باس باسىلىمنىڭ جازۋىنشا، وسكەمەندە تاتار حالقىنىڭ بەلگىلى اقىنى، كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى مۇسا جالەلدىڭ ەسكەرتكىشى اشىلدى. تاريحتان بەلگىلى، مۇسا جالەل 1942 -جىلى اۋىر جارالانىپ، تۇتقىنعا تۇسەدى. كونسلاگەردە جاسىرىن توپ قۇرىپ، كەڭەستىك تۇتقىن-جاۋىنگەرلەردىڭ لاگەردەن قاشۋىن ۇيىمداستىرادى. ونىڭ جازعان ولەڭ-جىرلارى تۇتقىنداعى سەرىكتەرىنىڭ اراسىندا كەڭىنەن تارالادى.

ول قۇپيا ۇيىم قۇرۋعا قاتىسقانى ءۇشىن پلەتسەنزەە اسكەري تۇرمەسىندە ءولىم جازاسىنا كەسىلگەن. وبلىس ورتالىعىنىڭ پروتوزانوۆ پەن قايسەنوۆ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىندا بوي كوتەرگەن ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا تاتارستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت ءمينيسترى ايرات سيباعاتۋللين باستاعان مەيماندار كەلدى. دەلەگاتسيا قۇرامىندا «تاتارستان - جاڭا عاسىر» تەلەارناسىنىڭ ءتۇسىرىلىم توبى دا بار. سونداي-اق، شاراعا ەلىمىزدىڭ پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى سۆەتلانا فەرحو، وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى جاقسىلىق ومار، وسكەمەن قالاسىنىڭ اكىمى تەمىربەك قاسىمجانوۆ، وبلىستىق تاتار ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى عابدۋلحاي ءىشمۇراتوۆ جانە وڭىردەگى تاتار ەتنوسىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. بۇل ماتەريال «مۇسا جالەل ەسكەرتكىشى اشىلدى» دەگەن تاقىرىپپەن بەرىلگەن.

***

قازاقستاندا پەدوفيلدەرگە حيميالىق كاستراتسيا قولدانۋ ماسەلەسى قاراستىرىلىپ جاتىر. بۇل تۋرالى كەشە ءماجىلىستىڭ الەۋمەتتىك- مادەني دامۋ كوميتەتى مەن «نۇر وتان» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جانىنداعى الەۋمەتتىك كەڭەستىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا ءمالىم بولدى» ، دەپ جازادى «ايقىن» گازەتى بۇگىنگى سانىنداعى «ازعىندارعا اياۋشىلىق بولماۋى كەرەك» دەگەن ماقالاسىندا.

بۇل رەتتە ەلىمىزدە ەندى تەك بۇلدىرشىندەرگە عانا ەمەس، سونداي-اق 18 جاسقا تولماعان جاس قىزدارعا دا جىنىستىق زورلىق كورسەتكەندەردى «پەدوفيل» دەپ تانۋ قاراستىرىلۋدا ەكەن. پالاتا كوميتەتى مەن «نۇر وتان» فراكسياسى كەڭەسىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا «قىلمىستىق جازاعا تارتىلعان تۇلعالاردىڭ الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋى جانە ينتەگراتسياسىنىڭ ماسەلەلەرى» تاقىرىبى تالقىلاندى.

- قازىرگى كەزدە رەسپۋبليكانىڭ باس بوستاندىعىنان ايىرۋ مەكەمەلەرىندە ۇستالاتىن سوتتالعانداردىڭ 27 پايىزى - ادام ولتىرگەندەر، 24 پايىزى - ۇرلىقشىلار، توناۋشىلار جانە قاراقشىلار، - دەدى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قىلمىستىق- اتقارۋ جۇيەسى كوميتەتى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ازامات بازىلبەكوۆ. - تاعى 18 پايىزى - ەسىرتكىنى زاڭسىز تاراتقانى، 10 پايىزى - ادام دەنساۋلىعىنا قاساقانا اۋىر زيان كەلتىرگەنى، 8 پايىزى - ءناپسىقۇمارلىق زورلىعى، 7 پايىزى - سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارى جانە 6 پايىزى باسقا دا قىلمىستارى ءۇشىن وتىر.

 وسى باسىلىمدا «نازاربايەۆتىڭ قۇرمەتىنە «iPhone» شىقتى» اتتى ماتەريال جاريالاندى. زەرگەرلىك «Caviar» برەندى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ قۇرمەتىنە ارناپ كوللەكتسيالىق «iPhone»  جاساپ شىعاردى. بۇل تۋرالى Smart Luxury Group Ltd باسپا ءسوز قىزمەتى حابارلاعان ەكەن. ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە، بۇل تەلەفون نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ مەرەيتويىنا ارنالىپ وتىر. ونىڭ سىرتىندا ويۋلار ورنەكتەلىپ، ەلىمىزدىڭ ەلتاڭباسى بەينەلەنگەن. سونىمەن قاتار، مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەسكىنى مەن التىنمەن جازىلعان قولتاڭباسى بار. «ەلەمەنتتەردىڭ بارلىعى يتاليالىق تەحنيكامەن جانە قىمبات مەتالدارمەن قولدان جاسالعان. تەلەفوندى وندىرۋشىلەر نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ادامي ۇلىلىقتا سيرەك كەزدەسەتىن تۇلعا دەپ وتىر»، - دەلىنگەن ءوندىرۋشى كاسىپورىننىڭ حابارلاماسىندا.

ەرەكشە «مەرەيتويلىق» شىعارىلىمعا وندىرۋشىلەردىڭ رەسمي سايتى ارقىلى قول جەتكىزۋگە بولادى.

***
«ەكسپرەسس ك» گازەتىنىڭ بۇگىنگى سانىندا «سوۆسەم شتراف پوتەريالي» دەگەن ماتەريال باسىلدى. الماتى وبلىسى شەنەۋنىكتەرىنىڭ قىزمەتتىك كولىكتەرىنە 30 ميلليون تەڭگەدەن استام ايىپپۇل سالىنعان كورىنەدى. الايدا وسى حالىق قىزمەتكەرلەرى دە، ولار جۇمىس ىستەپ جۇرگەن مەكەمەلەر دە ايىپپۇلدى وتەۋگە اسىعار ەمەس.

بۇنداي مالىمەتتەردى وڭىرلىك مەملەكەتتىك قىزمەت جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قاوسى ءىس-قيمىل دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جاريالادى. نەگىزگى بۇزۋشىلىقتار ىشىندە قىزمەتتىك كولىكتى زاڭسىز پايدالانۋ جانە جول ءجۇرۋ ەرەجەسىن بۇزۋ فاكتىلەرى تىركەلىپ وتىر. قىزمەتتىك كولىككە ەكى مىڭنان استام ايىپپۇل سالىنعانىمەن، الايدا ول وتەلمەگەن كورىنەدى.

اۆتور: رۋسلان عابباسوۆ

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى