قايران، كەشەگى قاريالارىم- اي نەمەسە قازاقتىڭ كۇنا تانىمى
اتام مەن اجەم جارىقتىق ولە- ولگەنشە «ەي، اللا! تاۋدان ۇلكەن، تاستان قاتتى كۇنامىزدى كەشە گور» دەپ ءجۇرىپ ءوتتى عوي ومىردەن. سول كەزدەردە بالا قيال جەلدەي ۇيتقىپ: «وسى كىسىلەر سونشا نە كۇنا ىستەپ قويدى ەكەن؟ » دەپ ويلاۋشى ەدىم. پەندە بولعان سوڭ كۇناسىز بولمايتىنىن، جانە اللادان قورىققان قۇل عانا ودان كەشىرىم سۇراپ جالبارىنا بەرەتىنىن كەيىن تۇيسىندىك قوي. سوندا دا سول كىسىلەر كوپ كۇناعا از كەشىرىم سۇرايتىنداردان ەمەس، از كۇناعا كوپ كەشىرىم سۇرايتىنداردان ەكەنىنە كوزىم جەتتى.
جاقىندا اۋىلعا باردىم. ءبىر قوناعاسىدا كۇمىس ساقالى كەۋدەسىن جاپقان اقساقال، كيمەشەك- شىلاۋىشتى اجەلەرمەن داستارحانداس بولىپ، از- كەم اڭگىمە تىڭداۋدىڭ دا ءساتى ءتۇسىپ ەدى. قازىرگى كەزدە قوعامدا كەڭ ەتەك العان اراق جايلى ايتىپ وتىرعان قاسەن اقساقال اڭگىمەسىن كىدىرتە تۇرىپ ءوزىنىڭ اكەسى جايلى مىنا ءبىر وقيعانى ەسىنە الىپ ەدى. «جارىقتىق...» دەپ اسا ءبىر ريزالىقپەن ەرىكسىز ەزۋ تارتا باسىن شايقاپ- شايقاپ قويادى.
«ول كەزدە اۋىلعا اراق ەندى- ەندى كەلىپ جاتقان كەز. وقىعان، قىزمەت ىستەيتىن ءبىرلى جارىم باسشى ادامدار ىشكەنى بولماسا بىلايعى جۇرت ۇركە قاشاتىن. سودان نە كەرەك، ءبىر كۇنى ۇيگە زۇقاڭ موللا كەلدى. ەل شەتىنە ەندى ىلىنگەن اراق جايلى قۇراندى اقتارىپ وتىرىپ ءناسيحات ايتتى. ونىڭ ماس قىلاتىنىن، ماس بولعان سوڭ كۇنا اتاۋلىدان سەسكەنبەي ىستەي بەرەتىن ايۋاندىق باستالاتىنىن، ول كۇنانىڭ توزاققا تۇسىرەتىنىن، توزاقتىڭ اۋىر ازاپ بولاتىنىن، ءبارى- ءبارىن سۇيەكتەن وتكىزە ءسىڭىرىپ سويلەدى. ءبىر ۋاقىتتا اكەم زۇقاڭ موللاعا وقىس بۇرىلىپ «اركى اراققا جاتا ما؟ » دەپ باجىرايا قارادى. «ماس قىلاتىن بولسا جاتادى» دەپ قىسقا قايىردى زۇقاڭ. سول- اق ەكەن، اكەمنىڭ ءوڭى قاراقوشقىلدانىپ كەتتى. ءوزى جۋاس ادام ەدى عوي جارىقتىق. وتىرعان ورنىندا ارلى- بەرلى ىرعالاقتاپ، ءالسىن ءالى كۇرسىنىپ، ءبىر جانتايىپ، ءبىر تىكتەلىپ شاقپا ءشوپ جەگەن تۇيەدەي دوڭبەكشىدى. اكەمنىڭ جاعدايى كەتىپ وتىرعانىن انىق بايقاعان انام «ءبىر جەرىڭىز اۋىرىپ وتىر ما؟ » دەۋى مۇڭ ەكەن، اكەم ىشقىنىپ بارىپ، زارلاپ قويا بەرگەنى. «ەندى قايتتىم زۇقا- اۋ، ەندى قايتتىم زۇقا؟ !» . قۇددى ءبىر سۇيەگى مەرتىككەن ادامداي وزاندايدى. ءبارىمىز شوشىپ كەتتىك. زۇقاڭ موللا دا ساسىپ قالدى. سويتسەك، اڭگىمە باسقاشا ەكەن.
ءبىزدىڭ اۋىل جايلاۋعا شىققاندا موڭعولدارمەن ءورىسىمىز بىرىگە قالادى. اكەمنىڭ وتىزدار شاماسىنداعى كەزى ەكەن. ءبىر كۇنى جوعالعان جىلقىسىن قاراپ ءجۇرىپ ءبىر موڭعولدىڭ ۇيىنە قونادى. ءدال سول ۋاقىتتا ولار الدەقانداي ءبىر ۇلتتىق مەرەكەلەرىن تويلاپ اركى (قولدان اشىتىپ ىشەتىن اراق ءتارىزدى سۋسىن) ءىشىپ جاتادى. وزدەرىنىڭ ىرىمى بويىنشا مۇنداي ساتتە سىرتتان قوناق كەلىپ قالسا ونى ماس قىلماي جىبەرمەۋ كەرەك ەكەن. قىسقاسى، اكەمنىڭ ەركىنە قويمايدى. اركىدەن تارتىپ- تارتىپ الىپ ماس بولىپ قالادى عوي. بۋىنىن ۇستاي الماي ەسىك الدىنا قۇلايدى... جاڭاعى «ەندى قايتتىمعا» سالدىرىپ وتىرعان جاعداي وسى ەكەن. انام العاشىندا «ءبىر جەرىڭىز اۋىرىپ وتىر ما؟ » دەپ اندا- ساندا ۇستاپ قالاتىن سوقىرىشەگىنەن الاڭداپ سۇراعان ەكەن. جارىقتىق جۋاس ادام ەدى- اۋ. «ەندى نە ىستەيمىن، زۇقا- اۋ، ەندى قايتەم؟ » دەپ بەزەك قاعادى.
ول كەزدەگى كىسىلەر كۇنادان قاتتى قورقاتىن ەدى عوي، قاراعىم» ، - دەپ قاسەن اقساقال ايتىپ وتىرعان اڭگىمەسىن ءارى جالعادى. «ءيا، ول كىسىلەر پاتشا قىزىقسا بولاتىنداي- اق ادامدار ەدى عوي» دەپ وتاعاسىن قوستاي سويلەپ ءبىر كۇرسىنىپ الدى اجەمىز.
بۇگىنگى يتشە ىلىعىپ، مىسىقشا ماۋعىپ، ەركەگى توسىنە ەمشەك تارتقىش بايلاپ ايۋاننان بەتەر ازعىنداعان «مادەنيەتتى» حانىمدار مەن مىرزالار كەشەگى ابايسىزدا، امالسىزدا ءىشىپ قالعان اركىنىڭ كۇناسىنەن قورىققاندا سوقىرىشەگى ۇستاعانداي ىشقىناتىن اتالاردىڭ اردا بولمىسىن تۇسىنە الار ما؟ تۇسىنبەك تۇگىلى تۇسىندە كورسە دە تۇيسىنە المايتىن شىعار... جاۋىزدار جالا جاۋىپ، ناداندار ايدار تاعىپ «وقىماعان» ، «قاراڭعى» اتاسا دا توت باسپايتىن التىنداي جارقىراپ الدىڭدا تۇرار قايران قاريالارىم- اي!
قازىر كۇنانىڭ ءتۇرى كوبەيگەن ۋاقىت. ءبىر كۇنانى ەستىپ، تۇرشىككەن بويىڭىزدى جيناپ الا بەرگەنشە تاعى ءبىر ءتۇرىن ەستىپ جاعاڭىزدى ۇستايسىز. اللا وندايدان ءۇرىم- بۇتاق، ءزاۋزاتىمىزدى اۋلاق ەتكەي!
ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى
«نامىس»
