سەركەش جەگىش بۇركىت
ءبىزدىڭ قىستاۋلىق تەڭىز دەڭگەيىنەن شامامەن ءۇش مىڭ مەتر بيىككە جايعاسقان.
اتقان تاڭمەن بىرگە شىعىستان توگىلگەن شۋاق الدىمەن بوكەن تاۋدىڭ ۇشار توبەسىن ءسۇيىپ، تۇلپاردىڭ ارقاسىنان سىرعىپ تۇسكەن تەرلىكتەي تومەن قاراي توگىلەدى. ادەتتە ەتەكتەگى قيقۋدان قاشقان قوڭىر اڭدار ءبىز وتىرعان جوتانىڭ جىقپىل- جىراسىن مەكەندەپ، قار تۇسپەگەن ايلاردا كۇنارا سوناۋ تومەندە اعىپ جاتقان قوبدا وزەنىنەن سۋات الادى. قوڭىر اڭ جۇرگەن جەردى ءتۇز تاعىسى بۇركىت كوپ اينالسوقتايدى ەكەن.
ءبىر كۇنى مال جايىپ كەتكەن اكەي كەشكە قارا سەركەشتىڭ باسىن قانجىعالاپ كەلدى. قاسقىر جەپ كەتكەن شىعار دەپ توپشىلادىق. ويتكەنى، تاڭەرتەڭ قىستاۋدىڭ ماڭىن شيىرلاعان ءيت- قۇستىڭ (ءبىزدىڭ جاقتا قاسقىردى وسىلاي اتايدى) ءىزىن كۇندە كورەتىن ەدىك. ءبىر كۇنى قوي باعۋعا ءىنىم باقىتبەك كەتكەن ەدى، ول دا ءبىر سەركەشتىڭ باسىن قانجىعالاپ كەلدى.
«نە بولدى؟» دەگەن سۇراعىمىزعا باقىتبەك ءىنىم: «قويدى كۇنگەيگە قاراي بەتتەتىپ جايماشۋاق وتىر ەدىم، كوكتەن سۋىلداعان ءۇن ەستىلدى، قاراسام، ءبىر بۇركىت ءشۇيىپ كەلە جاتىر ەكەن، باردى دا سەركەشكە ءتۇستى» دەدى. سەركەش بايقۇستىڭ «ءما» دەۋگە شاماسى كەلمەي باق ەتىپ ءولىپ كەتىپتى.
ەرتەڭىندە سەركەشتىڭ جەمتىگىن بيىكتەۋ جەرگە ءۇيىپ، قاقپان قۇرىپ كەتتىك. ءىنىم باقىتبەك ەرتە تۇرىپ قاقپانعا بارسا وعان بۇركىت ءتۇسىپ قالعان ەكەن. ءدال كەشەگى سەركەش جەگىشتىڭ ءوزى. بۇركىتتى ءىنىم شاپانىنا وراپ ۇيگە الىپ كەلدى. ءتۇز سەرمەندەسىن بوساتىپ الىپ، ۇزاق قاراعان اكەم: «بۇل بۇرىن ادامداردىڭ قولىندا بولعان قۇس ەكەن جانە ىشىندە جۇمىرتقاسى بار كورىنەدى، بوساتىپ قويا بەرىڭدەر!» دەپ بۇيىردى. ءبىز «ونى قايدان ءبىلدىڭىز؟» دەپ سۇرادىق. اكەي: «قۇستىڭ بالاعىنا انىقتاپ قاراساڭدارشى، بالاقباۋدىڭ تابى ءالى وشپەگەن جانە جەمباسارىنا باكىمەن شەكىتىپ، ويىق بەلگى سالىنعان. بۇل قۇس يەسىنىڭ قولعا تۇسسە بوساتىپ جىبەرىڭدەر دەگەن بەلگىسى» دەدى. ونىمەن قويماي اكەي «ناعىز قىران» ەكەن دەپ ۇزاق تامساندى.
اكەيدىڭ بۇل قىلىعىن تۇسىنسەم بۇيىرماسىن. ناعىز قىران بولسا بۇل بۇركىتتى نەگە ۇستاپ تۇلكىگە سالمايدى. قۇستى قويا بەرگەن سوڭ «نەگە قولبالا قىلىپ ۇستامادىڭىز؟» دەپ اكەمە سۇراق قويدىم.
اكەي ۇزاق ويلانىپ تۇردى دا، سونى دا بىلمەيسىڭ بە دەگەندەي مىرس ەتىپ كۇلدى دە، «ەي، بالام يەسى بۇل قۇستى تەككە بوساتقان جوق، ۇرعاشى قىران ەكەن، ودان تۇقىم ۇزىلمەسىن دەپ بوساتقاندىقتان جەمباسارىنا بەلگى سالىپتى. اماناتقا قيانات جاساۋعا بولمايدى، سوندىقتان ۇستامادىم» دەدى. «ال، ولاي بولسا قىراننىڭ ىشىندە جۇمىرتقاسى بارىن قالاي ءبىلدىڭىز؟». «ە، بالام قۇستا ادام سياقتى، اقىلدى قىران جۇمىرتقاسى ۇلكەيگەن تۇستا دالا اڭىمەن الىسپايدى، ىشتەگى شاراناعا زاقىم كەلۋى مۇمكىن، از ۋاقىت توقتى- سەركەش جەپ كۇنەلتەدى. ەرتەڭنەن باستاپ قويلارىڭدى قورىقپاي جايا بەرىڭدەر، ەندى قايتىپ ول ءبىزدىڭ مالعا تيىسپەيدى، جۇمىرتقا باسۋ ءۇشىن بيىك تاۋعا كەتەدى» دەدى. راسىندا ەكىنشى قايتا ول بۇركىت ءبىزدىڭ ماڭنان كورىنبەدى.
جاناربەك اقىبي
«نامىس» جۇرنالى
