قازاقستاندا بانكروت بولار بانك جوق! - باسپا سوزگە شولۋ

الداعى ون-ون بەس جىلدا قازاقستاننىڭ باس قالاسى - استانا ادام تانىماستاي وزگەرەدى، دەپ حابارلايدى «ايقىن» باسىلىمى. ەلوردانى تۇرلەندىرىپ، جاڭا كوركەم بەينەسىن تۇزەتىن جوبالارمەن كەشە قازاقستان كوشباسشىسى جان- جاقتى تانىستى.

«وسى كۇنى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆ «استانا قالاسىنىڭ باس جوسپارى» عىلىمي- زەرتتەۋ جوبالاۋ ينستيتۋتىنا كەلگەن بولاتىن. ينستيتۋتتىڭ جاۋاپتى تۇلعالارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارىنا استانانىڭ 2030 -جىلعا دەيىنگى دامۋىنىڭ باس جوسپارىنا ەنگىزىلگەلى وتىرعان تۇزەتۋلەردى جانە ەلوردالىق اگلومەراتسيانى قالىپتاستىرۋ جوباسىن ۇسىندى، سونداي- اق باس قالانىڭ جاڭا كولىك جۇيەسىن قۇرۋ بارىسى جايىندا باياندادى.

2030 -جىلعا دەيىنگى باس جوسپارعا «ەكسپو - 2017» كورمەسىن وتكىزۋگە بايلانىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ قاجەت بولعان ەكەن. «استانا باس جوسپاردىڭ» باس ساۋلەتشىسى باقتىباي تايتالييەۆتىڭ تۇسىندىرۋىنشە، بۇل رەتتە تەك جاقسارتۋ مەن وزەكتىلەندىرۋ جۇرگىزىلگەلى تۇر. ال نەگىزگى كورسەتكىشتەر وزگەرىسسىز قالادى: ەلوردا تۇرعىندارىنىڭ سانى 2030 -جىلعا قاراي 1 ميلليون 220 مىڭ ادامعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. قالا اۋماعى كوپ كەڭەيتىلمەيدى: ون بەس جىلدان كەيىن 71 مىڭ گەكتار كولەمىندە قالادى»، - دەلىنەدى «استانا ادام تانىماستاي وزگەرەدى» اتتى ماقالادا.

استاناعا قوسىلۋعا ۇمتىلعان «قوسشى»، «تالاپكەر» سەكىلدى قالا ماڭىنداعى كەنتتەر 2030 -جىلى دا ەلوردا اۋماعىنا كىرمەيدى دەپ جوسپارلانۋدا. ءبىراق ولار «استانالىق اگلومەراتسيا» جوباسىنا ەنبەك. ول جالپى قاراسى 111 كەنتتى قامتيدى دەپ تۇسپالدانۋدا. بۇل ەلدى مەكەندەردىڭ ءارقايسىسى بەلگىلى ءبىر سالاعا ماماندانىپ، باس قالاعا قىزمەت كورسەتەدى.

«ەكسپو - 2017» جاھاندىق كورمەسىنە 5 ميلليونداي تۋريست كەلەدى دەپ بولجانۋدا. بۇل رەتتە استانالىقتار مەن قاپتاعان قوناقتاردىڭ ازىق- تۇلىككە جانە دەمالىسقا دەگەن قاجەتتىلىكتەرىن وتەۋ وسى اگلومەراتسياعا جۇكتەلمەك. تيىسىنشە، قالا ماڭى كەنتتەرىندە دەمالىس ۇيلەرى، ات سپورتى بازالارى، شاڭعى بازالارى، زاماناۋي جابدىقتالعان جاعاجايلار جانە باسقا دا ويىن- ساۋىق، دەمالىس ورىندارى بوي كوتەرۋلەرى ءتيىس.

سونداي- اق «ايقىن» باسىلىمىنىڭ بۇگىنگى سانىندا «قازاقستاندا بانكروت بولار بانك جوق!» اتتى ماقالا جاريالاندى.

«سانكسيالاردان اۋرە- سارساڭعا ءتۇسىپ جاتقان كورشى رەسەيدە وتكەن ايدىڭ وزىندە ونعا جۋىق بانك بانكروت بولىپ، جابىلىپ قالدى. ال قازاقستاندا «ليتسەنزياسىن كەرى قايتارىپ الۋ» ءقاۋپى ءتونىپ تۇرعان بانك جوق پا؟ «جوق!» دەپ سەنىممەن مالىمدەدى كەشە، سەناتتا ۇلتتىق بانك ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ق. قوجاحمەتوۆ»، - دەلىنگەن اتالمىش ماتەريالدا.

«قازاقستاندا جابىلۋ الدىندا تۇرعان بىردە- ءبىر بانك جوق. بۇعان دەيىن «اليانس بانك»، «ب ت ا» جانە «تەمىر بانك» وسىعان ۇقساس جاعدايعا دۋشار بولعان ەدى. ولاردى مەملەكەت قۇتقارىپ قالدى. ءقازىر اتالعان بانكتەر جەكە ينۆەستورلارعا ساتىلدى» دەدى ول. ۇلتتىق بانك باسشىلىعىنىڭ وكىلى تاعى ءبىر قىزىقتى دەرەك كەلتىردى: تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەكى جۇزگە جۋىق قارجىلىق قۇرىلىم دارمەنسىزدىككە دۋشار بولىپ، ەسىگىنە قارا قۇلىپ سالىپتى: «90-جىلداردىڭ باسىندا رەسپۋبليكادا 223 بانكتىڭ قىزمەتىنە ليتسەنزيا بولعان! قازىر ەلىمىزدە تەك 38 بانك قانا بار. وسىدان-اق قانشا بانكتىڭ قىزمەتىن توقتاتقاندىعىن باعامداي بەرىڭىز!» دەدى جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا ق. قوجاحمەتوۆ. ناتيجەسىندە، وتاندىق نارىقتا نەگىزىنەن، قۋاتتى، باسەكەگە قابىلەتتى قارجىلىق قۇرىلىمدار عانا قالعان كورىنەدى.

قاراعاندىلىق كاسىپكەر ديدار توعىزبايەۆ قوداس ءوسىرۋدى قولعا الدى، دەپ جازادى «ەگەمەن قازاقستان».

«ارقا ءوڭىرى ءۇشىن تاڭسىق سانالاتىن جانۋارلاردى ءبىزدىڭ تابيعاتىمىزعا بەيىمدەپ، جەرسىندىرىپ كورۋگە بەل بايلاعان. بيىل كوكتەمدە ول سوناۋ حاكاسياعا ەكى رەت بارىپ، 140 باس تيبەت «سيىرىن» ساتىپ اكەلەدى دە، ولاردى قارقارالى اۋدانىنىڭ نۇرماقوۆ اتىنداعى اۋىلدىق وكرۋگىنە جەتكىزەدى. ديدار بۇل جانۋارلار ءوڭىر تابيعاتىنا تەز ۇيرەنىپ، جۇمسالعان قاراجاتتى مولىنان اقتايدى دەپ سەنەدى.

كاسىپكەر جىگىت قوداستىڭ ءجۇنىن قىرقىپ، ال ەتىنەن شۇجىق، كونسەرۆى ءوندىرىسىن جولعا قويۋدى كوزدەپ وتىرعان جايى بار. تابىننىڭ قوجايىنى ديدار توعىزبايەۆ بۇعان دەيىن وزىمىزگە ۇيرەنشىكتى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ كەلگەن ەكەن. ەندى ول قوداس وسىرۋمەن شۇعىلدانۋعا تاۋەكەل ەتىپ وتىر»، - دەلىنگەن «قارقارالىداعى قوداستار» اتتى ماتەريالدا.

«وسى قارقارالى اۋدانىنداعى جايىلىمدار اسا اۋقىمدى. بىزگە كەرەگى سول. وسى جاقتا قىس ايلارىندا قاسقىر اۋلاپ، جەرگىلىكتى تابيعاتتى، بۇل جەرگە ءتان اۋا رايى قۇبىلىستارىن جىلدار بويى باجايلاپ كورگەنبىز. ءقازىر قوداستارىمىز جايىلىپ جۇرگەن جەر تاۋلاردىڭ تاساسىندا، ىقتاسىن جەردە ورنالاسقان. بۇل جەردىڭ قىسى جايلى. ال مىنا قوداستار بۇعان دەيىن تابيعاتى قاتال، تاۋلى، وتى ماردىمسىز جەرلەردە تىرشىلىك ەتىپ كەلگەن. بۇل جاقتا ولار ءۇشىن كەرەك جاعدايدىڭ ءبارى بار. ونىڭ ۇستىنە، ولارعا اسا شىعىندالا دا قويمايمىز.

نەگىزگى پايداسى دا سوندا. ءوزىمىزدىڭ ۇيرەنشىكتى ءىرى قارالارىمىزدى الايىق. ولارعا جەمشوپ ازىرلەۋ وڭاي شارۋا ەمەس. قوداستار بولسا، قار استىندا قالعان ءشوپتى وزدەرى- اق ارشىپ جەيدى. مويىندارى جۋان جانۋارلار قاردى باسىمەن ارشىپ داعدىلانعان. تاعى ءبىر جاقسى ەرەكشەلىگى، قوداستار تەك تابىنىمەن ءجۇرىپ جايىلادى، ەشقاشان ساياق كەتپەيدى. بەلگىلى ءبىر جەردىڭ جايىلىمىن وتتاپ بولعان سوڭ، ۇيىرىمەن كوشىپ باسقا جەرگە بارىپ جايىلادى. ونىڭ ۇستىنە، بۇلار جىرتقىش اڭداردان تايسالمايدى.

تابىنىمەن جۇرگەن قوداستارعا شابۋعا قاسقىرلاردىڭ باتىلى جەتە قويمايدى. ياعني، باقتاشىلارىمىزعا ولاردى باعۋ اسا قيىن ەمەس. ءبىز بۇل جانۋارلاردى تاڭسىق بولعانى ءۇشىن ەمەس، ايتارلىقتاي پايدا تۇسىرۋگە بولادى دەگەن ۇمىتپەن اكەلىپ وتىرمىز. ەگەر ءۇمىتىمىز اقتالىپ جاتسا، ولاردىڭ سانىن بەس ءجۇز باسقا دەيىن جەتكىزسەك پە دەيمىز. كوبەيتكەندە دە، تابيعي ءوسىمىن كۇتىپ وتىرمايمىز، تيىمدىلىگى راستالىپ جاتسا، ينۆەستيتسيا سالىپ، تاعى دا ءبىرتالاي قوداستى ساتىپ اكەلۋ جوسپاردا بار»، - دەيدى كاسىپكەر گازەتكە بەرگەن سۇحباتىندا.

«تۇركىستان» باسىلىمى بولسا، بيلىكتىڭ زاڭسىز تاكسيلەرگە قارسى باستالعان ناۋقانعا قاتىستى «زاڭسىز تاكسيلەردى قۋدالاۋ ماۋسىمى كىمنىڭ جەڭىسىمەن اياقتالاتىنى بەلگىسىز» دەگەن تاقىرىپپەن ماقالا جاريالادى.

«اۋەجايداعى حالىقتىڭ قىر سوڭىنان قالمايتىن زاڭسىز تاكسي جۇرگىزۋشىلەرى ەندى اكىمشىلىك جازاعا تارتىلادى. قىزمەتىن زاڭ جۇزىندە راسىمدەمەي تابىس تاۋىپ جۇرگەن جۇرگىزۋشىلەرگە جولاۋشى تاسىمالداۋعا بۇرىننان- اق رۇقسات جوق. الايدا مۇنداي تىيىمعا نازار اۋدارىپ جاتقان تاكسي جۇرگىزۋشىلەرىن بايقاي قويمادىق. سول سەبەپتى الماتى قالاسى اكىمدىگى زاڭسىز تاكسي قىزمەتىن تۇپكىلىكتى توقتاتىپ، كونبەگەندەرگە 30 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە ايىپپۇل سالۋعا مىندەتتەمەك»، - دەيدى «تۇركىستان.

تاكسي جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ قىزمەتىن زاڭداستىرىپ، مەملەكەت قازىناسىنا ءتيىستى سالىق تولەپ تۇرۋ ماسەلەسى جىل سايىن كوتەرىلىپ كەلەدى. اتالمىش ماسەلە بيىلعى جىلدىڭ باسىندا دا تالقىعا تۇسكەن. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان باستاپ تاكسي جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ بارلىعى جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلىپ، تابىسىنىڭ بەلگىلەنگەن مولشەرىن مەملەكەتكە سالىق رەتىندە تولەۋگە مىندەتتەلگەن. ال ولاردىڭ سالىقتان جالتارماۋىن سالىقشىلار قاتاڭ قاداعالاۋى ءتيىس.

«ارينە، مۇنداي جاڭالىق زاڭسىز تۇردە جولاۋشى تاسىمالداۋ ارقىلى ءناپاقاسىن تاۋىپ جۇرگەن جۇرگىزۋشىلەرگە ۇناي قويمايتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. ءوز كەزەگىندە تاكسي جۇرگىزۋشىلەرى ء»بىز مەملەكەتكە سالىق تولەۋ ءۇشىن اۋەلى ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدى جاساۋ كەرەك» دەگەن تالاپتارىن دا ايتتى. قۇزىرلى ورگاندار بۇل ماسەلەنى قولعا العاندارىمەن، جۇرگىزۋشىلەرگە ءوز تالاپتارىن ورىنداتا الماعان ءتارىزدى. ويتكەنى مەملەكەتكە ەش سالىق تولەمەستەن جولاۋشى تاسىمالداپ جۇرگەن تاكسي جۇرگىزۋشىلەرى ءالى دە ازايعان جوق. الماتى قالاسى اكىمىنىڭ جاز باستالىسىمەن زاڭسىز تاكسي قىزمەتىنە توسقاۋىل قويۋ تۋرالى پارمەن بەرۋى دە سوندىقتان»، - دەلىنگەن ماقالادا.

اتىراۋ كوللەدجدەرىنىڭ بىرىندە بىلىم الاتىن وقۋشى قىز راديكالدى دىني اعىمنىڭ قۇرامىنا كىرۋ ماقساتىندا سيرياعا اتتانباق بولعان، دەپ حابارلايدى رەسمي تىلدە جاريالاناتىن «ەكسپرەسس ك» باسىلىمى. گازەتتىڭ جازۋىنشا، بويجەتكەندى مۇنداي قاتە قادامنان تەولوگ ماماندار امان ساقتاپ قالدى.

«بۇل وقيعا تۋرالى «شاپاعات» قوعامدىق قورىنىڭ ديرەكتورى قانات جۇماعۇل ايتىپ بەردى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا، اقپاراتتىق- ناسيحاتتىق توپ وقۋ ورىندارىنا بارىپ، مەكتەپ جانە كوللەدج وقۋشىلارىمەن تىلدەسكەن. كوللەدجدە وقيتىن قىزداردىڭ بىرى ينتەرنەت ارقىلى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا تۇراتىن جاس جىگىتتەردىڭ بىرىمەن تانىسقان. ول سول جىگىتپەن حات الماسىپ تۇرادى جانە ونىمەن بىرگە سيرياعا بارۋدى جوسپارلاۋدا. «شاپاعات» تەولوگتارى مۇنداي قاتە شەشىمنەن باس تارتۋعا ۇلكەن كۇش سالدى. ونىڭ ۇستىنە دىنتانۋشىلار ستۋدەنتكە يسلام دىنىندەگى كوپتەگەن اعىمدار اراسىنداعى ايىرماشىلىقتى تۇسىندىرە الدى»، - دەلىنگەن «ەتو نە تۆويا ۆوينا» اتتى ماقالادا.

اۆتور: جاسۇلان جولدىبايەۆ

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى