تۋريزم - ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ ءورىستى جولى- فوتو
ونىڭ باستى باعىتتارى بيىلعى «نۇرلى جول» باعدارلاماسىندا تايعا تاڭبا باسقانداي ايقىن كورسەتىلدى. ودان بەرىدە پرەزيدەنت بەلگىلەگەن «ۇلت جوسپارى - 100 ناقتى قادامدا» دا ودان ءارى دامىتىلىپ، سارالاندى.
وسىنداي سىندارلى ساتتەردە مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان يندۋستريالىق- يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋعا ەلەۋلى سەرپىن بەرگەنى ءسوزسىز. سونىمەن قاتار، بۇل ورايدا ەكونوميكامىزدى نىعايتا ءتۇسۋدىڭ باسقا دا ءورىستى جولدارى از ەمەس. بۇكىل تورتكۇل الەممەن تىعىز بايلانىسىمىز ءار سالادا كۇشەيىپ، بارىس- كەلىس ۇدەي تۇسكەن قازىرگى كەزدە ەكونوميكانىڭ تىنىسىن اشاتىن تاعى ءبىر شۇرايلى جول - تۋريزم يندۋسترياسىن دامىتۋ بولماق.
الەم ساراپشىلارىنىڭ ناقتىلاۋىنا قاراعاندا، تۋريزم يندۋسترياسى مۇناي- گاز سالاسىنان كەيىنگى ەل قورجىنىن تولتىرۋدا ەكىنشى ورىندا تۇرعان كورىنەدى. پرەزيدەنت ءوزىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا تۋريزمنىڭ جۇمىس ورىندارىن قۇرۋدا ونەركاسىپكە قاراعاندا، 10 ەسە ارزانعا تۇسەتىنىن دە قاپەرگە سالدى. پرەزيدەنتتىك ۇلت جوسپارىنىڭ 57- قادامىندا دا تۋريستىك كلاستەرلەر قۇرۋدا ۇزدىك تاجىريبەسى بار ستراتەگيالىق ينۆەستورلاردى تارتۋ قاجەتتىگىنە ارنايى توقتالىپ ءوتتى.
قۇس قاناتى تالاتىن، الەمدە كولەمى جاعىنان العاندا توعىزىنشى ورىن الاتىن قازاقستاندا تۋريزمدى دامىتۋعا الەۋەت جەتكىلىكتى. كەڭ بايتاق قازاق جەرىندە تابيعاتتىڭ ءوزى بەرە سالعان شۇرايلى ولكە، كىم- كىمدى دە ءوزىنىڭ كوركەم كەلبەتىمەن تامساندىرا الاتىن تۇمسا تابيعات از ەمەس. ىرگەدەگى بۋراباي، باياناۋىل، ۇلىتاۋ بوكتەرى، شارىن شاتقالى، التاي مەن الاتاۋ اراسى، بۇكىل تۇركى جۇرتىنىڭ رۋحاني استاناسى دەرلىك تۇركىستان، كاسپي جاعاسىنداعى كەندىرلى دەمالىس ايماعى، اقسۋ- جاباعىلى، جانە باسقا دا جاسىل ولكەلەر مەن كورنەكتى ورىندار از ەمەس.
باياناۋىل
بۇگىندە ءتىپتى قىتاي، رەسەي، قازاقستان بولىپ، ءۇش جاقتاپ «ۇلى جىبەك جولىنىڭ» داڭقىن قايتا جاڭارتۋ جوسپارى دا بار. باتىس ەۋروپا - باتىس قىتاي كۇرە جولى، «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا قولعا الىنىپ جاتقان كولىك ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتۋ جوبالارى ەلىمىزدە تۋريزمدى جان- جاقتى دامىتۋعا جول اشارى انىق. ونىڭ ۇستىنە، بۇكىل الەم كوز تىگىپ وتىرعان «ەكسپو-2017» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ جۇمىستارى دا باستالىپ كەتتى. مىنە، وسىنىڭ ءبارى، سايىپ كەلگەندە، قازاقستاننىڭ بۇكىل الەمنەن شەتەلدىك تۋريستەر اعىنىن مولايتا تۇسۋىنە قولايلى جاعداي جاسايدى. الەمدىك تۋريستىك رىنوكتىڭ ءداستۇرلى اۋداندارى ءوزىنىڭ رەكرەاتسيالىق سىيىمدىلىعىنىڭ شەگىنە ءىس جۇزىندە جەتكەندىكتەن، تۋريزمنىڭ ءوسۋى تۋريستەر باراتىن جاڭا اۋماقتار ەسەبىنەن باسىم داميتىن بولادى. وسىعان بايلانىستى، قازاقستاننىڭ الەمدىك تۋريستىك رىنوكتا ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن تابۋعا بىرەگەي مۇمكىندىگى بار.
قازىرگى تۋريزم - بۇل الەمدىك ەكونوميكانىڭ قۇلدىراۋدى بىلمەيتىن سالاسى. مامانداردىڭ ەسەبى بويىنشا، ورتاشا ەسەپپەن، ءبىر شەتەلدىك تۋريستىڭ بەرەتىن تابىسىن الۋ ءۇشىن وعان بارا بار، شامامەن 9 توننا تاس كومىر نەمەسە 15 توننا مۇناي نەمەسە 2 توننا جوعارى سورتتى بيدايدى الەمدىك رىنوكقا شىعارۋ كەرەك. بۇل رەتتە، شيكىزات ساتۋ ەلدىڭ ەنەرگيا كوزدەرىن ازايتادى، ال تۋريستىك ءوندىرىس - تاۋسىلمايتىن رەسۋرس. شەتەلدىك ەكونوميستەردىڭ ەسەبى بويىنشا، 100 مىڭ تۋريست قالادا ورتاشا ەسەپپەن ەكى ساعات بولعان كەزدە كەمىندە 350 مىڭ دوللار نەمەسە ادام باسىنا ءبىر ساعاتتا 17,5 دوللار جۇمسايدى. ءسويتىپ، شيكىزات ساتۋ وزىندىك ەكونوميكالىق تىعىرىققا تىرەلۋ بولسا، ال تۋريزمدى دامىتۋ - ۇزاق مەرزىمدى، ەكونوميكالىق ءتيىمدى بولاشاق.
تۋريزم جالپى العاندا، مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاسىنا ءۇش وڭ ناتيجە بەرەدى: شەتەل ۆاليۋتاسىنىڭ قۇيىلۋىن قامتاماسىز ەتەدى جانە تولەم تەڭگەرىمى مەن جيىنتىق ەكسپورت سياقتى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرگە وڭ ىقپال جاسايدى؛ حالىقتىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىن كوبەيتۋگە كومەكتەسەدى. د ت ۇ مەن دۇنيەجۇزىلىك تۋريزم جانە ساياحات كەڭەسىنىڭ باعالاۋى بويىنشا تۋريزم وندىرىسىندە قۇرىلاتىن ءاربىر جۇمىس ورنىنا باسقا سالالاردا بولاتىن 5-تەن 9-عا دەيىن جۇمىس ورنى كەلەدى ەكەن. تۋريزم تۋرا نەمەسە جاناما تۇردە ەكونوميكانىڭ 32 سالاسىنىڭ دامۋىنا ىقپال جاسايدى.
ەندى ماسەلەنىڭ مانىسىنە ءۇڭىلۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ وسىناۋ ومىرشەڭ سالاسىنىڭ بۇگىنگى جاي- كۇيىنە نازار اۋداراتىن بولساق، ەڭ الدىمەن بۇعان دەيىن سالانى ەكونوميكانىڭ باستى كوزدەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە قولعا الىنعان ەلەۋلى شارالار بولمادى. تۋريزم كوبىنە بۇرىنعىشا، سپورتتىق نەمەسە دەمالىس سالاسى رەتىندە عانا قارالىپ، «ەرىككەننىڭ ەرمەگى» سياقتى سانالىپ كەلگەنى جاسىرىن ەمەس. بىزدە قۇرىلعان تۋريستىك اگەنتتىكتەر مەن تۋروپەراتورلاردىڭ نەگىزگى قىزمەتى تۋريستەردى قابىلداۋمەن جانە شەتەلدەرگە جونەلتۋمەن عانا شەكتەلىپ وتىر. ونىڭ وزىندە دە تالاي ادامنىڭ دەمالىسىنىڭ بەرەكەسىن كەتىرىپ، داۋ- دامايعا اينالدىرعان «گۇلنان- تۋر»، «Travel System» تۋريستىك كومپانيالارىنىڭ ارەكەتتەرى سالادا كۇرمەۋلى ماسەلەلەر از ەمەس ەكەنىن اڭعارتادى.
ۇلىتاۋ بوكتەرى
تۋريستىك نىساندار، قوناقۇيلەر كوبىنە ءىرى قالالاردا، وبلىس ورتالىقتارى ماڭىندا عانا ورنالاسقان. ال ناعىز تۇمسا تابيعات اياسىندا بولىپ، ەلىمىزدىڭ كورىكتى جەرلەرىن، تاريحي- مادەني ەسكەرتكىشتەرىن كورۋگە قۇمارتقان ساياحاتشىعا ويلاستىرىلعان ينفراقۇرىلىم ءماز ەمەس. ونىڭ ۇستىنە، جول شىعىنىنىڭ، قىزمەت كورسەتۋدىڭ قىمباتشىلىعى دا تۋريستىك سالانى دامىتۋعا شىركەۋ بولىپ وتىر. ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتىن نەگىزگە الا وتىرىپ، 2010 -جىلى قازاقستاننىڭ ۇلەسىنە دۇنيەجۇزىلىك تۋريستىك اينالىمنىڭ 0,5 پايىزى عانا تيگەن دەگەن قورىتىندى شىعارۋعا بولادى. مىسالعا ايتار بولساق، 2012 -جىلى ەلىمىزگە سىرتتان كەلگەن تۋريستەر سانى 4 ميلليون 219600 ادامدى قۇراعان بولسا، ەلدەن سىرتقا شىعۋ 6 ميلليون 732700 ادامعا جەتكەن، ءسويتىپ، ءبىز وزىمىزدەگى اقشانى سىرتقا شاشىپ جاتقان جايىمىز بار.
ءىرى كۇرەجولداردا ورنالاسقان دەمالىس ۇيلەرى، كەمپينگتەر، قوعامدىق تاماقتاندىرۋ ورىندارى دا سىن كوتەرمەيدى. ال قازاقستانداعى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ساپاسى وزىمىزگە ءمالىم. الىس جولعا شىققان ساياحاتشى دىتتەگەن جەرىنە كوزى قارايىپ، وزەگى تالىپ جەتەدى. تەمىرجول ۆاگوندارىنىڭ قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى ەشقانداي سىن كوتەرمەيدى. ال اۋە جولىن ايتار بولساق، ونىڭ قۇنى قالتانى ويىپ تۇسەدى. ماسەلەن، ۇرىمجىگە بارىپ- قايتۋ جولى 45 مىڭ تەڭگەگە تۇسەتىن بولسا، استانادان ورال قالاسىنا ءارى- بەرى ۇشۋ قۇنى 60 مىڭ تەڭگەدەن اسادى. تۋريزمنەن شاش- ەتەكتەن كەلەتىن پايدانى ءالى باعامداي العان جوقپىز.
ماسەلەن، شۆەيساريا تاۋ شاڭعىسى تۋريزمىنىڭ وزىنەن ءبىر جىلدا 20 ميلليارد دوللار ءتۇسىرىپ وتىرعان كورىنەدى. بىزدە الماتى باۋرايىنداعى شىمبۇلاقتان باسقا تاۋ شاڭعىسى تۋريزمى دامىماعان دەۋگە بولادى. ءور التاي جاتىر تۋسىراپ.
بۇگىنگى تاڭدا تۋريزم سالاسىندا جەكە فيرمالار عانا جۇمىس ىستەپ جاتقانىن ەسكەرەر بولساق، تۋريستەردىڭ ۇلكەن اعىنىنا ولار ءازىر ەمەس. وعان مول قاراجات كەرەك. بۇل ورايدا مەملەكەتتىڭ قۋاتتى قولداۋىنسىز تۋريزمنىڭ وڭالىپ كەتۋى قيىن.
ارينە، مەملەكەت تە قول قۋسىرىپ وتىرعان جوق. تاۋەلسىزدىك العان قازاقستاندا 1991 - جىلدان تۋريزم سالاسى دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا كوشتى. 1993 - جىلى قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك تۋريزم ۇيىمىنا مۇشە بولدى. وسى جىلى تۋريزم يندۋسترياسىن دامىتۋعا ارنالعان ۇلتتىق باعدارلاما قابىلداندى. 2009 - جىلى استانادا ب ۇ ۇ دۇنيەجۇزىلىك تۋريزم ۇيىمى باس اسسامبلەياچسىنىڭ 18- سەسسياسى ءوتتى. ەۋرازيادا العاش رەت وتكەن وسى باسقوسۋعا الەمنىڭ 120 ەلىنەن 140 تان استام دەلەگاتسيا قاتىستى.
الەمدەگى جالپى ءونىم كولەمىنىڭ 10 پايىزىن تۋريزم سالاسىنداعى كىرىس قۇرايدى. شامامەن العاندا، ەڭبەككەرلەردىڭ تورتتەن ءبىر ميللياردى وسى سالادا جۇمىس ىستەيدى. تۋريزمنەن تۇسەتىن كىرىستىڭ جاھاندىق ماسشتابى 4 تريلليون دوللارعا جەتەدى. تۋريزم سالاسىنداعى بيزنەس الەمنىڭ بارلىق مەملەكەتىنىڭ 800 ميللياردتان استام دوللارىن سالىقتىق تۇسىمدەرمەن قامتاماسىز ەتەدى.
2009 -جىلى تۋريزمدى دامىتۋدى تابىس كوزىنە اينالدىرعان ەلدەردە سالانى دامىتۋعا مەملەكەت تاراپىنان كوپتەگەن جۇمىستار جۇرگىزىلىپ وتىر. ماسەلەن، تۇركيادا قوناقۇي- تۋريستىك كەشەنىنە مەملەكەت 40 پايىز كولەمىندە دەمەۋ كورسەتەدى، بۇل باسەكەگە قابىلەتتى باعالاردى بەلگىلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. يزرايلدە قوناقۇي سالاسىنداعى ينۆەستيتسيالاردىڭ 30 پايىزعا دەيىنگى كولەمى ينۆەستورلارعا مەملەكەتتەن تىكەلەي اۋدارىلادى.
يسپانيادا تۋريستىك ءونىمنىڭ باعاسىن ارزانداتۋ، ءسويتىپ، تۋريزم اعىنىن ۇلعايتۋ ءۇشىن كۋرورتتىق ايماقتاردا قوناقۇيلەردى جاڭارتۋعا، جاعاجايى جوق اۋدانداردا (ۆالەنسيا) اۋىل تۋريزمىن دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلەدى، تۋريستىك ونىمدەر عانا ەمەس، تۋريستەر تۇراتىن جەرلەردەگى جانارماي قۇنىن تومەندەتۋدى دە قاراستىرادى، مەكسيكادا اكاپۋلكو جانە كانكۋن سياقتى كۋرورتتى ايماقتار سالىق سالۋدان بوساتىلعان. تۋريزم جالپى ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتا تۇسۋمەن قاتار، وعان ىلەسپە كوپتەگەن جۇمىس ورىندارىن اشۋعا، شاعىن جانە ورتا بيزنەستى، سەرۆيستىك قىزمەتتەردى كوبەيتە تۇسۋگە مۇمكىندىك جاسايدى.
شارىن شاتقالى
سوندىقتان دا بىزدە ءالى دە بۇل سالادا جەتە پايدالانىلماي وتىرعان رەزەرۆتەر جەتكىلىكتى. ەڭ الدىمەن، تۋريزم ورتالىقتارىن قۇرۋ، ولاردا موتەل، اقپاراتتىق ورتالىعىمەن تۋريستىك قىزمەت كورسەتۋ بيۋروسى، باعدارلار جانە دەمالىس پەن ويىن- ساۋىق ورىندارى، مەيرامحانا/دامحانا، دۇكەندەر، دارەتحانالار، جانارماي قۇيۋ ستانساسى، جۇك ماشينالارىن قويۋعا ارنالعان تۇراق، اۆتوجوندەۋ شەبەرحاناسى، شينا جوندەۋ شەبەرحاناسى سياقتى قىزمەتتەردىڭ بارلىق تۇرلەرى ەسكەرىلۋى ءتيىس.
ەلىمىزدىڭ تۋريستىك ماركەتينگىلىك ستراتەگياسىن جاساۋ، تاۋ شاڭعىسى، ەكوتۋريزم، تاريحي ورىندارعا، ۇلتتىق- مەملەكەتتىك قورىقتارعا جولباعىتتار قالىپتاستىرۋ جانە باسقا دا ءورىستى جولداردى مۇقيات ويلاستىرۋ قاجەت. تاعى ءبىر كۇردەلى ماسەلە - ەلىمىزدىڭ جوعارى جانە ارناۋلى وقۋ ورىندارىندا تۋريزم سالاسىنىڭ ماماندارىن دايارلاپ، كادرلىق الەۋەتىن كۇشەيتۋگە باسا نازار اۋدارۋ قاجەت، ويتكەنى، ەگەر شەتەلدەردەن تۋريستەر اعىنىن كۇشەيتەمىز دەسەك، شەت تىلدەردى بىلەتىن، جول باستاپ جۇرەتىن ارنايى ماماندار دايارلاۋ قاجەتتىگى تۋىندايدى. «باتىس ەۋروپا- باتىس قىتاي» كۇرەجولىنىڭ بويىندا تۋريستىك كلاستەر قۇرۋ قولعا الىندى.
وسى ارادا تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە، جاقىندا پرەزيدەنت ن. نازاربايەۆ وسى جولدى رەسەيگە دەيىن تارتۋ جونىندە ۇسىنىس ايتتى. وڭتۇستىك قازاقستاندا «كونە تۇركىستان»، «كونە وتىرار» تۋريستىك ورتالىقتارىن قۇرۋ، اقتوبە وبلىسىندا «Greenland»، «ىرعىز كەرۋەن سارايى» دەمالىس بازالارىن سالۋ، قىزىلوردا وبلىسىندا «بايقوڭىر» تۋريستىك ورتالىعى جانە قامباش كولىندەگى تۋريستىك ورتالىق، «عارىش ايلاعى» ساۋدا ويىن- ساۋىق كەشەنى، كيىز ءۇيلى قوناق ءۇي، سونداي- اق «قورقىت اتا» تۋريستىك ورتالىعىن (2011 - 2020 ج ج. ) سالۋ سياقتى ماڭىزدى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ قاجەت.
شەتەلدە قازاقستان تۋرالى ساپاسى جوعارى پوليگرافيالىق جانە اۋديوبەينە جارناما ماتەريالدارىن شىعارۋ جانە بەلسەندى تۇردە تاراتۋدى قولعا الۋ كەرەك. قازاقستانعا تۋريستەردى تارتۋعا ولكەتانۋ جاريالانىمدارى، جارناما- باسپا قىزمەتى، ونىڭ ىشىندە تۋريستىك فيرمالار مەن قوناق ۇيلەردىڭ جارناما- باسپا قىزمەتى ءوز ىقپالىن تيگىزەدى. جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى پايدالانۋعا، ونىڭ ىشىندە ينتەرنەت جۇيەسىندە قازاقستاننىڭ تۋريستىك فيرمالارىنىڭ WEB- سايتتارىن قۇرۋعا ايرىقشا ءمان بەرۋ قاجەت.
ارينە، شاعىن ماقالانىڭ كولەمىندە سالانىڭ قوردالانىپ قالعان پروبلەمالارىنىڭ بارلىعىنىڭ تىگىسىن جاتقىزىپ اڭگىمەلەپ بەرۋ مۇمكىن ەمەس. ەڭ باستىسى، قازاقستانعا دەگەن شەتەلدىكتەردىڭ قىزىعۋشىلىعى بار. بۇعان سەبەپ، ەلىمىزدەگى ساياسي تۇراقتىلىق، باي مادەنيەتىمىز بەن تاريحىمىز، كوز تۇندىرعان كورىكتى جەرلەرىمىز بار، شەتەلدەن كەلەتىن تۋريستەردىڭ دە كورۋگە ۇمتىلىپ، كەلۋگە دامەتەتىن سەبەپتەرى - وسىلار. ولاردى قازىرگى زاماننىڭ ءۇردىسى، اسپانمەن تالاسقان ۇيلەرىمىز، ويىن- ساۋىق ورتالىقتارىمىز ەمەس قىزىقتىراتىن. ونداي قىزىقشىلىق وزدەرىندە دە جەتكىلىكتى. ولار ەل كورىپ، جەر كورىپ، ۇلتتىق مادەنيەتپەن، تانىسىپ، تابيعات اياسىندا دەمالىپ، بوي جازۋعا قۇشتار.
مىنە، ءبىز ولاردىڭ وسى ۇدەسىنەن شىقساق قانا ۇتارىمىز كامىل. بارىمىزدى بازارلاپ، قولدانبالى قولونەرىمىزدىڭ ۇلگىلەرىن، تاريحي- ەتنوگرافيالىق جادىگەرلىكتەرىمىزدى، يۋنەسكو- نىڭ الەمدىك مادەني مۇرالار تىزىمىنە ەنگەن عاجاپتارىمىزدى كورسەتسەك، حالقىمىزدىڭ باعا جەتپەس ۇلتتىق قۇندىلىعى - قىمىزىمىز بەن شۇباتىمىزدى ۇسىنساق، ءبىر وزىنە بەس فرانسيا سىيىپ كەتەتىن كەڭ قولتىق دارقان دالامىزدى كورسەتىپ، زامانا كوشىندەگى قازاق دەگەن حالىقتىڭ اتا سالتىن دارىپتەي بىلسەك، ات ارىتىپ، شەتتەن كەلگەن تۋريستەردىڭ كوڭىلىنەن شىعارىمىز انىق. ال مۇنىڭ ءوزى بيۋدجەتىمىزگە دە قوسىلار قوماقتى قارجى بولار ەدى.
ازىرگە، تۋريزم سالاسى - ءبىز ءۇشىن يگەرىلمەگەن تىڭ بولىپ، كۇرمەۋلى ماسەلەلەر كوپ بولىپ تۇر.
سايلاۋ ابىلايەۆ
التاي تاۋلارى
كاسپي تەڭىزى
