شارحان قازىعۇل. كەلەشەكتەن كەلگەن كەكىلبايەۆ
ادامدى، بولمىس اتاۋلىنى جۇرەگىمەن زەرتتەۋگە ىنتى- شىنتىسىمەن شىن بەرىلگەن عۇلامالار عانا جاراتىلىس قۇپياسى قۇپيالاردىڭ قۇپياسى ەكەنىنە انىق كوز جەتكىزەدى.
بۇل قيامەتقايىم كەي تۇستا ەش ناتيجە بەرمەيتىن مەشىننىڭ تىرلىگىن ەسكە تۇسىرەتىنىنە قاراماستان الگى داناگويلەر پاراساتتىلىق پايىمىنان ءبىر جاڭىلماي، قۇپيا قۇلپىنىڭ كودىن تابۋدان كۇدەرىن ۇزبەي كۇن كەشەدى.
كونەدەن جەتكەن مول مۇرانى ءتورت قىرىنان تۇگەل قوپارىپ، مىنا جارىق جالعاننىڭ قالعان سىرىنا بارىنشا قانىعۋعا قۇلشىنعان ادام قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا ءومىرىن شەكسىزدىككە تارتىلعان نەگەناما بەتتەرىن قىسقارتۋعا ارنايدى. نە ءۇشىن؟ كەلەر ۇرپاقتىڭ الدىندا ۇياتقا قالماۋ ءۇشىن! كەلەر ۇرپاقتىڭ الدىندا ابىرويلى بولۋ ءۇشىن! ءال- فارابي بابامىز تۇك بىتىرمەي ومىردەن وتكەندە، اباي اتامىز قازاقتىڭ قامىن جەمەي قايتقاندا، كۇنى كەشەگى الاشتىڭ ارىستارى ازاتتىعىمىزدىڭ اق تاڭىن ارمانداماي كوز جۇمعاندا بۇگىنگى ۇرپاقتارى بولىپ وتىرعان ءبىز ولاردى كىنالاۋعا ارىمىز بارماعانىمەن، ءبارىمىز بەتىمىزبەن جەر باسىپ جۇرمەيتىنىمىزگە كىم كەپىلدىك بەرە الادى؟!
قالاي ايتقاندا دا باعىمىز بار حالىقپىز! ۇرپاقتان ۇرپاققا ۇلىلارىمىزدىڭ ۇلى مۇراسىمەن ءوتىپ كەلەمىز. قۇدايعا شۇكىر، بۇگىنگى كۇنى دە كەلەشەكتىڭ كادەسىنە جارايتىن حات قالدىرۋدى مۇراتىنا اينالدىرعان ابىز اعالارىمىز از ەمەس. باعزى مەن باقيدى جالعاستىرىپ جاتقان سارا جولدى ءبىر ادامداي باجايلاپ ۇلگەرگەن؛ ءوزى ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان ورتانىڭ دا بارلىق قۇبىلىستارى مەن ايتۋلى وقيعالارىنىڭ قارا قازانىندا قايناپ ءجۇرىپ، سونىڭ ءبارىن ساف التىنداي زەردەلەي دە، باعالاي دا بىلگەن؛ سول ارقىلى قاي كەزەڭدە دە زاماننان گورى ادامدى زەرتتەۋدى العا شىعارۋدىڭ قانشالىقتى قاسيەتتى ءىس ەكەنىن بار بولمىس- بىتىمىمەن تۇيسىنگەن ءابىش كەكىلبايەۆ، سوندىقتان دا كەلەشەكتەن كەلگەن كىسىدەي كورىنەدى.
ويتكەنى، «ءبىر ادام ولسە، ادامزات قۇرىپ بارا جاتقانداي كۇي كەشەمىن» دەپ و گەنري قابىرعاسى قايىسقانداي، ادام، تەك عانا ادام - بارلىق جۇمباقتىڭ باستاۋى ەكەنى باسى اشىق اڭگىمە. جۇمباق اتاۋلىنىڭ سىرىن اشۋدىڭ كۇندەردىڭ كۇنىندە تۇبىنە جەتەتىن بولساق، ول پروتسەسس تە اداممەن، تەك اداممەن اياقتالاتىنى كۇمان تۋدىرمايدى. سەبەبى، تىلسىم زامانداردان بەرى وسى كۇنگە دەيىنگى سوزىلىپ كەلە جاتقان ادامزات تاريحىنىڭ ەڭ ماڭىزدى جالعاستىرۋشى وزەگى دە ادام ەكەنى داۋسىز! ۇرپاقتار جالعاستىعى بولماسا، ۇرپاقتار ساباقتاستىعى بولماس ەدى. ۇرپاقتار ساباقتاستىعى بولماسا، ادامزات ماڭگىلىگى بولا ما؟!
سول ماڭگىلىك جولىندا بۇگىنگىدەن دە گورى دۇنيە ەسىگىن ەندى اشاتىن ۇرپاقتىڭ الدىندا ءجۇزىنىڭ جارقىن بولعانىنا ەڭ الدىمەن قامداناتىن ءابىش سەكىلدى ويشىلدارىمىزدان ءبىز دە كوپ نارسەنى كوكىرەگىمىزگە تۇيۋگە ۇمتىلامىز. دەي تۇرا، قولدان كوسەم جاساعاننان وتكەن كورگەنسىزدىك جوق. جەكە ادامدى اسقاقتاتۋدىڭ اقىرى جاقسىلىققا اپارعان با؟! ودان دا سول تۇلعانىڭ حالقى ءۇشىن جاساعان قىرۋار قىزمەتىنىڭ ىشكى ءمانى مەن مازمۇنىنا تەرەڭ ۇڭىلگەنىمىز تىرلىگىمىزدى تۇزەمەك.
الايدا، كەكىلبايەۆتىڭ جارقىن مىسالىن كەكىلبايەۆسىز تاعى تۇسىندىرە المايسىڭ! ءبىر قاراعاندا، ول دا - ءبارىمىز سەكىلدى قۇدىرەتى كۇشتى قۇدايدىڭ جاراتقان پەندەسى. ءبىراق، پەشەنەسىنە جازىلعان پارىزى مەن قارىزىنا تەك پاراساتتىلىقپەن قارايتىن ول باسقالاردان الابوتەن كورىنەتىنى اقيقات. وسى تۇستا الكەي مارعۇلاننىڭ اتالى ءسوزى ويىمىزعا ورالىپ وتىر: «اقىلسىز ادام باسىنا بۇلت ۇيىرىلگەندە ابدىراپ قالادى. اقىلدى ادام باسىنا بۇلت ۇيىرىلگەندە ودان شىعۋدىڭ مۇمكىندىكتەرىن تابادى. ال، دانىشپان ادام باسىنا بۇلت ۇيىرىلەتىنىن الدىن الا ءبىلىپ، سونى بولدىرماۋدىڭ قامىن جاسايدى». ايتارى جوق، ءۇشىنشى ادام كەرە قارىس جازىق ماڭدايىنىڭ جاراتىلىسىنان باستاپ مىنبەگە شىعىپ بارا جاتقانداعى سەرگەك جۇرىسىنە دەيىن ءبىتىمى بولەك تۇلعا - ءابىش كەكىلبايەۆتىڭ ناق ءوزى!
تۋراسىنان تارتساق، دانالىق مۇحيتىندا كەمەڭگەرلىك كەمەسىمەن قاي كەزدە دە ەركىن ءجۇزىپ كەلە جاتقان ءابىش كەكىلبايەۆ - كوپقىرلى اقىق قۇبىلىس. جىلدار بويى قوردالانىپ قالعان قازاقتىڭ عانا ەمەس، بۇكىلالەمدىك وركەنيەتتىڭ كوكەيتەستى ماسەلەلەرىن بىلگىرلىكپەن قاۋزايتىن قالامگەر بيىگىنە كوتەرىلە بىلگەن ونىڭ تولىپ جاتقان توقسان قىرىن ءبىر بىرىنەن بولە المايسىڭ. ويتكەنى، پلانەتارلىق ويلاۋ رەسۋرسى مول ءابىش الەمى - ديالەكتيكالىق بايلانىستىڭ داكەسىمەن نوندالىپ ماتالعان ورامدى ورگانيكا. ءبىرتۇتاس الەمدى اجىراتىپ قاراستىرۋ - ازاپتى ءىس.
دەي تۇرا، جازۋشىلىق شەبەرلىگىنە ۇڭىلسەڭىز، سەزىمتال سۋرەتكەرلىگىنە سۇيسىنەسىز. تىرناقالدى تۋىندىسى «حانشاداريا حيكاياسىنان» باستاپ كوركەم ادەبيەتتە بيلىك تابيعاتىن پايىمداۋعا بەت بۇرعان نارتاۋەكەل قايىعىن ءالى كۇنگە دەيىن شايقالتىپ العان جەرى جوق. جازۋشىلىعىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىڭنىڭ ىستىق- سۋىعى باسىلماي جاتىپ، پۋبليتسيستيكاسىن زەرتتەي باستاساڭ، بۇل قىرى جازۋشىلىعىنان دا جوعارى تۇرعانداي اسەر الاسىڭ. كوركەم ادەبيەتتە كوتەرگەن تاريحي- فيلوسوفيالىق تاقىرىپتار ەندى مۇندا دا وسى جانردىڭ اياسىندا جاراسىم تاۋىپ، زاڭدى جالعاسىمىنا ۇلاسىپ كەتە بارادى.
ال، مەملەكەتتىك قايراتكەرلىگى بۇل ەكەۋىنەن دە زاڭعار تۇرعانداي كورىنەتىنى دە - تارتىمدى قۇبىلىس. ەلىمىز ەگەمەندى بولعالى مەملەكەتتىك باسقارۋ ءىسىنىڭ باسى- قاسىندا ءبىر ادامداي جۇرگەن ءابىش كەكىلبايەۆ مەملەكەتىمىزدەگى ءبىرتالاي جوعارى لاۋازىمدى قىزمەت اتقارعانىمەن ەمەس، «ميىنىڭ سۇيەگىنە» دەيىن مەملەكەتشىل بولعاندىعىمەن مەملەكەت قايراتكەرى دارەجەسىنە كوتەرىلگەنىن استىن سىزىپ ايتۋ كەرەك. ءدال وسى قاسيەتى ونى حالىقتىڭ رۋحاني كوسەمىنە اينالدىردى.
الاش ارداقتىسى ءاليحان بوكەيحان ۇلى «ەگەر ءبىز ءوزىمىزدى ءوزىمىز قورعاي الماساق، بۇلىنشىلىك زورايىپ، قيىنشىلىققا اينالعاندا قازاق حالقى قۇربان بولادى» دەگەن ءسوزىن ءبىر ساتكە دە ەسىنەن شىعارمايتىن ءابىش كەكىلبايەۆ اسىرەسە تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى قيىن جىلدارىندا جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ جۇرگەنى ءالى ەستە. سول كەزدەرى ول مەملەكەتتىلىكتىڭ قۇقىقتىق نەگىزى تاۋەلسىزدىك ەكەنىن ەسكەرتۋدەن جالىقپادى. ءولىارا كەزدەگى قيىندىقتارعا قاپا بولعان حالىقتى سالقىنقاندىلىقپەن سابىرلىلىققا تاربيەلەۋدەن تانبادى. دەموكراتيانى تەزدەتىپ ورناتۋعا اسىعاتىنداردى قازاقستاننىڭ ساياسي كەڭىستىك رەتىندەگى دەربەستىگىن قادىرلەي بىلۋگە باستادى. ورنىقتى كەڭىستىكسىز ساياسي رەفورما دا، ەكونوميكالىق رەفورما دا جۇزەگە اسپايتىنىن ەڭ الدىمەن ەسكەرتتى. حالىقتى شىدامدىلىققا شاقىردى، وتپەلى كەزەڭدە ادامداردى جۇباتۋدان شارشامادى. الداعى كۇنى ايدارىمىزدان جەل ەسەتىنىنە يمانداي يلاندىردى. سول كەزەڭنىڭ ءىس- ارەكەتىنە ۇمىتىنەن كۇدىگى باسىم ەلدى سەندىرە ءبىلدى. رۋحاني قايسارلىق دەپ وسىنى ايتار بولار!
ماڭ- ماڭ باسقان ماڭعاز تۇيەلەر مەكەندەگەن ماڭعىستاۋ تۇبەگىندە تۋعان تارلان تالانتىمىزدىڭ الەم ادەبيەتىندە ماڭگۇرتتىك ءمانىن ەڭ العاشقى بولىپ مەڭزەگەنى كەزدەيسوقتىق ەمەس ەكەنىنە اكسەنت جاساپ ايتقىمىز كەلەدى. جادىنى ءوشىرۋ جولىنىڭ رۋحتىق ازابىنان شۇباتتى اۋىلدىڭ تۇلەگى عانا ساقتاندىرا الاتىنى سالعان جەردەن كوڭىلگە قوناقتايدى.
اتان تەرىسىنىڭ كەسەپات قۇرپىنداي تاسكەپەش حاقىنداعى قايىرىمسىز اڭگىمەلەردى دە كىشكەنتايىنان قۇلاعىنان قاعىس قالدىرماي ەرجەتكەن ءابىشتىڭ ماڭگۇرتتىكتەن اسقان زاۋال بولمايتىنىن كوركەم شىعارما ارقىلى جەر بەتىندەگى بارلىق جۇمىر باستىلارعا ەسكەرتۋى - جاھاندىق ادەبي جاڭالىق. شىنىندا دا ادامدى نەمەسە حالىقتى جادىنان جاڭىلدىرۋ سياقتى گيپەرتراگەديانىڭ تابيعاتىن ءتۇسىندىرۋ ۇنەمى ادامزات بولاشاعى ءۇشىن الاڭدايتىن گۋمانيست- جازۋشىنىڭ عانا قولىنان كەلسە كەرەك. جەر جىلناماسىنا كوزىنىڭ قاراشىعىنداي قارايتىن قالامگەر عانا تارماعى كوپ تاريحتىڭ ءبىر ءساتىن دە ەستەن شىعارماۋعا ۇندەي الادى.
باعزى زامانعى اڭىزدى ايتۋ ارقىلى ءيىنى قاتتى يمپەريانىڭ تۇتاس ءبىر ۇلتتى زەردەسىنەن ايىرىپ وتىرعانىن سوتسياليزم داۋىرىندە تۇسپالداپ ايتۋدىڭ ءوزى كوزسىز ەرلىك! اڭىزعا اقيقاتتى ايتۋ ءۇشىن جۇگىنەتىن ءابىش وسىنىسىمەن تاريحتا قالۋى ءتيىس! وكىنىشتىسى، كوركەم اۋدارما ءىسىنىڭ سىن كوتەرمەيتىن مۇشكىلدەن دە ارى مەشەۋ قالپى تالاي جازۋشىمىزدىڭ باعىن بايلادى! عالامدىق ماسشتابتاعى اڭگىمەنى ايتىپ تۇرىپ، الەمدىك ارەناعا شىعا الماي قالۋدىڭ ەڭ باستى سەبەبى ىشتەگى قىجىلعا اينالعانى قاش- ش- شان!
اتالمىش اڭىزدى ون ەكى جىل وتكەن سوڭ ەكىنشى بولىپ كوركەم شىعارماسىندا قولدانعان شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ قازاقستانعا الدىڭعى كەلگەنىندە ابەكەڭنىڭ تەرەڭ ءاپسانا استارىنداعى ءماندى دە، مايەكتى ويىنىڭ قادىر- قاسيەتىنە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ كەتىپ، ال ءوزىنىڭ « بوراندى بەكەتى» شىققاننان سوڭ ءابىش شىعارماشىلىعى پلانەتا وقىرماندارىنا تولىققاندى بوياۋىمەن جەتپەي جاتقانىن جانى اشىپ تا، قارنى اشىپ تا ايتقانىن كەشىرىم سۇراعانى دەپ قابىلدايمىز دا. ءبىزدىڭ تۇرعىمىزدان قاراعانداعى اڭگىمەنىڭ ءتۇرى وسىنداي.
ال، ءابىشتىڭ ءوزى 1995 - جىلى جانبولات اۋپبايەۆقا بەرگەن سۇحباتىندا «مەن شەكسىز كەكشىلدىك شەكسىز قاتىگەزدىككە، ال شەكسىز قاتىگەزدىك رۋحاني ماڭگۇرتتىككە ۇرىندىراتىنىن ءسوز ەتسەم، شىڭعىس ايتماتوۆ رۋحاني ماڭگۇرتتىكتىڭ قايتادان شەكسىز قاتىگەزدىكتى تىرىلتەتىنىن ەگجەي- تەگجەيلەدى» دەپ بۇل ماسەلەگە نۇكتە قويعانداي بولدى.
حالىقارالىق لەكسيكونعا ەنگەن ۇعىمدى قانشا جەردەن قازاق جازۋشىسىنىڭ ۋىسىنان شىعارعىمىز كەلمەگەنىمەن، تۋىندىگەردىڭ جەكە ءوز تۇجىرىمىن سىيلاماۋعا قاقىمىز جوق. ءبىزدىڭ تۇسىنگەنىمىز، كەكىلبايەۆ ءۇشىن ادامزاتقا كەلەر قاۋىپتى كىم ايتقانى اسا ماڭىزدى ەمەس، ونىڭ الەمدىك دەڭگەيدە ايتىلعانى ايرىقشا ماڭىزدى. نە دەگەن كەڭدىك قاسيەت؟! قىسقاسى، ءابىش اعامىزدىڭ دارىندى ادام داۋ شىعاتىن جەردە دە دارىندىلىعىمەن ەرەكشەلەتىنىن دالەلدەپ بەرگەنى - كوڭىلگە جۇبانىش. ەندى باسقا قايران جوق.
ونىڭ جازۋشىلىق شەبەرلىگى، كوركەم ءتىلى مەن ساليقالى ءستيلى تۋرالى بۇگىنگە دەيىن ءبىرتالاي مارقاسقامىز مايىن شاعىپ ايتتى، جەرىنە جەتكىزە جىلىكتەدى دە، جىكتەدى دە. سوندىقتان دا بۇل تۇستا جوعارىداعى جالعىز پىكىرمەن توقتالعاندى ءتاۋىر كورىپ وتىرمىز. ەندى جالپىدان جالقى اڭگىمەنى وربىتسەك. باس- اياعى ون جىلدىڭ ىشىندە ءتول ادەبيەتىمىزدىڭ ءتورىن ايقىندايتىن تەڭدەسسىز تۋىندىلاردى دۇنيەگە اكەلۋىمەن ءار قازاقتىڭ جۇرەگىنە ۇلاعاتتى ۇياسىن سالعان ءابىش كەكىلبايەۆتىڭ ەپيكالىق پروزاداعى سۋرەتكەرلىك سىرىن اشۋدان گورى ونىڭ كوسەمسوزدەگى ويشىلدىعى مەن ابىزدىعى تۋرالى ايتۋعا كوڭىلىمىز الابوتەن اۋىپ تۇر.
ويتكەنى، كوركەم ادەبيەت بۇرىنعى جانە وسىزامانعى جانكەشتى ءومىرىمىزدى كەلەشەكتەگى قۇتتى ورنىنا قوندىراتىن كورابل دەسەك، پۋبليتسيستيكا بىزگە كەلەر كۇنىمىزدى، كورەر ءناسىبىمىزدى كورسەتەتىن كومپاس رەتىندە قۇندىراق كورىنەدى. كورابلدىڭ قاسىندا كومپاس قالاي كوزىمىزگە قوراش كورىنسە، كوركەم ادەبيەتتىڭ جانىندا پۋبليتسيستيكاعا دا سولاي ءجۇردىم- باردىم قارايتىندار قاتارى قازىرگە دەيىن سيرەمەي كەلە جاتقانى راس. بۇل - جالپى، دۇرىس كوزقاراس ەمەس. الدىن الا ايتا كەتەيىك، پۋبليتسيستيكاعا دا قاراۋ كەرەك.
تاريحقا سۇيەنسەك، ول - كەلەشەكتى كورسەتىپ عانا قويماي، سول بولاشاقتى بولدىراتىن دا جاسامپاز، جاۋىنگەر جانر. قازان كوتەرىلىسىنە جەتكىزىپ، جەر شارىنىڭ التىدان ءبىر بولىگىنە سوتسياليزمنىڭ ۇرىعىن ەككەن لەنين پۋبليتسيستيكاسى بولعانى ءالى دە سانادان سىزىلا قويعان جوق. وزىمىزدەن ءبىر مىسال. مۇستافا شوقاي دا تۇركىستان مەملەكەتىن قۇرۋ يدەياسىن بۇكىل ءومىرىن پۋبليتسيستيكاعا ارناۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋدى ماقسات ەتكەنى دە جانردىڭ قۇنىن تۇسىرە قويمايدى. ءابىش كەكىلبايەۆ تا بۇل جانرعا سانالى تۇردە بارعانى سالعان جەردەن بايقالادى. سەبەبى، تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قالىپتاسۋ جىلدارىندا كوسەم ءسوز ەلدىگىمىزدى بەكىتە تۇسەر ەڭ ءبىر ءوتىمدى جانر ەكەنىنە قوعام قايراتكەرىنىڭ كوزى انىق جەتكەن.
ءبىراق، كەز كەلگەن كەرەمەت جازۋشىدان كەمەڭگەر كوسەم ءسوزشى شىعا بەرمەيدى. ويتكەنى، جازۋشىلىق ونەر دەيمىز بە، جازۋشىلىق كاسىپ دەيمىز بە، ول كوسەمءسوزشى بولۋعا وتە- موتە ازدىق ەتەدى. ابىزدارعا ءتان اتالى ءسوز ايتۋ، ارعى- بەرگىنى ساراپتاي وتىرىپ، ورامعا كەلگەن ويماقتاي ويىنا حالىقتى ۇيىتا ءبىلۋ، سول ارقىلى ونىڭ رۋحاني تۋ ۇستارىنا اينالۋ كەز كەلگەننىڭ قولىنان كەلە بەرەتىن وڭاي شارۋا بولسا، احمەت بايتۇرسىن ۇلى پۋبليتسيستيكانى قازاقى ارناعا بۇرىپ، كوسەمءسوز دەپ قالىپتاستىرار ما ەدى؟!
ارينە،قازىرگىدەي ءسوز قۇنسىزدانىپ، قۇندىلىقتار ديەۆالۆاتسياعا ۇشىراپ جاتقان كەزدە كوسەمءسوز دە كوپ، پۋبليتسيست تە كوپ. دەي تۇرعانمەن، قاراپايىم حالىق حالتۋرادان اسىلدى ايىرا الاتىن دارەجەگە جەتكەنى حاس جۇيرىكتەردىڭ جولىنداعى قامال داربازاسىن اشپاي قويمايدى. سودان دا بولار، قاشاندا كوپتىڭ كوڭىلىندەگىنى ءدوپ باسىپ، قوعام دياگنوزىن ءدال قوياتىن ءابىش كەكىلبايەۆ - پۋبليتسيستيكادا دا ءوز ديكتاتۋراسىن - ويلىلىققا قۇرىلعان پاراسات ديكتاتۋراسىن ورناتا ءبىلدى.
«ارتىڭدا ۇرپاق قالعانىن قالاي قالاساڭ، ونىڭ سەن بىلگەننەن كوپ بىلۋىنە، سەنىڭ قولىڭنان كەلمەگەننىڭ ونىڭ قولىنان كەلگەنىنە قام جاساي ءبىل! اتىڭدى عانا ۇيرەتىپ قويما، تاريحىڭدى دا ۇيرەت! ويتكەنى، مادەنيەتتى ماڭگىلىكتىڭ ىرزىعى ەتەتىن دە سول - تاريحي سانا. باعزىدان باقيعا تارتىلعان سارا جول دا - سول سانا. ءوز ولكەسىنىڭ تاريحىن بىلمەگەن كۇللى پلانەتا تاعدىرىنا قايدان قينالا قويادى؟! ءوز مادەنيەتىنىڭ جاي- كۇيىنە جانى اشىمايتىن توعىشار ادامزات تسيۆيليزاتسياسىنىڭ كوسەگەسىن قالاي كوگەرتەدى؟!. . مۇراگەر بولۋعا ۇيرەنبەي تۇرىپ، كۇرەسكەرلىككە دە، جاسامپازدىققا دا قول جەتپەيدى».
الەم حالىقتارىنىڭ كەز كەلگەنىنىڭ كوكىرەگىندەگىنى تاپ باساتىن كەلىستى ويعا قۇرىلعان اپايتوس ابزاتس ءابىشتى كوسەمءسوز يمپەراتورىنا اينالدىرىپ جىبەرگەنىنە دە ءبىراز جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. ونىڭ كوسەمءسوزى ەڭ الدىمەن ءتۇپسىز كورىنەتىن تاريحتى جەتە بىلەتىندىگىمەن، ونىڭ قات- قابات قاتپارلارىن جالىقپاي جاڭاشا ارشي الاتىندىعىمەن العا وزىپ تۇر. جەلتوقسان كوتەرىلىسى كەزىندە دە، ودان كەيىن دە ابەكەڭ جۇرتشىلىقتى دۇرلىكتىرە قوياتىنداي اڭگىمە ايتپاعانىن بىلەمىز. دەگەنمەن، قوناق باسشى كەلگەن بەتتە ءابىش كەكىلبايەۆتان قاۋىپ كۇتكەن.
ورتالىق جىبەرگەن جاندايشاپ وزىمەن ءسوز تالاستىرعاندارمەن جاعالاسىپ ولگەنىن كوزىمىز كوردى. ال، ۇندەمەي قالعان مەملەكەتتىك قىزمەتكەردەن نەگە ۇرىكتى؟ ويتكەنى، وتكەندى ويىنا جيناقتاپ، سونى ساناسىنان وتكىزە بىلگەن ادام عانا بۇگىنگى بولىپ جاتقان قۇبىلىسقا ءادىل باعا بەرە الادى جانە بولار كۇندى دۇرىس بولجايدى. مۇنداي ادامنىڭ رۋحاني باتىلدىعى ەگەر جەردىڭ تۇتقاسى بولسا، سونى تاۋىپ الىپ، قولىمەن قىسىپ تۇرعان كىسىنىڭ كۇشىمەن پارا پار. سىرتتان كەلگەن ساياساتكەر سودان سەسكەنگەن. وي تەرەڭدىگىمەن تۇنشىقتىرۋ دەگەن وسى بولار!
ادامزات شەجىرەسىن ءوز رۋىن تارقاتقانداي جىكتەپ بەرە الاتىن تاريحي ينتەللەكت يەسى بيلىكتىڭ ءتىسى باتا قويۋى قيىن قارسىلاس ەكەنىن پارتيالىق فۋنكتسيونەر بەكەر بايقاماعان. مىسىر، ەللادا، ريم، ۆاۆيلون، كەيىنگى كيەلى ريم، اراب حاليفاتى، شىڭعىس- حان، اقساق تەمىر، موعول سياقتى تولىپ جاتقان يمپەريالاردىڭ پايدا بولعانى مەن كۇيرەۋىن بۇگە- شىگەسىنە دەيىن تاپ باساتىن قايسار قالامگەردىڭ قىزىل يمپەريانىڭ دا سۇرقيا ساياساتىن اشكەرەلەي الاتىنىنا قاۋقارى جەتەتىنىنە ءشۇبا كەلتىرمەگەن كەلىمسەك باسشى كەشە كوشەگە شىققانداردىڭ ايقايىنان دا اۋزىنىڭ دۋاسى بار كىسىنىڭ ءسوزى الدەقايدا قاتەر تۋعىزاتىنىن اڭعارماي قالماعان. سوندىقتان دا قاراماعىنداعىلارعا ابىشكە اباي بولۋدى ەرەكشە جۇكتەگەن.
قازاق حالقىنىڭ بۇرىنعى وتكەن جولىن جەتپىس جىل بويى تۇمشالاپ كەلگەن كومپارتيا قاداۋ تاريحتى جىعا تانيتىن ادامنان جاۋ ىزدەگەنى زاڭدىلىق ەدى. قاشاندا كەسەك تۋرايتىن كەكىلبايەۆتىڭ كەرەمەت ءسوزى بار: «تاريح - تەك ءوز كەزەڭى تۇرعىسىنان قاراساڭ عانا سىرىن اشاتىن تىلسىم جۇمباق». تاپقىرلىقپەن ايتىلعان تۇشىمدى تۇجىرىم ونىڭ تاريحتى زەرتتەۋدەگى دە، ءومىردى ورنەكتەۋدەگى دە ولشەمىمەن ءھام نانىمىمەن استاسىپ جاتىر. باعزى تاريحتى تۇبىرىمەن قوپارۋمەن شەكتەلىپ قالماي، بابالارىنىڭ ورنىنا ءوزىن قويىپ، سولاردىڭ كۇيىن جۇرەگىمەن كەشىپ ۇيرەنگەن جانە وسىنى ومىرلىك ادەتىنە اينالدىرعان ادامنىڭ بۇگىنگى قۇبىلىستاردى دا تەرەڭ زەردەلەيتىنى تۇسىنىكتى.
وسىدان تابانى كۇرەكتەي وتىز جىل بۇرىن ول « ۆوسپومينانيە و بۋدۋشەم» دەگەن ماقالاسىندا ادامزاتتىڭ رۋحاني كەڭىستىگىن زەرتتەۋ ىسىندە ءبىز بارعان سايىن « اقتاڭداقتار» مەن « اشىلماعان گالاكتيكالار» سانىن قىسقارتا ءتۇسۋىمىز كەرەك دەپ جالپاق الەمگە جار سالعانىن قازىر بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلمەيدى. سوتسياليزمنىڭ قىلىشىنان قان تامىپ تۇرعان سول كەزدىڭ وزىندە قازاق حالقىنا مەنسىنبەي قاراۋعا داعدىلاندىرۋعا ناسيحاتتايتىن نەشە ءتۇرلى بۋرجۋازيالىق تا، « بۋرجۋازيالىق ەمەس» تە (سوتسياليستىك دەگەنى دەپ ءتۇسىنىڭىز - ش. ق. ) گەوساياسي دوكترينالاردى اياۋسىز اشكەرەلەگەن ءابىش كەكىلبايەۆتى كەلەشەكتەن كەلگەن كىسى دەپ قالاي ايتساڭ دا جاراسادى. « بولاشاق تۋرالى ەستەلىك» جازعان بىرەۋ دە بولسا، بىرەگەي جازۋشىمىز ون ەكى جىلدان كەيىن تەپەرىش كورىپ كەلگەن تۋعان حالقىنىڭ تاۋەلسىزدىك تۋىن تۇعىرعا قوندىراتىنىن الدىن الا قاراقتى كوزىمەن كورىپ تۇرعانداي باتىل ويلارىن بۇكپەسىز ايتقانى بۇگىن تاعى دا ەسىمىزگە ءتۇسىپ وتىر. ول كەزدە ءبىز « اقتاڭداقتار» دەگەن ۇعىمنىڭ نە ەكەنىن بىلدىك پە؟ ! الداعى ۋاقىتتا الدىمىزدان شىعاتىن تەرميندەر مەن تىركەستەردى دە وسىلاي كۇنىلگەرى ابىشتەن عانا ءبىلىپ وتىراسىڭ!
تاريح ءۇشتاعانىنىڭ (باعزىزامان - وسىزامان - كەلەرزامان) ۇستىندە وتىرعان كىسىدەن شايتان دا شوشيتىن شىعار. مۇنداي ادامنىڭ بارىناقازىرگى بىزدەردەن بۇرىن كەلەشەك ۇرپاق قۋاناتىنىنا بەك سەنە بەرىڭىز. باسقاشا بەدەرلەسەك، بولاشاقتىڭ باسىبايلى وكىلىندەي ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ءابىش كەكىلبايەۆ كەلەر ۇرپاقتىڭ دا جۇمباعىن ازايتۋداي- اق ازايتىپ جاتىر.
تەك قازاقتىڭ ەمەس، ادامزات تاريحىن ءابىش اعامىزداي بىلەتىن ادام از. ول تاريحتىڭ ءتۇپ تامىرى بولىپ تابىلاتىن گالاكتيكا تاريحىنان باستاپ قازىرگى قوعام تاريحىنا دەيىن ورىن ورنىنا قويىپ بەرە الاتىن جەتىك جىلناماشى ەكەنىن تالاي دالەلدەگەن. عالىمدارىمىز تاڭداپ العان تاقىرىبىنىڭ اياسىنان شالا- شارپى ءبىر- ەكى قادام اتتاپ شىعا السا، سوعان قۋانامىز، سورماڭداي بولعاندا! ال، تاريحشىلارىمىزدىڭ ءبارى بىردەي جەردىڭ بۇدان 4,6 ميلليارد جىل بۇرىن جۇلدىزدار اراسىنداعى گاز بەن شاڭنان جاراتىلعانىن بىلەدى دەپ ءباس تىگۋدىڭ ءوزى - قازىر وتە ءقاۋىپتى ءىس. ال، ءابىش بىلەدى.
ول نە ايتۋ كەرەك ەكەنىن دە، قالاي ايتۋ كەرەك ەكەنىن دە، قاشان ايتۋ كەرەك ەكەنىن دە، كىمگە ايتۋ كەرەك ەكەنىن دە، قانداي جولمەن ايتۋ كەرەك ەكەنىن دە ءالىمساقتان ءبىر جۇيەگە تۇسىرگەن. ءابىش نەنى جازباۋ كەرەكتىگىن دە زەردەسىنە جاستايىنان سىڭىرگەن. تارلان تالانت لوگيكالىق جاعىنان العاندا مۇلتىكسىز دۇرىس تاقىرىپتى عانا جازاتىندىعىمەن دە باسقالاردان وقشاۋ. ساياسات ەكەن دەپ، سول ساياساتتىڭ ءوزى قالتاسىنان شىعارا سالاتىن تاقىرىپتارعا باسىن كەسسە دە بارمايدى.
ونىڭ «حالىقتار دوستىعى» دەگەندى جازعانىن وقىماپپىز. كەكىلبايەۆ ءۇشىن تۇتاس ءبىر حالىق تۇتاس ءبىر حالىقپەن دوس بولۋى ساياساتقا سىيعانمەن، ساناعا سىيمايدى. جەكەلەگەن كىسىلەردىڭ ۇلتىنا قاراماستان دوس بولا الاتىنىنا قۇلاق قويادى. ال، حالىقتار دوستىعى؟ كەشىرىڭىز! ا ق ش پۋبليتسيستەرى نەگە «ناسىلدەر دوستىعى» دەگەندى ءالى كۇنگە دەيىن ويلاپ تابا الماي وتىر؟ اقىلدارى جەتپەي ءجۇر مە؟ ايتارى جوق، ءابىشتىڭ وزىنە دە، وزگەگە دە پايداسى جوق ارزان تاقىرىپتى ساۋدالاپ، ابىرويدان ايىرىلماعانى دا - كورەگەندىكتىڭ كورىنىسى.
قوزعايتىن تاقىرىپ تابيعاتىنىڭ تۇڭعيىعىنا ساۋساعىنىڭ ۇشى تيمەي تىنىم تاپپايتىن ءابىش كەكىلبايەۆتىڭ ءار ءسوزى تۇبىنە دەيىن ءتۇزۋ قاعىلعان شەگەدەي قاعىلعان كۇيى قادالىپ قالادى. ونى ەندى سۋىرىپ الۋ ەشكىمنىڭ قولىنان كەلمەيدى. جانىنان باسقا شەگە قاعۋعا ارەكەتتەنگەندەر دە بەرەكەت تاپپايدى. ءابىش ءسوز ونەرىنىڭ سۋۆەرينەتى سونداي! سىرتقى كۇشتەر ونىڭ ىسىنە ەشقاشان ارالاسا المايدى. مۇنىڭ باستى سەبەبى، ءبىر ءسوزىن الساڭ، بۇكىل سويلەمى ماعىناسىن جوياتىن ەرنەست حەمينگۋەيدىڭ جولىن جالعاستىرۋشى جازۋشىمىزدىڭ شىعارماشىلىعىنان باسى ارتىق بىردەڭە تابۋ قيىن.
تاعى ءبىر شتريح. ءبىزدىڭ كوبىمىز نە ايقايلاپ ايتامىز، نە بيشارا بولىپ وتىرىپ ايتامىز. پۋبليتسيستيكادا اسىرەقىزىلدىققا سالىنۋ دا، كوكالاجالپاقتىق تا كوزدەگەن ماقساتىڭا ەشقاشان جەتكىزبەيدى. دەنىمىز تومەندە بۇكشەڭدەپ وتىرىپ جازعاندى ادەتكە اينالدىرىپ الدىق. جان ساقتاۋعا ىڭعايلى. مىقتى دەگەندەرىمىزدىڭ ءوزى ايتار ويىن ءارى كەتسە، ءبىر قاتاردا تۇرىپ قاۋزايدى. ءابىش ادامدى دا، ءومىردى دە جوعارىعا شىعىپ الىپ زەرتتەيتىندىكتەن دە باسقالار كورمەگەندى كورۋىنە مۇمكىندىك تۋادى. ونىڭ جازعانىن حالىق تا قابىلدايتىنى، بيلىك تە باس شۇلعيتىنى سوندىقتان بولسا كەرەك. ول ءار نارسەنى اقىلعا سالىپ جازادى، سابىرىنا سەلكەۋ تۇسىرمەي وتىرىپ جازادى. وزەگىن ورتەپ بارا جاتقان وكىنىشى كوپ تاقىرىپتى دا وركەنيەتتى جازادى. بۇل ورايدا دا، ءابدىجاميل اعاسى ەكەۋى - قولىنا قالام ۇستاعانداردىڭ بارىنە ۇلگى!
تانىمدىق پۋبليتسيستيكانى دا دامىتقان قايراتكەر قالامگەرىمىز ەكەنىنە ەشكىمنىڭ تالاسى بولماس. وراسان زور ەنتسيكلوپەديالىق ءبىلىمىن تۋعان حالقىمەن قالتقىسىز بولىسەتىن جومارتتىعىن بىلاي قويعاندا، ساعان ۇزاقسونار اقىل ايتپاي- اق، سەنى ەستى ادام ەتىپ تاربيەلەپ شىعاراتىنى دا - شىنايى شەبەرلىكتىڭ شىڭى. ءسوز ونەرىنىڭ بار سيقىرىن يگەرگەن تۋىندىگەردىڭ ءاربىر ءسوزى سوندىقتان دا ادەمى، سوندىقتان دا اسەرلى، سوندىقتان دا سانانى جەڭىل جاۋلايدى.
دۇنيەتانىمىڭدى كەڭەيتەتىن، ءبىراق ءارتۇرلى عىلىمي كىتاپتاردا شاشىراپ جاتقان دۇنيەلەردى نە وقۋعا قۇلقىڭ بولمايدى، نە ءتۇسىنۋىڭ قيىن. وسى جەردە دە ساعان ءابىش كومەككە كەلەدى. كەز كەلگەن كۇرمەۋى قيىن سۇراقتىڭ ءوزىن سوقىرعا تاياق ۇستاتقانداي قاراپايىم ءتۇسىندىرىپ بەرەدى. العاشقى كوپ كلەتكالى ورگانيزمدەر 3 ميلليارد جىل بۇرىن جاراتىلىپ، ولار سودان ءبىر ميلليارد جىل وتكەن سوڭ بارىپ، انالىق جانە اتالىق بولىپ ەكى جىنىسقا بولىنگەنىن دە، ادامعا ۇقساس جان يەسى وسىدان 10 ميلليون جىل بۇرىن جارىققا كەلگەنىن دە، جەردەگى تىرشىلىكتىڭ نەگىزى بولىپ تابىلاتىن بەلوك پەن تۇقىمنان تۇقىمعا ينفورماتسيالار دارىتاتىن نۋكلەين قىشقىلىن تۇزەتىن مولەكۋلالاردىڭ بىردەي ەكەنىن دە، مۇنداي ءتۇزىلىم تەك جەردەگى تىرشىلىك يەلەرىنە عانا ءتان ەكەنىن دە كەزىندە قىرىقتىڭ قىرقاسىنا ءالى شىعا قويماعان كەكىلبايەۆتىڭ جازعاندارىنان وقىپ بىلگەنبىز.
ءيا، ءابىش نە جازباعان؟ راس، بۇل ريتوريكالىق سۇراق ريزاشىلىقتان تۋىپ وتىر. ارينە، ەندى جازاتىنى ابەكەڭنىڭ وزىنە عانا ايان. ونىڭ جازعاندارىن جارنامالاۋدىڭ قاجەتى جوق، ونىڭ جازعاندارىن جاستانىپ جاتىپ وقۋ كەرەك. وركەنيەتتى ەلدەرمەن باسەكەگە تۇسە الاتىن قابىلەتتى ەل بولۋىمىزدىڭ دا العىشارتتارىن سول كەكىلبايەۆتىق بىلىممەن بەكىتە تۇسپەسەك، كەمىتە تۇسپەسىمىز حاق. قازىرگى جوعارى جانە ورتا مەكتەپ وقۋ باعدارلامالارىنا مۇراگەر، كۇرەسكەر جانە جاسامپاز جازۋشىنىڭ ىرگەلى تاقىرىپقا جازىلعان دۇنيەلەرى بارىنشا كوبىرەك، بارىنشا جۇيەلى ەنگىزىلگەنىن قالار ەدىك. كەلەشەك ۇرپاقتىڭ تاريحقا دەگەن ماحابباتىن وياتۋدىڭ ءتيىمدى جولى وسىندا جاتقان سياقتى.
ءابىش اعا ادامگەرشىلىكتىڭ اسىل قاسيەتتەرى مەن مۇراتتارىن بويىنا قاتار سىڭىرگەنىمەن دە قازاقتىڭ قازىرگى قوعامىندا ەرەكشەلەنەتىنىن ايتۋ پارىز. جاس كەزىندە قوسشى بولعاندا اتتى جەگە بىلگەن، ءبىرتىن كەلە باسشى بولعانىندا تاقتى جەڭە بىلگەن ءابىش «سەن - اۋليەسىڭ» دەگەندە دە اسپانعا ۇشىپ كەتكەن جوق. بۇدان اسقان ادامگەرشىلىك بولا ما؟! قاراپايىمدىلىعى سونداي، ول ءتىپتى كەيدە كوڭىلشەكتىككە دەيىن ۇلاسىپ كەتەتىن تۇستار از ەمەس. ءدال وسى التۋريستىك قاسيەتى، وزىنەن بۇرىن باسقالاردىڭ قامىن جەيتىن قامقورشىلدىق قاسيەتى، جەكە مۇددەسىنەن گورى قوعام مۇددەسىن جوعارى قوياتىن قاسيەتى ونىڭ ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدەگى ورنى مەن ءرولىن الدەقاشان ايقىنداپ بەردى.
ول وزىنەن ۇلكەننىڭ دە، قاتارىنىڭ دا، وكشەسىن باسىپ كەلە جاتقان ءىنىسىنىڭ دە جەتىستىگىنە قۋانا بىلەدى، ورتاقتاسا بىلەدى. مەنەن اسىپ كەتەدى دەپ قاۋىپتەنبەيدى. ءبىز بايقادىق، ول كوبىنەسە وزىنەن قالىپ قويعاندارعا كوڭىلى تولماي جۇرەدى. تالانتتى تالانت تانىپ عانا قويماي، تالانت تالانتتىڭ تابيعاتىن تارقاتىپ ايتا الاتىنىن دا ءابىش كەكىلبايەۆ ءابدىجاميل نۇرپەيىسوۆتىڭ « سوڭعى پارىز» ديلوگياسى تۋرالى « سەڭ سوققانداي سەرگەلدەڭ» اتتى كەرەمەت ماقالاسى ارقىلى دالەلدەپ بەرگەنىن كوپ وقىرمان بىلەدى. ءوز زامانداستارى تۋرالى تولعانعان مۇنداي دۇنيەلەر ءابىش اعامىزدا از ەمەس.
ونىڭ تاعى ءبىر تاپقىرلىعى، ول كوسەمسوزدە ءوزىنىڭ ورنەكتى ويلارىن كوپ جاعدايدا پاراللەلدەر ارقىلى پايىمداپ جەتكىزۋدىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىسىن جاسادى. ماتەماتيكتەر ولار ەشقاشان قوسىلمايدى دەيدى. ال، ابەكەڭ سولاردى دا قوسا الاتىن حاس شەبەر ەكەنىن تانىتتى. دۇنيەجۇزىلىك ەكى سوعىستى دا بىردەي باستارىنان كەشىرىپ، باسقا ۇرپاقتار الدىندا حاس ماسقارا بولعان رەمارك پەن بورحەرتتىڭ ۇرپاعىن الەم ادەبيەتتانۋشىلارى « پوتەرياننوە پوكولەنيە» دەپ اتاعانى بەلگىلى. ءابىش اعامىز الگىندە اتالعان ماقالاسىندا وتە تاپقىر پاراللەل جاسايدى.
« قالعان دۇنيەنى قاسكوي ساناپ، ابزالدىقتىڭ ءبارى تەك بىزدە دەپ كويىتتىك. كۇللى الەمگە ونەگە بولامىز دەپ ءجۇرىپ، اقىر اياعىندا كۇلكى بولۋعا اينالدىق. ول الاڭعاسارلىقتان قازىرگى كوزى ءتىرى جۇرگەنىمىزدىڭ ءبارى امان ەمەسپىز. ءبارىمىزدىڭ بەتىمىز شىركەۋلى. ادىلەت پەن ادالدىقتىڭ الدىندا ايىپتىمىز. . . ءبىزدىڭ دە كەشكەنىمىز زايا تاعدىر. الەۋمەتتىك وزبىرلىقتىڭ ايداعانىنان شىعا الماي، اسىل مۇراتتاردىڭ ءوزىن اسىرا سىلتەيتىن الاڭعاسارلىققا اينالدىرىپ الدىق. سونىڭ سالدارىنان دا ەتكەنىمىز ەش زايا ۇرپاققا اينالىپ وتىرمىز» دەپ اشى شىندىقتى ءبىر ارشىپ الىپ، ارى قاراي ساليقالى وي سالماقتايدى:
« كەيدە ءادىل، كەيدە ناقاق ءسوزدى ەستۋگە ءماجبۇرمىز. ءبىز كورگەندى ءوزىمىز باستان وتكەرگەن بىزدەر جازساق قانا ارىلۋ ادەبيەتىنە اينالماقشى. ال بىزدەن كەيىنگىلەر جازسا، ۇرپاقتار وشپەندىلىگىن ورشىتەتىن، ونسىز دا كوسەگەمىزدى كوگەرتپەي كەلگەن الەۋمەتتىك كەكشىلدىك ورتىنە ماي قۇياتىن، تاباشىلدىق اعىمى قاۋلاۋى عاجاپ ەمەس».
وسىلاي پايىمدى پاراللەل ارقىلى ول قازىرگى قازاق پروزاسىندا ارىلۋ ادەبيەتى دەگەن تۇسىنىكتى قالىپتاستىردى. بۇكىل ءومىرىن ادەبي سىنعا ارناعان عالىمدارىمىزدىڭ بىتىرمەي كەتەتىن شارۋاسىن دا ابەكەڭ جول- جونەكەي ءجۇرىپ جاساي سالاتىنى دا - اكادەميالىق ءبىلىم جەمىسى. اكادەميالىق ءبىلىم دەمەكشى، ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ اعامىزدىڭ اۋزىنان ەستىگەن ءبىر قىزىق اڭگىمە ەسكە ءتۇسىپ وتىر:
«ءبىر كىسى: « الدىمەن كانديدات بولادى، سودان كەيىن دوكتور، پروفەسسور، اكادەميك بولادى. سودان كەيىن نە بولادى؟» دەپ سۇراعاندا، مەكتەپتە وقيتىن جاس بالا ويلانىپ تۇرىپ « ودان كەيىن. . . ودان كەيىن كەكىلبايەۆ» بولادى دەگەن ەكەن!». پۋشكين دانىشپان عوي: « ۋستامي ملادەنتسا گلاگوليت يستينا» . يا، ەشقانداي عىلىمي اتاعى جوق ادامنىڭ بۇتكىل عالىمنىڭ الدىندا ءجۇرۋى - فورمالدىلىق پەن كوزبوياۋشىلىقتان ادالىق، قاي ىستە دە شىنايلىلىققا ادالدىق.
تارام تىرشىلىكتىڭ قۇنىن دا، ءمانىن دە اسقان ىجداعاتتىلىقپەن ۇڭعىل- شۇڭعىلىنا دەيىن ۇڭگىپ، فانيدىڭ باسقا ادامدار بىلۋگە قۇلشىنا قويمايتىن تۇستارىن دا تۇگەلىمەن ساناسىنا ەلەكتەن وتكىزىپ بارىپ سىڭىرگەن، جەر بەتىندەگى جۇمىر باستى پەندەنىڭ ەڭ باستى ميستسياسىن مۇلتىكسىز جىعا تانىپ، سول مىندەتىن بارىنشا تولىق ورىنداۋ جولىندا جۇيەلىلىكپەن جانە جانقيارلىقپەن ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقان ءابىش كەكىلبايەۆتىڭ ءوز بويىنا بىتكەن بارلىق قاسيەتتى بىردەي دارەجەدە پايدالانا دا، دامىتا دا ءبىلۋى - جەكە ادامنىڭ رۋحاني جەتىلۋىنىڭ جارقىن مىسالى. مۇنداي ادامنىڭ و باسىنداعى ومىرلىك مۇراتى دا ءوز حالقىنىڭ رۋحاني جەتىلۋى ءۇشىن قام- قارەكەت جاساۋ بولعانى داۋسىز. باسقاشا تۇسىندىرە المايسىڭ!
بۇگىن ءبىز ءابىش اعانىڭ جەتكەنىنە ءبارىمىز جەتۋىمىز ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەكتىگىمىزدى كوبىرەك ويلاۋعا ءتيىسپىز. ەندەشە، ونىڭ ازىرگە ءوزى عانا قول جەتكىزگەن جەتىستىگىنەن ونەگە الۋ بار قازاقتى ەلدىككە باستايدى.
كەكىلبايەۆتىڭ جاسامپازدىق ىستەرىنەن ۇلگى الار ادام كوبەيسە، ۇلتىمىزدى ۇشپاققا شىعارىپ، كەلەشەگىمىزدىڭ كوسەگەسىن كوگەرتەر كىسىلەر قاتارى تولىعا تۇسەدى دەپ ويلايمىز؛ كەكىلبايەۆتىڭ جاسامپازدىق ىستەرىنەن ۇلگى الار ادام كوبەيسە، ءبىزدى جاھاندانۋ پروتسەسى ەشقاشان جۇتا المايدى دەپ ويلايمىز؛ كەكىلبايەۆتىڭ جاسامپازدىق ىستەرىنەن ۇلگى الار ادام كوبەيسە، باسقالارعا ءوزىمىزدى مويىنداتىپ، ءوزىمىز جەر بەتىندەگى بارلىق مادەنيەتپەن سۋسىنداۋدى بارىنشا ۇيرەنەر ەدىك دەپ ويلايمىز؛ كەكىلبايەۆتىڭ جاسامپازدىق ىستەرىنەن ۇلگى الار ادام كوبەيسە، الەمدىك دەڭگەيدە شىن مانىندە باسەكەگە قابىلەتتى ەلگە اينالار ەدىك دەپ ويلايمىز!
ءابىشتىڭ « كەڭىستىكتى كەڭىنەن شولىپ الماي، ۋاقىتتان ۇتۋ مۇمكىن بە؟!» دەگەن تاريحي تۇجىرىمى تۇپكى ناتيجەدە ادام ءومىرىن تەزىرەك اسقاقتاتۋدىڭ بارلىق باستاۋى بىلىمدە ەكەنىن ءبىلدىرىپ- اق تۇر! سەبەبى، قۇر داڭعازا ەمەس، ءبىزدىڭ ءبارىمىزدىڭ رۋحاني جەتىلۋىمىز عانا رۋح ۇلىلىعىنا اپارادى. سول رۋح ۇلىلىعىنىڭ سارقىلمايتىن قاينار- قۋاتىمەن ادامزاتتىڭ ۇزدىك ۇزىگىنە اينالا العان جەكە ادام، تۇتاس ۇلت، بۇكىل حالىق عانا جاسامپازدىققا جەتەدى!
شارحان قازىعۇل
