اقسەلەۋ ماعان سىرتىنا اتىمدى جازىپ قوراپشا تاستاپ كەتىپتى - اسانالى ءاشىموۆ

قاراعاندى قالاسىنا تەاترىمىز گاسترولدىك ساپارمەن باردى. سپەكتاكلدىڭ الدىندا «سۇحبات الايىن» دەپ ۇزىن ءبىر سارى بالا كەلدى.

«قويىلىم الدىندا سۇحبات بەرمەيمىن» دەپ باس تارتىپ، قۋىپ شىققام. ءوزىن ونشا مەنسىڭكىرەمەي قارادىم تىپتەن. سويتكەن، اقسەلەۋىم ەكەن عوي. ونداي تانىستىق ۇزاققا كەتەدى عوي.

كەيىن ءبىزدى ورالحان تابىستىردى. ۇزاق جىلدار قاتار جۇردىك. قىزىعىمىز بەن شىجىعىمىز دا ءبىر بولدى. وتباسىمىزبەن ارالاستىق. ورالحان باستاعان جازۋشىلار وزدەرى جەتەۋ ەدى عوي. سول «جەتى جەتىمنىڭ» قاتارىنا سەگىزىنشى بولىپ مەن قوسىلدىم.

اقسەلەۋ ۇنەمى: «مەن جازۋشىلىقتان سانالى تۇردە باس تارتتىم» دەيتىن. جازۋشىلىقپەن كەتە بەرسە دە بولار ەدى. ول جازۋشى بولعاندا، ءبىرتالاي كوركەم دۇنيە جازار ەدى. ءبىراق ول ۇلتىنىڭ الدىنداعى پارىزىن وتەۋدىڭ وزگە جولىن تاڭدادى. «ۇلتقا قىزمەت ەتەمىن» دەپ شەشتى.

ءالى ەسىمدە «قوزى كورپەش- بايان سۇلۋدى» تۇسىرەيىن دەپ جاتقان كەزىمىز. اقسەلەۋدى شاقىرىپ الىپ، «تاريحتى جاقسى بىلەسىڭ عوي. سەن وسىنى قاراپ شىقشى» دەپ سەناريدى قولىنا ۇستاتتىم. ەكى-ءۇش كۇننەن كەيىن الپىس-جەتپىس پاراق سەناريىمەن كەلىپ تۇر. قولمەن جازىلعان. ەرىنبەي قايتا جازىپ شىعىپتى. وقىپ شىقتىم، كەلىسپەيتىن تۇسىمدى ايتتىم. وسىنداي دا قىزىق كەزەڭدەر بولعان.

ول ەرەكشە تالانت يەسى ەدى. ونىڭ قالامىنان تۋعان «كۇزەۋدە»، «قىز ۇزاتقان»، «اققىز»، «ءبىر اتىم ناسىباي»، «اقيىق»، «اتامەكەن»، «الپامىس باتىر» اتتى حيكاياتتارى ادەبيەت الەمىنە جول تارتتى. ونىڭ قاسىندا قانشاما اڭگىمەلەر جازدى. «تاۋعا بىتكەن جالبىز»، «رامازان مەرگەن»، «قاقپانشى»، «كوڭىل شىركىن»، «زەردە»، «ولجا»، «اڭشى وتىرىك ايتپايدى»، «ايقاس» دەگەن اڭگىمەلەرى وسىنىڭ دالەلى.

اقسەلەۋدىڭ ەرتەگىلەرى دە ءبىر توبە. «باقىت»، «باق، داۋلەت جانە امان»، «ايەل- انا»، «ماحاببات»، «باتپان قۇيرىق»، «سەرىلەر مەن پەرىلەر»، «قوساياق»، «ەمشى»، «باي، بايعۇس جانە ءبي»، «بەتباقدالا»، «ءبىر ءتۇپ جۋسان»، «اق ەشكىنىڭ شاعىمى»، «اعىباي باتىر» دەگەن ەرتەگىلەردى تۋىنداتتى.

كينوسەناريلەر جازعان كەزدەرى دە بار. «ابىلاي حان»، «كۇننىڭ قىزى كۇنىكەي»، «اققىز» اتتى كينوسەناريلەرى بار.

«سولداتتىڭ ورالۋى» دەگەن ليبرەتتوسى قانداي ەدى؟! «ويسىلقارا»، «قانىش بەرگەن قارىنداش»، «جۇلدىزدار ءىز تاستاپ كەتەدى»، «سونار»، «شوقان ءۋاليحانوۆ - پۋبليتسيست» سياقتى وچەركتەردى ومىرگە اكەلدى.

اقسەلەۋدىڭ كۇيشىلىگى، شەبەرلىگى ءبىر توبە. اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ ەسىمى زەردەلى ونەر زەرتتەۋشىسى رەتىندە دە حالقىنا كەڭىنەن تانىلدى. «سارى ارقا»، «داۋرەن-اي»، «تولعاۋ» سياقتى رۋحىمىزدى كوتەرەتىن اندەر كەلدى دۇنيەگە. كۇي تارتقاندا، كەز كەلگەن داۋلەسكەر كۇيشىدەن قالىسپايتىن ونەرى بار ەدى.

بىرنەشە جاس كىشىلىگى بولعاننان كەيىن، ءاردايىم «ءسىز» دەپ قۇرمەت تۇتتى. قالجىڭى ەرەكشە بولاتىن. ءسوزدى تاۋىپ ايتاتىن. اقسەلەۋ ۇنەمى «قازاق» دەپ كەتتى. ەڭبەكتەرىن دە ۇدايى «قازاق» دەپ باستايتىن. «قازاق الەمى»، «قازاقتىڭ قارا ولەڭى»، «قازاقتىڭ كۇي ونەرى»، «قازاقتىڭ اۋىزشا تاريحى»، «قازاقتىڭ ەروتيكالىق فولكلورى» جانە تاعى باسقا ەڭبەكتەرىن الىپ قاراساق، «قازاق» دەگەن ۇعىممەن بىرگە بىتە قايناسقانىن كوزىڭىز شالار ەدى. اقاڭنىڭ بۇل ەڭبەكتەرىنىڭ ءبارى قازاقتانۋعا ولجا سالعان، ەشقاشان عىلىمي-تانىمدىق ءمانىن جويمايتىن دۇنيەلەر. اقسەلەۋدىڭ جازۋشىلىقتى قويىپ، عىلىمعا بەت بۇرۋىنىڭ ءوزى ۇلكەن ەرلىك دەپ ايتار ەدىم. جازۋشىلىقتا دا ۇلى ىستەر اتقارعان بولار ەدى. ايتسە دە، ونىڭ عىلىمداعى مول مۇراسى ۇلت ءۇشىن ۇلكەن ولجا ەكەنىن مويىنداۋىمىز كەرەك.

اقسەلەۋ قايتتى دەپ ەستىگەندە كوڭىل كۇيىمدى كۇندەلىگىمدە جازعان ەكەنمىن. ەندى كۇندەلىكتەرىم سويلەسىن...

«16.09.09.

اقسەلەۋدىڭ قايتقان كۇنى.

كادىربەك حابارلادى. ازاماتىم-اي!

كادىربەك، قۋانىشباي ۇشەۋمىز پويىزعا وتىردىق.

اقسەلەۋ! تەڭدەسى جوق ازامات ەدى-اۋ، باۋىرىم!

جۇرەگىم سىزداپ قويا بەرەدى. وسىدان ەكى كۇن بۇرىن تەلەفونداسىپ، كوڭىلدى سويلەسىپ ەدىك.

- اناۋ قالاي؟ (كىشى اسانالىنى ايتادى) - دەپ سۇرادى.

- ءاي، ول ءيتىڭ مەنى بوقتايدى، - دەپ ءبىراز كۇلدىرىپ ەدىم.

ءاي، ءومىر-اي!

17.09.09.

استانا. اقسەلەۋدىڭ ۇيىنە باردىق. ەل كۇڭىرەنىپ وتىر. قىزدارى مەنى وڭاشا شاقىرىپ الىپ: «اعا، مىناۋ سىزگە» دەپ ءبىر قوراپشا بەردى. قوراپشانىڭ سىرتىندا «اسانالىگە اقسەلەۋدەن» دەپ جازىلعان. كۇمىس شاقشا ەكەن. ەت جۇرەگىم قان جىلادى.

كەشكىسىن دەنەسىن ۇيىنە اكەلدى. يمانعالي شاپقىلاپ، بۇكىل تىرشىلىگىن جاساپ ءجۇر. «اعا، كىرەسىز بە؟» دەپ ەسىگىن اشتى. ارىستاي بوپ اقسەلەۋ جاتىر. «بۇل دۇنيەدە ماعان قالعان ەشتەڭە جوق، شارشادىم» دەپتى.

ەكى ينفاركت العاندا دارىگەرگە كورىنبەگەن، ءۇشىنشىسى كۇردەلى. ءوز ەركىمەن، ەرلىكپەن كەتكەن. اسا جۇمباق كەتىس. ۇيىندەگى زاتتارىن تۇگەل ورىن-ورنىنا تاپسىرعان. التى تومدىعىن بىتىرگەن. الدى ارتىن تاپ-تۇيناقتاي ەتىپ كەتكەن.

ساعات 10.00 دە ۋنيۆەرسيتەتتەن شىعاردى. ەل كوپ جينالدى. ساعات بىردە ەلىنە الىپ جۇردىك.

جاڭارقا. تۋعان ۇيىنە ءبىر كۇن تۇنەدى. يمانعالي بىرگە ءجۇر، ازامات!

19.09.09.

جاڭارقا. قوشتاسۋ ميتينگىسى. كوزى تىرىسىندە، ءبىر اي بۇرىن وسىندا كەلىپ، توبە باسىنا تاس ءۇيىپ، «وسىندا قوياسىڭدار» دەگەن ەكەن. سول جەرگە قويدى. وتە قولايلى ورىن. توبە تولعان سەلەۋ»...

بۇل اقسەلەۋ قايتقاندا جازىلعان تولعانىستارىم ەكەن. جانىم اۋىرىپ، جۇرەگىم سىزداپ وتىرعاندا شىعارعان اشى شەرىم بولار.

اقسەلەۋدىڭ جوقتىعى ەسىمە تۇسسە، ەت جۇرەگىم قان جىلايدى. وسىنداي ناعىز ادام، ناعىز قازاق كوپ بولسا، ەلىمىز ۇلكەن دارەجەدە بولار ەدى-اۋ. قاتارىنان كوش ىلگەرى، قاي جاعىنان الساڭ دا ءمىن جوق، ءمۇسىندى جىگىت ەدى عوي. ءبىر جاق قابىرعام سوگىلگەندەي كۇي كەشىپ ءجۇرمىن. ىزگى-دوس، قالجىڭىمىز جاراسقان، استاناعا بارا قالسام اۋەجايدان ءوزى كۇتىپ، ءوزى شىعارىپ سالۋشى ەدى-اۋ.

اقسەلەۋدەي دوسىم بولعان ەمەس، ءاي، بولماس تا، بالكىم...

65 كە تولعانىندا جازعان ولەڭىم ەدى.

اقسەلەۋگە!

جەڭگەلەرىڭ قويعان ات،

«ۇزىن سارى» بوپ كەتتىڭ.

وعانداعى قاناعات،

وسىلاي سەن ەرجەتتىڭ!

قۇرداستارىڭ ايتادى،

«فەليكستىڭ كوزى» دەپ،

«سارى ارقانىڭ» بايتاعى،

«جاس داۋرەننىڭ» ءوزى دەپ!

كۇمبەزدەرىڭ اقسەلەۋ،

كۇمبىر-كۇمبىر ەتەدى.

قوڭىر داۋسىڭ اقسەلەۋ،

جاڭاارقاعا جەتەدى.

«كۇي-شەجىرە» تاريح قوي،

ءار عاسىرلىق شەجىرە!

العان باعاڭ قۇتتى عوي،

جۇرت قۇپتادى ەمىنە!

استاناعا كەتتىڭ سەن،

الماتىنى تاستادىڭ.

جالعىزسىراپ قالدىم مەن،

قالپەم-اۋ! بۇل قاي اسقانىڭ!

ويلادىڭ با، الدە سەن،

جوعارىدان قاراۋعا.

اۋلاقپىن ونداي ويدان مەن،

ەگويست دەپ ساناۋعا.

عافۋ اعاڭ ايتقانداي،

«ىدىسقا تولتىر شاراپتى!

جالعان دۇنيەڭ ايتپەسە،

بولادى بىزگە اباقتى.

ەي، سلان ۇلى اقسەلەۋ،

تەگى ونىڭ تاراقتى!».

قازاقتا سال مەن سەرى قانداي بولاتىنىنىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ ەدى اقسەلەۋىم! ونىڭ ءولىمى مەن ءۇشىن جۇمباق بوپ تۇر. ازامات ەدى عوي. جۇرەگىم ءالى كۇنگە سىزدايدى. بايلىعىمدى جوعالتقانداي كۇن كەشۋدەمىن. ەكى بالامنان كەيىنگى تراگەديا. ءار ءىسى، ءار قيمىلى كوز الدىمنان كەتپەيدى. شەت-شەگى جوق عالىم، دوستىققا بەرىك ازامات! مەنىڭ اسەكەم اقسەلەۋدەي ازامات بولسا، ارمانسىزبىن!

دايىنداعان گۇلزينا بەكتاس (2015- جىل)

«ايقىن»

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى