ل. تولستوي. شالدىڭ ءۇش بالاسى

اراعا بىرنەشە جىل وتكەن سوڭ بار بايلىعى تاۋسىلادى. بالا اكەسىنە قايتا بارىپ دۇنيە سۇرايدى. اكەسى جاۋاپ قاتپايدى. ول ارزانقول سىيلىق اكەلىپ، الداپ-سۋلاپ كورمەك بولادى. ءبىراق اكەسىندە دۇنيە جەتەرلىك ەدى، ول سىيلىقتى قاجەت ەتپەيدى. بالا ءارى ويلاپ، بەرى ويلاپ، «مۇمكىن اكەم رەنجۋلى شىعار، كەشىرىم سۇرايىن دەيدى دە، وتىرىك كوڭىلىن اۋلاپ، تاعى دا بايلىق بەرۋىن وتىنەدى. اكەسى ءبارىبىر ءۇن قاتپايدى. امالى تاۋسىلعان ۇلى اشۋلانىپ، قارعىس ايتا باستايدى:

- «مەن سەكىلدى ءومىر ءسۇر» دەدىڭ. ساعان ەلىكتەپ ءومىر ءسۇردىم. ارتى بايانسىز بولدى. سەن ماعان بايلىعىڭنىڭ از بولىگىن بەرىپسىڭ. تاۋسىلىپ قالدى. الدادىڭ. بار قىزىعىم ءبىر ساتتىك قيىندىعىما تاتىمادى. سەن اكەم ەمەسسىڭ. بارىپ تۇرعان سۇرقيا، وتىرىكشىسىڭ. قارعىس اتقان ءومىرىم-اي، سەنى دە قارعىس اتسىن. سەنى كورگىم كەلمەيدى، - دەپ كەتىپ قالادى.

كەزەك ورتانشى ۇلعا كەلەدى. اكەسى وعان دا مول دۇنيە بەرىپ، بولەك شىعارادى دا:

- ۇلىم، مەن سەكىلدى ءومىر ءسۇر. باياندى باقىتقا جەتەسىڭ، - دەيدى. ءبىراق، ول ۇلكەن ۇلى سەكىلدى اسا قۋانا قويمايدى. اعاسىنىڭ جاعدايىن كورگەندىكتەن، اكەسى بەرگەن بايلىقتى تۇگەسىپ الماۋدىڭ جولىن ويلايدى. ول: «اعام اكە وسيەتىن دۇرىس تۇسىنبەدى. وعان ەلىكتەپ راحات ءومىر كەشتى. اقىرى كەدەي بولىپ تىندى. اكەم باي ادام. ول سياقتى ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن داۋلەت جيىپ، باي بولۋىم كەرەك» دەپ ويلايدى.

ول اكەسىنە كەلىپ، بايلىقتى قايتىپ جيناۋ كەرەكتىگىن سۇرايدى. اكەسى ءۇن قاتپايدى. بولماعاسىن قورقىتادى، ۇركىتەدى، ايقايلايدى. وزدىگىنشە اكەسىنىڭ دۇنيەسىن زەرتتەپ كورەدى. تۇك ناتيجە شىعارا الماي، بۇل دا بايلىعىن تاۋىسا باستايدى. كۇندىز-ءتۇنى بايلىقتى ويلاپ، كۇلكىدەن، ۇيقىدان ايرىلادى. ەل-جۇرتقا «بايلىق جيناپ جاتىرمىن» دەپ ماقتانعان قارا باسى، كوشەگە شىعۋعا ۇيالاتىن بولادى. بايلىق ءۇشىن تۋىستارىن، دوستارىن تالاق ەتەدى. اقىرى، جالعىز قالادى. جالعىزدىق تۇبىنە جەتەدى.

كەزەك كىشى ۇلعا كەلگەندە ول اكە وسيەتىنىڭ تەرەڭ ويلانىپ، ماعىناسىن تۇسىنۋگە تىرىسادى. ۇلكەن اعاسى راحات كەشىپ قۇرىدى، ەكىنشىسى بايلىقتى ويلاپ ءجۇرىپ وپات بولدى. ول ۇزاق ويلانىپ، اكەسىنىڭ ومىرىنە كوز جىبەرىپ كورەدى. ءبىراق، ءوزى دۇنيەگە بەرىدە كەلگەندىكتەن، اكەسىنىڭ ارعى ءومىرى جايلى بىلمەيدى ەكەن. تەك كوز اشقالى اكەسىنىڭ مەيرىمى مەن شاپاعاتى، ءوزىن اسىراپ-باققان ەڭبەگى عانا ەسىندە قالىپتى.

ول اكەسى سياقتى ءومىر سۇرۋگە بەل بايلايدى. اش ادامعا تاماق بەرەدى، بەيشارانى كيىندىرەدى، كورشى- قولاڭعا قاراسادى، ەل- جۇرتپەن تاتۋ بولادى. بايلىعىن ەلدىڭ يگىلىگىنە جۇمسايدى. مەكتەپ اشىپ بالالاردى وقىتادى. باۋ-باقشا سالادى. وزگە ءۇشىن ەڭبەك ەتكەن سايىن ءومىرى ءمان- ماعىناعا تولا باستايدى. ءومىرىن ەلگە ارناعاندىقتان ەلدە ونى اش قالدىرمايدى. قىزۋ ەڭبەك ەتىپ ءجۇرىپ اكەسى جايلى ۇمىتىپ كەتەدى. ءبىر كۇنى ەسىنە ءتۇسىپ: «وسى اكەم قالاي ەكەن. مەنىڭ ىسىمە كوڭىلى تولا ما ەكەن. ول سياقتى ءومىر كەشە الدىم با؟» - دەپ ويلايدى. ءسويتىپ جاتىپ ۇيىقتاپ كەتەدى. تاڭەرتەڭ ويانسا جانىندا اكەسى وتىر ەكەن. ول قۋانىپ كەتىپ:

- اكە، قاشان كەلگەنسىڭ؟ - دەپ سۇرايدى.

- ۇلىم مەنىڭ رۋحىم سەنىمەن ۇنەمى بىرگە بولدى عوي. مەن جاقسىلىققا، يگىلىككە ءۇيىرمىن. ءارقاشان سەنىمەن بىرگە بولدىم. سەنىڭ جاقسى ءىسىڭدى ەستىگەن سوڭ، سەنىڭ قولىڭا كەلىپ تۇرعىم كەلدى، - دەيدى. ءسويتىپ اكەسى كەنجەسىنىڭ قولىنا كوشىپ كەلىپتى.

بۇل جەردە اكە وبرازى - قۇداي، ۇلدارى - ادامدار، ال دۇنيە- مۇلىك - بەرىلگەن ءومىر ەدى. كەي جۇرت ۇلكەن ۇلى سياقتى ءومىرىن قىزىق قۋۋ ءۇشىن بەرىلگەن دەپ ويلايدى. ءومىرىن وتكىزىپ، اجالى جەتكەندە وكىنەدى. قۇدايدان قايتا ءومىر سۇرايدى. قۇدايدى الدامشى، جاۋىز رەتىندە بالاعاتتاپ، ومىرىنە قارعىس ايتىپ وتەدى.

ەكىنشى ءبىر ادامدار ورتانشى ۇل سياقتى عۇمىر كەشەدى. قۇداي سياقتى بولعىسى كەلەدى. ءوزىن وزگەدەن جوعارى قويىپ جالعىزدىققا ۇرىنادى. ءومىرىن ۇزارتقىسى كەلىپ زەرتتەيدى. ولمەۋدىڭ قامىن جاسايدى. الايدا، ءومىردىڭ ءمانى مەن ماعىناسىن تۇسىنە الماي بايانسىزعا قۇل بولادى. ال، ەندى ءبىر ادامدار توبى «قۇداي جايلى بىلەتىنىمىز - ول ادامدارعا جاقسىلىق جاسايدى، مەيرىمىن توگەدى. ءبىزدى جاراتىپ، بىزگە بولا الەم جاسادى. الەمدەگى بارلىق يگىلىكتى ءبىز ءۇشىن بەردى. ءار ادامعا ۋاقىت بەرىپ، ۋاقىتىن ارنادى. قۇدايعا ەلىكتەگىمىز كەلسە ءبىز دە وزگەگە ۋاقىتىمىزدى ءبولىپ، جاقسىلىق ەتۋىمىز كەرەك، - دەپ ويلايدى.

degdar.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى