ۇمىتىلماس شەرۋلەر

ءبىراق ول 1941-1945 -جىلدارداعى ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىسكە بايلانىستى بولعان جالعىز شەرۋ ەمەس ەدى.

اڭگىمەنى وسى، رەسمي تۇردە باستى شەرۋ دەپ قابىلدانعان سودان باستاپ، ونىڭ كەيبىر ساتتەرىنە عانا شولۋ جاساپ وتەلىك. وعان سولتۇستىكتەن وڭتۇستىككە دەيىن ورنالاسقان بارلىق مايدانداردان مىڭ ادامدىق قۇراما پولكتەر قاتىسقان. پولكتەردى مايداننىڭ باس قولباسشىلارى مەن ارميا قولباسشىلارى باستاپ، كورپۋس، ديۆيزيا، پولك كومانديرلەرى الىپ جۇرگەن. اتاقتى مارشالدار، گەنەرالدار باستاعان ساپتا كەم دەگەندە ءۇش وردەنى بار جانە بويى 172 س م- دەن تومەن ەمەس جاۋىنگەرلەر شەرۋلەتىپ وتكەن.

ارينە، ولاردىڭ شەرۋگە قاتىسۋ قۇقىنا ەشقانداي شەك كەلتىرمەيمىز، ءبىراق بويى الاسا بولسا دا ارىستانداي ارپالىسىپ، جەڭىس كۇنىن جاقىنداتقانداردىڭ قانداي كىناسى بار دەگەن سۇراق تۋادى. وق قارشا جاۋىپ تۇرعاندا شابۋىلعا كوتەرىلگەندەردەن «سەنىڭ بويىڭ قانشا ەدى» دەپ ەشكىم دە سۇراماعان، ءبارىن دە «وتان ءۇشىن» ، «ستالين ءۇشىن العا» دەپ اجالعا قارسى ايداپ سالعان. بويلارىنىڭ تاپالدىعىنا قاراماي ولار دا ەرلىكتىڭ نەشە ءتۇرلى ۇلگىسىن كورسەتكەن. سوندىقتان بويعا قاراپ تاڭداماي، جاۋىنگەرلىك ەرلىكتەرىنە قاراپ قانا تاڭداعان الدەقايدا ادىلەتتى بولار ەدى دەپ ويلايسىڭ.

پاراد

شەرۋ وتكىزۋ تۋرالى ستاليننىڭ بۇيرىعى 24 - مامىردا جاريالانىپ، دايىندىققا ەكى اي سۇرالعاندا: «باس شتاب جۇمىسىن جايباراقاتتىققا سالماسىن» دەپ ول ءبىر- اق اي بەرگەن. وسى كەزدە ماسكەۋدىڭ «بولشيەۆيچكا» فابريكاسى كۇندىز- ءتۇنى جۇمىس ىستەپ، شەرۋگە قاتىساتىن 10 مىڭنان ارتىق جاۋىنگەرگە اسكەري فورمالار شىعارا باستاعان.

سول كەزدەگى باس شتابتىڭ باستىعى، ارميا گەنەرالى الەكسەي انتونوۆتىڭ ەستەلىگىنە قاراعاندا، ستالين شەرۋدەن كەيىن كرەملدە «ورىس ءداستۇرى بويىنشا» سالتاناتتى قابىلداۋ ۇيىمداستىرۋدى دا بۇيىرعان. سوندىقتان باس شتاب ەكى توپ قۇرىپ، ءبىرى سالتاناتتى داستارقاندى جانە وعان شاقىرىلاتىن وفيتسەرلەر مەن قوناقتاردىڭ ءتىزىمىن، ەكىنشىسى ناق شەرۋدىڭ ءوزىن دايىنداۋمەن اينالىسقان.

قۇراما پولكتەر بارلىق اسكەر تۇرلەرىنەن الىنعان. الدىمەن ولاردىڭ سانى 10 بولىپ، ارتىنان اسكەري- تەڭىز فلوتى جانە اسكەري وقۋ ورىندارى مەن ماسكەۋدىڭ اسكەري گارنيزونىنان ءبىر- ءبىر پولك قوسىلعان. قۇراما پولكتەر ەكى روتالىق بەس باتالوننان تۇرعان، ءاربىر روتادا 100 جاۋىنگەردەن بولعان. بۇلاردىڭ ۇستىنە 1 پولك كومانديرى، ونىڭ 2 ورىنباسارى جانە شتاب باستىعى، باتالون، روتا كومانديرلەرى جانە تۋ ۇستاۋشىلارى بار 59 ادام قوسىلىپ، ءار پولكتەگى اسكەريلەردىڭ سانى 1059 عا جەتكىزىلگەن.

ال اسكەري قۇرامىنا كەلەتىن بولساق، 10 روتانىڭ 6 اۋى جاياۋ اسكەردەن، ءبىر- بىرەۋدەن ارتيللەريا، تانك، اۆياتسيادان الىنىپ جانە ءبىر روتا اتتى اسكەر، ساپەر جانە بايلانىسشىلاردان تۇراتىن قۇراما روتادان جاساقتالىپتى. التى جاياۋ اسكەر روتالارىنىڭ ۇشەۋى ۆينتوۆكامەن، ۇشەۋى اۆتوماتپەن، ارتيللەريستەر، ساپەرلەر، بايلانىسشىلار كارابينمەن، تانكيستەر مەن ۇشقىشتار تاپانشالارمەن، ال اتتى اسكەرلەر كارابين جانە قىلىشپەن قارۋلاندىرىلعان.

تاعى ءبىر قىزىق جايت، شەتەلدىكتەردەن شەرۋگە تەك پولشا اسكەرىنىڭ كولونناسى عانا قاتىستىرىلعان. ونى پولشا اسكەرى باس شتابىنىڭ باستىعى ۆ. كورچيتس باستاپ وتكەن.

قۇراما پولكتەردىڭ كومانديرلەرى بولىپ سوعىستا ديۆيزيا، كورپۋس باسقارعان كىلەڭ اتاقتى گەنەرالدار تاعايىندالعان. ماسەلەن، ولاردىڭ قاتارىندا گەنەرال- مايور گ. كالينوۆسكي، گەنەرال- لەيتەنانت ا. لوپاتين، گەنەرال- لەيتەنانت پ. كوشيەۆوي، گەنەرال- لەيتەنانت ن. بيريۋكوۆ جانە ت. ب. بولعان. 3-   ۋكراينا مايدانى قۇراما پولكىنىڭ كومانديرى بولىپ بولگاريا ارمياسىنىڭ گەنەرالى ۆلاديمير ستويچيەۆ تاعايىندالىپتى. ول مۇنداي قۇرمەتكە يە بولعان جالعىز شەتەلدىك ەدى. وسى جىلى وعان ءى دارەجەلى سۋۆوروۆ جانە كۋتۋزوۆ وردەندەرى بەرىلگەن ەكەن، سول ەسكەرىلىپ، بولگارلىق ۇلكەن قۇرمەتكە يە بولىپتى.

10 - ماۋسىمدا بارلىق قۇرامالار ماسكەۋگە جەتكىزىلىپ، دايىندىققا كىرىسەدى. وسى قۇرامالار وزدەرى قولعا تۇسىرگەن نەمىس اسكەري بولىمدەرىنىڭ تۋلارىن، ونىڭ ىشىندە، ءتىپتى، گيتلەردىڭ جەكە شتاندارتىن دا جەتكىزىپتى. الايدا، ولاردىڭ ءبارىن شەرۋگە الىپ شىعۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ شەشىلىپ، تەك 200 داناسىن عانا الىپ قالعان. ال ولاردى شەرۋدە تومەن تۇسىرىلگەن قالپىندا ارنايى روتا الىپ كەلىپ، لەنين ماۆزولەيىنىڭ تۇبىنە لاقتىرۋ يدەياسىن ستاليننىڭ ءوزى قوسقان.

ايتا كەتەتىن جايت، وسى شەرۋ تۋرالى جازىلعان ءارتۇرلى دەرەكتەردە الىپقاشپا اڭگىمەلەر دە كوپ. سونىڭ ءبىرى - شەرۋدى ءستاليننىڭ ءوزى قابىلداماق بولعانى جايىندا. الايدا، ول اتتىڭ ۇستىندە جۇرە المايتىن بولعاندىقتان باس تارتىپتى دەگەن قاڭقۋ ءسوز بار. بۇل ستاليننىڭ تابيعاتىن تانىمايتىن ادامداردىڭ شىعارىپ جۇرگەن جەڭىل اڭگىمەسى. ويتكەنى، ءوزىنىڭ ورنىن جاقسى بىلەتىن، وتە اقىلدى ءارى ايلالى ستالين اتقا ءمىنىپ جەلكىلدەپ جۇرگەنشە، كرەملدىڭ قابىرعاسىنداعى ماۆزولەيدىڭ بيىك مىنبەرىنەن تاس قۇدايداي ءبارىن باقىلاپ تۇرعانى اناعۇرلىم سالماقتى بولارىن جاقسى تۇسىنگەن.

سونداي- اق، كرەملدە بولعان سالتاناتتى داستارقان باسىندا العاشقى بولىپ سويلەگەن ستالين ەڭ ءبىرىنشى «ۇلى ورىس حالقى ءۇشىن ىشەيىك» دەگەن تىلەك ايتىپتى- مىس دەگەن ءسوزدى كەيىنگى شوۆينيستەر جالاۋلاتىپ- اق باقتى. وسىعان سۇيەنگەن ۇلىورىستىق شوۆينيستىك ساياسات تا ءورشىپ بەرىپ، اقىرى تاعى دا جۇزدەگەن مىڭ ادام «ۇلتشىلدىعى» ءۇشىن رەپرەسسيا قۇربانى بولدى. ال شىن مانىندە (ستەنوگرافيا بويىنشا) ستالين بۇل تىلەكتى ەڭ سوڭىنان، باسىنا الكوگولدىڭ ءبىرشاما قىزۋى ۇرىپ، مەيىرلەنگەن شاعىندا، وندا دا بىلاي دەپ ايتقان: «توۆاريشي، رازرەشيتە منە پودنيات ەشە ودين، پوسلەدني توست. يا، كاك پرەدستاۆيتەل ناشەگو سوۆەتسكوگو پراۆيتەلستۆا، حوتەل بى پودنيات توست زا زدوروۆە ناشەگو سوۆەتسكوگو نارودا ي، پرەجدە ۆسەگو، رۋسسكوگو نارودا...» .

سول كۇنى قاتتى جاۋىن بولىپ، 570 ۇشاق قاتىستىرىلاتىن اۋە شەرۋى بولماي قالعان. ايتپەسە، ۇزىندىعى 30 شاقىرىمعا سوزىلاتىن ۇشاقتاردىڭ ۇشۋ الاڭى الەمەت كورىنىس بولماقشى ەكەن. سونىمەن قاتار، جاۋىننىڭ كەسىرىنەن ۇزاق دايىندالعان ەڭبەكشىلەر دەمونستراتسياسى دا وتكىزىلمەپتى. تاعى ءبىر قىزىق دەرەك، مينالار قويىلعان الاڭدى تازارتقان ساپەرلەر روتاسىنىڭ ساپىندا ونى تابۋعا ۇيرەتىلگەن يتتەر دە وتكەن.

سونىڭ ءبىرى «جولبارىس» اتتى ءيت ەكەن. كىم دە بولسا ءبىر تۇركى تىلدەس اعايىننىڭ وسى اتاۋدى بەرگەنى كورىنىپ تۇر (مۇمكىن، قازاق تا شىعار) . باسقا حالىقتار جولبارىستى باسقاشا اتايدى عوي. وسى «جولبارىس» 7 مىڭنان ارتىق مينا مەن 150 جارىلماعان سناريادتى تاپقان ەكەن. الايدا، سوعىستىڭ سوڭىندا جاراقات العان ونىڭ شەرۋگە قاتىسا المايتىنىن ەستىگەن ستالين ءوزىنىڭ شينەلىن بەرىپ، وسىمەن كوتەرىپ وتىڭدەر دەپ بۇيىرىپتى.

ەكى ساعاتقا سوزىلعان شەرۋ قۇيىپ تۇرعان جاڭبىردىڭ استىندا وتكەنىن ايتتىق قوي. الايدا، قىزىل الاڭعا كەلىپ، ونى تاماشالاعان قالىڭ كوپشىلىك تارقاماي، اياعىنا دەيىن كورگەن. سونىمەن قاتار، شەرۋدەگى ءبىر ەرەكشەلىك، وندا تەحنيكادان گورى ادامدار مەن جانۋارلارعا كوپ ماڭىز بەرىلگەن ەكەن. قۇراما پولكتەردىڭ اراسىندا كاۆالەريانىڭ التى ەسكادرونى بولعان. ال اتاقتى ت-34 تانكتەرىنىڭ 53 ءى بىردەي شەرۋگە قاتىسىپتى...

1965 -جىلعا دەيىن جەڭىس شەرۋى قايتالاپ وتكىزىلمەگەن. ول تۇگىلى 9 - مامىر دا وسى جىلعا دەيىن مەرەكەلىك «قىزىل كۇن» دەپ سانالماعان. تەك ل. ي. برەجنيەۆ وكىمەت باسىنا كەلگەن سوڭ عانا ول جىلدا وتكىزىلىپ تۇردى، ال 9 - مامىرعا «مەملەكەتتىك مەرەكە» مارتەبەسى بەرىلدى.

مىنە، بۇل قىزىل الاڭدا بولعان اتاقتى شەرۋدەن قىسقا عانا دەرەكتەر. ال وعان دەيىن بەرليندە 1945  جىلدىڭ 4 - مامىرىندا شەرۋ بولعانىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلمەيدى. بۇل ۇستەرىنەن ءالى دە وق- ءدارىنىڭ ءيىسى اڭقىعان، گيمناستەركالارىن شاڭ مەن تەر باسقان بەرلين گارنيزونىنداعى كەڭەس جاۋىنگەرلەرى - ناعىز جەڭىمپازداردىڭ شەرۋى ەدى. شەرۋ براندەنبۋرگ قاقپاسى مەن رەيحستاگتىڭ الدىنان، ياعني بەرليننىڭ ناق جۇرەگىنەن قارىشتاپ وتكەن. بۇل قالا كوشەلەرىندە قۇلاعان ۇيلەردىڭ قيراندىلارى جينالماي، بىقسىعان ورتتەر ءالى دە تۇتىندەپ جاتقان كەز ەدى.

ءبىراق العاشقى، ەڭ شىنايى جەڭىس شەرۋىنە قاتىسقان جاۋىنگەرلەردىڭ رۋحى جوعارى بولاتىن. ولار جاۋدىڭ ەڭ ءىرى بەكىنىسىن، جۇرەكتەرىنە بالاعان استاناسىن كەۋدەلەرىن وققا توسەپ، جاندارىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ العان ناعىز باتىرلار ەدى. ماسكەۋدەگى كوزبوياۋشىلىعى كوپ، جاساندى سەناريمەن جاسالعان شاراعا قاراعاندا، بۇل شەرۋدىڭ تاريح ءۇشىن ماڭىزى زور بولسا كەرەك- تى. الايدا، ول اۋىزعا دا الىنباي كەلەدى.

شەرۋدى بەرليننىڭ العاشقى كومەندانتى گەنەرال ن. بەرزارين قابىلداعان. 9 - مامىرداعى رەسمي جەڭىس كۇنىنە دەيىن ءالى بەس كۇن قالعاندا وسىنداي شەرۋدىڭ وتكەنىنە تاڭ قالماسقا ءلاجىڭ جوق.

الايدا... الايدا، وسى ن. بەرزارين بەرليندە بەلگىسىز جاعدايدا قازا بولعان. جازۋشى ت. موروزوۆا گەنەرال ف. بوكوۆتىڭ ەستەلىكتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ، ونىڭ بىرەۋلەرگە جاقپاي قالعانى سەبەپتى ماسكەۋدەگى ۇلكەن شەرۋگە (24 - ماۋسىمداعى) 6 كۇن قالعاندا 41 جاسىندا ولتىرىلگەنىن ايتادى. گەنەرالدىڭ دەنەسى ماسكەۋگە جەتكىزىلەدى، ونىمەن بىرگە قارۋلاس دوسى، سول كەزدەگى گەرمانياداعى كەڭەس اسكەرىنىڭ باس قولباسشىسى مارشال گ. جۋكوۆ تا بىرگە ۇشىپ كەلىپتى.

الايدا، ول «نوۆوديەۆيچە» زيراتىنداعى جەرلەۋ راسىمىنە قاتىسپاعان... ءسويتىپ، تاريحتا جاۋدىڭ اپانىندا العاشقى جەڭىس شەرۋىن وتكىزگەن گەنەرال رەتىندە اتى قالۋعا ءتيىستى ن. بەرزارين جۇمباق جاعدايدا وپات بولىپ، ەسىمى ۇمىتتىرىلىپ، ال ونىڭ شەرۋى تۋرالى تاريحتا مۇلدە از ايتىلادى... ءتىپتى، ارنايى تاريحشىلار بولماسا، مۇنداي شەرۋدىڭ بولعانىن دا كوپ ادام بىلە بەرمەيدى. قازىر ينتەرنەتتە دە ول تۋرالى تام- تۇم دەرەكتەر عانا بار.

ءبىراق، ستاليننىڭ قالاۋىمەن جاسالعان شەرۋگە قاراعاندا، ناعىز جەڭىمپازدار قاتىسقان ن. بەرزارين شەرۋىنىڭ ماڭىزى تاريح ءۇشىن زور ەكەنى ايقىن. گەنەرالدىڭ اتاعى دا الىسقا كەتەرى ءسوزسىز ەدى. وسىنى ۇققاندار ونىڭ كوزىن تەزىرەك قۇرتقان سەكىلدى...

ودان كەيىن بەرليندە 1945 -جىلدىڭ 7 - قىركۇيەگىندە تاعى ءبىر شەرۋ بولعان. ونى ەندى ماسكەۋدەن كەلگەن سوڭ بەرليندە قونىستانعان وداقتاستار اسكەرلەرىنە ۇسىنىس جاساپ، باستاماشى بولىپ وتكىزگەن مارشال گ. جۋكوۆ ەدى. شەرۋدى تىنىق مۇحيتىنداعى سوعىستىڭ اياقتالعان ۋاقىتىنا كەلتىرۋدى دە ءوزى ويلاپ تابادى. الايدا، باسىندا كەلىسكەنىمەن، ارتىنان وداقتاستار بۇعان اسا ءمان بەرمەي، ءوز اسكەرلەرىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىن ەمەس، ورىنباسارلارىن عانا جىبەرگەن. ويتكەنى، بۇل كەزدە وداقتاستار اراسىندا توڭ- تورىستىق باستالعان بولاتىن.

وعان كىنالى شىعىس ەۋروپاداعى ءوزىنىڭ ىقپالىندا قالعان ەلدەردە ادام قۇقىن اياققا باسىپ، كوممۋنيستىك رەجىم ورناتۋ يدەياسىن جاقتاماعانداردى، ونى ازدى- كوپ سىناعانداردى تەك اتىپ- اسىپ، رەپرەسسيالىق ءتارتىپ ورناتۋعا اسىققان كەڭەس ەلىنىڭ ساياساتى ەدى. باتىس ەلدەرى بۇلاردى سىناپ، ادامنىڭ قۇقى مەن بوستاندىعىن، ساياسي ەركىن، سايلاۋ قۇقىن ساقتاۋدى تالاپ ەتتى. ال مۇنداي تالاپتار تەك ءبىرپارتيالىق ديكتاتۋرالىق رەجىمدى عانا مويىندايتىن كەڭەستىك ساياساتقا جاراداي كورىندى. سوندىقتان، كەيىن «قىرعي- قاباق سوعىسقا» ۇلاسقان توڭ- تورىستىق وداقتاستاردىڭ شەرۋگە ۇلكەن ءمان بەرۋىنە كەدەرگى جاساعان.

ايتسە دە، وداقتاستار اسكەرى بۇل شەرۋگە قاتىسقان. ءاربىر وداقتاس ەلدىڭ اسكەرىنەن مىڭ ادامنان تۇراتىن ءبىر- ءبىر قۇراما پولك جانە بروندى تانك بولىمدەرى قاتىستىرىلعان. ك س ر و- دان ەڭ سوڭعى، سول كەزدە ەڭ كۇشتى دەپ تانىلعان اسا اۋىر يس-2 تانكتەرىنىڭ 52 بىرلىگى دە بولىپتى. بۇلاردى گ. جۋكوۆ وداقتاستارعا قىر كورسەتۋ ءۇشىن ادەيى شىعارعان دەگەن ءسوز بار.

شەرۋگە ۇلى بريتانيانىڭ بىرىككەن كورولدىگى اسكەرىنىڭ باس قولباسشىسى، فەلدمارشال ب. مونتگومەري، قۇراما شتاتتار اسكەرىنىڭ باس قولباسشىسى، گەنەرال د. ەيزەنحاۋەر، فرانتسۋز رەسپۋبليكاسى اسكەرىنىڭ باسشىسى، گەنەرال ج. دەلاتر دە تاسسيني قاتىسپاعاندىقتان، ونى گ. جۋكوۆ جالعىز ءوزى قابىلداعان. ال شەرۋگە كوماندا بەرگەن ۇلىبريتانيا گەنەرالى ەريك نەيرس.

تاعى ءبىر جەڭىس شەرۋى جاپونيانى جەڭگەن سوڭ قىتاي قالاسى حاربيندە 1945 -جىلدىڭ 16 - قىركۇيەگىندە وتكەن. وعان دا بەرليندەگى العاشقى شەرۋ سياقتى ناعىز جەڭىمپازدار قاتىسقان.

1945 -جىلدىڭ 2 - قىركۇيەگىندە كەڭەس وداعى ءبىر- بىرىنە شابۋىلداماي، بەيتاراپتىق ۇستاناتىنى جونىندەگى 1941 -جىلدىڭ 13 - ساۋىرىندە ماسكەۋدە قول قويىلعان شارتتى بۇزىپ، جاپونياعا سوعىس جاريالادى. ال جاپونيا بۇل شارتتى بەرىك ۇستانىپ، وداقتاسى گيتلەر قانشا قىسىم كورسەتسە دە ك س رو - عا شىعىستان شابۋىل جاساماعان ەدى. باتىستاعى جەڭىستىڭ قىزۋىمەن رۋحى كوتەرىلگەن كەڭەس جاۋىنگەرلەرى مۇندا دا ەرەن ەرلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتكەن. 24 كۇننەن كەيىن جاپونيا «ميسسۋري» لينكورىندا تىزە بۇگۋ تۋرالى اكتىگە قول قويدى.

حاربين قالاسىندا شەرۋ وسى جەڭىسكە بايلانىستى بولدى. وعان 1- قيىر شىعىس ارمياسى ارتيللەريا اسكەرلەرىنىڭ قولباسشىسى ك. كازاكوۆ كوماندا بەرىپ، ارميانىڭ قولباسشىسى، كەڭەس وداعىنىڭ ەكى مارتە باتىرى گەنەرال ا. بەلوبورودوۆ شەرۋدى قابىلداعان. شەرۋگە قاتىسقان اسكەر شاڭ مەن وق- ءدارىنىڭ ءيىسى سىڭگەن سوعىسقا قاتىسقان كيىمدەرىمەن شىعىپ، جەڭىمپازداردىڭ ناعىز تابيعي كەلبەتىن كورسەتكەن.

مايداننان شىققان بارلىق قۇرامالاردىڭ جاۋىنگەرلەرى ساپ تۇزەپ، ارتىنان زەڭبىرەكتەر، وزدىگىنەن جۇرەتىن ارتيللەريالىق قوندىرعىلار مەن تانكتەر دە ءجۇرىپ وتكەن. بۇل دا 1945 -جىلعى 4 - مامىرداعى بەرليندەگى شەرۋ سياقتى جەڭىمپازداردىڭ ەش بوياماسىز قالىبىن، رۋحى مەن قۋانىشتى كوڭىل- كۇيىن كورسەتكەن ناعىز جەڭىس شەرۋى ەدى. ول دا ۇمىتتىرىلىپ، تاريح وقۋلىقتارىندا ايتىلماي كەلەدى.

مىنە، ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىسكە بايلانىستى بولعان شەرۋلەردىڭ قىسقاشا تاريحى وسىنداي. تاريح ساياساتقا قاراعاندا شىنشىل، وعان ەشتەڭەنى الىپ- قوسا المايسىڭ. تەك ساياساتكەرلەر ونى وزگەرتىپ، وزىنە جاعىمدىسىن، كەرەگىن عانا قالدىرماققا تىرىسىپ باعادى. الايدا، ءبىر كەزدەرى ءبارىبىر ادىلەتتىك جەڭىپ، بارلىق تاريحي شىندىق بوياماسىز، ءادىل كۇيىندە جارىققا شىعادى.

جاقسىباي سامرات،

«ەگەمەن قازاقستان» . 

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى