الەمدەگى ەڭ لاس قالالار

سوندىقتان قالانىڭ ەكولوگيالىق جاعدايى وتە ناشار دەسەدى.

« Mercer Human كومپانياسىنىڭ زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسى بويىنشا، قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋى جەر ءجۇزىنىڭ ميللياردتاعان تۇرعىنىنىڭ دەنساۋلىعىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى» دەيدى.

1. چەرنوبىل، ۋكراينا

 1986 -جىلدىڭ 26 -ساۋىرىندە چەرنوبىل اتوم ەلەكتر ستانساسىندا سىناق كەزىندە ۇلكەن جارىلىس بولعان. بۇل جارىلىس سالدارىنان 30 ادام قازا تاپقان. 135000 ادام قاۋىپسىز ايماققا كوشىرىلگەن. ءسويتىپ، جارىلىس سالدارىنان قالا مەن جاقىن ايماقتارعا كەڭ كولەمدە رادياتسيا تارالعان. چەرنوبىل قالاسىنداعى جارىلىس -  بۇكىل الەمدەگى ەڭ ۇلكەن يادرولىق اپات دەسەدى. قالانىڭ ەكولوگيالىق احۋالى شامامەن 5,5 ميلليون ادامعا زالال كەلتىرگەن. سونداي-اق قالانى زياندى زاتتاردان تازارتۋ جۇمىستارى ءالى كۇنگە دەيىن جۇرگىزىلىپ كەلەدى.

2. حاينا، دومينيكان رەسپۋبليكاسى

بايوس دە حاينا دەگەن اتىمەن كەڭىنەن تانىمال. بۇل ايماقتىڭ تابيعاتىنىڭ ناشارلانۋىنىڭ سەبەبى -  اۆتوموبيل اككۋمۋلياتورىن شىعاراتىن زاۋىت قالدىقتارى. قورعاسىن وندىرۋدەن شىققان قالدىقتار جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعى مەن قورشاعان ورتاعا كەرى اسەرىن تيگىزبەي قويمايدى. ۋلانۋدىڭ سالدارىنان سابيلەر ىشتەن كەم تۋىلىپ، ۇلكەن كىسىلەر پسيحيكالىق اۋرۋلارعا دۋشار بولادى. سول قورعاسىننان شامامەن 85000 ادام زارداپ شەككەن.

3. كابۆە، زامبيا

 زامبيا استاناسى -  لۋساكا قالاسىنىڭ سولتۇستىگىنەن 150 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان كابۆە قالاسى قازبا بايلىقتارمەن كەڭىنەن تانىمال. 1902 -جىلى بۇل قالادا قورعاسىن كەن ورنى تابىلعان دەسەدى. قالانىڭ اۋىر مەتالدارمەن لاستانۋ دەڭگەيى قاجەتتى شامادان 4 ەسە كوپ. قالا تۇرعىندارى بۇلشىقەت اتروسفياسى مەن سوزىلمالى اۋرۋلارىنا ءجيى شالدىعادى. شامامەن 250000 ادام اۋىر مەتالل قالدىقتارىمەن ۋلانعان.

4. لينفىن، قىتاي

 قىتايداعى ەڭ لاس قالا -  لينفىن. بۇل وڭىردە ەرەكشەلىگى كومىر وندىرەدى. الايدا كومىردىڭ جوعارى سۇرانىسقا يە بولۋى -  زاڭسىز شاحتالاردىڭ اشىلۋىنا جول بەردى. زاۋىتتاردان شىققان قالدىقتاردىڭ سالدارىنان جەرگىلىكتى تۇرعىندار برونحيت، وكپە قابىنۋ، وبا اۋرۋلارىنا ءجيى شالدىعادى ەكەن. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، بۇل ءوڭىر اۋاسىنداعى قوس قىشقىلدى كۇكىرت مولشەرى شامادان تىس. شامامەن 200000 ادام ۋلى زاتتاردان زارداپ شەگەدى.

5. مايلۋ- سۋۋ، قىرعىزستان

1948 -جىلى مايلۋ- سۋۋ وزەنىنىڭ اڭعارىندا ۋران وندىرۋمەن اينالىساتىن كەن ورنى جۇمىس ىستەي باستادى. 1968 -جىلى مايلۋ- سۋۋ قالاسىنىڭ ماڭىنداعى ۋران وندىرەتىن ەكى كومبينات جابىلعان بولاتىن. قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن بۇل ايماقتا راديواكتيۆتى قالدىقتار ساقتالعان. سەل، سۋ كوشكىنى كەزىندە بۇل قالدىقتار باسقا ايماقتارعا تارالادى. سول سەبەپتى، بۇل ءوڭىردىڭ تۇرعىندارى ونكولوگيالىق اۋرۋلارعا ءجيى شالدىعادى ەكەن. شامامەن 23000 ادام ۋلى زاتتاردان زارداپ شەگۋدە.

6. نوريلسك، رەسەي

رەسەيدىڭ ەڭ لاس قالاسى. بۇل ايماققا جاۋعان قار بىردەن قارايادى، ال اۋاداعى كۇكىرت مولشەرى شامادان تىس بولادى. ءبىر جىلدا 4 ميلليون توننا جەز، كادميي، قورعاسىن، نيكەل، مىرىش، كۇشان، سەلەن ت. س. س مەتالدار بالقىتىلادى. وندىرىستەن شىققان قالدىقتاردىڭ سالدارىنان 134000 ادام زارداپ شەككەن.

7. رانيپەت، ءۇندىستان

ءۇندىستاننىڭ رانيپەت قالاسى بىلعارى زاۋىتتارىمەن كەڭىنەن تانىمال. ءبىراق زاۋىتتان شىققان ناتريي حروماتى، حروم سۋلفاتى، ت. س. س حيميالىق قالدىقتاردىڭ 1500000 تونناسى جەراستى سۋ ارنالارىنا قۇيىلىپ، قورشاعان ورتانى لاستايدى. شامامەن 3500000 ادام ۋلانعان.

8. رۋدنايا پريستان، رەسەي

 بۇل ايماقتا قاۋىپتى قورعاسىن كونسەنتراتسياسى كەڭىنەن تارالعان. سونداي-اق بالالاردىڭ قانىنداعى قورعاسىن مولشەرى شامادان 20 ەسە كوپ. اتموسفەراعا جىل سايىن 85 توننا مىرىش پەن قورعاسىن بولشەكتەرى تارالادى. شامامەن 90000 ادام ۋلانعان.

جادىرا پەردەباي قىزى

«ايقىن»

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى