بابالار ءسوزى: اقتايلاق سورى تۋرالى اڭىز
بۇل جوبا اياسىندا «بابالار ءسوزى»، «قازاق حاندارى»، «ەجەلگى قالالار تاريحى»، «حالىق قازىناسى» قاتارلى جاڭا ايدارلار اشىلدى.
«بابالار ءسوزى» ايدارى نەگىزىنە «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا شىققان 100 تومدىق اۋىز ادەبيەتىنىڭ جىر-تولعاۋلارى، قيسسا-داستاندار، ءسوز ۇستاعان شەشەندەر مەن بيلەرىمىزدەن قالعان ناقىلدار، تاريحي جادىگەرلەر الىندى. «قازاق حاندارى» ايدارىندا تاريحىمىزدا ەلىنە قورعان بولعان حانداردىڭ ءومىرى تۋرالى دەرەكتەر بەرىلەدى.
ال «ەجەلگى قالالار تاريحى» ايدارىنا قازاق دالاسىنداعى وركەنيەتتىڭ ورداسى بولعان كونە قالالاردىڭ تاريحى تۋرالى جازبالار جاريالانادى. «حالىق قازىناسى» ايدارى بويىنشا، قازاقستانداعى تاريحي، مادەني ەسكەرتكىشتەر، قازاق حالقىنىڭ سالت-داستۇرلەرى، قولونەر، قارۋ-جاراقتارى تۋرالى ماعلۇماتتار بەرىلمەك. جوبا ماتەريالدارى قازاق تىلىندە (قازاقشا جانە توتە جازۋمەن) اگەنتتىك سايتىندا جاريالانادى.
***
باس قوسقاندارىنا ءبىراز جىل بولسا دا بالالارى بولماي جانارلارى جاسقا تولىپ، قۇدايدان بالا تىلەۋمەن كۇندەرىن وتكىزگەن ەرلى-زايىپتىلار بولىپتى. ەكەۋىنىڭ كۇندەلىكتى تاماعى كيىم-كەشەگىن ايىرۋ ءۇشىن جولداسى ەل قاتارلى شالقارعا اۋ سالىپ، بالىق اۋلايدى ەكەن. بالانىڭ زارى قينادى ما، كىم بىلگەن، ويعا شومعان جىگىت كولدىڭ تەرەڭ جەرىنە قاراي ۇزاپ كەتكەنىن دە بىلمەي قالادى.
جاپادان جالعىز كەش اراسىندا كولگە شىققان جىگىتتى تۇڭعيىق تارتىپ كەتەدى. كومەككە كەلەر ەشكىم جوق، قاپىدا قىرشىن جاس قازا بولادى.
كۇيەۋىنىڭ قايتپاس ساپارعا كەتكەنىن بىلگەن ۇيدەگى جۇبايى تاعدىرىنا تالاق ايتىپ، قارا جامىلىپ قالادى. قۇرساق كوتەرمەي ءبىر، زارلى جۇبايىنان ايىرىلىپ ەكى زارلى بولعان بايعۇس ەلەس قۋىپ جىندانۋدىڭ از-اق الدىندا قالادى.
تەك، ءبىر كۇنى سورلىنىڭ زارى ساپ تىيىلادى. قايدان كەلگەنى بەلگىسىز، تاڭ اتا ەسىك الدىنا شىققان ايەل بوتاسىن ەمىزىپ تۇرعان تۇيەنى كورەدى. ءوز كوزىنە ءوزى سەنبەگەن بەيباق ىنگەننىڭ اپپاق بوتاسىن ايمالاپ قۇشىپ جىلاي بەرەدى. بوتاسىن ەرتكەن تۇيە سول كۇننەن باستاپ قارالى ۇيدە قالىپ قويادى.
جەسىر ايەل دە قۇدايدىڭ سىيىنا شۇكىر ايتىپ، كۇنىن ىنگەندى باپتاۋمەن، ونىڭ بوتاسىمەن ويناۋمەن وتكىزىپ، قايعىسىن ۇمىتا باستاپتى. كوزى مولدىرەپ ايەلدى كورسە، ەنەسىن كورگەندەي تايراڭدايتىن بوتاعا كەلىنشەك اقتايلاق دەپ ات قويادى.
اۋىلعا بالىق اۋلاۋعا كەلگەن ەرىككەن ءبىر سارتتىڭ قۇلاعىنا جەسىر ايەلدىڭ ۇيىنە تۇيە اداسىپ كەلدى دەگەن اڭگىمە كەلىپ تيەدى. قاڭعىپ كەلگەن ىنگەندى مەنىكى دەپ داۋ ايتپاققا بەل بۋىپ، ارام ويىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جەسىردىڭ ۇيىنە بارادى.
«سەن مەنىڭ مالىمدى ۇرلادىڭ. ءسۇتى مەن بوتاسىن پايدالاندىڭ»، - دەپ ايەلگە دۇرسە قويا بەرەدى. «مالىمدى ءوزىم الامىن»، - دەپ دۋال ىشىندەگى ىنگەندى تارتا جونەلەدى. ومىرىندە كورمەگەن، يەم دەپ تانىماعان بوتەننىڭ بۇل قىلىعىنا ىنگەن دە، بوتا دا قارسىلىق كورسەتىپ باعادى.
ءارى تارتىنادى، بەرى تارتىنادى، ەرىككەن ارام سارتتان قۇتىلا المايدى. تۇيەنىڭ قارسىلىعىن كورىپ قارالى ايەل ىنگەننىڭ شىلبىرىنا جابىسادى. سارتتىڭ قۋلىعىن ءتۇسىنىپ، ايەل تۇيە مەن بوتانى الىپ قالۋدىڭ امالىن جاساپ باعادى. ويلاعان ويى جۇزەگە اسا قويماعان سوڭ سارت ايەلدى سوققىعا جىعا باستايدى. بىلەگىنىڭ كۇشى مول سويتالداي سارتتىڭ تيگەن جۇدىرىعى كەلىنشەككە اجال بولىپ تيەدى.
قانشاما ۋاقىت بويى تايلاعى مەن وزىنە قامقورلىق كورسەتكەن ايەلدىڭ جانسىز دەنەسىن كورىپ ىنگەن بويىنا قارا كۇش ەنگەن كەيىپكە ەنەدى. اۋزىنان جىنى اعىپ، سارتقا تاپ بەرەدى. تىسىمەن قىرشىپ، الدىڭعى اياعىمەن تارپىپ سارتتى قۇلاتادى دا، ءوزى بار سالماعىمەن ونىڭ ۇستىنە قۇلاپ جانشىعان ەكەن. سول جاتقانىنان تۇيە تۇرمايدى. ادامنىڭ وپاسىزدىعىنان زار تۇتىپ جاتقان ەنەسىن كورگەن بوتا دا ىنگەنمەن قاتارلاسىپ جاتىپ قالىپتى.
يەسىنىڭ ءمايىتىن كەلگەن ادامدارعا بەرمەگەن ەكەن جانۋار. ءوزى دە، بوتاسى دا ولارعا قارسىلىق كورسەتىپ، ءتىرى جان جاقىنداتپاپتى. سول جاتقاننان ىنگەن دە، بوتا دا اشتىقتان ءولىپتى. ول سور بۇگىن دە اقتايلاق دەپ اتالادى.
