لي كۋان يۋدىڭ جاتتاۋعا لايىقتى دانا سوزدەرى
ول قاتال كوشباسشى، پاراساتتى، تەرەڭ ويلاي الاتىن ادام رەتىندە تانىمال بولدى. الايدا پرەمەر-مينيستر بولعان جىلدارى ونىڭ مىنەزى ءبىرشاما جۇمساردى. ول سونىمەن قاتار، الەمدەگى ەڭ ۇزاق قىزمەت ەتكەن پرەمەر-مينيستر، بۇل قىزمەتتى ول 1959-جىلدان 1990-جىلعا دەيىن اتقاردى.
ءبىز بۇگىن وقىرمان نازارىنا ونىڭ ءار كەزدەرى ايتقان دانا سوزدەرىن ۇسىنعاندى ءجون كوردىك.
مالايزيادان ءبولىنۋ
«مەن مالايزيالىق بىرىگۋگە جانە وسى ەكى تەرريتوريانىڭ ءبىرتۇتاستىعىنا سەندىم. بىلسەڭىز، ولار گەوگرافيالىق، ەكونوميكالىق جانە تۋىسقاندىق تۇرعىسىنان وتە جاقىن. ءبىز ءبىر ساتكە توقتاي تۇرساق قارسى بولمايسىز با...».
لي كۋان يۋدىڭ 1968-جىلى امەريكاداعى سۇحباتى
«اقىر سوڭىندا، شەشىمدى ءبارىبىر ەرەسەكتەر قابىلدايدى، جاستار ەمەس. الايدا سول جاستار ەرتەڭگى كۇنى ەرەسەككە اينالىپ، ولارعا دا شەشىم شىعاراتىن كۇن تۋادى دا، ولار الگى شەشىمدەرگە نازار اۋدارادى. مىنە سول كەزدە ولار الدىڭعى ەرەسەك ۇرپاقتى دۇرىس شەشىم قابىلداعانى ءۇشىن ماقتان تۇتاتىنداي بولۋى ءتيىس».
1984-جىلعى ۇلتتىق جولداۋى
«مەنىڭ ويىمشا، ءبىز وزگە قاراپايىم ادامدار سەكىلدى شەشىم قابىلداپ، وزگە مانساپتى تاڭداعانىمىزدا، ءبىزدى ەشكىم ايىپتاماس ەدى، ويتكەنى بىزدە ەشنارسە بولمادى... بىزدەگى بار نارسە جەڭىلۋگە جول بەرمەۋگە دەگەن نيەت ەدى جانە ەگەر ءبىز جەڭىلسەك، ونىڭ وتەمى سۇمدىق بولاتىنداي ەدى».
«جوق» دەگەن جاۋاپتى قالاي ايتۋ قاجەتتىگى جايىندا:
«سىپايى بولۋدان ءسىز ەشنارسەدەن ۇتىلمايسىز. «جوق» دەپ ايتۋعا ءماجبۇر بولاتىن جاعداي بولادى، ءبىراق ونى مادەنيەتتى تۇردە، شىنايى سەبەپتەرىن تۇسىندىرە وتىرىپ جەتكىزىڭىزشى... نە سەبەپتى «جوق» ەكەنىن ماعان ءتۇسىندىرىڭىزشى. «جوقتىڭ» ورنىنا «ءيا» دەپ ايتپاي-اق تا قويىڭىز... ەگەر «جوق» دەپ ايتۋعا شىنايى سەبەپتەر بولسا، جاۋابىڭىز «جوق» بولىپ قالا بەرسىن، ءبىراق ونى سىپايى جەتكىزىڭىز».
ۆيكتوريا تەاترىندا ازاماتتىق قىزمەتكەرلەرگە ايتقان ءسوزى، 30- قىركۇيەك، 1965-جىل
ماحاببات تۋرالى:
«مەن ءبىر كورگەننەن عاشىق بولۋعا سەنبەيمىن. مەنىڭ ويىمشا، بۇل - ۇلكەن قاتەلىك. ءسىز تەك فيزيكالىق سيپاتتامالارعا كوڭىل بولسەڭىز، سول ءۇشىن قاتتى وكىنەسىز».
«سينگاپۋردىڭ دامۋ جولىن ساقتاۋعا قاجەتتى قاتال شىندىق» (Hard Truths to Keep Singapore Going) كىتابىنان...
1980-جىلعى جولداۋىنان:
«سينگاپۋردى كىمدە-كىم باسقارماسىن، ونىڭ بويىندا قايسارلىق بولۋى قاجەت. ەگەر قايسارلىق جوق بولسا، وندا ول جول بەرۋى ءتيىس. بۇل كارتا ويىنى ەمەس. بۇل ءسىز بەن ءبىزدىڭ ءومىرىمىز. مەن وسىنى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن بۇكىل ءومىرىمدى جۇمسادىم جانە بويىمدا قۋاتىمنىڭ بارىندا، وزگە بىرەۋدىڭ مۇنى بۇزۋىنا جول بەرمەيمىن».
ساعىزعا تيىم سالۋ جونىندە:
«ەگەر ءسىز شايناماي ويلانا المايتىن بولساڭىز، باناننان كورىڭىز».
سينگاپۋرداعى ساعىز شايناۋعا سالىنعان تيىم جايلى BBC ماقالاسىنان، (2000)
قاراپايىم سينگاپۋرلىق جايىندا:
«سىزدەر سينگاپۋرلىق جايلى بىلەسىز. ول ەڭبەكقور، ءوز-وزىنە سەنىمدى، ءارى جاۋاپتى. ولاي بولماسا ءبىز جەتىستىككە جەتپەس ەدىك. الايدا، ونىڭ باجىلداۋدان چەمپيون ەكەنىن دە بىلە ءجۇرىڭىز». (1977)
كۇش سالۋ جونىندە:
«كۇش سالۋدى مەيلىنشە جالعاستىرىڭىز، سوندا ءسىز ءوزىڭىزدى قورشاعان ورتانى سونىڭ جەمىسى رەتىندە باعالاي الاسىز. ەگەر كۇش سالۋدى توقتاتقانىڭىز، بۇلاي ويلاي الماي قالاسىز».
ەلدى باسقارۋ جونىندە:
«حالقىڭىزدى باقىتتى ەتكىڭىز كەلسە، ەكى نارسەنىڭ بىرەۋىن جاساۋىڭىز ءتيىس. ولاردى قاناعاتتاندىراتىن نارسەنى بەرىڭىز: ۇزدىك تاعام، ۇزدىك كيىم، ۇزدىك تۇرعىن-ءۇي. ەگەر بۇعان مۇمكىندىك بولماسا، وسى جاعدايدا جەتۋگە بولاتىن جولدى كورسەتىڭىز.
اۆستراليا مەنەدجمەنت ينستيتۋتى ۇيىمداستىرعان تاڭعى استا ايتقان سوزىنەن. سيدنەي، اۆستراليا، 22- ناۋرىز، (1965)
«مەن بىرەۋدىڭ قۋىرشاعى ەمەسپىن. مەن مۇندا بىرەۋدىڭ ويىنىن ويناۋ ءۇشىن كەلگەن جوقپىن. مەنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىمدە بىرنەشە ميلليون حالىقتىڭ ءومىرى بار».
سيتي حوللداعى باسپا ءسوز ءماسليحاتىنان، 26- تامىز، (1965)
لي سيانلۋن (ۇلكەن ۇلى) جايلى ونىڭ پرەمەر-مينيستر قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن تۇسىندا:
«ول قازىر قيىن ۋاقىتتا جۇمىس ىستەپ جاتىر، ءبىراق ونىڭ مەنشىگىندە بار رەسۋرستار، مەن باستاعان كەزدە بولماعان».
توم پلەيتپەن سۇحبات كەزىندە ايتقان ءسوزى
ءوزى جايىندا:
«مەنىڭ بار عۇمىرىمدا مەنى كوپ نارسە ءۇشىن ايىپتادى، الايدا مەنى ءوز ويىن اشىق ايتۋعا قورىقتى دەپ ەشكىم ايىپتاي المايدى» (1955)
«مەن ءاردايىم ساۋاتتى قادام جاساۋعا تىرىستىم، ساياسي ساۋاتتىلىقتى ايتىپ تۇرعان جوقپىن» (2000)
ءدىن جايىندا:
«مەن ءوزىمدى اتەيست دەپ اتاماس ەدىم. مەن قۇدايدىڭ بار ەكەنىن جوققا دا شىعارمايمىن، بار دەپ تە ايتپايمىن».
ءولىم تۋرالى:
«كەز كەلگەن نارسەنىڭ اقىرى بار جانە مەنىكى بارىنشا جىلدام جانە اۋىرسىنۋسىز بولعانىن قالايمىن. سوڭعى كۇندەرىمنىڭ ەشنارسەگە قابىلەتسىز، ەسسىز جاتىپ، تاناۋىما تۇتىكشە جالعانىپ وتكەنىن قالامايمىن».
«الەم تۋرالى ءبىر ادامنىڭ پىكىرى» ەڭبەگىنەن
«داڭققا بولەنۋ دەيسىز بە؟ بۇلاي جاساۋ مەنىڭ قولىمنان كەلسە جاقسى. جوق، ادام تەك ولگەننەن كەيىن عانا دەمالادى».
لي كۋان يۋدىڭ «تاپقىرلىق جانە دانالىق» كىتابىنان»
«مەن ءوز ايەلىمدى كەلەسى ومىردە كەزدەستىرگىم كەلەدى، ءبىراق كەزدەستىرەمىن دەپ ويلامايمىن. مەن ءجاي عانا تىرشىلىگىمدى توقتاتامىن، ءدال ايەلىم سەكىلدى - باسقاشا بولعان جاعدايدا ارعى ومىردە ادام سانى تىم كوبەيىپ كەتەر ەدى».
«الەم تۋرالى ءبىر ادامنىڭ پىكىرى» ەڭبەگىنەن
ەڭ تانىمال ءسوزى:
«توسەك تارتىپ جاتسام دا، ءتىپتى مەنى تابىتقا سالۋعا تىرىسساڭىز دا، ەگەر مەن ءبىر نارسەنىڭ دۇرىس ەمەستىگىن بايقاسام، مەن ورنىمنان تۇرامىن».
1988-جىلعى جولداۋىنان
P. S. C سينگاپۋر جانە ونىڭ كوسەمى لي كۋان يۋدىڭ تاجىريبەسى قازاقستاندا ءجيى قولدانىلادى، وسى تۇرعىدان بۇل ەل بىزگە وتە جاقىن.
دارحان ومىربەك
el.kz
