ۇلى وتان سوعىسىنىڭ باتىرلارى: ءاقادىل سۋحانبايەۆ

ءاقادىل سۋحانبايەۆ 1920-جىلى جامبىل وبلىسى سۆەردلوۆ اۋدانىندا دۇنيەگە كەلىپ، 1944-جىلى پولشادا قازا تاپقان. سوۆەت وداعىنىڭ باتىرى (24.03.1945).

اۋىلدىق مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن، كولحوزدا جۇمىس ىستەدى. 1941- جىلى قىزىل ارميا قاتارىنا الىندى. 174-بوريسوۆسك قىزىل تۋلى اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ 628-گرودنەنسك قىزىل تۋلى پولكىندەگى1-باتالون قۇرامىندا بولدى. س. بەلورۋسسيانى، ليتۆانى، پولشانى ازات ەتۋ ءۇشىن بولعان شايقاستارعا قاتىستى. «ستجەلتسوۆيزنا» دەپ اتالاتىن پولياك دەريەۆنياسى ءۇشىن بولعان ۇرىستا ول الەكساندر موتروسوۆتىڭ وشپەس ەرلىگىن قايتالاپ، پۋلەمەتتىڭ امبرازۋراسىن ءوز دەنەسىمەن جاپتى. تۋعان كولحوزى، وقىعان مەكتەبى باتىر ەسىمىمەن اتالادى. كولحوز ورتالىعىندا باتىرعا ەسكەرتكىش ورناتىلعان.

قايتالانعان ەمەس، جاسالعان ەرلىك

... داڭقتى جەرلەسىمىز، نەبارى 24 جاسىندا ەرلىك جاساعان ءاقادىل سۋحانبايەۆ اعامىزدى ا. ماتروسوۆ ەرلىگىن قايتالاۋشى دەپ اتاۋعا اۋزىمىز بارمايدى. ول ءوز ەرلىگىن 1944-جىلدىڭ 31- شىلدەسىندە پولشا جەرىندە، ستجەلتسوۆيزنا دەريەۆنياسى ءۇشىن بولعان شايقاستا مىڭداعان جاۋىنگەرلەردىڭ كوز الدىندا جاساعان. ت م د قارۋلى كۇشتەرى مۇراجايىندا ساقتاۋلى كەڭەس وداعى باتىرى اتاعىنا ۇسىنۋ قاعازىندا جازىلعانداي، اتقىشتار باتالونىنىڭ بولىمشە كومانديرى ءاقادىل سۋحانبايەۆ شەشۋشى ساتتە جاۋىنگەرلەردىڭ العا جىلجۋىنا كەدەرگى جاساپ جاتقان جاۋ پۋلەمەتىنە كەۋدەسىن توسىپ، وق نوسەرىن توقتاتقان. سول ساتتە ەرلىگى مەن ەسىمى تۇتاس مايدانعا دەمدە تارالىپ، ۇران بولىپ جاۋىنگەرلەردى شابۋىلعا كوتەرگەن. كەيىن ۇرىس تىنعاندا 31- ارميانىڭ قولباسشىسى، كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى، گەنەرال- پولكوۆنيك ۆاسيليي ۆاسيليەۆيچ گلاگوليەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن دەنەسى قازىلىپ الىنىپ، پولشادان ليتۆانىڭ كورىكتى قالاسىنا اكەلىنىپ ۇلكەن اسكەري سالت-جورامەن جەرلەنگەن. ۇرىس قىزۋ ءجۇرىپ جاتقان قاۋىرت كەزگە قاراماستان قازاق جاۋىنگەرىنە وسىنشاما قۇرمەت كورسەتىلۋى ونىڭ ەرلىگىنىڭ سوعىس تاريحىندا ماڭىزدى ءرول اتقارعاندىعىن كورسەتەدى.

بەلارۋس استاناسى مينسكىدە بولعان كەزىمىزدە قالاداعى ۇلكەن كوشەلەردىڭ ءبىرى ۆ. ۆ. گلاگوليەۆتىڭ ەسىمىمەن اتالاتىنىن بىلدىك. وسىنداعى ۇلى وتان سوعىسى مۇراجايىندا ازات ەتۋشى جاۋىنگەرلەر ساپىندا ا. سۋحانبايەۆتىڭ دا پورترەتى ءىلۋلى تۇر. بەلارۋستار ءوز بولىمشەسىمەن جاۋ كۇشتى بەكىنگەن گرودنو قالاسىنا ءبىرىنشى بولىپ كىرگەن ءاقادىل اعامىزدىڭ ەرلىگىن ەرەكشە قادىرلەيدى. قالادا ءبىر كوشە قازاقتىڭ باتىر ۇلىنىڭ اتىمەن اتالادى. وسى كوشەدەگى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليشەگە ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلعان. مەكتەپ مۇراجايىندا ارنايى ءمۇيىس تە بار.

سوعىستان كەيىن دەسانت اسكەرلەرىنىڭ قولباسشىسى قىزمەتىندە ءجۇرىپ، 1974-جىلى قايعىلى قازاعا ۇشىراعان قولباسشى ۆ. ۆ. گلاگوليەۆتىڭ ەسىمى تۋعان قالاسى كالۋگا مەن ماسكەۋدەگى كوشەلەرگە دە بەرىلگەن. ول ءوزى باسقارعان اسكەري قۇرامالاردىڭ ەرجۇرەك جاۋىنگەرىنىڭ ەسىمى مەن ەرلىگى قاستەرلەنۋىنە ءاردايىم قامقورلىق جاساپ وتىرعان. ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 20 جىلدىق مەرەكەسى قارساڭىندا سول كەزگى جامبىل، قازىرگى تاراز قالاسىنداعى كوشەلەردىڭ بىرىنە ا. سۋحانبايەۆ ەسىمى بەرىلۋىنە گەنەرالدىڭ تىكەلەي ىقپالى بار. بۇل تۋرالى سول جىلدارى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىندە جاۋاپتى قىزمەت اتقارعان اقىن جاقسىلىق ساتىبەكوۆتىڭ ماقالاسى دا («گەنەرالدىڭ تاپسىرماسى»، «ەڭبەك تۋى» گازەتى، 23- ناۋرىز، 1990-جىل) كەزىندە جارىق كورگەن.

ەرلىك جاساعانىنا ءبىر جارىم اي ۋاقىت وتكەندە، كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلمەي تۇرىپ-اق (جارلىق 1945-جىلدىڭ ناۋرىزىندا شىقتى) 1944-جىلدىڭ 20- قىركۇيەگىندە ەڭبەكشىلەر دەپۋتاتتارى سۆەردلوۆ ( قازىرگى - بايزاق) اۋداندىق كەڭەسىنىڭ 74- ساندى شەشىمىمەن ءوزى وقىعان ورتالاۋ مەكتەپ پەن تۋىپ-وسكەن «قاراسۋ» ۇجىمشارىنا ەسىمى بەرىلگەن ءاقادىل سۋحانبايەۆتىڭ جەكە قارۋى ماسكەۋگە ت م د قارۋلى كۇشتەرى مۇراجايىنا قويىلعان. ەرلىگى تۋعان ەلى قازاقستان عانا ەمەس رەسەيدە، بەلورۋسسيادا، ليتۆادا ەرەكشە قادىرلەنىپ كەلەدى. 2005-جىلى تاراز قالاسىندا ەرلىك جاساپ تۇرعان ءساتىن بەينەلەگەن ەسكەرتكىشىنىڭ اشىلۋى سالتاناتىنا ەلباسىمىز ن. ءا. نازاربايەۆ قاتىسىپ، ءسوز سويلەگەن. جىل سايىن 31- شىلدەدە باتىر ەسكەرتكىشىنە گۇل قويۋ ءراسىمى ءوتىپ تۇرادى.

تۇرسىنحان تولقىنباي ۇلى،

قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى.

جامبىل وبلىسى

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى