بابالار ءسوزى: جاپال باتىر مەن تاڭشەبەر قىز
«بابالار ءسوزى» ايدارى نەگىزىنە «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا شىققان 100 تومدىق اۋىز ادەبيەتىنىڭ جىر-تولعاۋلارى، قيسسا-داستاندار، ءسوز ۇستاعان شەشەندەر مەن بيلەرىمىزدەن قالعان ناقىلدار، تاريحي جادىگەرلەر الىندى. «قازاق حاندارى» ايدارىندا تاريحىمىزدا ەلىنە قورعان بولعان حانداردىڭ ءومىرى تۋرالى دەرەكتەر بەرىلەدى. ال «ەجەلگى قالالار تاريحى» ايدارىنا قازاق دالاسىنداعى وركەنيەتتىڭ ورداسى بولعان كونە قالالاردىڭ تاريحى تۋرالى جازبالار جاريالانادى. «حالىق قازىناسى» ايدارى بويىنشا، قازاقستانداعى تاريحي، مادەني ەسكەرتكىشتەر، قازاق حالقىنىڭ سالت-داستۇرلەرى، قولونەر، قارۋ-جاراقتارى تۋرالى ماعلۇماتتار بەرىلمەك. جوبا ماتەريالدارى قازاق تىلىندە (قازاقشا جانە توتە جازۋمەن) اگەنتتىك سايتىندا جاريالانىپ وتىرادى.
***
جاپال باتىر مەن تاڭشەبەر قىز
(ءابدىللا تۇتقىش ۇلى نۇسقاسى)
باستايىن بيسميللا دەپ داستاندى بۇل،
ساۋىڭدا قاۋسىرما جاق، سايراشى ءتىل.
بالاسى مۇسىلماننىڭ كاليماگوي-
ۇمبەتى مۇحاممەدتىڭ قۇدايعا قۇل.
پايدا بوپ جارالعاننان بۇل دۇنيەگە
ادامزات كەلىپ- كەتكەن بىرنەشە قىل.
بالۋان، سايىپقىران نە باتىرلار
كەرىك پەن ات ورنىنا مىنگەن ءدۇر ءپىل.
جاقسىلار، جاتار جەرىڭ بولار جالعىز،
تۋساڭ دا قانشا بولىپ اتادان ۇل.
كوپ قيساپ، قانشا داۋرەن سۇرسەڭ داعى،
اقىرى سۇم دۇنيەنىڭ بولادى ءزىل.
قۇدايلىق داعۋا قىلعان پەرعاۋىندى
عارىق قىلعان اقىرىندا ءداريا ءنىل.
ەشبىرى تاعان بولماس ادامزاتتان،
دۇنيەنىڭ وپاسىزدىعى وسىنداي، ءبىل.
سوزىنە قاراعاندا بۇل وقيعا،
ەكى ءجۇز بولسا كەرەك جانە ەلۋ جىل.
قولىما قالام الىپ جازامىن حات،
بولادى جازسام قاعاز، كوڭىلىم شات.
ءجۇرسىن دەپ حالىق اۋزىندا جازدىم مۇنى،
قالدىرۋ ماقسات ءۇشىن ارتىمدا ات.
عازيزدار بۇرىنعى وتكەن ايتىپ كەتكەن،
جاقسىدان ات قالار دەپ جاماننان دات.
ۇلگىلى جاقسى ادامنىڭ سوزدەرى بار،
ءلاززاتى تاتقاندارعا شىرىن، ءشاربات.
ىشىندە اقىننىڭ دا اقىندار بار،
سياقتى ءدۇرري، گاۋھار ءسوزى قىمبات.
بولمايدى ءبارى اقىلدى سۇلۋدىڭ دا،
بەت اجار بىتكەنمەنەن سىن مەن سىمبات.
دۇنيەدە جاقسى دا بار، جامان دا بار،
تىرىلىك بەس كۇن جالعان ءبىر عانيبات.
ۋاقىتى بىتكەن كۇنى اتتانادى،
سياقتى كەلگەن مەيمان بۇل ادامزات.
.. . .. .. . .. .. .. .. .. .. ..
الەۋمەت، تىڭداساڭىز ءبىر قىزىق ءسوز،
باستاۋعا ءبىر داستاندى اياڭدادىم.
جاپال مەن تاڭشەبەردىڭ قيسساسى بۇل،
ءوزىمنىڭ حيكايامدى تامامدادىم.
قازاقتىڭ شاكىر دەگەن جازعان قارتى،
ءسوزىنىڭ ارزان ەمەس قىمبات نارقى.
كەشەگى حاندىق ءداۋىر زامانىندا
قازاقپەن جاۋ بوپ كەلگەن قالماق حالقى.
جەڭگەنى شاۋىپ الىپ كەتە بەرگەن،
كەلىسىم اراسىندا بولماي شارتى.
ەل ءۇشىن جانىن قۇربان قىلاتۇعىن
كوپ شىققان قازاقتىڭ دا جومارت ءمارتى.
شىعارعان اقىنداردىڭ قيسساسىنىڭ
ءارتۇرلى سوزدەرىندە بولار پارقى.
جورعامىن ءوز الىمشە، ۇلكەن اقىن،
اتاقتى بولماسام دا شىققان ءدارفى.
كەلتىردىم قيىستىرىپ ۇيقاسىنا،
ىشىندە قارا ءسوزى ەكەن جارتى.
تۇزەتتىم كەمىن قوسىپ، ارتىعىن اپ،
كوپ ءسوزىن كەلىسپەگەن الا- شارپى.
تىڭداۋشى، ازاماتتار، كەشىرىڭىز،
ارتىق- كەم بولسا ءسوزى جانە ءحارپى.
ءسوز قىلدىم قازاق- قالماق وتكەن بەگىن،
ۇرىسىپ ءبىر- بىرىنەن العان كەگىن.
كوكتەدىم كوپ سوزدەرىن ۇيقاسىنا،
سياقتى كەرەگەنىڭ كەتكەن كوگىن.
ارتىمدا ءسوز قالدىرۋ ماقساتىم بۇل،
حالىققا ساتۋلى ەمەس، ءسوزىم تەگىن.
كەلمەسە ۇيقاسىنا ماڭىزدى بوپ،
ارتىقشا قالامايمىن ءسوزدىڭ كوبىن.
جاپال باتىر مەن تاڭشەبەر قىز
حالىققا تۇسىنىكتى شىرىن قىلىپ،
جازامىن اسەم سوزدەن تاپسام ەبىن.
ايتىڭىز راقمەت دەپ اتاسىنا،
قابىل قىپ جازۋشىنىڭ بۇل تىلەگىن.
باستايىن وسىلايشا ءسوزدىڭ باسىن،
ەستىگەن بۇل داستاندى قىلار تاحسين.
ءبىر- ءبىرىن كۇشى جەتىپ شاۋىپ العان،
ايتايىن قازاق- قالماق حيكاياسىن.
ءار ەلدىڭ باتىرى مەن جانە جەردىڭ،
كەتەيىن ءتۇسىندىرىپ شەكاراسىن.
داستاندى رەتتەگەن ءابدىللا اتىم،
بۇل ەمەس بىرنەشە بار جازعان حاتىم.
شاكىر قارت باستاپ جازعان بۇل قيسسانىڭ
«ەر جاپال، تاڭشەبەر قىز» قويعان اتىن.
ورتا ءجۇز جاپال ءناسىلى- توبىقتى، ارعىن،
تاڭشەبەر ۇيعىر- قاڭلى دەيدى زاتىن.
ۇلالى قالماقتاردىڭ باتىرى ەكەن
ىستەگەن قازاق ەلگە قياناتىن.
بولسىن دەپ تۇسىنىكتى ەستىگەنگە،
سول ءۇشىن جازدىم مىنە باياناتىن.
اتا جاۋ قاشاننان- اق قازاق، قالماق،
ءبىر- ءبىرىن كۇشى جەتسە تالاپ الماق.
ارعىندا توبىقتىدان- قوجابەرگەن
ءشۇبارتوس باتىر بوپتى، شىنجىر بالاق.
لايىق قايراتىنا كۇش شابىسى،
جان جولداس اتى بوپتى اقبوزويناق.
بالۋان، ءوزى باتىر ەلگە باسشى،
ءجۇرىپتى تۋعان ەلىن جاۋدان قورعاپ.
مىنەزى اجارىنا اقىلى ساي
تاڭسۇلۋ دەگەن قىزدى العان تاڭداپ.
باتىرى قالماقتاردىڭ ۇلالى ەدى،
التايدىڭ ار جاعىندا تۇرار ەدى.
بەك بولىپ بىرنەشە جىل بالۋاندىقپەن،
قالماقتى الپىس اتا سۇراپ ەدى.
ول كەزدە جەتىسۋدى قاڭلى جايلاپ،
جىلقى مەن قورالى قوي جۇرگەن ايداپ.
قازاقپەن اشىق ەمەس، كومەسكى جاۋ،
جۇرەتىن قالماقتارمەن ءسوزىن بايلاپ.
ول كەزدە قاتار جۇرگەن ارعىن، نايمان،
ارقا، التاي مايساسىنا مالىن جايعان.
قازاقتىڭ قالماق بولىپ ۇلكەن جاۋى،
كوپ ەلدەر ءقاۋىپ قىلىپ قونىس اۋعان.
ەسكىدەن قازاق ەلى كوشپەلى ەل،
باي بولۋ ماقساتىمەن ءوسىرىپ ءتول.
مالىنىڭ جايى ءۇشىن كوشىپ جۇرگەن،
دەمەستەن ىستىق، سۋىق سوقسا دا جەل.
بۇزىلىپ ۇلالىنىڭ ءبىر كۇن نيەتى،
قايتپاعان باتىر ەدى جاۋدان بەتى.
شاپپاققا قازاق ەلىن كوڭلى كەتتى،
التايدا نايمان ەدى ەلدىڭ شەتى.
قازاق ەل بىتىراڭقى كوشىپ جۇرگەن،
مال جايىپ، پايدالانىپ سونى جەردەن.
ءبىلسىن دەپ قازاق جايىن جانسىز بارىپ،
ۇلالى قاڭلى ەلىنە حابار بەرگەن.
بىلمەككە ەل جاعدايىن جانسىز بولىپ،
قازاققا قاڭلى ەلىنەن ادام كەلگەن.
قالماقتىڭ باتىرىنا بۇلار بارىپ،
جاعدايدى ايتقان تەگىس كورىپ بىلگەن.
ۇلالى ون مىڭ قولمەن التايداعى
نايمانعا بەيعام جاتقان كەلىپ تيگەن.
قالماقتار قازاقتارعا بولىپ وكتەم،
سوعىستا بىرنەشە ەردىڭ قانىن توككەن.
جاۋىنا جەڭىلگەن سوڭ جەرىن تاستاپ،
ارقاعا قاراي نايمان كوشىپ كەتكەن.
نايماندى ايداپ سالىپ قونىسىنان،
التايدى قالماق الىپ مەكەن ەتكەن.
ۇلالى كەمەلىنە كەلىپ سوندا،
التايدىڭ سازىنا كەپ تىگەدى وردا.
جەڭدىك دەپ قازاقتاردى ماساتتانىپ،
وتىردى ماڭعازدارى وڭ مەن سولدا.
«جاقىندا ارقانى دا الامىز» دەپ،
ۇلالى قورازدانىپ دەدى سوندا.
نايماندار ارقا باردى ارىپ- اشىپ،
قۇتىلىپ قالماقتاردان كوشە قاشىپ.
ءوزىنىڭ ايرىلعان سوڭ قونىسىنان،
وتىردى ارعىندارمەن ارالاسىپ.
بەلگىلى ارقا دەگەن اتى جەردىڭ،
كوپ جىلدان قونىسى ەدى ارعىن ەلدىڭ.
جاز بولسا قاتار قونىپ، بيە بايلاپ،
ۇستىندە وتىرۋشى ەدى قوڭىربەلدىڭ.
گۇلدەردىڭ نەشە ءتۇرلى ءيسى اڭقىپ،
ەكپىنى تۇرۋشى ەدى سوعىپ جەلدىڭ.
مالعا جاي، ءشوبى شۇيگىن، جانعا سالقىن،
اينالا ەسەبى جوق جاتقان كولدىڭ.
نايماندى قونىسىنان ايداپ تاستاپ،
قالماقتار جانە جيدى قارۋ، اسپاپ.
شاقىرتىپ اسكەرلەرىن جيىپ الىپ،
نيەتى ارقانى دا بولدى باسپاق.
ۇلالى ون مىڭ قولمەن اتتانادى،
ارعىنعا تۇڭعىش رەت جورىق باستاپ.
ون مىڭ قول دابىل قاعىپ، سىرناي شالدى،
سەمىز ات مىنگەندەرى توقپاق جالدى.
كيگەنى ۇستەرىنە تەگىس ساۋىت،
ات- تۇرمان، قارۋ- جاراق ءبارى ءساندى.
قازاققا جولدى باستاپ بارۋ ءۇشىن،
قاڭلىدان باسشى قىلىپ ادام الدى.
ارادا بىرنەشە كۇن جولدى باسىپ،
كوپ قوسىن ەل شەتىنە كەلىپ قالدى.
قالماقتار كەلىپ سوندا دابىل قاققان،
كەم ەمەس ەر قارۋدان، اتى باپتان.
توبىقتى، قانجىعالى ەلدىڭ شەتى،
سوقتىقتى سوعان كەلىپ بەيقام جاتقان.
باتىرى توبىقتىنىڭ- قوجابەرگەن،
دۇشپانىن جانشۋشى ەدى قارسى كەلگەن.
قايتپاعان جاۋدان بەتى باتىر ەدى،
ۇرىستىڭ نەشە ءتۇرلى جولىن بىلگەن.
اتاتىن قۇرالايدى ءدال كوزىنەن
ايلاكەر، اسقان جەرشىل ەدى مەرگەن.
ساياسات ايباتىنان ادامداردىڭ
جۇرەگى سۋىلداۋشى ەدى زاتى كورگەن.
جىلقىنىڭ ءتورت اياقتى تۇلپارى ەدى
بوزويناق استىنداعى اتى مىنگەن.
بار ەدى سارى ءىنىسى ون بەس جاستا
سۇڭقاردىڭ تۇلەگىندەي ارتىنا ەرگەن.
قالماقتار ساياساتپەن كەلدى باسىپ،
قازاقتار قاپيادا قالدى ساسىپ.
جاۋ كەلىپ ەلدىڭ شەتىن باسقاننان سوڭ،
مۇمكىن جوق كەتۋىنە كوشە قاشىپ.
حالىقتى قوجابەرگەن جيىپ الدى،
دەپ ايتتى: «ساقتاۋ كەرەك مال مەن جاندى.
التىدان، الپىس جاسار اتقا ءمىنسىن»، -
دەدى دە وسىلايشا حابار سالدى.
الدىرىپ جىگىتتەرگە قارۋ-جاراق،
قالدىردى اۋىلدا وڭكەي كەمپىر- شالدى.
سيىنىپ ءبىر اللاعا اتقا ءمىندى،
قالماققا بەرمەيمىز دەپ نامىس- اردى.
الدىنا قارت قاريا «ءاۋمين» دەپ،
قول جايىپ باتا سۇراپ ءبارى باردى.
زار جىلاپ قاريالار بەردى باتا،
«قۇدايا، بولماسىن، - دەپ، - تىلدە قاتا. -
جىگەرىم، قوزىلارىم ءھام پەرزەنتىم،
كوزدەرى جاۋدىراعان، جانىم بوتا.
مۇحاممەد- اللا دوستى، عالي شەرى،
قولداي كور، ارعى بابام ادام اتا.
امان قايت جاۋدى جەڭىپ، ازاماتىم،
سەندەرسىڭ جال مەن قۇيرىق، قوس قاناتىم.
اماندىق جولدارىڭا قۇربان قىلىپ،
ريزامىز اللا السا اماناتىن.
قۇلىنىم، جانىم بوتام، قوزىلارىم،
سەندەردەن جان جوق بىزدە اياناتىن.
ءيا، اللا، ءھامما جۇمىس وزىڭە ايان،
ىستەپ تۇر كاپىر قالماق قياناتىن.
راقىم قىپ مۇسىلماندى امان ساقتا،
ءۇمىتىم- جارىلقايتىن راحمان اتىڭ.
كاپىر كوپ، مۇسىلمان از جاپپار يەم،
بولماسا ءبىر ءوزىڭنىڭ عيناياتىڭ.
دوستىڭنىڭ نۇر- مۇحاممەد قۇرمەتى ءۇشىن،
قابىل قىل بىزدەي ءعارىپ ءمىناجاتىن» .
وسىلاي بەردى باتا جاس پەن كارى،
قول جايدى «ءاۋمين» دەپ تەگىس ءبارى.
باس بولىپ قوجابەرگەن كەتتى ءجۇرىپ،
سونداعى قالعانداردىڭ ايتقان زارى.
جالىنىپ ءبىر اللاعا جالبارىندى،
بوزقاسقا قويىن شالىپ قالعاندارى.
«قۇدايا، امان ساقتا!» - دەپ زارلاندى،
ىشىندە قوجابەرگەن سەنگەن نارى.
«كۇنىمىز، قالماق جەڭسە، نە بولاد؟!» دەپ،
زارلانىپ ءۇنىن قوستى قاتىندارى.
سيىنىپ ءجۇردى قازاق جاپپار حاققا،
قالماقتار شۋىلداسىپ ءمىندى اتقا.
كورگەن سوڭ جاۋ قاراسىن قوجابەرگەن،
اياماي قامشى باستى بوزويناققا.
شەپ بولىپ قازاق، قالماق قارسى ءجۇرىپ،
جاقىنداپ قالىپ ەدى ەكى جاق تا.
«الاش!» دەپ ۇرانداتىپ جالعىز ءوزى،
ايقايلاپ قوجابەرگەن كىردى توپقا.
«الاش» دەپ جەكە ات قويدى سونشا قولعا،
«ءپىرىم، - دەپ، - عالي شەرى، ءوزىڭ قولدا».
قالماقتىڭ بولەك- بولەك قىلدى توبىن،
قىلىشتى بىردەي سىلتەپ وڭ مەن سولعا.
ءبىر جەتى بولدى سوعىس كۇنى- ءتۇنى،
جەڭىسىپ الا المادى ءبىرىن- ءبىرى.
بولىپ ەدى ىلگەرىدە نەشە سوعىس،
بۇل سوعىس بارىنەن دە بولدى ءىرى.
ايعايلاپ توپتى جارىپ قوجابەرگەن،
ونەردى كورسەتىپ ءجۇر نەشە قيلى.
سەسكەنىپ ارىستاننىڭ ايباتىنان،
دۇشپاننىڭ بۇرىنعىداي شىقپادى ءۇنى.
باتىردىڭ قىلىشىنىڭ زاردابىنان
قالماقتىڭ سول ۋاقىتتا ءولدى مىڭى.
ادامى باۋداي بولىپ قىرىلعان سوڭ،
ۇلالى تۇرا المادى كورىپ مۇنى.
ايعايلاپ «جەكپە- جەك!» دەپ قىرعا شىعىپ،
دەنەسىن اشۋ كەرنەپ تۇتتى جىنى.
ۇلالى شەتكە شىعىپ جەكە تۇردى،
شاپاتتاپ استىنداعى اتىن ۇردى.
سوعىستى كەشىپ جۇرگەن قوجابەرگەن
داۋىس دەپ مىناۋ قالاي مويىن بۇردى.
شاقىرىپ «جەكپە-جەك!» دەپ جەكە تۇرعان
قاراسا، ۇلالى ەكەن تانىپ ءبىلدى.
سيىنىپ ءبىر اللاعا تاۋەكەل دەپ،
قالماققا جەكە تۇرعان قارسى ءجۇردى.
قولىنا ەكەۋى دە الدى نايزا،
ىستەدى ءبىر- بىرىنە ءارتۇرلى ايلا.
قايىرىپ ايبالتامەن ۇرعانىندا
نايزالار ورتاسىنان بولدى مايدا.
ونان سوڭ قولدارىنا الدى قىلىش،
بولمادى ەكەۋىندە قاراپ تۇرىس.
سىلتەسىپ ءبىرى قاعىپ، ءبىرى ۇرىپ،
ارتىقشا ءبىر قاباعات بولدى ۇرىس.
قىلىشى قوجابەرگەن كەتتى سىنىپ،
قايىرىپ ايبالتامەن قالعاندا ۇرىپ.
باتىردىڭ ايبالتاسى ۇلالىنىڭ،
قىلىشىن قولىنداعى كەتتى جۇلىپ.
قارۋ عىپ الدى قولعا ايبالتانى،
ۇرۋعا ءبىرىن- ءبىرى جانتايعانى.
ءبىرى ۇرىپ، ءبىرى قاعىپ قارسىلاسىپ،
بولمادى ەكەۋىنىڭ ءجۇز تايعانى.
ەكەۋى بۇرىننان- اق اتا دۇشپان،
جوق ەدى قوجابەرگەن جاۋدان ساسقان.
وسىنداي نەشە ۇرىستى جەكپە- جەكتە،
دۇشپانىن جەڭۋشى ەدى قارسىلاسقان.
قالماقتىڭ بىرنەشە ەرى قان مايداندا
قولىنان ارىستاننىڭ قاندى قۇسقان.
باتىردىڭ قالعان ەكەن قولى قاجىپ،
تىنىمسىز جەتى كۇنگى بۇل ۇرىستان.
ۇلالى ءوزىن ساقتاپ توپقا كىرمەي،
نۇسقاۋدى جۇرگەن ەكەن بەرىپ تىستان.
ەكەۋى قاھارلانىپ قارسى تۇرىپ،
اياماي ءبىرىن ءبىرى ۇردى باستان.
بالتاسى ۇلالىنىڭ ءدادىل ءتيىپ،
اتىنان جەرگە ءتۇستى ەر ارىستان.
قازاقتىڭ قالىڭ قولى مۇنى كورىپ،
مايداننان ءجۇز قايتارىپ كەيىن قاشقان.
ءبىر جەتى بولدى سوعىس كۇن- ءتۇن قاتتى،
ەل تولقىپ، ەر تەڭسەلىپ، شارشاتتى اتتى.
جەكپە- جەك قان مايداندا قوجابەرگەن
قولىنان ۇلالىنىڭ قازا تاپتى.
ارىستان ەل باسشىسى ولگەننەن سوڭ،
قالماقتار قازاق ەلگە ات ويناتتى.
جاراماي قارسىلىققا قالعان ەلى،
باسشىسى ءولىپ، تۋى قۇلاپ، سىندى بەلى.
باتىردىڭ جاۋ قولىندا ولجا بولىپ،
تاڭسۇلۋ تاڭداپ العان كەتتى ايەلى.
جەڭگەن جاۋ جەلىكپەي مە كوڭىلى ءوسىپ،
ارۋىن اتقا جايداق سالدىق دەسىپ.
«قالماققا قايتىپ قاتىن بولامىن؟» - دەپ،
تاڭسۇلۋ ءوز مۇرىنىن الدى كەسىپ.
ايەلدىڭ اسىپ تۋعان داناسى ەدى،
ايماقتىڭ ەر بولعاندا پاناسى ەدى.
ولىمگە ءوزىن-ءوزى قيسا داعى،
قيماعان ىشىندەگى بالاسى ەدى.
ءۇمىت قىپ «ىشىمدەگى ۇل بولا ما، دەپ،
ۇل بولسا اتا جولىن قۋا ما، - دەپ.
وسكەن سوڭ اتاسىنىڭ قۇنىن ىزدەپ،
قالماقتى جاعاسىنان بۋا ما، دەپ.
اتاسى ارىستان ەد شىن اسىل تەك،
ۇل بولسا اتاسىنداي بولار، - دەپ، - بەك.
كەلتىرىپ ءوز قىلعانىن ءوز الدىنا،
ءبىر كۇنى ۇلالىدان الار، - دەپ، - كەك» .
قازاقتى جەڭىپ باسىن الدى قالماق،
بۇرىننان جەڭىلگەن جاق مۇنداي بولماق.
قالماقتار ولجاعا العان ارۋلاردى
مىنگىزدى ەكى- ەكىدەن اتقا جايداق.
كەلەدى شىعارماستان ءبىرىن وقشاۋ،
مال مەنەن شاۋىپ العان قوسىپ ايداپ.
«باتىردى قوجابەرگەن ولتىردىك» دەپ،
قۋانىپ قالماق كەلەد كۇلىپ- ويناپ.
مىنگەسىپ جايداق اتتا كەلە جاتىر،
قازاقتىڭ قىز- قاتىنى سورى قايناپ.
جەرى مەن ەرىن جانە ەلىن جوقتاپ،
ايتقانى تاڭسۇلۋدىڭ سوندا زارلاپ:
- قالدىڭ با تۋىپ وسكەن، قايران جەرىم؟
قيىلدى شىبىعىنان نەبىر ءورىم.
دۇشپاننان قاپيادا بولدىڭ مايىپ،
قاجىرلى، قايراتى مول، كوكجال ءبورىم.
ايباتتى ارىستانىم، كەتتىڭ قىرشىن،
بوزداعىم، جان جولداسىم، ارداگەرىم.
پورىمدى جولبارىستاي، قابىلان جۇرەك،
دۇنيەدەن دەم تاۋسىلىپ ءوتتىڭ، شەرىم.
قايعىڭا شىداي الماي، ارداقتى ەر،
مۇرنىمدى ءوزىم كەسىپ بولدىم كورىم.
تاپ بولدى تاعدىر ەكەن ءبىزدىڭ باسقا،
اشىلماي ون ەكىدە ءبىر دە گۇلىم.
قوشقارداي اي ءمۇيىزدى، قايران باتىر،
نە بولار سەنەن قالىپ ەندى كۇنىم؟
يللاھي، تاعدىر ەكەن كەتتىڭ ءوتىپ،
سياقتى مۇنارلانعان بيىك بەلىم.
ماحشاردا ءناسىپ بولىپ جولىعايىق،
سالامات يمانىڭدى قىلسىن سەنىڭ.
ۇل بولىپ ىشىمدەگى امان وسسە،
كورەرمىن قايتا اينالىپ، تۋعان ەلىم.
مۇراتقا بۇل ويلاعان جەتە الماسام،
جاقسى عوي تىرىلىكتەن ماعان ءولىم.
قالماقتار ءوز جەرىنە امان باردى،
ىسقىرىپ جەر قايىسقان ايداپ مالدى.
تاڭسۇلۋ بولىسكەندە ارۋلاردى،
ۇيىندە ۇلالىنىڭ كۇڭ بوپ قالدى.
مۇرنى ءۇشىن بىرنەشە كۇن ازاپ كوردى،
سۋ تاسىپ، وتىن جاعىپ، تەزەك تەردى.
كوركىمەن كوزدى تارتقان قايران سۇلۋ،
«پۇشىق كۇڭ» اتاندى دا جۇرە بەردى.
تاڭسۇلۋ ءۇش ايدان سوڭ ءبىر ۇل تاپتى،
جاپال دەپ بالاسىنا قويدى اتتى.
ءىس اۋىر، قاراي الماي ۋاقىتىمەنەن،
شىرىلداپ كىر قۇنداقتا بالا جاتتى.
سونىمەن جاپال جەتتى جەتى جاسقا،
جارىماي كيسە كيىم، ىشسە اسقا.
قوسىلماي ويناعاندا بالالارعا،
وزگەدەن ويىنىنىڭ ءتۇرى باسقا.
شيدەن وق، جاس شىبىقتان ساداق ءيىپ،
تورعايعا اتقان وعى اۋماي ءتيىپ.
اعاشتان جونىپ الىپ قىلىش جاساپ،
توقىپ اپ جاس قابىقتان قالقان كيىپ.
بەلىنە بايلاپ الاد اعاش قىلىش،
مۇنىسى بايبىشەگە بولدى بۇرىس.
ۇرسا دا، ۇرىسسا دا قويمادى ول،
سوزىنە جاۋاپ بەرمەي بولدى قىرىس.
بىلمەيدى ەش قورقۋدى جانى سەزىپ،
كەتەدى كۇندىز- ءتۇنى ۇيدەن بەزىپ.
بالا بوپ ايسىز تۇندە سەسكەنبەيدى،
قايتادى ويناپ بارىپ تاۋدى كەزىپ.
باسىندا تاڭسۇلۋ دا شەكتەپ كورگەن،
جازباقتى، وقىماقتى جاقسى بىلگەن.
دۇرىس بوپ بۇرىنعىدان اقىل كىرىپ،
جاپالدىڭ تولىق جاسى ونعا كەلگەن.
ويلاندى وقىتپاققا جاپال ەردى،
اۋەلى الىپبيدەن ساباق بەردى.
ۇمىتپاي ۇيرەتكەندى وقىعان سوڭ،
بالانىڭ ىقىلاسىن ءتاۋىر كوردى.
تاڭسۇلۋ جۇرسە داعى ازاپ كورىپ،
ساۋاتتى قىلدى ۇلىن ساباق بەرىپ.
وقىتتى ەرتەلى- كەش ۋاقىتىن تاۋىپ،
سۋ تاسىپ، كۇندىز- كۇنى تەزەك تەرىپ.
ساۋاتتى بولدى جاپال حاتتى تانىپ،
ۇيرەنىپ اناسىنان تاعلىم الىپ.
وزىمەن قاتار جۇرگەن بالالاردان
ارتىقشا وتكىر بولىپ شىقتى جانىپ.
ازاپپەن تاڭسۇلۋدىڭ ءوتتى كۇنى،
ون ۇشكە جاپال بالا جەتتى، ءمىنى.
«قوزىنى جاپال باقپاي كىم باعادى؟ »
اتانىپ ۇلالىنىڭ كەتتى قۇلى.
تاستادى جاپال ەندى بالالىقتى،
اڭعارىپ جاقسى- جامان ءسوزدى ۇقتى.
جۇمساسا، ءتىل قايىرماي دەدەك قاعىپ،
ءوزىنىڭ قىزمەتىنە بولدى مىقتى.
كۇندىز- ءتۇن ءىس ىستەيدى جاپال تالماي،
سوندا دا بايبىشەدەن العىس الماي.
«قىرىس قۇل» دەگەن اتاق قىر سوڭىنان،
شارا جوق قۇتىلۋعا قويدى قالماي.
ورمەلەپ ساسكەلىككە جەتكەندە كۇن،
شىعادى تەزەك تەرە تاڭسۇلۋ كۇڭ.
وتىردى كولگە قاراپ كوزىن ءسۇزىپ،
جۇزىنەن قاپالىقپەن توگىلىپ مۇڭ.
شالقىعان شاعالى كول سۋعا تولىپ،
اينالا كوپ قۇستار ءجۇر ۇشىپ- قونىپ.
جاعادا ۇلالىنىڭ كوپ جىلقىسى
سۋ ءىشىپ جاتىر ەكەن بىرداي بولىپ.
تاڭسۇلۋ تۇردى ويلانىپ وتكەن شاعىن،
ەرىنىڭ تىرلىكتەگى داۋلەت باعىن.
داۋىسقا كىسىنەگەن قاراسا ءبىر،
ءبىر بيە تۋعان ەكەن قۇلىنشاعىن.
ەسىنەپ وڭ بۇيىرىنە موينىن بۇرىپ،
جانۋار تاپجىلماستان تۋدى تۇرىپ.
جامباسى قۇلىنىنىڭ جەرگە تيمەي،
كەرىلىپ، سىلكىندى دە كەتتى ءجۇرىپ.
جالعىز- اق تاڭسۇلۋ كۇڭ مۇنى كورگەن،
كوڭىلىنە بۇل كورگەنى قۋات بەرگەن.
سىلكىنگەن جاس قۇلىننىڭ دۇرىلىنەن،
جىلقىلار باسىن جۇلىپ الدى جەردەن.
قاراسا ءوزى ەركەك، كۇرەڭ قۇلىن،
مۇندايدى كورگەن ەمەس مۇنان بۇرىن.
«بۇل ماعان جاقسىلىققا كورىندى- اۋ» - دەپ،
ىشىنەن تاڭسۇلۋ دا قىلدى ىرىم.
سونداعى ايتىپ تۇرعان عازالى ەكەن،
قولدا دەپ اۋەلى اللا، اتا ءپىرىم.
«كۇرەڭ قۇلىن ات بولىپ،
جاپالىم ساعان مىنەر مە.
تاستۇلەك قۇستاي تالپىنىپ،
الىستان تويات تىلەر مە.
ەسى كىرىپ، ەر جەتىپ،
ەلى مەن جۇرتىن بىلەر مە.
التايدا جاتقان ايۋدىڭ
موينىنا تۇزاق ىلەر مە.
ۇلالىدان كەك الىپ،
كوزدىڭ دە جاسىن كورەر مە!
ءوز قىلعانى ءوزىنىڭ
الدىنا، ءسىرا، كەلەر مە.
مەدەت قىلىپ پىرلەرىم،
تىلەكتى قۇداي بەرەر مە؟ !
كۇرەڭ قۇلىن ات بولىپ،
جاپالىم سەنى تاڭدار ما.
دۇشمانىنا قاس بولىپ،
دوسى مەن جاۋىن اڭدار ما.
تىزە قوسىپ بەكتەرمەن،
قارسى ايتار حانعا كۇن بار ما.
ۇلالىنىڭ باسىمەن
قانجىعاسىن قاندار ما.
قابىل بولماي تىلەگىم،
كەتەم بە زارلاپ ارماندا؟ !
وزىڭنەن باسقا پانام جوق،
زارلاۋمەن جۇرگەن مەن ءپاندا.
ارمانىم، اللا، قالماس ەد،
كەك السام وسى جالعاندا!» .
تاڭسۇلۋ ارماندى ايتتى كوڭىلدەگى،
ايتقان سوڭ كوڭىل جۇگى جەڭىلدەدى.
«قورىققان بىردەي دەگەن قۋانعانمەن» ،
كول بولىپ كوزىنەن جاس توگىلگەنى.
سونىمەن جاپال بالا باقتى قوزى،
جاينايدى وتتاي بولىپ ەكى كوزى.
دەنەلى، ساياساتتى بولىپ ءوسىپ،
سول ۋاقىتتا ون سەگىزگە كەلدى ءوزى.
سەسكەنەدى ايباتىنان كورگەن ادام،
دالادا جەكە ءجۇرىپ كەلسە كەزى.
اقىلدى، پاراساتتى بولدى جانە،
حالقىنا دۇرىس كەلىپ ايتقان ءسوزى.
ەر جاپال ۇلالىعا ابدەن جاقتى،
سول جىلى ون سەگىزدە جىلقى باقتى.
ءتۇرىنىپ توي بولعاندا توپقا ءتۇسىپ،
قولعا الىپ جالاڭ نايزا، جاۋعا شاپتى.
جىگىت بوپ قاتارداعى جاپال ءوستى،
ەل سىناپ ەرەن ەردىڭ ءبىرى دەستى.
اڭعارعان باتىرلىعىن ەسكى قارتتار،
سەسكەندى قۋا ما دەپ كەگىن ەسكى.
ءار جىلعى ادەتى سول- قالماق ۇلتى،
اسپانعا شىققاننان سوڭ ءساۋىر بۇلتى.
دايىنداپ جول ازىعىن، قوسىن تىگىپ،
وتارعا ءۇش- ءتورت كۇندە شىقپاق جىلقى.
جىلقىعا بيىلعى جىل جاپال شىقپاق،
قارۋىن، ات- تۇرمانىن العان مىقتاپ.
جۇرەردىڭ از الدىندا اناسى ايتتى:
- مىندەتىڭ، بالام، سەنىڭ- ءسوزىمدى ۇقپاق.
انا ايتتى: «جىلقىدا بار كۇرەڭ بەستى،
«ات دەگەن- ەر قاناتى» ماقال ەسكى.
سەن ون ءۇش جاسىڭدا ەدىڭ ول تۋعاندا،
بەس جاسار بەلدى ات بوپ و دا ءوستى.
ءمىنىپ قايت جازعىتۇرىم سونى باپتاپ،
مۇراتىن ەر ىزدەگەن اتپەن تاپپاق.
باراسىڭ الىس جولعا ۇمىتپاستان،
جۇرگەيسىڭ بۇل ءسوزىمدى ەسكە ساقتاپ.
مەن كورىپ ول تۋعاندا قىلدىم ىرىم.
ايتاتىن، بالام، ساعان ءبىر بار سىرىم.
كەزىندە ساپار شەگەر ءبىر- اق ايتام،
سۇراما «سىرىڭ نە؟» دەپ كۇنى بۇرىن».
باس ءيىپ، «قۇپ، انا!» دەپ بالا كەتتى،
انانىڭ تاپسىرماسىن الا كەتتى.
ساقتاعان ون سەگىز جىل ىشكى دەرتىن،
ايتپاقشى بالاسىنا بولعان كەكتى.
ۇستادى كۇرەڭ اتتى بارعان كۇنى،
كوك مايسا بولىپ ەدى كۇن دە جىلى.
اياڭداپ كۇندىز ءمىنىپ، تۇندە بايلاپ،
كۇرەڭدى جۋاسىتىپ جاپال ءمىندى،
ءارتۇرلى تاجىريبە عىپ سىرىن ءبىلدى.
ەر جاپال جىلقى باعىپ جاتا تۇرسىن،
سويلەيىن ۇلالىدان ءسوزدى ەندى.
بار ەدى ۇلالىدا تۇلپار شۇبار،
موينىنا تازا مونشاق تاققان تۇمار.
شابىسى، سىمباتى مەن ساۋلەتىنە
كورگەن جان بولۋشى ەدى تەگىس قۇمار.
ۇلالى ءبىر كۇن شىعىپ شاتىرىنان،
شۇباردىڭ كەلىپ ءوتتى جاقىنىنان.
تاستاپتى تەزەك قىلىپ تەڭ جارتىسىن،
بايقاسا جەگەن ءشوبىن اقىرىنان.
ءتۇس جورىپ، جاۋىرىن قاراپ، اشاتىن بال،
كەلەت دەپ حالقى سەنگەن ايتقانى ءدال.
سىنايتىن قۇس پەن ادام، ات جۇيرىگىن
بار ەدى قالماقتا اسقان ءبىر سىنشى شال.
ۇلالى قارتايدى دەپ شۇبار اتتى،
شاقىرىپ ول سىنشىعا مىندەت ارتتى.
«لايىق مىنۋىمە ات ىزدە» - دەپ،
قالماقتى الپىس اتا ارالاتتى.
ارالاپ جالپاق ەلدى ول سىنشى شال،
كەزدەستى نە سەركە سان، نە جىبەك جال.
«بالەننىڭ بالەن اتى» دەگەندەردىڭ،
سىنىنا ەشبىرەۋى كەلمەدى ءدال.
قالماقتى الپىس اتا ارالادى،
تۇلپاردى كوڭىلدەگى تابا المادى.
ءبىر ءسۇزىپ وتەيىن دەپ تاۋعا قاراي،
جىلقىعا وتارداعى اياڭدادى.
باي مىنگەن ۇلالىعا بىرەن- جارلى،
بەرمەيتىن دە، ءيا المايتىن وتە ىزعارلى.
بەلدەۋدە كۇرەڭ بەستى بايلاۋلى ەدى،
قاسىنا جىلقىشىنىڭ سىنشى باردى.
كورگەن سوڭ كۇرەڭ اتتى قۇستاي ءتونىپ،
سىنشى شال كۇلىمدەدى ءوڭى ەنىپ.
«ىزدەگەن تۇلپارىمدى تاپتىم، - دەدى، -
كەتپەسە قارا باسىپ، قارتتىق جەڭىپ» .
ۇستىنەن العىزدى دا ەرتتەۋلى ەردى،
كۇرەڭدى اينالدىرىپ ابدەن كوردى.
- ۇيرەتتى كىم؟ - دەپ سىنشى سۇراپ ەدى،
- ۇيرەتتىم مەن، - دەپ جاپال جاۋاپ بەردى.
- قاراعىم، قالاي باپتاپ، قالاي ءمىندىڭ،
ءجونىڭدى ايت، بالاسى ەدىڭ ءوزىڭ كىمنىڭ؟
وتىرعان كەكەسىندەپ ءبىر جىلقىشى،
«بالاسى، - دەي سالدى، - بۇل پۇشىق كۇڭنىڭ» .
سىنشى شال قايتارمادى قايتادان ءسوز،
جاپالدان وقتاي قاداپ المادى كوز.
تاماققا اسىپ قويعان قاراماستان،
اتىنا ءمىندى داعى جونەلدى تەز.
سالعان سوڭ اتتاندىرىپ سىنشى شالدى،
ەر جاپال قوستا وتىرىپ ويعا قالدى.
كەتكەنىن سىنشى قاداپ كوزىنىڭ وعىن،
جاپال ەر ايدان انىق سەزىپ الدى.
قورىققانمەن قويماس امان دەدى جاسىپ،
ونان دا ولگەنىم ءجون قارسىلاسىپ.
اتىنا ءمىندى داعى ءجۇرىپ كەتتى،
شەشەممەن كورەيىن دەپ اقىلداسىپ.
سىنشى شال قامشى باسىپ جورعاسىنا،
قيىندىق كۇن تۋعانداي زور باسىنا.
ۇدەرىپ كۇن- ءتۇن قاتىپ، تىنباي ءجۇرىپ،
كەپ ءتۇستى ۇلالىنىڭ ورداسىنا.
تاڭسۇلۋ مىنگەننەن- اق اتقا سىنشى،
ات تاۋىپ كەلە مە دەپ بولعان تىڭشى.
«كۇرەڭدى كورسە، تانىپ قويا ما» دەپ،
ءتورت ءبولىپ ءتۇن ۇيقىسىن كەتكەن تىنشى.
كەلەد دەپ سىنشى قاشان جۇرگەن باعىپ،
تاڭسۇلۋ وتىرا السىن شىداپ ناعىپ.
ەستۋگە سىنشى ءسوزىن تۇردى تىڭداپ،
جۇرەگى الىپ ۇشىپ ءدۇرسىل قاعىپ.
سىنشى شال شيراتىلىپ باستادى ءسوز:
- ات تاپتىم، ادام جىبەر، الدىرىپ تەز.
تاپپاعان ەلدى ارالاپ تۇلپارىمىز،
جىلقىڭنان ءوزىڭىزدىڭ تاپ بولدى كەز.
قىراننان كوردىم قىلىش قياقتىنى،
تۇلپاردان كوردىم قۇرىش تۇياقتىنى.
بالاسى ءمىنىپ جۇرگەن پۇشىق كۇڭنىڭ،
كورمەدىم كۇرەڭ بەستى سياقتىنى.
تابانى تاعا ىلمەسە تيمەيتۇعىن،
تۇياعى تاستى سازداي يلەيتۇعىن.
قۇبىلدىڭ قۇندىز جوندى ءدال ءوزى ەكەن،
ىستىق پەن كۇنگە ءجۇنى كۇيمەيتۇعىن.
ارتىنان تىك شاپقاندا جەل دە جەتپەس،
ءبىتىمى تۇياعىنىڭ قۇلان تەكتەس.
اشىقپاس، التى جۇلسا، التى كۇنگە،
ارقار جون ارقاسىنان اياز وتپەس.
جەتى كۇن شولدەمەيدى، سۋ تاتپاسا،
قۇتىلار اراسىنان، مىڭ قاپتاسا.
تەڭ دەسەم قاناتتىمەن جالعان ەمەس،
نە جۇيرىك شاڭىن كورمەس، ءدال باپتاسا.
ون ەكى مۇشەسىندە جوق ءبىر ايىپ،
ىلىنبەس ورعا اياعى، مۇزعا تايىپ.
ايىبى شاپقان ءىزى جوعالمايدى،
اي اسىپ، جەل قاقسا دا جاڭبىر جاۋىپ.
كورمەدىم ونداي جىلقى ءوزىم تۋىپ،
سىبىزعى، جەل قابىزدى، كيىك قۋىق.
سامساعان سارى قولدان شىعار جالعىز،
ەگەر دە بابىنا كەپ، السا سۋىپ.
مىڭ سان قول قۋعانمەنەن ءبىزدىڭ ەلدە،
جىلقى جوق جەتەتۇعىن وعان قۋىپ.
بالاسى پۇشىق كۇڭنىڭ سونى ۇيرەتكەن،
جۇرمەسىن، ءسىرا، قاندى قانمەن جۋىپ.
ءبىرى ەكەن ارىستانداي ايدىندىنىڭ،
تۇسىرەر جاۋ باسىنا جايدىڭ كۇنىن.
سىنادىم ەرەن ەردىڭ ناق ءوزى ەكەن،
جوق ەدى اڭعارعانىم بۇدان بۇرىن.
بالا ەكەن قابىلان جۇرەك، قايراتى مول،
جۇرمەسىن اتاسىنىڭ ىزدەپ قۇنىن.
سالماڭىز باتىرلىققا، ارىستانىم،
ناسيحات وزىڭىزگە ايتقان مۇنىم.
بۇل ءسوزدى ەندى، بەگىم، جايما تىسقا،
اتتى الدىر، ول بالانى تەزدەپ ۇستا.
سالادى اقىر ءبىر كۇن ەلگە بۇلىك،
سابىرلىق قىلما، باتىر، بۇل جۇمىسقا.
ول ساعان ەل بولا ما، اتاسى- جاۋ،
ويلايمىن شىعا ما دەپ اراڭنان داۋ.
جەتكىزبەي، جەر تانىتپاي، جەلكەسىن قي،
ويلاما، قۇتىلماسسىڭ، قالام دەپ ساۋ.
ۇلالى ەسكى باتىر كەلەدەگى،
سىنشىنىڭ ايتقان ءسوزىن ەلەمەدى.
سىنشىعا ەلەنسە دە، «بۇل بالانىڭ
قولىنان نە كەلەدى؟ » دەگەن ەدى.
تاڭسۇلۋ بۇل ءسوزدى ەستىپ، ىشتەن تىنىپ،
كورىنبەي كۇركەسىنە كەتتى بۇعىپ.
ىشكەنمەن جۇرەگىنە اس باتپادى،
كەلمەدى جاتسا ۇيقىسى كوزىن جۇمىپ.
تاڭسۇلۋ جاتقانمەنەن سالىپ توسەك،
قويعانداي جامباسىنا تىكەن توسەپ.
ايتۋعا سىنشى ءسوزىن بالاسىنا،
دوڭبەكشىپ جاتىر ەدى تاپپاي ەسەپ.
نە بولام ونان قالىپ ءتىرى ءجۇرىپ،
ويلاندى ولەيىن دەپ اتىپ تۇرىپ.
جەلباۋعا قولى بارا بەرگەنىندە،
ەسىكتەن بالاسى دا كەلدى كىرىپ.
قۇشاقتاپ، «جالعىزىم، - دەپ، - كەلدىڭ قايدان، -
تىلەپ ەم كەلسە ەكەن، - دەپ، - ءبىر قۇدايدان.
كورىنبەي ءتىرى جانعا تاۋعا بەكىن،
ىڭىردە جولىعايىق بالەن سايدان» .
بالاسى ءسوز قايىرماي كەتتى شىعىپ،
ايتپاقشى انا سىرىن جۇرگەن تىعىپ.
جاپال دا تۇسىنگەندەي بولىپ قالدى،
قاۋىپتى ءبىر اۋىر ءىس بار دەپ ۇعىپ.
ىڭىردە ايتقان سايعا كەلدى انا،
الدىنان قارسى شىقتى كۇتكەن بالا.
قولىندا سەرى قىزدىڭ قارشىعاسى،
سىنشى شال اكەپ بەرگەن كەشە عانا.
بۇل سەرى ۇلالىنىڭ جالعىز قىزى،
كەتەيىن ءتۇسىندىرىپ مۇنى ءجانا.
بالاسىن قۇشاقتادى انا ءسۇيىپ،
ەلجىرەپ ەت- جۇرەگى، ەمشەگى ءيىپ.
قالتقى جوق سول ساعاتتا اناسىندا،
بەرگەندەي بالاسى ءۇشىن جانىن قيىپ.
اعىتتى انا ءسوزىن جۇرگەن تىعىپ،
اۋزىنان اھ دەگەندە جالىن شىعىپ.
ايىرماي بالا كوزىن اناسىنان،
تىڭدادى سابىرمەنەن ءسوزىن ۇعىپ.
تاڭسۇلۋدىڭ جاپال ەرگە ەل ءمانىسىن جانە باسىنان وتكەن ىستەرىن ايتىپ بايانداعان حيكاياسى
- اۋەلى، بالام، سويلەيىن،
اتا- بابا تەگىنەن.
ون توعىز رۋ- ءۇش جۇزگە
اتاڭدا قازاق بولىنگەن.
ورتا ءجۇز دەپ اتالعان
ءتورت ارىستىڭ بالاسى.
ءتورت ارىستىڭ ىشىندە
ارعىندا نوقتا اعاسى.
ون ەكى اتا ارعىندا
ءوز تۋىسىڭ توبىقتى.
اعايىنعا تەڭ تۇسكەن،
ارىسقا سالساڭ تولىق- تى.
قوجابەرگەن ءوز اكەڭ-
تۋ كوتەرگەن كوسەمى.
ەلى ءۇشىن جەڭى جاستىق بوپ،
ەتەگى بولعان توسەگى.
اكەڭنىڭ سارى- جەتكىنشەك،
ءبىر تۋىسقان ءىنىسى.
ەل نامىسىن جوقتاماي،
شىقپاي كەتتى دىبىسى.
نايماندى ايداپ التايدان،
ارعىنعا شاپتى ۇلالى.
ۇلالىدان جەڭىلىپ،
توبىقتى تۋى قۇلادى.
كەتپەس شايقاپ قىدىرىن،
داۋلەتىن سۋداي ساپىردى.
انالىقتاي بايبىشە
كۇڭدىكتە ءجۇرىپ اھ ۇردى.
اش ارىستان اقىرسا،
بۇعىنىڭ ءمۇيىزى سىرقىراپ.
توزاڭداي توزدى قايران ەل،
باقاداي جاتقان شۇرقىراپ.
نەشە ەرلەر كەتتى اۋزىنان
قاندى كوبىك بۇرقىراپ.
قان مايداندا ۇلالى
اكەڭنىڭ باسىن كەسىپ اپ،
كۇڭدىككە الدى شەشەڭدى،
ات ارتىنا جايداق ساپ.
ايتپادى شەشەم دەپ جۇرمە،
«اتتەڭ» دەپ، بالام، عاپىل قاپ.
«ءولتىر» دەپ كەتتى سىنشى شال،
ەستىدىم ءسوزىن قۇلاق ساپ.
امانىندا باسىڭنىڭ،
قاراعىم، ەندى ەلىڭ تاپ!
كۇرەڭ بەستى استىڭدا،
ىلايىق تۋعان ءوزىڭ باپ.
قوسىن الىپ، باسشى بوپ،
بۇل ەلدى، جانىم، كەلىپ شاپ.
قالماققا كورسەت قايراتتى،
شاشاقتى نايزا قولىڭا اپ.
اتا ءپىرىم مەدەت قىپ،
قولداسىن، قالقام، ءارۋاق.
بارىڭنان جوعىڭ، قورىقساڭ،
بار داعى تاۋعا جىلقى باق.
وتكەندەي زەردەسىنەن انا ءسوزى،
وت شاشتى قان جاۋدىر دەپ ەكى كوزى.
كەك كەرنەپ، سوم دەنەسىن قالشىلداتىپ،
زورعا ۇستاپ تۇردى جاپال ءوزىن- ءوزى.
- ءسوزىڭنىڭ- دەدى، - انام، ۇقتىم ءبارىن،
ءبىلۋشى ەم بۇرىن سىزدە ءبىر سىر بارىن.
نەسىنە جوقتاماسام، ءتىرى جۇرەم،
ەل كەگىن، اتا قۇنىن، انا ارىن.
بۇل جەردە ەندى توقتاپ تۇرمالىق كوپ،
اناجان، قورىقپاڭىز ۋايىم جەپ.
ەرتتەۋلى ۇلالىنىڭ سۇر جورعاسىن
اكەپ ەم ءبىر كەرەگى بولار- اۋ دەپ.
ەرىپ ءجۇر تاستامايمىن سوعان ءمىن دە،
كەتەمىز التاي اسىپ وسى تۇندە.
ۇلالى كورسەتپەي مە سىزگە قورلىق،
مەن كەتىپ ءسىز ارتتا قالعان كۇندە؟ !
- جوق، بالام، اقىلعا سال، قالاي جەتەم،
وتكەلسىز سان وزەننەن قالاي وتەم.
قارىزسىز- اق ءسۇتىمدى كەشتىم، بالام،
ريزامىن دەگەنىڭە الا كەتەم.
ۇرتتاسام ۇلالىنىڭ تامشى قانىن،
ارماندى كوڭىلدەگى ارشىعانىم.
اكەلدىم ادەيى ۇرلاپ، بالام، ساعان،
الا كەت، كەرەگى بار قارشىعانىڭ.
ايتايىن ءبىر كەرەگى سونىڭ ءۇشىن،
ارالاپ كۇندىز وتسەڭ ەلدىڭ ءىشىن.
ويلايدى اڭشى ەكەن دەپ جولىققاندار،
قوندىرعان بولعان ءۇشىن قولدا قۇسىڭ.
ايتايىن ءبىر كەرەگى نەگە دەسەڭ،
ەلىڭدى تابا قالساڭ امان- ەسەن.
قويا بەر بەلگى تاعىپ اياعىنا،
امان- ساۋ بارعانىڭدى ءبىلسىن شەشەڭ.
جولشىباي قولعا تۇسسەڭ، بايلاما تۇك،
تاعارسىڭ جالعىز كەلسەڭ ءبىر ساباق ءجىپ.
ەگەردە كوپ اداممەن كەلەر بولساڭ،
ءبىر توپ ءجىپ اياق باۋعا شۋماقتاپ تەك.
«قوش!» - دەدى كۇرەڭ اتقا قامشى سالدى،
قۇس قولدا، سۇر جورعا اتتى جەتەككە الدى.
«ەلىڭە امان جەت!» - دەپ باتا بەرىپ،
تاپسىرىپ ءبىر اللاعا انا قالدى.
تاڭسۇلۋدىڭ بالاسىنىڭ ارتىنان ايتقان عازالى:
دەپ ايتتى: «ءيا، قۇدايا! ءحايۋ دانا!
عالامعا ون سەگىز مىڭ ءوزىڭ پانا.
ماعلۇم مەن ءعارىپتىڭ احۋالى،
امانات ءبىر وزىڭە جالعىز بالا!
امان بول، جولىققانشا، جالعىز ساۋلەم،
باسىنان مەن ءعارىپتىڭ وتكەن داۋرەن.
راقىم قىپ جالعىزىمدى امان ساقتا،
تاپسىردىم ءبىر وزىڭە قادىر- ءماۋلان.
قورلىقپەن ءوتتى مەنىڭ ءومىر جاسىم،
قايعىعا ءتۇستى، مىنە، جانە باسىم.
ءبىر حابار قۇلىنىمنان كەلگەنىنشە،
بويىما تارامايدى ىشكەن اسىم.
ءيا، اللا! جالعىزىمدى امان ساقتا،
اسىل عىپ مەن ءعارىپتىڭ ءمۇدداعاسىن.
جونەلدى جاپال، جونەلدى
الدى- ارتىنا قاراماي.
ەلىنە جەتۋ امان- ساۋ،
بالانىڭ وسى تالابى- اي.
«ءشۇۋ» دەسە كۇرەڭ بەستىنىڭ
تيمەيدى جەرگە تابانى- اي.
جەلقۇيىن دەيتىن سۇر جورعا
جەتەككە باراد جاراماي.
جاس تا بولسا بالانىڭ،
قالماقتان استى امالى- اي.
بەت العان سوڭ ەلىنە،
قۇلپىردى جاپال جامالى- اي.
كۇرەڭ بەستى تۇلپارمەن
بارادى جاپال اعىزىپ.
ىلديعا سالسا، بۇكتەلىپ،
ورگە سالسا، جازىلىپ،
تيگەن جەرى تۇياعى
وت ورنىنداي قازىلىپ.
جەتەكتە كەلەد سۇرجورعا،
جيا الماي تەرىن تامىزىپ.
ءشۇۋ دەگەندە كۇرەڭ ات،
گۋلەپ ءبىر جەلدەي ەسەدى.
جۇرىسىنە تۇلپاردىڭ
باتىردىڭ كوڭلى وسەدى.
قاتار شاپقان قۇلاننىڭ
الدىن وراي كەسەدى.
كوپ تورعايدى ءولتىردى
تۇياقتىڭ اتقان كەسەگى.
پۇشىق كۇڭنىڭ بالاسى
دەيتىن ەمەس كەشەگى.
كوپتى كورىپ، كوپ جورتقان
قاس باتىرداي كوشەلى.
شىعارماي كەلەد ەسىنەن
ارتىندا قالعان شەشەنى.
باسىپ ءوتتى ءۇش كۇندە
ءبىر ايلىق جول التايدى.
تىزگىنىنە كۇش بەرمەي،
شىرەنە تارتىپ شالقايدى.
شابىسىنا شىداماي،
اۋىرىپ بەلى جانتايدى.
بولجاي المايد الدىندا
كورىنگەن نارسە قانداي- دى.
كۇرەڭ اتتىڭ تۇياعى
الدى- ارتىن بىردەي شاڭدايدى.
تۋرالادى ەلىنە،
اۋدىرماي باتىر ماڭدايدى.
جاراماي كەلەد سۇرجورعا،
شابىستان كۇرەڭ تالمايدى.
ءشۇۋ دەسە، كۇرەڭ تۇلپاردىڭ
قايشىلانىپ قۇلاعى.
تىزگىنىنە كۇش بەرمەي،
تۇقىرا تارتىپ جۇلادى.
الدىندا نە بار بەلگىسىز،
ارتىندا جاۋى- ۇلالى.
قارا ەرتىستىڭ باسىنان
ءۇش كۇندە ءجۇرىپ قۇلادى،
ارداقتاعان سۇرجورعا
الپىس اتا قالماقتى.
سول اراعا كەلگەندە،
جەتەككە جاراي الماپتى.
الدى- ارتىنان ءسۇرىنىپ،
كۇش- قۋاتى قالماپتى.
تۇمسىعىمەن جەر تىرەپ،
تەڭسەلىپ بارىپ جەر قاپتى.
ەرگە سىن، اتقا قاتەر مۇنداي جولدا،
ولگەن ات جورىقتاعى جالعىز سول ما!
بولدى دا ءبىر ولەكسە قالا بەردى،
تالايدى تامساندىرعان قايران جورعا!
كۇرەڭ ات قالار ەمەس ۇشقان قۇستان،
ءۇش كۇندە نەتكەن ءجۇرىس التاي اسقان.
قارا ەرتىس، باسى قاتار- توعىز وزەن،
نە ادىر، نە قىرلاردىڭ ءبارىن باسقان.
كۇرەڭنىڭ تۇياعىنىڭ زاردابىنان،
جارقىلداپ وت شىعادى قارا تاستان.
سەسكەنۋ، نە قورقۋ ويىندا جوق،
ۇيرەنگەن جەكە ءجۇرىپ بالا جاستان.
سونىمەن كەتتى جاپال التاي اسىپ،
جۇرگەن جوق، كورمەسە دە، جول اداسىپ.
«بالاسى پۇشىق كۇڭنىڭ قاشتى» دەگەن،
ەستىدى تەگىس قالماق حابارلاسىپ.
وسىدان ءۇش كۇن بۇرىن سەرى قىزدىڭ
تۇعىردان قارشىعاسى كەتكەن قاشىپ.
ەسىتىپ بۇل حاباردى ۇلالى دا،
ورنىنان اشۋلانىپ تۇرادى دا.
ۇستىنە ساۋىت كيىپ، الدى اسىنىپ،
دايار ەد قارۋ- جاراق قۇرالى دا.
ايۋداي ىزالانعان كوزى جايناپ،
اۋزىنان قان سورعالاپ، ۇرتىن شايناپ.
ءمىندى دە شۇبار اتقا كەتتى قۋىپ،
ەرتتەۋلى بەلدەۋىنە قويعان بايلاپ.
تۇلپاردى قامشىمەنەن الدى جوسىپ،
جونەلدى سوندا شۇبار جەلدەي ەسىپ.
زىنە اتىمەنەن سەنىمدى بوپ،
ۇلالى قالعان ەكەن كوڭىلى ءوسىپ.
بىلەتىن جەر ءمانىسىن كارى باتىر،
قىرقالاپ تاۋىپ الدى ءىزدى كەسىپ.
ءسوز قىلدى ارتتاعىلار ءوزدى- ءوزى،
بولعانى ءىزىن تاپسا، جەتەد دەسىپ.
ىنشى ايتتى: «قارا باسىپ، تارتپاسا قان،
جەتۋى بىلاي تۇرسىن، كورسەتپەس شاڭ.
ءۇش كۇندە ۇداي جۇرسە التاي اسىپ،
باسىندا قارا ەرتىستىڭ اتىرار تاڭ.
اقتاۋدان ءتورتىنشى كۇن وتەت دەدى،
ارى اسىپ بەسىنشى كۇن كەتەت دەيدى.
كەتەدى ەرتەڭىنە بالقاش قۇلاپ،
سۇرجورعا بوگەمەسە جەتەكتەگى» .
سىنشىنىڭ جەتپىس جاسقا كەلگەن كەزى،
قايراتتى شال دا بولسا ءالى دە ءوزى.
ىلگەرى بولعان ءىستى بايان قىلىپ،
سونداعى كوپشىلىككە ايتقان ءسوزى:
- شاقىردى ۇلالىدان بىرەۋ كەلىپ،
الدىنا ول اداممەن باردىم ەرىپ.
لايىق مىنۋىمە ات ىزدە دەپ،
حالىقتى ارالاتتى جورعا بەرىپ.
قالماقتى الپىس اتا ارالادىم،
تۇلپاردى كوڭىلدەگى تابا المادىم.
جىلقىدان وتارداعى تابىلار دەپ،
وسىلاي ءوز ويىما شامالادىم.
قوسىنا جىلقىشىنىڭ بارىپ ءتۇستىم،
بەلدەۋدە بايلاۋلى ەكەن كۇرەڭ بەستىم.
ايتۋعا ۇلالىعا اسىعىستان،
قاراماي اۋقاتىنا، شايىن ءىشتىم.
«اتتى الدىر، بالانى ءولتىر، دوس بولمايد» دەپ،
بولارىن ايتىپ ەدىم وسى ءىستىڭ.
ءسوزىمدى باتىرلىقپەن ەلەمەدى،
ادامعا پايداسى جوق ارتىق كۇشتىڭ.
دەنەسى كۇرەڭ اتتىڭ قىزىپ السا،
جەتۋى قيىن شىعار ۇشقان قۇستىڭ.
كورگەن سوڭ كۇرەڭ بەستى كوڭلىمە ۇناپ،
«ۇيرەتتى كىم؟ » دەپ مۇنى ءبىلدىم سۇراپ.
«بالاسى پۇشىق كۇڭنىڭ» دەگەننەن سوڭ،
ايىرماي كوزدى قاداپ كوردىم سىناپ.
سەسكەنەر ايباتىنان كورگەن كىسى،
كورۋگە كوزگە ارايلى، سۋىق ءتۇسى.
ءوزى ەكەن ەرەن ەردىڭ قابىلان جۇرەك،
كەم ەمەس ۇلالىدان ونىڭ كۇشى.
ءسوزىمدى باتىرلىقپەن ەلەمەدى،
بولا ما ويلاڭدارشى جاۋدىڭ دوسى.
ءبىر كۇن كەپ سوعىس اشار كەگىن جوقتاپ،
كۇمانسىز بولار ايتقان ءسوزىم وسى.
ىزىمەن كەتتى ۇلالى جەكە قۋىپ،
اشۋمەن شىققان تەرى بەتىن جۋىپ.
دەپ كەلەد قولعا تۇسسەڭ، جەتىمشە قۇل،
شىقشىتتان ەزەرمىن دەپ بۋىندىرىپ.
جاس بالا دەسەك داعى كورمەگەن جول،
ۇستاتپاي كەتتى باتىر تالابى مول.
كەز بولدى سۇرجورعانىڭ ولىگىنە،
قاھارلى ۇلالىنىڭ جەتكەنى سول.
سان جورىق تاجىريبەلى كورگەن باتىر،
مولشەرلەپ قۋىپ جەردى كەلگەن باتىر.
بىلگەن سوڭ جەتە الماسىن اشۋلانىپ،
قايتتى ەندى ءۇش كۇنشىلىك جەردەن باتىر.
شىعىن بوپ ءوز ەڭبەگى، اتتىڭ تەرى،
قارا ەرتىس ۇلالىنىڭ قايتقان جەرى.
جولىقتى كەلەسى كۇن قارسى الدىنان
ارتىنان ىزدەپ شىققان جىگىتتەرى.
ۇيىنە كەلدى ۇلالى ىزا كەرنەپ،
اشۋمەن قاھارلانىپ، مۇرنى تەرلەپ.
«الىپ كەل پۇشىق كۇڭدى الدىما!» دەپ،
جىبەردى ءبىر جىگىتتى قولىن سەرمەپ.
جىگىتى تاڭسۇلۋدى كەلدى الىپ،
موينىنا تۇزاق قىلىپ ارقان سالىپ.
«جازىلعان پەشەنەگە بولادى» دەپ،
وتىردى ۇلالىعا قارسى بارىپ.
قىپ- قىزىل ۇلالىنىڭ ەكى كوزى،
جامان دەپ ايتاتۇعىن جۇرت مىنەزى.
اشۋمەن ايباتتانىپ، زاھار شاشىپ،
سونداعى تاڭسۇلۋعا ايتقان ءسوزى.
سويلەدى سوندا ۇلالى جەلدەي ەسىپ،
بارادى ىزا كەرنەپ ءىشىن تەسىپ.
- ايەلدەن ءوزىڭ قاتار سۇلۋ ەدىڭ،
اۋەلدە كورگەنىمدە قولعا ءتۇسىپ.
«قالماققا ولمەي قاتىن بولمايمىن» دەپ،
دولدىقپەن ءوز مۇرنىڭدى الدىڭ كەسىپ.
مىنگىزىپ قوس تۇلپاردى اقىل ايتىپ،
قاشىردىڭ جىگىت بوپ ەد بالاڭ ءوسىپ.
تىكەنگە تىر جالاڭاش بولەيمىن، - دەپ،
بۇيىردى، كيىمدەرىن ال، - دەپ، - شەشىپ» .
تاڭسۇلۋ جاۋاپ بەردى تارتپاي ءتىلىن:
- ءولىمدى ءوزىمنىڭ دە كۇتكەن جىلىم.
ازدىردىڭ ارۋ ەدىم قورلىقپەنەن،
سۋالتىپ ءومىرىمنىڭ جاستاي گۇلىن.
بەرگەنىڭ ماعان جازا ارىڭا قاس،
قورلىققا سالدىڭ مەنى كۇنىمنەن جاس.
دەگەندە قامشىمەنەن بۇزاۋ ءتىستى،
جىعىلىپ، ۇرىپ ەدى جەردى قۇشتى.
جانى اشىپ ۇلالىنىڭ سەرى قىزى،
باس سالىپ تاڭسۇلۋعا ارا ءتۇستى.
- اۋ، اكە! جەر ورتادان جاسىڭ استى،
قالماققا الپىس اتا بولدىڭ باسشى.
تامشىداي تامىزباستان راقىمىڭنان،
بالقىتتىڭ قاھارمەنەن قارا تاستى.
باسىنان باعىن الىپ «جەسىر» دەدىڭ،
شىراعىن ءومىرىنىڭ وشىرگەنىڭ.
ءوزىن كۇڭ، جالعىز ۇلىن قۇل عىپ ۇستاپ،
قاتارعا قوسىپ نەگە وسىرمەدىڭ؟
بۇل تۇگىل، ايىپتى ەمەس قاشقان جاپال،
«جەرىنە- ەر ۇل تۋعان» دەگەن ماقال.
بۇلاردان كورەتۇعىن قيماسىڭ جوق،
كورمەسەڭ، مىنەزىڭنەن ءوزىڭ قاتال.
سىناتشى اقىلىڭا تولعانىپ كەڭ،
قازاق پەن اۋەل قالماق تۋىسى تەڭ.
بولار ەڭ ءوزىڭ قانداي ويلان، اكەم،
قازاقتىڭ تۇسە قالسام قولىنا مەن.
سىنشى شال قىزدىڭ ءسوزىن دەدى: «ماقۇل،
ادامعا اقىلى بار بۇل ءبىر ناقىل» .
قامشىسىن ۇلالى دا تاستاي بەردى،
بويىنان اشۋ تاراپ، ءتۇسىپ اقىل.
ءبىر اللا جاپال ەردىڭ قىلسىن جولىن،
كورەدى از كۇننەن سوڭ بالقاش كولىن.
توقتاتىپ قازاق- قالماق اڭگىمەسىن،
ايتايىن ورتاداعى قاڭلى ەلىن!
ايتايىن مەن جاعدايىن جەتىسۋدى،
ەجەلدەن مەن ايتپاي- اق اتى شۋلى.
شارۋاعا ديقانمەنەن بىردەي جايلى،
ءشوبى مول، ورمان توعاي، جەرى نۋلى.
ايتايىن ەكىنشىدەن الاتاۋدى،
باۋىرىنا سان ەل كەلىپ، سان ەل اۋدى.
كوپ ەرلەر ول ۋاقىتتا قان توگىسىپ،
جەرىنىڭ بايلىعىنا بولعان داۋلى.
كوگوراي، جاز جايلاسا، جونى تەگىس،
باۋرايى سۋارمالى جاپپاي ەگىس.
اڭى بار اۋلاعانعا نەشە ءتۇرلى،
جەرىنە جەتپىس ءتۇرلى شىعار جەمىس.
باۋىرىندا جاتقان مالدار بولار قوڭدى،
ساقتاعان جارلى ءبىرىن، بايلار مىڭدى.
كاسىپ قىپ، بالىق اۋلاپ جان ساقتايتىن،
كولى بار الاكول مەن بالقاش سىندى.
ول كەزدە جەتىسۋدى جايلاپ قاڭلى،
جۇرەتىن ءتورت تۇلىكتەن ايداپ مالدى.
قازاقپەن اشىق ەمەس كومەسكى جاۋ،
دوس كورىپ جۇرەتۇعىن قالماق حاندى.
قالماقتان قازاق پەنەن ارتىق جەرى-
قاڭلىنىڭ سول زاماندا شەبەرلەرى
كۇمىستەن قۇرال جاساۋ، سۇيەك ويۋ،
كەستە ويۋ، كىلەم توقۋ- قول ونەرى.
زاتتارىن قازاق، قالماق مالعا الاتىن،
بولماسا شەبەرلەرى جالداناتىن.
قىمباتتى زاتتان تارتقان تارتۋىنا
حاندارى قازاق، قالماق الداناتىن.
قازاقتان قاڭلى ەلى دوس قالماققا،
ۇستا ەدى ەكى اراعا وت سالماققا.
ەكى ەلدىڭ جاۋلاسقانىن تىلەۋشى ەدى،
دەپ ايتىپ «مەن- سەندىكپىن» جەڭگەن جاققا.
دوس بولىپ جەڭگەن جاققا تارتاتىن سىي،
جۇرەتىن بەيىمدەلىپ قالماققا ىلعي.
قاڭلىنى سول زاماندا بيلەيتۇعىن،
بار ەدى بەيبىت دەگەن ءبىر جەمقور بي.
ويدا ورعا ىلىنبەيتىن، تۇزدە تورعا،
ايلالى، توپقا تۇسسە، سوزگە جورعا.
كوكتەتكەن كەرەگەسىن كۇمىسپەنەن،
ءبىر ءوزى تىگۋشى ەدى الپىس وردا.
مالى كوپ بولعانمەنەن باسقا كەندە،
مال، شىركىن، كوپ بولعانمەن باسقا تەڭ بە؟ !
تاڭشەبەر- بەيبىت ءبيدىڭ جالعىز قىزى،
ايتپايدى قىز دەپ ونى ەشبىر پەندە.
سول كەزدە ون سەگىزگە جاسى جەتكەن،
پەرىدەي سۋرەتى بار تۇسكەن كوكتەن.
تۇسەد دەپ قايسىمىزدىڭ شوبىمىزگە،
سىرتىنان مىرزالار كوپ ءۇمىت ەتكەن.
سەرى قىز سەرۋەن جاساپ اڭ دا قۋعان،
تاماشا جۇرگەن جەرى ساۋىق- دۋمان.
قۇلپىرار نەشە الۋان قىزىل ءجۇزى،
جوق ەدى سۇلۋلىقتا تەڭدەس بۇعان.
سۇلۋلىق تۇلعاسىنا لىقا سيىپ،
جۇرەدى ىلعي جىبەك تازا كيىپ.
تيتىعىن مىرزالاردىڭ قۇرتۋ ءۇشىن،
ايلامەن اسىراعان قىز ءبىر كيىك.
كيىكتى شارباق توقىپ تاۋعا باققان،
ارناۋلى باقتاشى بار باعىپ جاتقان.
ىشىنە جۇمباق جازعان قاعاز سالىپ،
التىننان مويىنىنا تۇمار تاققان.
قىز: «مەنى، الام دەگەن تالاپ ەتىپ،
كيىكتى تۇماردى السىن قۋىپ جەتىپ.
جازىلعان تۇمارداعى جۇمباق ءسوزدىڭ،
شەشۋىن شەشسىن، - دەگەن، - ولەڭدەتىپ.
كيىككە قۋىپ جەتسە، تۇمار تاققان،
شەشۋىن جۇمباعىمنىڭ تولىق تاپقان-
سول ادام كىم دە بولسا تيەمىن» ، - دەپ،
سەرتى بار وسىلايشا قىزدىڭ ايتقان.
بەلگىسىز بولدى ەندى قىزدىڭ قاينى،
جىگىتتەر ىرىكتەلدى اتى سايلى.
كيىكتى قۋماق ءۇشىن قالماي شىقتى،
جاقسى اتتى، جامان اتتى، قۇنان- تايلى.
ەشكىمنىڭ كوڭلىندە جوق اتىن اياۋ،
كەلتىرمەيد ماڭايىنا كيىك تاياۋ.
كوپ ادام زورىقتىرىپ، ات ءولتىرىپ،
ۇيىنە ءولىپ- تالىپ جەتتى جاياۋ.
كيىككە قۋعان ادام جەتكەن جاقسى،
جەتكەنمەن قىزدىڭ جۇمباق ءسوزىن تاپشى.
ول جاعىن ويلاماستان اتىن باپتاپ،
كيىكتى قۋدى ەنتەلەپ كوپ ساياتشى.
قۋماعان بۇل كيىكتى مىرزا دا از- اق،
جاياۋلاپ ات ءولتىرىپ، تارتىپ ازاپ.
كۇدەرىن كوپ مىرزالار ءۇزدى قىزدان،
قۇربى مەن قۇرداسىنا بولىپ مازاق.
«جەلاياق» كيىك اتى قويعان باستان،
تايمايدى جەز تۇياقتى قيا تاستان.
مەرزىمدى سول كيىكتىڭ اساتۇعىن،
دەيتۇعىن ءبىر كەزەڭ بار «كيىك اسقان» .
شالدىرماس توسا قۋىپ، قوسىلسا تىڭ،
قۇتىلار اراسىنان قاپتاسا مىڭ.
كوپ ادام قاپتاي شاۋىپ، وي جاقتى السا،
«جەلاياق» ورلەي قاشىپ شىعادى شىڭ.
كيىككە جەتە الماستان ەشكىم قۋىپ،
مىرزالار قويىپ ەدى كوڭلى سۋىپ.
ايرىلىپ تۇمارىنان كيىك كەلدى،
دەنەسىن بورشا بولىپ تەرى جۋىپ.
تۇماردى شەشىپ الىپ التىنداتقان،
ورنىنا اق كيىزدەن تۇمار تاققان.
كيىكتىڭ قۇلاعىنا ەندى سالىپ،
سارىدان مۇيىزىنە بوياۋ جاققان.
تۇماردى شەشىپ الىپ اشىپ كورىپ،
ويلاندى تاڭشەبەر قىز قاسىن كەرىپ.
سالىپتى قاعاز جازىپ اراسىنا،
بارىنە سۇراعىنىڭ جاۋاپ بەرىپ.
التىن تۇمارداعى جازىلعان جۇمباقتىڭ مازمۇنى:
تۇمارعا قىز جازعانى مىنا سۇراق:
«مانساپقا باقىت پەنەن بار ما تۇراق؟
حاندا جوق، حالىق قۇمار ءبىر مۇقتاج بار،
ولەڭمەن شەشسىن، - دەگەن، - ءسوزىن قۇراپ.
ەرەن ەر، ەرەن سۇلۋ- ەگىز اتى،
ءبىرى ەركەك، بىرەۋىنىڭ ايەل زاتى.
مەن ءۇشىن ەكەۋى دە تۇسىنىكسىز،
ءتۇسىندىر قانداي بولار سىن- سىمباتى؟
كوزىمە كەڭ دۇنيەنى كورسەتكەن تار،
وزىممەن بىرگە تۋعان ءبىر جاۋىم بار.
العانعا اراشالاپ سول جاۋىمنان،
بولامىن جانىم دەسكەن ومىرلىك جار» .
ءبىرىنشى جۇمباقتىڭ شەشۋى
جەر بەتى تەگىس دەمەڭىز،
ويلى، قىرلى بەلى بار.
بەتباقتى ءشول دەمەڭىز،
اۋقىم- اۋقىم كولى بار.
باقىت پەنەن مانساپتىڭ
ەكى ءتۇرلى جولى بار.
بىرەۋ دەپ قاتە ءتۇسىنۋ،
ونىڭ دا وڭ مەن سولى بار.
سىلاڭدايدى دۇنيە
سۇلۋ قىزداي بويجەتكەن.
زۇلىم بولسا پايدا جوق،
قۇر ادەمى ساۋلەتتەن.
باقىت پەن مانساپ قونسا ەگەر،
حارام جيعان داۋلەتتەن.
ونىڭ بولماس تۇراعى،
از كۇندىك ءداۋىر اۋرە ەتكەن.
اقىلعا قونسا حالالمەن،
باقىت، مانساپ تۇراقتى.
دۇنيە توزسا توزبايتىن،
اقىلدا جاعار شىراقتى.
جاقسى ادامنىڭ كەڭەسى
ءدۇرري گاۋھار سياقتى.
كوپكە تيەر پايداسى،
اشقانداي كوزىن بۇلاقتى.
حاكىم بولساڭ حالقىڭا،
عادالاتتىق ىستەسەڭ.
قاناعات ساقتاپ بويىڭا،
ءناپسىنىڭ ۋىن ىشپەسەڭ.
مەنمەندىككە سالىنىپ،
تاكاپپار بولىپ ىسپەسەڭ.
التىن ءۇشىن ار ساتپاي،
تۋرالىق جولىن كۇشتەسەڭ.
ءناپسىنىڭ ەرىپ تىلىنە،
حارام جولعا تۇسپەسەڭ.
وسى ايتقان ءسوزدىڭ شەشۋىن،
ىزدەپ تاپ ءوزىڭ بويىڭنان.
مۇقتاج دەپ حالىق، حاندا جوق،
جازعانسىڭ ويلاپ ويىڭنان.
بۇل ايتقانىڭ عادالات-
بي مەنەن حاننان جويىلعان.
ەكىنشى جۇمباقتىڭ شەشۋى:
ەرەن ەردىڭ بەلگىسى-
قۇرىشتى بولار دەنەسى.
دانالىق جانە قامقورلىق
حالقىنا جاعار كەڭەسى.
از دا بولسا ماڭىزدى،
ءسوزىنىڭ بولار جۇيەسى.
جىبەرمەيتىن تەڭىزگە
حالقىنىڭ بولار كەمەسى.
سىرتىنداعى جاۋىن قورعايتىن
ەلىنىڭ بولار ەگەسى.
ەرەن ەردىڭ بەلگىسى-
وتكىر بولار الماستاي.
سويلەگەن ءسوزى شىرىندى،
تاتقان ادام قانباستاي.
كەزەكتى ءسوزىن سويلەيدى،
توپقا تۇسسە الجاسپاي.
ەرەن ەردىڭ بەلگىسى-
سەرتىنەن ايتقان تايمايدى.
ەلگە ەڭبەگى سىڭبەسە،
ەرلىك اتىن المايدى.
ەلىنە قورعان بولماسا،
ارتىندا اتى قالمايدى.
جازۋشى جۇمباق ەگەسى،
كوڭلىڭە ءسوزىم قانداي- دى.
اقىلدى ادام ءسوز پارقىن،
جىبەك ارشىپ تالدايدى.
ءۇشىنشى جۇمباقتىڭ شەشۋى:
ەرەن سۇلۋ بەلگىسى-
ءمۇسىندى بولار تۇلعاسى.
كيسە كيىم جاراسقان،
قۇلاقتا بولار سىرعاسى.
جالپى ادامعا سويلەمەس،
ءوزىنىڭ بولار سىرلاسى.
تەرەڭ ويلاپ ءسوز تابار
ادامنىڭ بولار جورعاسى.
كەم بولماس حاننان اقىلى،
دەمەسە زاتى ۇرعاشى.
ەرەن سۇلۋ بەلگىسى-
بولادى تەگىس دەنەسى.
اراساتتى، اقىلدى،
اڭىزدى بولار كەڭەسى.
ارتىقشا ءسوزدى سويلەمەس،
كەلمەيتىن بولسا جۇيەسى.
قۇلپىرار ءجۇزى نەشە قىل،
ساعىمداي جازعى ەلەسى.
وزىنشە تەڭدەس ساي بولار،
قوسىلعان جولداس يەسى.
ەرەن سۇلۋ بەلگىسى-
وسىنداي بولار ۇرانى.
كوزىن سالار الىسقا،
سەكىلدى قۇستىڭ قىرانى.
نازار سالماس توبەگە،
بەلگىلەر بيىك نۇرانى.
سۇلۋلاردىڭ بۇرىننان
پاراسات، اقىل قۇرالى.
ولىقتى ما كوڭلىڭىز،
بۇل جازعان ءسوزىم تۋرالى.
ءتورتىنشى جۇمباق شەشۋى:
بىرگە تۋعان وزىمەن
ادامنىڭ جاۋى- ءناپسىسى.
ناپسىسىنە بيلەتۋ-
اقىل- ويدىڭ تاپشىسى.
ار، نامىس، سابىر، ۇيات پەن
ءناپسىنىڭ ىنساپ- قامشىسى.
ادامشىلىق بەلگىسى-
ءناپسىسىن تىيۋ ادامنىڭ.
ابىروي جۇمىس بولا ما،
ىستەگەنمەن حارامنىڭ.
ءناپسىنىڭ ەرۋ تىلىنە-
بەلگىسى بۇل ناداننىڭ.
ءناپسىسىن تىيۋ- اركىمنىڭ
ادامشىلىق مىندەتى.
ءناپسىنى تيعان ادامنىڭ
ءار جەردە بولار قۇرمەتى.
حالقىنا بولار ءقادىرلى
بولعان سوڭ ماعلۇم اق نيەتى.
امان بول، جازۋشى قىز، جولىققانشا،
وقىرسىڭ جازعان حاتتى، كيىك بارسا.
جىبەردىم بەلگى سالىپ، تۇسىنەرسىڭ،
كىمدە- كىم بولار ءنامارت سەرتتەن تايسا.
ۇقسايدى ءسوز جۇيەسى قىراعىعا،
بەرىپتى تولىق جاۋاپ سۇراعىنا.
بۇل ءوزى قايدان كەلدى، قايدا كەتتى،
ماعلۇمسىز اتى- ءجونى، تۇراعى دا.
بەلگىسىز بولسا داعى اتى- ءجونى،
كيىككە قىز ويلادى سالعان ەنى.
ءبىلدىرىپ يشاراتپەن حاتقا جازباي،
كەتىپتى «مەنىكى» دەپ ءسۇيىپ مەنى.
ويىما بۇل حات مەنىڭ سالدى قاياۋ،
كوڭىلىم سۋداي تاسقان بولدى باياۋ.
دەگەنى «سارعايا كۇت ەندى مەنى» ،
جاققانى مۇيىزىنە سارى بوياۋ.
قالمادى ەندى تاقات قىزدا ءتىپتى،
نەشە رەت وتىرا الماي سىرتقا شىقتى.
سوزىنە عاشىق بولىپ، ءوزىن كورمەي،
عايىپتان تاڭشەبەر قىز كۇيەۋ كۇتتى.
ويلانىپ جاس پا، كارى الدە قانداي،
ءار جاققا قيال كوڭلىن الىپ كەتتى.
«كىم ءبىلسىن قاندى قىلىش باتىر شىعار،
ءبىرى مە الدە بەكتىڭ باقىت قۇمار.
ويلانىپ ءبىرى مە، - دەپ- الدە بايدىڭ» ،
البىرتتى قىزدىڭ كوڭلىن التىن تۇمار.
«ءبىرى مە ەگدەلەردىڭ الدە ەسەر،
بىلمەيتىن قارتايعانىن دالاڭكەسەر.
ويلادى ول جاعىن دا، - ولاي بولسا،
بۇل ەلدە جازعان ءسوزدى كىم بار شەشەر؟ »
ويلاۋمەن ۇيىقتامادى قىز جەتى ءتۇن،
قايعىمەن دەل- سال بولدى ءدال جەتى كۇن.
بار ەدى ءبىر ويشىل شال بۇل قاڭلىدا،
ويلادى تابار- اۋ دەپ سول تەتىگىن.
بارايىن ەرتە تۇرىپ دەدى شالعا،
اقىلىن ساتپاۋشى ەدى دۇنيە- مالعا.
ءماسليحات بەرەتۇعىن اق كوڭىلمەن،
قيانات قىلمايتۇعىن ەشبىر جانعا.
ول ءوزى يەن تاۋىن قىلعان تۇراق،
جاتاتىن جالعىز ءوزى ەلدەن جىراق.
قىز تۇگىل، قىز اكەسى بەيبىت بي دە
باراتىن قىسىلعاندا اقىل سۇراپ.
تاڭشەبەر ات ەرتتەتتى ەرتە تۇرىپ،
قاراماي ەشنارسەگە مويىن بۇرىپ.
قاسىنا نوكەرلەرىن ەرتىپ الىپ،
شىقتىم دەپ ساياحاتقا كەتتى ءجۇرىپ.
مىنگەنى سەگىز قىزدىڭ ىلعي جيرەن،
ۇستىنە تازا جىبەك كيىم كيگەن.
ات پەنەن جەتى قىزدى كەيىن قويىپ،
تاڭشەبەر شالعا كەلىپ سالەم بەرگەن.
وتىردى تالدى قىزدار كولەڭكەلەپ،
كيگەنى ءبارىنىڭ دە وڭكەي جىبەك.
سويلەسىپ تاڭشەبەرمەن شال ەكەۋى،
وتىردى انادايدا بولىپ بولەك.
شال ەستىپ قىزدىڭ ءسوزىن باسىن شايقاپ،
وكىنىپ ءتورت- بەس رەت دەدى: ء«اي، قاپ!
بيلەتىپ ءوزىڭدى- ءوزىڭ ول كيىككە،
ەكەنسىڭ ىستەمەگەن ارتىن بايقاپ.
جۇيرىك جوق ءبىزدىڭ ەلدە وعان جەتەر،
جەتەم دەپ جەتپەك تۇگىل، ءۇمىت ەتەر.
«قايعى ءۇشىن اسقان سۇلۋ تۋادى» دەپ،
ايتقان جوق بۇرىنعىلار ءتىپتى بەكەر.
العان جوق تۇمارىڭدى بۇل ەل، قىزىم،
ۇيىمدە تاۋسىلعان سوڭ اۋىز تۇزىم،
تۇز الىپ تۇزدىكولدەن قايتقانىمدا
ادامنىڭ جالعىز اتتى كوردىم ءىزىن.
كورمەگەن ءىزدى كورىپ، ءوزىم تۋىپ،
جونەلدىم ىزگە ءتۇسىپ جاياۋ قۋىپ.
جاتقانىن قالعىپ بارا ىزدەن بايقاپ،
ويلادىم دامىلدار دەپ جەرگە جۋىق.
ايتقانداي دامىلداپتى ءبىر سۋعا كەپ،
كەتىپتى مەنەن بۇرىن ەت اسىپ جەپ.
تەكسەردىم قاۋىپتەنىپ تۇسكەن جەرىن،
باستاعان قالىڭ قولدى شولعىنشى دەپ.
قايداعى تاۋعا شىققان ءىزىن باعىپ،
بايقادىم جۇرەدى دەپ ساسپاي ناعىپ.
تاماعىن ابدەن باپتاپ ءپىسىرىپتى،
استىنا شوڭكەسىنىڭ وتتى از جاعىپ.
سەكىلدى شولعىنشى ەمەس، قاشقىن قاشقان،
بىلمەيتىن جول مەن جوندى كوپ اداسقان.
تۇك قويماي ءتوس سۇيەگىن كەمىرىپتى،
ەتى ەكەن سەمىز قۇلان باقىرعا اسقان.
بايقادىم، شولعىنشى ەمەس باستاعان قول،
جاس جىگىت تۇزگە شىعىپ كورمەگەن جول.
قوندىرعان قولىندا بار قارشىعاسى،
سابىرلى، جاس تا بولسا قايراتى مول.
جۇيرىگى مىنگەن اتى جەر باسقاننىڭ،
قىرانى قولىنداعى قۇسى اسپاننىڭ.
اتى مەن قارشىعاسى جىگىتىنە،
ءبىرى ەكەن سايما- ساي بوپ جالعاسقاننىڭ.
بولادى جاس مىنەزى ەكى جاقتى،
دەپ جۇرمە «الجىعان شال قايدان تاپتى؟ » .
قاراۋىل قاراعاندا اتىن بۇرىپ،
ارت جاققا قارادى ول نە سەبەپتى.
ەل جاققا كىمنىڭ بولسا بەتى بەيىم،
بولعانى ەل- الدىندا، جاۋى- كەيىن.
شولعىنشى قاراۋىلدى الدان قارار،
سوندىقتان قاشقىن دەمەي، مەن نە دەيىن.
دەيتىنىم ءتۇز كورمەگەن البىرت ۇلان،
بولادى ايىرۋعا ونى مۇنان.
ەگدە ادام ءوزى جالعىز قاشىپ ءجۇرىپ،
قۋمايدى اتىن اياپ، ءسىرا، قۇلان.
جانە دە وتىرۋى كەمىرىپ ءتوس،
جولىنان توسكە الدانىپ قالۋعا كەش.
جاپاندا قاشىپ ءجۇرىپ جالعىز ءوزى،
ەگدە ادام ءتوس كەمىرىپ وتىرماس ەش.
كورمەدى دەيتۇعىنىم مىناۋ ءتۇزدى،
بايقادىم اتى باسىپ كەتكەن ءىزدى.
تۇمسىقتى ساي قۋالاپ اينالماستان،
ءوتىپتى كەسە باسىپ كەلەر قۇزدى.
ەمەس پە وزەك قۋىپ جۇرگەن ءتاۋىر،
بولماي ما قىرقا كەسكەن اتقا اۋىر.
جۇرمەيدى ءتۇز كورگەن ەر، ءسىرا، دا ولاي،
تاسىرقاپ بولادى دەپ اتىم جاۋىر.
دەيتۇعىن سەبەبىم سول- كۇشى باسىم،
ورناتقان تاس وشاققا كوردىم تاسىن.
كورسەڭ دە ءوزىڭ بارىپ بەپ- بەلگىلى،
جابىلىپ كوتەرە الماس بار جولداسىڭ.
قوندىرعان قارشىعاسىن بايلاپ تاسقا،
ماڭىندا قوندىرارلىق تاس جوق باسقا.
ون قادام ساڭعىرۋى جەرگە بارعان،
ونداي قۇس كورگەنىم جوق وسى جاستا.
قاراماي الدىڭدى ويلاپ، ارت جاعىڭا،
كەزدەسكەن مىنا جۇمىس جاس شاعىڭا.
سول العان تۇمارىڭدى كىم بولسا دا،
كەزدەسىپ نە سورىڭا، نە باعىڭا.
ناسيحات ەندى، قىزىم، سابىر ايلا،
ۇمىستان اسىعىستىق شىقپاس پايدا.
اينالىپ كەلگەنىمشە مەنى كۇتىپ،
جاتا تۇر جولداسىڭمەن وسى جايدا.
جەرىنەن ات سۋلاتقان، تاماق ءىشىپ،
ىزىنەن ەرەيىن مەن بارىپ توسىپ.
تۇماردى العان بولسا، انىقتايىن،
كەتپەسە قانات بايلاپ اسپانعا ۇشىپ» .
شوڭكەسىن، ساپتاياقپەن بەلىنە ءىلىپ،
ازىعىن ارقاسىنا الدى ءتۇيىپ.
مىلتىعىن تاياق قىلىپ شال جونەلدى،
كونبەستەن بار دەگەنگە اتقا ءمىنىپ.
ىز سوندا جاتا بەردى شالدى توسىپ،
اڭمەنەن ۇيىقتاي الماي تاڭدى قوسىپ.
كوڭىلىن ءتۇرلى قيال الىپ قاشىپ،
ويانىپ ۇيقىسىنان، جاتسا، شوشىپ.
ورالىپ ءبىر جۇمادا قايتادى شال،
باسقاداي جاۋىرىن كورىپ اشپايدى بال.
- ىزىمەن، - دەيدى، - ءجۇرىپ انىقتادىم،
سول العان تۇمارىڭدى ايتقانىم ءدال.
شىعىپتى ءبىر توپ ادام اتىن باپتاپ،
ءبارى دە ماساتتانىپ اتىن ماقتاپ.
قورىتىپ ءماسليحاتتى، ۇيىمداسىپ،
كيىكتى ۇستاماق بوپ قۋعان قاپتاپ.
ولاردىڭ ءار- بەردەن سوڭ ءبارى اداسقان،
مەرزىمدى اسۋىنا قاراي قاشقان.
بۇل ادام ءبىر جاعىنان بارا جاتىپ،
كەزدەسكەن كەزەڭىندە «كيىك اسقان» .
تۇماردى ءبىر سەبەپ بار الۋىنا،
بولدىرىپ جەلاياقتىڭ تالۋىنا.
مولشەرلەپ قاشقان جەرىن قاراعاندا،
ەتە الماي مۇمكىن ەكەن قالۋىنا.
كوپ قۋىپ تيتىقتاتىپ زورعا جەتكەن،
اتىنان، ءسىرا، ونىڭ كيىك وكتەم.
شىعارما اۋىزىڭنان مەن ايتايىن،
جەتكەنىن جەلاياققا نە سەبەپتەن.
باقتاشىڭ الدە كىمنىڭ تىلىنە ەرىپ،
قويىپتى تويعانىنشا تارى بەرىپ.
بولدىرىپ ءبىر جەرگە كەلىپ كوپ جاتىپتى،
بايقادىم قۇمالاعىن ۇستاپ كورىپ.
اكەڭە مەن ايتقاندى ايتا كورمە،
قىزىم، بول كەشىرىمدى، كىنا تەرمە.
قالادى قانى مەنىڭ مويىنىمدا،
مەن دەسەڭ باقتاشىڭا جازا بەرمە.
شال كەتتى تىنىعام دەپ اۋلاق ۇيگە،
قىز وتىر ويعا تولقىپ اۋىر كۇيدە.
قىزىنىڭ تۇمارىنان ايرىلعانىن،
جوق ەدى ءالى ەستىگەن بەيبىت بي دە.
ارىنى قۇمارلىقتىڭ ەڭ العاشقى،
ۇيقىسىن، كوڭىلىن ءبولىپ شايداي اشتى.
بىلدىرمەي ويشىل شالعا ءتۇن ىشىندە،
جينادى باقسى- بالگەر، قۇشناشتى.
جاۋىرىنشى قاراي سالىپ جاۋىرىنعا،
ءحالىنىڭ قىزدىڭ ءبىلىپ اۋىرىن دا.
ۇزاققا سوزىلادى- دەدى، - ءىسىڭ،
ول توستى جاۋىرىننىڭ باۋىرىنا» .
«ءۇش كۇندە كەزدەسەد» ، - دەپ قۇمالاقشى،
الدى، - دەپ موللا، - پەرى» كىتاپ اشتى.
«تۇماردى ادام ەمەس، جىن الدى» دەپ،
كۇڭىرەنتتى قوبىز تارتىپ، ويناپ باقسى.
بولمادى ولاردا ءسوز قىزعا جاققان،
سەنبەدى باقسىعا دا قوبىز تارتقان.
بارىنەن ويشىل شالعا يلاندى قىز،
سۇيەنىپ تاجىريبەگە ويمەن تاپقان.
جالىندى ەرتەڭىنە قىز كەپ شالعا،
سەنبەستەن اشقان كىتاپ، تارتقان بالعا.
- ءولۋىم قۇسا بولىپ انىق، اتا،
قىلماساڭ، ءوزىڭ جاردەم ءبىزدىڭ جانعا.
اۋ، اتا! ءبىر بىلمەستىك ءوتتى مەنەن،
ءوزىمدى زور، وزگەنى ساناپ تومەن.
قۇمارتقان سان مىرزانى اۋرە قىلىپ،
ويىم جوق ءوزىم مۇنداي بولام دەگەن.
قايعى مەن تۇسىنبەۋشى ەم قاسىرەتتى،
مەزگىلى تۇسىنەتىن ەندى جەتتى.
ءبىلىپ بەر ەڭ بولماسا ءبىر دەرەگىن،
تۇماردى كىم اكەتتى، قايدا كەتتى؟
شال ايتتى: «ولاي بولسا، سوزىمە باق،
ىزدەسەم، ەگەردە مەن تابارمىن ناق.
توقسان جاس بوگەت جاياۋ كەتۋىمە،
باراتىن ساپار الىس، قايراتىم شاق.
بولمايدى اتپەن جانە كەتۋىمە،
قاۋىپتى، ءشول كەزدەسسە، وتۋىمە.
جولشىباي جاۋ كەزدەسىپ، الدە، مۇمكىن،
اتتى الىپ، جاياۋ تاستاپ كەتۋىنە.
تۇيەنىڭ جەلماياسىن مىنسەم تاۋىپ،
ەل مەنەن جاۋعا بىردەي ەمەس ءقاۋىپ.
ۇستىنە ازىق- تۇلىك ارتىپ الىپ،
شولدەسەم، سۋسىن قىلام ءسۇتىن ساۋىپ.
شىدامدى ول جانۋار شولگە اتتان،
بولماي ما شالعا اۋىر اتتى باققان.
ءبىر جۇتسا قاناعاتشىل ءبىر كۇنگە ازىق،
وزىڭمەن تۇندە جاتساڭ بىرگە جاتقان.
تۇيەنىڭ جەلماياسىن جەلدەي جەلگەن،
ارالاپ مەن ىزدەيىن جالپاق ەلدەن.
تۇماردى مەن ىزدەسىن دەسەڭ، قىزىم،
تۇيەنى ساتىپ اپەر تاۋىپ كەلگەن» .
كوپ كورگەن دۇنيەنى ويشىل كارى،
قوزعادى قايراتىن بۇل قىزدىڭ زارى.
ۇناتتى ءبىر كەدەيدىڭ بەستى ىنگەنىن،
جوق ەدى ونان باسقا ءشوپ شاينارى.
بەردى دە سۇراعانىن تۇيەنى الدى،
بىردەي قىپ ءۇش تۇلىكتەن بەردى مالدى.
مىنەر ات، ارتار تۇيە، ساۋار سيىر،
كەنەتتەن كەدەي بايعۇس باي بوپ قالدى.
ەگەسى بىلمەيتۇعىن تۇيە سىرىن،
بوتالاپ، بوتاسى ولگەن جازعىتۇرىم.
ولگەندە بوتا تۋىپ بوزداماعان،
سوڭىنان قارا ەرمەس دەپ قىلعان ىرىم.
سۇيەگىن دەيتىن ەمەس بىتكەن كۇشكە،
سيراعى قىسقا باقاي ءجىپ- جىڭىشكە.
اشىقپاس، التى جۇلسا، التى كۇنگە،
شىدايدى قىرىق كۇنگە دە ءبىر سۋ ىشسە.
اناسى- قوسپاق وركەش، اتاسى- نار،
توسىندەي تۇيە قۇستىڭ مىقىنى تار.
كەڭ تاناۋ، اققۋ مويىن، قۇلان ساعاق،
ەگەۋدەي تابانىنىڭ قىشىرى بار.
الدى- ارتى قوسپاق وركەش بىردەي ءتىپ- تىك،
ارقانسىز ارتسا داعى اۋمايدى جۇك.
شىعىپتى جۇلىعىنا شىر اينالا،
تىكەندەي قىسقا قويۋ قايراتتى تۇك.
ءبارى دە قارۋ- سايمان بۇرىن سايلى،
كيىزدەن قوم جاسادى وتە ىڭعايلى.
ورتادا ءبىر كىسىلىك ورىنى بار،
جاتسا دا، وتىرسا دا بىردەي جايلى.
ازىعى قوي سۇتىنەن قاتىق سۇزگەن،
بۇرىننان بۇل ويشىل شال تانىس تۇزبەن.
سەركەنىڭ تەرىسىنەن ەكى مەس اپ،
ءمىندى دە جەلماياعا جونەلدى ىزبەن.
ويشىل شال جۇرە تۇرسىن ءمىنىپ ىنگەن،
ىزىمەن جالعىز اتتىڭ بۇرىن كورگەن.
قالماقتان ەلىن ىزدەپ قاشىپ شىققان،
سويلەيىن ەندى ءسوزدى جاپال ەردەن.
ارادا بىرنەشە كۇن جولدى باسىپ،
مىنەكي، ەل شەتىنە بۇل دا كەلگەن.
امان- ساۋ ءوز ەلىنە كەلدى باتىر،
نە تاۋلار، نە بەلدەرمەن باسىپ تاتىر.
بەلگىلى الىس جولدان كەلاتقانى،
بوكتەرگەن ارتىندا بار- موسى، باقىر.
ارالاپ قالىڭ ەلدىڭ شەتىمەنەن،
جالتاقتاپ تاماشا قىپ كەلە جاتىر.
جارقىلداپ كۇن نۇرىمەن شاعىلىسقان،
كورىندى سول جاعىنان التىن شاتىر.
جيىلىپ بالالار اسىق وينايتۇعىن،
بار ەكەن جول ۇستىندە ايدىن تاقىر.
ەل جايىن، جول ءمانىسىن بىلەيىن دەپ،
جاعالاپ كوپ باللارعا كەلدى اقىر.
شەتىندە ويناپ جۇرگەن ءبىر بالاعا،
دەپ ايتتى: «جىگىتتەردىڭ ءبىرىن شاقىر!»
شاقىردى ءبىر جىگىتتى بالا بارىپ،
كوردى دە كەلدى جىگىت نازار سالىپ.
ەر جاپال باسىن ءيىپ سالەم بەردى،
جىگىت تە قارسى كەلدى «اليك» الىپ.
جىگىتكە جاپال ايتتى: «شاقىرعانىم،
داممىن ەل ىزدەگەن قايناپ قانىم.
قاي رۋ بۇل وتىرعان قالىڭ اۋىل،
ءتۇسىندىر ەل ءمانىسىن، قۇربى جانىم؟
باي مەن بەك پە، بولماسا حاندىكى مە،
شاتىردىڭ ەگەسىن دە قىلشى ماعلۇم» .
شاتىرى، - دەدى جىگىت، - ەسىم حاننىڭ،
رۋى بۇل ەلدەردىڭ توبىقتى، ارعىن.
كەلەسىڭ ءوزىڭ قايدان، جولىڭ بولسىن،
بار ەدى شىققانىڭدا قايدا بارعىڭ؟
- شىققالى مەن ەلىمنەن تولدى ايعا،
نيەتىم كەلمەكشى ەدىم وسى جايعا.
شەشەمنەن ءبىر تۋىسقان ناعاشىم ەد،
توبىقتى باتىر سارى اۋلى قايدا؟
جاپالعا جىگىت ايتتى: «سەنىڭ ءوزىڭ،
الىستان كەلەم دەگەن دۇرىس ءسوزىڭ.
سىمباتىڭ جانە پورمىڭ، بەت، اجارمەن،
ۇقسايدى سارى- ەكەڭە انىق كوزىڭ.
كورىنگەن قالىڭ ەلدىڭ كۇنباتىس جاق،
ەكى ءۇي بار سول شەتىندە وقشاۋىراق» .
ەكى ءۇيدى ايتىپ جىگىت ءتۇسىندىرىپ،
دەپ ايتتى: ء«بىرى قوڭىر، بىرەۋى اق.
ۇلكەنى- ناعاشىڭنىڭ ءۇيى» ، - دەدى،
سىلعان نايزا، ءتۇرلى قارۋ- جاراق.
ەر جاپال قوش دەدى دە ءجۇرىپ كەتتى،
«قايىر، - دەپ قالدى جىگىت، - جيەن شىراق» .
ەكى ۇيگە سىلتەۋمەنەن جەتتى كەلىپ،
سىرعىتىپ كۇرەڭ اتپەن جورتىپ جەلىپ.
«ءۇيى ەكەن سارى اعامنىڭ، - دەدى، - اقيقات» ،
ءىلۋلى قارۋ- جاراق تۇرعان كورىپ.
ەر جاپال ءۇي سىرتىندا تۇردى قاراپ،
كۇرەڭ ات ويناقشىپ تۇر قالعان جاراپ.
ەسىكتىڭ ءبىر جانىنان قاراپ ەدى،
ءبىر ايەل وتىر ەكەن شاشىن تاراپ.
ويلانىپ تانىتپاستان اعاممەنەن
كورەيىن جەڭگەمدى دە دەدى سىناپ.
قازىققا وقشاۋىراق اتىن بايلاپ،
كىرمەكشى ءجۇردى ۇيگە بەت تۋرالاپ.
ەسىكتەن سالەم بەرىپ كىردى بالا،
قوندىرعان قارشىعاسىن قولىنا الا.
ءبىر ادام تەرىس قاراپ جاتىر ەكەن،
ايەل دە شاشىن تاراپ بولعان جاڭا.
اڭعاردى بالانى ايەل كەلگەن جەردە،
ەكەن دەپ ءتۇرى ۇقساس جاتقان ەرگە.
قوندىرىپ بوساعاعا قارشىعاسىن،
وتىردى يمەنبەستەن شىعىپ تورگە.
ءجون سۇراپ قاتپاسا دا كىمسىڭ دەپ ءسوز،
بالادان قاداپ ايەل المادى كوز.
شاڭىرقاپ كەلگەندىگىن بايقادى دا،
قامداندى سۋسىن قۇيىپ بەرۋگە تەز.
ايەلدىڭ قامدانعانىن بالا ءبىلىپ،
شەشىندى سىرت كيىمىن جايلاپ تۇرىپ.
«سۋسىندى سوڭىرا ىشەم» ، - دەدى بالا،
قارۋىن كەرەگەگە باپتاي ءىلىپ.
ۇستىنەن ساۋىتتارىن تاستادى دا،
جارعاعىن جاستىق قىلىپ جاستادى دا.
جامىلىپ سىرت كيىمىن جاتا كەتتى،
يمەنىپ، نە سەسكەنىپ ساسپادى دا.
توسەكتە تەرىس قاراپ جاتقان كىسى،
بولعان جوق بالامەنەن ونىڭ ءىسى.
ۇيقى ەمەس قيالدانىپ جاتىر ەدى،
قاپا عىپ وتكەن تۇنگى كورگەن ءتۇسى.
«ءجۇر ەكەن قانداي كۇيدە قايران جەڭگەم» ،
دەگەن وي جاتقان ەردىڭ كوڭىلىن بولگەن.
قالماققا ءتۇسىپ كەتكەن ىلگەرىدە،
جەڭگەسى وتكەن ءتۇنى تۇسىنە ەنگەن.
باتىر ەد شىققان بۇ دا ارعىن توپتان،
ەر ەدى قايتپايتۇعىن جۇرەگى وقتان.
«قالماققا قالاي ىزدەپ بارامىن؟ » - دەپ،
ۇيقى ەمەس نەشە ءتۇرلى ويدا جاتقان.
توسەكتەن ءبىر مەزگىلدە اتىپ تۇرىپ،
ءتور جاققا قارادى دا مويىن بۇراپ.
«بۇل كىم؟ » دەپ جولاۋشىنى سۇراماستان،
توقتاماي سىرتقا شىعىپ كەتتى ءجۇرىپ.
تىرپ ەتپەي توردە بالا ۇيىقتاپ جاتتى،
«بالا كىم؟ » ايتپاي ايەل ويمەن تاپتى.
ەرىنە ايتايىن دەپ سىرتقا شىقسا،
تۇر ەكەن اينالدىرىپ كۇرەڭ اتتى.
ول كەزدە اتقا تۇسەر ەردىڭ كوزى،
باس قوسسا ەكى كىسى، ات بوپ ءسوزى.
«ەگەسى كىم بولسا دا، - دەدى، - باتىر،
تۇلپاردىڭ مىنا كۇرەڭ ناعىز ءوزى» .
«بۇل جىگىت، - ايەل ايتتى، - كەلدى جاڭا،
تورىڭە يمەنبەستەن شىقتى ءجانا.
ناعاشىڭ ءيا جيەنىڭ، ءيا تۋىسىڭ،
ايتەۋىر، ءبىر جاقىنىڭ وسى بالا.
مەن ونىڭ سۇرامادىم اتى- ءجونىن،
الام دەپ سۋسىن ىشپەي جاتتى دەمىن.
ۇقسايدى بەت- بەينەسى، سىرت تۇلعاسى،
ۇرىعىڭ، ءتىپتى ايتەۋىر وسى سەنىڭ.
بولعان سوڭ كوزدەن تاسا، كوڭىلدەن تىس،
ۇمىتقان ويعا تۇسپەس، ءۇمىتسىز ءىس.
ناعاشى، جيەن، تۋىس ۇرپاقتارىن
ويلانىپ بولىپ تۇردى كورگەندەي ءتۇس.
بىلە الماي كىم ەكەن دەپ جاپال ەردى،
تۇرعاندا اسپازشى ايەل حابار بەردى.
«قالادى تاماق سۋىپ» دەگەننەن سوڭ،
ەكەۋى شۇباتىلىپ ۇيگە كىردى.
وياتتى جىگىتتى دە ءىش دەپ تاماق،
جول ءجۇرىپ ۇيىقتاماستان قاتقان قاباق.
ۇقساتىپ بار كەلبەتىن ءوز ەرىنە،
جىگىتكە ايەل وتىر كوزىن قاداپ.
قىمىزدى تاماقتان سوڭ ءىشتى قانىپ،
بولعان سوڭ داستارقاندى جيىپ الىپ.
«قاي جاقتان كەلەسىڭ؟ » - دەپ ءجون سۇرادى،
جاپالدى سارى باتىر سوزگە سالىپ.
«كەلەمىن، - دەدى جاپال، - قالماق جاقتان،
وسى ەلدى باياعىدا قالماق شاپقان.
مەن سوندا ىشتە كەتكەن بالا ەكەنمىن،
تاڭسۇلۋ- شەشەم اتى مەنى تاپقان.
تۋعاندا شەشەم قويعان جاپال اتىم،
ىستەدى جانعا قىسىم قالماق باتىم.
قاشىردى ءتۇن ىشىندە «ەلىڭ تاپ» دەپ،
ىستەيد دەپ ەرتەڭ، قالساڭ، قياناتىن.
سالەم دەپ ەلگە تەگىس ءعارىپ انام،
سايرادى شىعارىپ ساپ ىشكى داتىن.
ايتقاندا باستان- اياق بولعان ءىستى،
ەسىتىپ تۇرا المادىم شىداپ ءداتىم.
شەشەمنىڭ ايتۋىنشا ورتا ءجۇزبىن،
ىشىندە التى ارىستىڭ ارعىن زاتىم.
توبىقتى دەيدى ىشىندە بەرگى زاتى،
دەگەندە قوجابەرگەن- اكەم اتى» .
باس سالدى بالانى كەپ «باۋىرىم» دەپ،
باتىردىڭ تۇرا الماستان شىداپ ءداتى.
جاپال دا تۇرەگەلدى ورىنىنان،
اسىلدى سارى باتىر مويىنىنان.
«قۇدايا، ءوڭىم بە بۇل، ءتۇسىم بە؟ » - دەپ،
توگىلدى كوزدىڭ جاسى قويىنىنان.
«اعامنىڭ كەلدىڭ بە، - دەپ، - قالعان كوزى؟ »
قۇشاقتاپ باۋىرىم دەيد تاپقان ءسوزى.
ءۇش تۇرىپ، ءۇش وتىرىپ، ءۇش جىعىلدى،
توقتاتىپ الا الماستان ءوزىن- ءوزى.
تاعى دا قۇشاقتادى «باۋىرىم» دەپ،
«اعامنان قالعان تۇياق، ساۋىرىم، - دەپ.
بولادى ۇشسام قانات، قونسام قۇيرىق،
سىلتەيتىن جاۋعا شوقپار- قارۋىم، - دەپ.
- كەلدىڭ بە، جەتكىنشەگىم، ەسەن- امان،
كورىپسىڭ قاراڭعىلىق ءتۇرلى تۇمان.
ايرىلىپ جان باۋىرىمنان جاستىعىمدا،
باسىما ءتۇسىپ ەدى اقىرزامان.
بولىپ تۇر تىرىلگەندەي سەنى كورىپ،
ارداقتى قايران كوكەم بىرگە تۋعان.
ەر ەدى ارىستانداي دۇشپانىنىڭ،
قانىنا قىلىشىنىڭ ءجۇزىن جۋعان.
دۇشپاننان قاپيادا بولىپ مايىپ،
تابانى بۇل دۇنيەدەن كەتتى تايىپ.
«كوزى دەپ جان كوكەمنىڭ» تاعى كەلىپ،
جاپالدى قۇشاقتادى قانات جايىپ.
وكسىگى ەر سارىنىڭ باسىلمادى،
كول بولىپ كوزىنەن جاس جوسىلعانى.
«حالقىم- اي، وسى ءوڭىم بە ءتۇسىم بە؟ » دەپ،
باۋىرىمنىڭ كەلىپ امان قوسىلعانى.
كوزى دەپ جان كوكەمنىڭ قايتا- قايتا،
موينىنا قولىن سالىپ اسىلعانى.
«باتىرىم، قۇتتى بولسىن، قويىڭىز» ، - دەپ،
ادامدار اجىراتتى قاسىنداعى.
كورىستى ايعاي سالىپ جەڭگەسى كەپ،
«ءناۋباتتى ەندى، باتىر، بىزگە بەر، - دەپ.
كوكەمنەن قالعان تۇياق، ارىستانىم،
امان- ساۋ ەلىڭدى ىزدەپ كەلدىڭ بە؟ - دەپ.
دەگەندەي وشكەن جانىپ، ءتىرىلدى ولگەن،
ءجۇزىڭدى جالعىز قاينىم كوردىم بە؟ - دەپ.
قوس قانات اعاسىنىڭ جەتكىنشەگى،
قايىندى مەن دە حالقىم بولدىم با؟ » - دەپ.
بۇلاردىڭ زارلاۋىنا شىداي الماي،
ءبارى دە تۇردى جىلاپ جيىلعان كوپ.
- كەلدىڭ بە، جالعىز قاينىم، ارىستانىم،
قۇدايا، راس پا بۇل تابىسقانىم.
قاناتىم، جال، قۇيرىعىم، ەردىڭ كوزى،
اعايىن ىزدەپ كەلگەن، دانىشپانىم.
قاراعىم، ىزدەپ كەپسىڭ ەلاتىڭدى،
قۇدايىم قابىل قىلىپ بۇل نيەتىڭدى.
ەسىكتەن كىرگەننەن- اق، ارىستانىم،
اعاڭا ۇقساتىپ ەم كەلبەتىڭدى.
اپام دا قاينىسىنىڭ تۇسىنە ەنگەن،
كورگەن ءتۇس قيالدانىپ كوڭلىن بولگەن.
دەپ ويلاپ قاپالىقپەن اعاڭ دا ءجۇر،
«ءجۇر ەكەن قانداي كۇيدە قايران جەڭگەم؟ » .
شىعىپسىڭ جاۋ قالماقتىڭ توبىن جارىپ،
ءمىنىپسىڭ وزىڭە ساي اتتى تانىپ.
«ەر جىگىت- تۋعان جەرگە» دەگەن ناقىل،
كەلىپسىڭ ەل جۇرتىڭدى ەسىڭە الىپ.
قۋاتتى امان- ەسەن ءجۇر مە اپام،
ايرىلعان ەل- جۇرتىنان سورلى ءعارىپ.
جاقسى ما دەنساۋلىعى ەلدى ويلاپ،
كەتپەستەن قاپالىقپەن كۇيىپ- جانىپ.
ىشىندە كوپ حالىقتىڭ جالعىز ءوزى،
نە بولدى ەندى كۇنى سەنەن قالىپ؟
جيىلىپ ماڭايداعى كارى- جاستى،
جاپالعا ءبارى كەلىپ امانداستى.
سارىعا قۇتتى بولسىن ناسيحات قىپ،
جىلاۋدى اقساقالدار زوردان باستى.
ەر جاپال تۋىسقانىن جاڭا تاپتى،
جان- جاققا سۇيىنشىگە ادام شاپتى.
ەر سارى بايگەلى توي قىلامىن دەپ،
حابارلاپ ايماعىنا شاپتىردى اتتى.
قالدىرماي ارعىن، نايمان بارىنە دە،
جىبەرىپ شاقىرۋشى حابارلاتتى.
مىنەكي، ۇلى دۋمان، باستالدى توي،
سويىلىپ بىرنەشە ءجۇز جىلقى مەن قوي.
ايتپاققا حان مەن قارا، باتىرلارعا،
سارىنىڭ كوڭىلىندە بار ءبىر تەرەڭ وي.
توي بولدى، ۇلى ءدۇبىر جينالدى ەل،
سياقتى سارى تولىپ شالقىعان كول.
نايماننىڭ قالىڭ ارعىن باسىن قوستى،
كەتەر دەپ ازار بولسا ءبىر جىلعى ءتول.
باستادى سارى باتىر ەندى تويىن،
جامبى اتۋ، كۇرەس، كوكپار بولدى ويىن.
شاشۋعا اعايىنى اكەپ جاتىر،
بىرەۋ ات، بىرەۋ تۇيە، بىرەۋ قويىن.
ادامدار بۇل جيىننىڭ كورىپ ءتۇرىن،
مۇنداي توي بولعان ەمەس دەدى بۇرىن.
توي بەردى ءدال ءبىر اپتا سارى باتىر،
قىزىقتى تاماشاسى بولدى شىرىن.
ەرتەڭ ات شابىلادى دەپ جارشى ايعايلاپ،
حالىققا حابار قىلدى كەشكىقۇرىم.
ەرتەمەن اتتاردى ايداپ استى بەلدەن،
اتتار كوپ، ءاربىر رۋ كەلگەن ەلدەن.
تاپسىردى ايداۋشىعا اقساقالدار،
جىبەر دەپ بۇل اتتاردى كۇندىك جەردەن.
جولىنا بايگە اتتاردىڭ كوزىن تىگىپ،
ءتۇس قايتا تۇرعان حالىق شاڭدى كورگەن.
وسىلعان ءۇش ءجۇز اتتان تۇلپار كۇرەڭ،
الدىندا ءسۇت ءپىسىرىم بۇرىن كەلگەن.
جاسى بار سەكسەن، توقسان القىمداعان،
ءبىر شال ءجۇر وسى تويدا تۇيە مىنگەن.
بۇل ەلدىڭ ادامىنان پورىمى باسقا،
ايۋدىڭ تەرىسىنەن كيىم كيگەن.
توي تارقاپ بولعاننان سوڭ بايگە تامام،
تارقاۋعا قويعانىندا حالىق قادام.
«توبەگە مىنا بيىك جيىلسىن» ، - دەپ،
وسىلاي حابار بولدى تەگىس ادام.
جيىلدى ول توبەگە جاس پەن كارى،
كەلگەنىن جاپال قاشىپ ءبىلدى ءبارى.
قالماققا اتتانۋعا كەكتى جوقتاپ،
ءماسليحات كوپشىلىككە سالدى سارى.
كەلىستى ميزام تۋا اتتانباققا،
حان، قارا، ارعىن، نايمان باتىرلارى.
قالماققا اتتاناد دەپ بولدى سارىن،
الگى شال ىشكى سىردىڭ ءبىلدى ءبارىن.
توبەگە جيىلعاندا تەگىس حالىق،
سىنادى قازاقتاردىڭ باتىرلارىن.
بايگەدەن كەلگەنىندە كۇرەڭ اتتىڭ،
تانىدى موينىنداعى قىز تۇمارىن.
قايتتى شال ەندى ەشكىمگە كورىنبەدى،
جۇمىسىن بىتىرگەن سوڭ كوڭىلدەگى.
ەلىنە جاپال كەلىپ تۇرا تۇرسىن،
سويلەيىك تاڭشەبەردەن كەيىندەگى.
ىزبەنەن شال كەتكەلى ايدان استى،
شىدامى كەتتى قىزدىڭ كەزدە العاشقى.
شال بولىپ ەسى- دەرتى جۇرسە داعى،
ۇيالىپ، سابىر قىلىپ ءوزىن باستى.
تيتىقتاپ قۇرىعاندا قىزدىڭ دەمى،
اسىعىپ كۇتكەن شالى كەلدى، مىنە.
ءوزىنىڭ ادەتىنشە تىنىعام دەپ،
شال جاتتى جاۋاپ بەرمەي كەلگەن كۇنى.
وسى كۇن ءتيدى قىزعا تىپتەن اۋىر،
ەكەن دەپ شالدى ويلادى شىن تاسباۋىر.
ەسىتىپ ەرتەڭىنە اڭگىمەسىن،
كوڭىلى قىزدىڭ توقتاپ بولدى ءتاۋىر.
شال ايتتى: «تۇمارىڭدى ىزدەپ باردىم،
اتاقتى «بەتپاقدالا» ءشولدى جاردىم.
الا الساڭ تۇمارىڭدى قولىڭ جەتىپ،
باسىنا ءىلىپ كەتتىم ءبىر شىناردىڭ.
ەرىنبەي تاڭمەن ءجۇرىپ، تۇندە جاتتىم،
تۇماردى كىم العانىن انىق تاپتىم.
ەشكىمگە سىر بەرمەستەن كەتتىم قايتىپ،
تۇمارىڭ موينىندا ءجۇر كۇرەڭ اتتىڭ.
كۇرەڭ ات ءۇش ءجۇز اتتان كەلدى بۇرىن،
بولىپ ەدى بايگەلى توي ۇلكەن جيىن.
جاۋ جۇرەك باتىر ەكەن سايىپقىران،
انىقتاپ جىگىتتىڭ دە كوردىم ءتۇرىن.
ءجۇر ەكەن ول جىگىت تە باپتاپ اتىن،
قالماققا كورسەتپەك بوپ كۇش قايراتىن.
ارالاپ توي ىشىندە ءۇش كۇن ءجۇرىپ،
ەستىدىم قازاقتاردىڭ ءماسليحاتىن.
ىرىكتەپ ازاماتىن، اتىن باپتاپ،
وق جونىپ، قانجار قايراپ، نايزا ساپتاپ.
باس قوسىپ ارعىن، نايمان ميزام تۋا
قالماقتى بايلاستى ءسوز بولىپ شاپپاق.
سىنادىم باتىرلارىن جاستان شىققان،
سارى اناۋ جاتاعاننىڭ تۋىن جىققان.
ايۋعا ايلاسىمەن ءسوز ۇيرەتىپ،
اقىلمەن ايداھاردىڭ ءتىلىن ۇققان.
سادىردان شىققان ەكەن قۇدايبەردى،
قاھارى تىتىرەتكەن قارا جەردى.
ونداي ەر تۋعان ەمەس، تۋا قويماس،
نايماننان سادىر تۇگىل ارعى، بەرگى.
قارت باتىر قاراكەرەي قايسار سىبان،
ساداقتان تارتقان وعى شىققان شىعان.
ەكپىنى وتتان وتكىر، وقتان جىلدام،
كىم وتەر قاراكەسەك ولجاشىدان.
«بەيبىت بي انت بۇزدى، - دەپ، - ءارۋاق اتتاپ،
جۇرەد، - دەپ، - وسەك تاسىپ، قالماق جاقتاپ» .
جورىقتىڭ ات ازىعى، شىعىنى ءۇشىن،
جولشىباي قاڭلىنى دا كەتپەك تاپتاپ.
اكەڭە ايتپا، قىزىم، بۇل سىرىمدى،
بايلاۋلى ادام ەمەس ول تۇرىمدى.
قالماققا حابار بەرىپ، بۇلدىرەدى،
كىرىسىپ ادەتىنە ول بۇرىنعى.
قالماق دەپ تۇسىنەدى ەلدىڭ زورى،
قاڭلىنىڭ حابار بەرسە، قاينار سورى.
جەڭەدى وسى جولى قازاق انىق،
اكەڭنىڭ بوگەت بولماس ايلا- تورى.
قازاقتى اكەڭ كەتكەن تالاي الداپ،
سول ءۇشىن وسى جولى سالار سالماق.
قاڭلىعا پانا بولۋ، بىلاي تۇرسىن،
الا السا باسىن قورىپ جارار قالماق.
قاڭلىنىڭ نە كۇشى بار بەلدەسۋگە،
جاراماس قازاقپەنەن تەڭدەسۋگە.
قالۋعا قاڭلى امان قازاقتاردان،
سەن عانا سەبەپكەرسىڭ ەلدەسۋگە.
حانى بار قازاقتاردىڭ ەسىم دەگەن،
قاستاسقان دۇشپانىنىڭ باسىن جەگەن.
بەلگىلى سەنىڭ اكەڭ قاشاننان- اق،
قازاققا دۇشپاندىعىن ىستەپ كەلگەن.
قالماققا باسشى بەرىپ، ەلىن شاۋىپ،
ارعىننىڭ تۋ ەگەسى باتىرى ولگەن.
قىلادى قازاق قىسىم وسى جولى
اكەڭنىڭ الداۋىنان تالاي كۇيگەن.
كورسەتىپ ءتۇرلى ازاپ باتىرلارى،
ىستەيدى قالاعانىن كوڭلى سۇيگەن.
ايتقاندا بەيبىت ءبيدى ءتىس قايراعان
قازاقتىڭ باتىرلارىن كوزىم كورگەن.
جىگىتتىڭ اتى جاپال- توبىقتى ارعىن،
باتىردىڭ بالاسى ەكەن قوجابەرگەن.
ءوزىڭ بار ەسىم حانعا ناسيحاتىم،
جۇمىستىڭ ايتتىم ءبارىن كورىپ كەلگەن.
ەل ءۇشىن جاۋشى ءجۇرىپ دەيدى، قىزىم،
مۇندايدا نامىس ەمەس باسىن يگەن.
ەستىسە اكەڭ كەتەر قىتايعا اۋىپ،
قىتايعا اۋۋ دەگەن ۇلكەن ءقاۋىپ.
قىتايدىڭ زاڭى قاتتى، سالىعى مول،
تۇرا الماس قاڭلى وندا بايىز تاۋىپ.
الدىنا ءوزىڭ بارىپ توقتاتپاساڭ،
كەتەدى قازاق حانى ەلدى شاۋىپ.
مەنىڭشە وسى ارادا كۇتكەن ماقۇل،
ەستىسە، اۋام دەيدى اكەڭ عاپىل» .
بەيبىتكە ايتپايمىز دەپ شال مەنەن قىز،
قازاقتى كۇتپەك بولىپ قورىتتى اقىل.
قىز بەن شال بولدى وسىلاي اقىلدارى،
ءبىرىنىڭ ءسوزىن ءبىرى ماقۇلدادى.
سويلەيىك ەندى ءسوزدى قازاق جاقتان،
ميزام دا ۋادەلى جاقىندادى.
قازاقتار جازىمەنەن اتىن باپتاپ،
دايارلاپ قارۋ- جاراق، نايزا ساپتاپ.
قالماققا اتتانۋعا نيەت قىلىپ،
جولازىق، ساۋىت، سايمان الدى تاقتاپ.
جيىلدى ۋادەلى بولعاندا كۇن،
انالدى بولدى قوسىن ءدال ون ءتورت مىڭ.
جاۋ جۇرەك، ءجاسوسپىرىم قوسىلدى ەرلەر،
بولماعان جورىقتاردا مۇنان بۇرىن.
اتتاندى قازاق بولىپ ميزام تۋا،
قالماققا بارماق بولىپ كەگىن قۋا.
شال ايتقان باتىرلاردىڭ ءبارى دە بار.
باسىنا باق، اۋزىنا قونعان دۋا.
ءبىر كىسى باسقاراتىن قالىڭ قولدى،
حان ەسىم ءوزى ءجۇرىپ باسشى بولدى.
كوپ ءجۇرىپ، كوپتى كورگەن، جەرگە تانىس،
ولجاشى باتىر باستاپ ءجۇردى جولدى.
باتىرلار باداناسىن بوكتەرەدى،
جاۋىنا قالاي جاندى تەك بەرەدى.
سىناسىپ ساداق تارتسا سارى وعىن،
كەتپەننىڭ ۇڭعىسىنان وتكەرەدى.
كەسەتىن قىلىش بەلدە شوككەن ناردى،
نار تۇگىل جەردى قاپقان ونان ارعى.
كيگەندە دۋلىعاسىن باستارىنا،
جاعاسى سوعىپ تۇرار بەلبۋاردى.
باتىرلار ۇستەرىنە ساۋىت كيگەن،
ەرىنىڭ قالقاندارىن باسىنا ىلگەن.
بۋىنعان ىشتەرىنەن الماس قانجار،
باۋىرداي قايراپ سالسا تاستى تىلگەن.
نايزاسى سەگىز قىرلى قوس شاشاقتى،
قايىستان بۇلدىرگەسى، ەمەن ساپتى.
الدىڭعى قامشىلار جاق قانجىعاعا،
بايلاعان ەر جولداسى ساپتاياقتى.
جانتورسىق- ەر باس سايىن سالعان مالتا،
بەلىندە شاقپاق سالعان قۋىق قالتا.
اركىمنىڭ وزىنە ساي قارۋى بار،
قولىندا نايزا جوقتىڭ بار ايبالتا.
قولىندا نايزا مەنەن بالتا جوقتار،
قارۋى ونىڭ العان قايىڭ شوقپار.
ءبىر ءوزى اسىنعانى جەتى قارۋ،
كيگەنى قالقان ساۋىت كەيبىر سوتقار.
كوك ەتىك بۇرمەلەگەن بەسقاسقالاپ،
سىرتىنان شالبارىن ساپ كەستە بالاق.
جەلبەگەي كوبەنتايىن جامىلىسىپ،
دەلديگەن شابولارى ارتى سالاق.
بەرىلگەن ءبىر باقىردان ون باسىنا،
ءپىسىرىپ جەمەك ءۇشىن جول اسىنا.
باقىردىڭ ازاماتتار ۇيدەگىدەن،
تۇزدەگى قۇمار قويۋ سورپاسىنا.
ون ءتورت تۋ، تۋ باس سايىن ءبىر تۋ باسشى،
كەم ەمەس مىڭ ادامنان ءبىر تۋ استى.
ارادا بىرنەشە كۇن جولدى باسىپ،
جەرىنە جەتىسۋدىڭ جاقىنداستى.
«قاڭلىنى باسايىق» دەپ ءماسليحات قىپ،
قازاقتىڭ حان قاراسى اقىلداستى.
جۇرەت دەپ وسەك تاسىپ قالماق جاقتاپ،
بۇل ءسوزدى ءبارى تەگىس ماقۇلداستى.
توسەكتە ازاماتى، اتى ۇيىردە،
قاڭلىنى قاپىلىستا كەلىپ باستى.
بەتى جوق سان الداعان بەتتەسۋگە،
قايتەرىن بىلمەي بەيبىت جامان ساستى.
سول بولىپ بار تاپقانى قىسىلعان سوڭ،
باردى دا ويشىل شالعا اقىلداستى.
شال ايتتى: «قازاق ساعان كوپ الداتتى،
دوس كوردىڭ قازاقتاردان سەن قالماقتى.
باس ءيىپ، تىزە بۇگىپ قۇتىلماساڭ،
شاماڭ جوق كوتەرۋگە بۇل سالماقتى.
الدىنا سەنى ەسىم حان شاقىرىپ اپ،
ۇندەمە، نە دەسە دە اۋزىڭدى جاپ.
موينىڭا كوتەرمەستەي مىندەت ارتىپ،
ىشىندە قىسقا مەرزىم دەسە ەگەر، تاپ.
قابىلدا، قارسى تۇرما جارلىعىنا،
ماقۇلدا ايتقانىنىڭ بارلىعىنا.
بولادى اشۋ- الدا، اقىل- سوڭدا،
العاشقى ۇشىراما تارلىعىنا.
مىنەكي، اياعىڭا ءتۇستى قاقپان،
حالقىڭدى باستى كەلىپ بەيعام جاتقان.
ماقۇل دەپ حان الدىنان شىققاننان سوڭ،
ىستە وسى اقىلىمدى مەنىڭ ايتقان.
الدىنا ەسىم حاننىڭ قىزدى جىبەر،
تاڭشەبەر نە ايتارىن ءوزى بىلەر.
شايانداي سەنىڭ ءسوزىڭ ولار ءۇشىن،
تاستاماس قىزدىڭ ءسوزىن قۇلاققا ىلەر.
قىز بارعان مۇنداي ىسكە نامىس ەمەس،
ءىس ەمەس دوس كۇيىنىپ، دۇشپان كۇلەر.
«ەر توپقا، شەشەن داۋعا» دەگەن ماقال،
بالاپان ۇيادا ءوسىپ، تۇزدە تۇلەر.
ايتقانىم وسى، - دەدى، - ابدەن ويلان،
اداسپا سابىر قىلىپ، اقىل- ويدان.
ەگەردە بۇل ايتقاندى ىستەمەسەڭ،
بولادى حالقىڭ مەنەن مۇلكىڭ ويران» .
الدىنا ناسيحاتى شالدىڭ قويعان،
بەيبىتتى اداستىردى اقىل- ويدان.
قازاقتار بي كەلگەنشە تۇستىگىنە
ءۇش ءجۇز قوي جانە ءبىر ءجۇز جىلقى سويعان.
بەيبىتتى حان شاقىرتىپ كەلىسىمەن،
حاباردار بولىپ تۇرىپ كەلىسىنەن.
موينىنا قىسقا مەرزىم مىندەت ارتىپ،
سويلەدى قاھارلانىپ تەرىسىنەن.
- ءبىرىنشى ۇلالىعا بولىپ باسشى،
جانجالدى سەن باستادىڭ ەڭ العاشقى.
ەلىمە تىنىش جاتقان باستاپ كەلىپ،
ەرىمنىڭ، ەلدى تالاپ، قانىن شاشتى.
سول جولى قوجابەرگەن باتىر ولگەن،
سەن جاۋدى ءبىزدىڭ ەلگە باستاپ كەلگەن.
بىتەمىن ءجۇز كىسىنىڭ قۇنىن الىپ،
باتىردىڭ تۋ ەگەسى قۇنى ەجەلدەن.
ات، ازىق كەلە جاتقان قالىڭ قولدىڭ،
شىعىنىن سەن تارتارسىڭ وسى جولدىڭ.
«نار ولسە، پۇل تولەيسىڭ، ەر ولسە- قۇن»
جانجالدىڭ شىعۋىنا سەبەپ بولدىڭ.
بەرەسىڭ ءبىر قوس اتتان ەر باس سايىن،
سويىسقا مىڭ تۋ بيە بولسىن دايىن.
مىڭ اتان قوس ارتاتىن جانە كەرەك،
قوم بولسىن، ات ەرتتەۋلى اتان سايىن.
بارا ساپ ماقۇل دەسەڭ، كىرىس ىسكە،
جاتا بەر ورىنداماي سەنسەڭ كۇشكە.
كونبەيدى ەندى قازاق الداۋىڭا،
مەرزىمى دايىن بولسىن ەرتەڭ تۇستە.
تاپپاعى ايتقاندارىن بولدى قيىن،
تاپپايمىن دەسە، بەرەدى ازاپ سيىن.
ويلانىپ قۇتىلۋعا جول تابا الماي،
«ماقۇل» دەپ حان الدىنان شىقتى ءبيىڭ.
الماسا شالدىڭ ءتىلىن جوق شاراسى،
تىعىلار، قۇتىلار جول، جوق پاناسى.
كورگەنمەن قىزىن نامىس جىبەرۋدى،
كاتەردىڭ ۇستىندە تۇر مال مەن باسى.
تاڭ دا اتتى، سەرتتى مەزگىل قالدى تاياپ،
بەيبىت بي ماڭدايىنا تىرەپ تاياق.
ۇيىنە ءدوڭ باسىنان جەتە المادى،
جۇرۋگە جاراي الماي باسىپ اياق.
«كورەيىن نە دە بولسا، مەن- اق» دەيدى،
اكەسىن كوردى داعى قىزى اياپ.
تاڭشەبەر قىزدىڭ اكەسىنىڭ ورنىنا ەسىم حاننىڭ ورداسىنا بارا جاتقانداعى سىمباتى مەن ساۋلەتى
تاڭشەبەر قىز ەرتتەتتى،
الدىرىپ جيرەن جورعانى.
التىندى ەردىڭ ۇستىنە
شامشىراق بولىپ ورنادى.
قىرانىڭدى تارتقان قىرىمنان
التايدىڭ قىزىل ورمانى.
تۋعان ايداي تولىقسىپ،
ون سەگىز جاسقا تولعانى.
تالابى قىزدىڭ جاۋشى بوپ،
ەلىنىڭ بولماق قورعانى.
بەتىنە الىپ جونەلدى
ەسىم حان تىككەن وردانى.
جارقىرايدى شولپانداي
سۋرەتى قىزدىڭ سونداعى.
بايشەشەكتەي قۇلپىرار،
جايناپ شىققان مايداعى.
التايى قىزىل تۇلكىدەي
ورلەي قاشقان سايداعى.
سىلدىرلايدى سىرعاسى
داۋىسىنداي توتى تورداعى.
شالدار باسىن شايقايدى،
ەسىنە ءتۇسىپ قايداعى.
ايىرماي كوزىن قادايدى
ىشىندەگى بويداعى.
موينىندا القا سىلدىرلايد،
داۋىسىنداي قوڭىراۋ قويداعى.
تاڭىرقادى ءبارى دە
كورگەن جان قىزدى جولداعى.
قامشى باسىپ جيرەنگە،
لاشىن قۇستاي سامعادى.
جەكە شىقتى تاڭشەبەر
جولداس الماي قاسىنا.
وقالاعان كيگەنى-
كامشات بورىك باسىنا.
جۇپار ءيسى اڭقيدى،
ءاتىرماي جاعىپ شاشىنا.
ورگەن جاننىڭ عىشقى ۇردى،
بولسا دەپ بىزبەن اشىنا.
«ءشۇۋ» دەپ ەدى تاڭشەبەر،
جونەلدى جيرەن اسپانداي.
تۇلپارى ەدى جىلقىنىڭ،
قۇتقارمايتىن قاشقاندى- اي.
سىناسىپ ءالى كورمەگەن
دۇشپان مەنەن دوس قانداي.
تاڭشەبەردىڭ ساۋلەتى
تاڭ ساۋلەسىن شاشقانداي.
كۇيىندىرىپ دۇشپانىن،
دوسىنىڭ كوڭىلىن اشقانداي.
سولقىلدايدى قارا جەر
ىرعالىپ جيرەن باسقاندا- اي.
ءبىر اۋىز ءسوز سويلەسكەن،
كوڭلى سۋداي تاسقانداي.
ەسىم حان تىككەن شاتىرعا
تۋرا دا كەلدى جاسقانباي.
اتىن جاياۋ جەتەلەپ،
شاتىردىڭ كەلدى الدىنا.
ىشكە كىردى تاڭشەبەر،
رۇقسات سۇراپ الدى دا،
وتىرعان تولىپ ماڭعاز بەك،
قىزعا كوزىن سالدى دا.
جىم- جىرت بولدى تەپ- تەگىس،
اقىلدان ءبارى تاندى دا.
قىز ەرىكسىز قاراتتى
تاكاپپار مەنەن پاڭدى دا.
ويلادى قىز: «جاراتقان،
قارا مەن، قۇداي حاندى دا» .
تاڭشەبەر ىشكە كىردى وسىنى ويلاپ،
قۇلپىرىپ ەكى كوزى وتتاي جايناپ.
سونداعى ىستەپ تۇرعان قىلىعى بۇل،
پەردەنى بەتىندەگى اشتى جايلاپ.
پەردەسىن بەتىندەگى اشىپ تۇرىپ،
جۇرەگىن وڭ قولىمەن باسىپ تۇرىپ،
سول قولىن تىزەسىنىڭ ۇستىنە ساپ،
كەلىننىڭ سالەم ەتتى سالتىن قۇرىپ.
سونداعى تاڭشەبەردىڭ رەڭ- ءتۇسى،
گۇلباقتىڭ مىسالىنداي بۇلبۇل قۇسى.
كەرمە قاس، ويماق اۋىز، پىستە مۇرىن،
مەرۋەرتتەي جارقىرايدى وتىز ءتىسى.
قىپ- قىزىل ەكى بەتى- القىزىل گۇل،
كورگەننىڭ ءبارىنىڭ دە قاينايدى ءىشى.
جاۋدىر كوز، جازىق ماڭداي، جۇقا ەرىن،
قىزىقپاس كورگەننەن سوڭ قانداي كىسى.
ايىرماي قىزدان كوزىن حانزادالار،
وتىردى بۇل قالاي دەپ قۇرىپ مىسى.
سۇمبەدەي قاياۋى جوق جانە موينى،
قىسقا ەمەس، ۇزىن ەمەس، ورتا بويلى.
ءسۇمبىل شاش، كەكىلدەرىن تالداپ ورگەن،
اققۇبا، بەت اجارى بيداي ءوڭدى.
لايىق سىمباتىنا ءھام مىنەزى،
قيىلعان ەكى قاسى، جاۋدىر كوزى.
قىپشا بەل، ءدال ارشىن ءتوس، الما مويىن-
تولىقسىپ ون سەگىزگە كەلگەن كەزى.
قيىلعان قالامقاستاي ەكى قاسى،
ورالعان اش بەلىنە قولاڭ شاشى.
زيبالىق، سۇلۋلىقتا تاماعىنان
كورىنەدى دەسە بولار ىشكەن اسى.
ون ەكى مۇشەسىندە جوق ءبىر ايىپ،
جاراسقان اجارىنا ءھام تۇلعاسى.
اقىلعا پاراساتتى ارتىق دانا،
دەمەسە كەمىتۋگە زاتى ۇرعاشى.
پەريزات قولى تولعان گاۋھار جۇزىك،
مىسالى قۇمىرسقاداي بەلى ۇزىك.
ءتاجىم قىپ، باسىن ءيىپ تۇردى قاراپ،
مۇقاممەن نەشە ءتۇرلى كوزىن ءسۇزىپ.
قالايشا قىزدىڭ ءبۇيتىپ تۇرعاندىعىن،
بىلگەن جوق وتىرعاندار مۇنى سەزىپ.
تاماشا قىلدى ءبارى سىن- سىمباتىن،
ايتپاي تۇر ىشىندەگى قىز مۇراتىن.
يىلگەن قىز كۇيىندە تۇرا بەردى،
حان قىزدىڭ تۇسىنبەيدى يشاراتىن.
تاپجىلماي قىز يىلگەن كۇيدە تۇردى،
ادامزات بولا بەرمەس مۇنداي نۇرلى.
ەسىم حان «سەن، ءسوز باستا» دەگەندەي بوپ،
جىراۋعا داڭعىل دەگەن مويىن بۇردى.
حاننان دا داڭعىل جىراۋ قايمىقپايتىن،
مىنەزىن ايتسا ادامنىڭ اينىتپايتىن.
اقىلدى، پاراساتتى جىراۋ ەدى،
قۇپيا سىرلاردى دا انىقتايتىن.
اڭديتىن جىراۋ ەمەس اس پەن تويدى،
تۇسەتىن توپقا ىركىلمەي العىر ويلى.
اتى ەمەس اكەسىنىڭ قويعان داڭعىل،
سوزىنە سۇيسىنگەننەن حالىق قويدى.
دەپ ايتتى داڭعىل جىراۋ: «الديار حان!
ەلشىگە كەلىپتى قىز بەرە الساڭ ءمان.
جەر داۋى، جەسىر داۋى، ەردىڭ قۇنى-
ەجەلدەن ءۇش ۇلكەن داۋ قازاققا ءتان.
كورگەن سوڭ كەلدى دەي مە مەنەن قىسپاق،
كەلىپ تۇر ءۇش داۋعا دا ءبىتىم ۇستاپ.
ءبىلدىرىپ يشاراتپەن كەلگەن ءىسىن،
دەپ تۇر عوي ء«وزىڭ ويلاپ، اقىلمەن تاپ» .
كەلدى دە نەگە الدىڭا اشتى بەتىن،
قازاققا بىلدىرگەنى اق نيەتىن.
تۇرعانى باسىن ءيىپ، تومەن سالىپ،
ءتارتىپ سول- حانعا قارا باس يەتىن.
پاراسات بۇل قىزدا بار جانە ءبىر سىر،
كوڭلىندە ءمۇدداعا بار كەلگەن جوق قۇر.
سول قولىن تىزەسىنە سالعان ءمانىسى-
بىتىمگە اكەم تىزە بۇكتى دەپ تۇر.
ءمارت ادام سەرتتەن تايماس باسىن كەسسە،
تاقسىر، حان! وسى ءسوزىم شىن ەمەس پە؟
«كەلىنمىن» سالەم قىلسا دەگەنى عوي،
قازاقتىڭ وڭ جاق قولى ەلى ەمەس پە.
شەشكەن سوڭ يشاراتىن باستان باستاپ،
جىراۋعا باسىن ءيدى قىز راستاپ.
كوپشىلىك جاۋاپ كۇتىپ تۇردى ەندى،
قايتادان ءسوز ءتۇيىنىن حانعا تاستاپ.
سويلەدى سوندا ەسىم حان قىزعا قاراپ،
بار دەدى كوڭلىڭىزدە قانداي تالاپ.
شەشۋىن يشاراتتىڭ داڭعىل شەشتى،
قازاقتان قوسىلىپ ەڭ كىمدى قالاپ.
ويلاپ ەم قايتارسام دەپ قاندى قانعا،
قاڭلىعا كەتپەستەي قىپ سالىپ تاڭبا.
قالماققا باسشى بەرىپ سەنىڭ اكەڭ،
ەلىمدى اۋىر قايعى سالعان قامعا.
ەلشى بوپ كەلگەن بولساڭ، ايت سەرتىڭدى،
ءىسىڭنىڭ ۇيالماستاي ارتىن اڭدا.
قازاققا ەگەر بولساڭ جاڭا تالاپ،
وتىرعان ماڭعازداردىڭ ءبىرىن تاڭدا.
كوتەرىپ قىز كەۋدەسىن: «الديار، - دەپ، -
بەتىمنەن پەردەمدى اشتىم الدىڭا كەپ.
ءبىلدىردىم يشاراتپەن اق نيەتتى،
باسقا دا وزىڭىزدەن تىلەگىم كوپ.
سۇرايمىن جانعان ءورتتىڭ ءوشىرۋىن،
قاڭلىنىڭ تيگەنى راس كەسىرىنىڭ.
ەمەسپىن جاڭا تالاپ تاڭدامايمىن،
قازاقتىڭ بۇرىننان- اق جەسىرىمىن.
بۇل ءسوزىم ايتقان سىزگە ەمەس ماقتان،
تاڭداعان جىگىتىم بار سەرتىن باققان.
قىلىشتىڭ ۇستىندەگى ەمەس بۇل سەرت،
قاڭلىعا ءسىز قۇرعان سوڭ قاندى قاقپان.
تۇلپاردىڭ كۇرەڭ بەستى موينىنداعى،
بەلگىم سول التىن تۇمار مەنىڭ تاققان.
جاتپاعان قاپ تۇبىندە، بولاتتىڭ دا،
جىبەرگەن بەلگى بەرىپ جازىپ حاتتان.
بولعانىم ەمەس پە بۇل بۇرىن كەلىن،
بولعاندا قاڭلى ەلىم، قازاق تا ەلىم.
سىيمايدى ءبىر كەۋدەگە ەكى تالاپ،
عادالات تىلەيتىنىم سىزدەن مەنىڭ.
ءوز قولىن كىم كەسەدى ءوزى ءمىن دەپ،
كەسكەندە كىم ايتادى ونى ءجون دەپ.
تىزەدەن سول قول تايسا، انت اۋعانى،
اۋعانى، جۇرەك تايسا، ماعان مىندەت.
جۇرەكتى سول قول ەمەس، وڭ قول ساقتار،
حان يەم ونى دا ويلا، جۇپ بار، تاق بار.
اياماۋ انت ۇرعاندى ايىپ ەمەس،
مىندەتىن ماعان ارت تا، ءوزىڭ اتقار» .
دەدى دە قىز شاتىردان كەتتى شىعىپ،
ادامدار قالا بەردى كوزىن تىگىپ.
اقىلدى، پاراساتتى داڭعىل جىراۋ
شەشۋىن قىز ءسوزىنىڭ الدى ۇعىپ.
شىققان سوڭ ءمىندى بارىپ قىز اتىنا،
تاماشا قىلدى ادامدار سىمباتىنا.
باس ءيىپ، قۇلدىق ۇرىپ، ءجۇرىپ كەتتى،
قايرىلىپ قاراماستان قىز ارتىنا.
مىندەتتى قىز موينىنا ارقالادى،
سوزىنەن دانا ەكەنى بايقالادى.
وتىرعان حان مەن تورە، باتىرلارعا،
قىز ءسوزىن داڭعىل جىراۋ قايتالادى.
قازاققا سالەم ەتتى «كەلىنمىن دەپ،
جاۋ ەمەس، كەلىن بولسام، ەلىڭمىن دەپ.
ەلىمدى ەلىم شاپسا مەن تۇرعاندا،
تانيدى مەنى تۋعان ەلىم كىم دەپ.
انت اۋعان اكەمە مەن نانبايمىن دەپ،
مەن سەرتتەن ول تانسا دا، تانبايمىن دەپ.
ساقتايتىن وڭ قولى ءبىز، جۇرەگى ءوزى،
مەن داعى الدى، ارتىمدى اڭدايمىن دەپ.
حان وعان «ەر تاڭدا» دەپ بەرگەندە ەرىك،
ونىسىن جاۋاپ بەردى تەرىس كورىپ.
جاتپاعان قاپ تۇبىندە بولاتى سول-
جاپالمەن بەلگى الىسقان، بەلگى بەرىپ.
جاقسىلىق، جامانشىلىق ايتتى جۇپ دەپ،
عادالات بولدى جانە حاننان كۇتپەك.
«مىندەتىن ماعان ارت تا، ءوزىڭ اتقار» ،
دەگەنى قۇدا بولىپ، كەكسىز ءبىت دەپ.
باتىرلار ەر جاپالدان سۇرا دەدى،
وسى ىسكە جاقسى- جامان مۇرا دەدى
بەلگى الىپ كورمەسە دە، بەلگى بەرگەن،
جاپالدان «راس» دەدى سۇراپ ەدى.
تۇماردى ايتتى جاپال العاندىعىن،
ىشىنە قاعاز جازىپ سالعاندىعىن.
ايتپاستان اتى- ءجونىن تۋرا تارتىپ،
جولىقپاي قىز ارماندا قالعاندىعىن.
ەر جاپال بولعان ءىستىڭ ايتتى ءبارىن،
تۇماردى كيىكتى ۇستاپ العاندىعىن.
بەلگى قىپ «مەن ءسۇيدىم» دەپ ويۋ ەندى،
كيىكتىڭ قۇلاعىنا سالعاندىعىن.
دۇرىستاپ قىز جۇمباعىن شەشكەندىگىن،
بىلمەگەن قىزى ەكەنىن وشپەندىنىڭ.
سەرت قوسىپ، قىز سەرتىنە كورمەسە دە،
«مەن سەندىك، سەن مەنىكى» دەسكەندىگىن.
قازاقتىڭ حان، قاراسى اقىلداسىپ،
ءبىر جەرگە ءسوز بايلاستى ماقۇلداسىپ.
جىبەردى جاۋشىلاردى بەيبىت بيگە،
بولماققا ەندى قۇدا جاقىنداسىپ.
بەيبىت بي جاۋشىلاردى قارسى الىپ،
ءتۇسىردى وڭاشا ۇيگە الىپ بارىپ.
مال سويىپ قىلىپ جاتىر زياپاتتى،
استىنا اتلاس ءشايى كورپە سالىپ.
بەيبىت بي بايەك بوپ ءجۇر قىلىپ ءقاۋىپ،
ەلىمدى كەتە مە دەپ قورقىپ شاۋىپ.
الداعان دۇشپاندىعى ەسكە ءتۇسىپ،
وسىمەن قۇتىلسام دەپ ەبىن تاۋىپ.
قۇرمەتتەپ جاۋشىلاردىڭ بارىنە دە،
قايتاردى ات مىنگىزىپ، ىشىك جاۋىپ.
«قالماقتى قازاق جەڭسە، قىز بەرگەنشە،
كەتكەنىم جاقسى، - دەپ ءجۇر، - قىتاي اۋىپ» .
قۇدا بوپ داۋ اياعى كەكسىز تىندى،
تاپسىردى انتقا اينىسا، كىمدە كىمدى.
بەيبىت بي تابىسقان سوڭ سول كۇن- ءتۇنى،
شاقىرىپ قالىڭ قولدى قوناق قىلدى.
باتا قىپ انتتاستى دا بوز ات سويدى،
قانىنا جولىقسىن دەپ ارام ويلى.
جونەلدى قازاق قولى قالماق قاراي،
ىستەمەك قايتىپ كەلىپ بولىپ تويدى.
جاپالدىڭ قولىندا ەدى قارشىعاسى،
كەلىستى قىران ەدى بوي تۇلعاسى.
تاڭسۇلۋ جەتىك ەدى اقىل- ويعا،
دەمەسە كەمىتۋگە زاتى ۇرعاشى.
جاپالدىڭ سوندا ءتۇستى قيالىنا،
انانىڭ ايتقان ءسوزى باياعىدا.
بوساتىپ قارشىعانى قويا بەردى،
تىكتى دە ءبىر شۋماق ءجىپ اياعىنا.
بوسانىپ كەتتى ۇشىپ قارشىعا قۇس،
تۋرا ۇشىپ قالماق ەلگە بارسا دۇرىس.
بارارى بارماستىعى قارشىعانىڭ،
بەلگىسىز ويلاعانعا ءبىر عايىپ ءىس.
جولمەنەن قازاق قولى كەلە تۇرسىن،
ايتايىن تاڭسۇلۋدىڭ كورگەن ءتۇسىن.
ايقاستى ەكى ارىستان شابىنىسىپ،
كورسەتىپ ءبىر- بىرىنە قايرات كۇشىن.
قاعىسىپ يىقپەنەن كۇرىلدەسىپ،
ەكەۋى ايانباستان سالدى ءتىسىن.
ءتىسى وتپەي، كارى ارىستان كۇشى جەتپەي،
قولىنان جاس ارىستان كوردى قىسىم.
شىڭعىرعان ۇلكەنىنىڭ داۋسىمەنەن،
تاڭسۇلۋ ۇيقىسىنان شوشىپ تۇرسىن.
«ۇلكەنى ۇلالى، - دەپ، - كىشىسى جاپال» ،
ءوزىنىڭ كورگەن ءتۇسىن دەپ جورىسىن.
تاجىريبە جاقسىلىققا كورىندى- اۋ دەپ،
قۋاندى وڭالار دەپ ەندى ءىسىم.
سويلەيىك ەندى ءسوزدى قالماق جاقتان،
بار ەدى ءبىر اڭشى ادام اتى اقپان.
جاسىنان كاسىپ قىلىپ جۇرەتۇعىن،
تور قۇرىپ، تاۋ جاعالاپ، سالىپ قاقپان.
جاعالاپ ەرتەمەنەن جۇرسە تورىن،
كورەدى قارشىعانى ءتۇسىپ جاتقان.
قاشتى دەپ سەرى قىزدىڭ قارشىعاسى،
اڭشى ەستىپ بۇرىننان- اق حابار تاپقان.
قولعا الىپ توردان قۇستى اجىراتىپ،
جالپىلداپ قىز اۋلىنا قاراي شاپقان.
«اكەلدىم قارشىعاڭدى، ءسۇيىنشى!» - دەپ،
قىزعا كەپ ايعاي سالدى تۇسپەي اتتان.
سەرى قىز بەردى اكەلىپ «ىرزا بول» دەپ،
اڭشىعا كوپ دۇنيە قىلىپ ماقتان.
تاڭسۇلۋ كەلىپ قۇستى بايقاپ ەدى،
شۋماق ءجىپ اياعىندا كوردى تاققان.
كوزىنە جاپال باتىر ەلەستەدى،
سياقتى كوپ قوسىنمەن كەلە جاتقان.
تۇسىمەن شۋماق ءجىپتى ىرىم قىلدى:
قۇلار دەپ ەندى ۇلالى زۇلىم تاقتان.
«قۇدايا، مۇسىلمانعا قۋات بەر!» - دەپ،
تىلەندى جالبارىنىپ جاپپار حاقتان.
قۇس قىران، ات اياعى بولسا جەلدى،
ەرىكسىز قىزىقتىرار كورگەن ەلدى.
ايماقتىڭ قوشەمەتشىل كارى- جاسى،
ايتىسىپ قۇتتى بولسىن ءبارى كەلدى.
ىشىنەن تاڭسۇلۋ دا قۋانىپ ءجۇر،
ول قۇستىڭ اياعىنان كورىپ بەلگى.
سويلەيىك ەندى ءسوزدى بەيبىت بيدەن،
قازاققا قۇدا بولىپ باسىن يگەن.
وسىنداي انت قىلىپ، اينىپ كەتىپ،
قازاقتار الداۋىنان نەشە كۇيگەن.
بەيبىت بي ۋادەنى توساد دەگەن،
قازاققا نيەتتى ەندى قوساد دەگەن.
قاڭلىلار اتتاندىرىپ ۇلالىعا،
جىبەردى ءبىر جىگىتتى قوس اتپەنەن.
«جالعىز ءبىل، - جىگىتكە ايتتى، - ءوزىڭ، - دەدى،
جۇرمەسىن سىرتقا شىعىپ ءسوزىڭ، - دەدى.
قاي جاعى جەڭسە داعى تەز حابار بەر،
اقيقات كورگەننەن سوڭ كوزىڭ، - دەدى.
ون ءتورت مىڭ قازاق قولى، - دەدى، - بارار،
اقىلدى ۇلالى ەندى ءوزى تابار» .
سوزدەرىن بەيبىت ءبيدىڭ بۇلجىتپاستان،
قالماققا ايتىپ جىگىت بەردى حابار.
قالماقتار ەستىگەن سوڭ جاتا الماي تەك،
جينالدى باسىن قوسىپ بي مەنەن بەك.
دۇشپاننىڭ كەلە جاتقان جايىن ايتىپ،
كەڭەستى ۇلالىنىڭ الدىنا كەپ.
كەرنەدى ۇلالىنى تاكاپپارلىق،
«قازاقتى ءالىن بىلمەي، نە تۇرتكەن؟ » - دەپ.
قازاقتىڭ قالىڭ قولى كەلىپ جەتتى،
بىلمەيدى اينىتقانىن بەيبىت نيەتتى.
قاجىرلى، قايراتى مول ەرلەر دە كوپ،
جاۋىنان قايتارمايتىن قورقىپ بەتتى.
تارت قىزىپ كەرنەي- سىرناي، دابىل قاعىپ،
قالماققا كەلگەندەرىن ماعلۇم ەتتى.
كەڭەستى حان مەنەن بەك باسىن قۇراپ،
ءبارى دە ماقۇلداستى بۇل ءسوزدى ۇناپ.
السىن دەپ بۇل مىندەتتى ءوز موينىنا،
جىبەردى قالماققا ەلشى ءبىتىم سۇراپ.
دەم الدى سول ارادا ون ءتورت مىڭ قول،
جىبەرۋ جاۋعا ەلشى بۇرىننان جول.
ەلشىنىڭ قۇلاق، مۇرنىن كەسىپ الىپ،
ۇلالى قايتارىپتى ءبىتىم دەپ سول.
ءبىتىمنىڭ كەتتى ارتى بۇرىسىنا،
تۇرا ما قازاق شىداپ مۇنىسىنا.
كورگەن سوڭ ەلشىلەردىڭ قۇلاق- مۇرنىن،
بولمادى ەندى توقتاپ تۇرىسىنا.
كوتەردى سوعىس تۋىن ەكى جاعى،
جەڭىلىپ اۋدارىلار كىمنىڭ تاعى.
اتاقتى باتىرلاردىڭ ءبارى دە بار،
قازاقتىڭ كەمەلىنە كەلگەن شاعى.
شىداماي جۇرگەن باتىر بۇرىن كەككە،
اعامنىڭ كەتە مە دەپ قانى تەككە.
«جۋام دەپ قاندى قانمەن» سارى باتىر،
شاقىردى ۇلالىنى جەكپە- جەككە.
باتىرعا جەكپە- جەكتەن ءولىم قاشقان،
ەجەلدەن قازاق جاۋى كەگى ۇلاسقان.
سەسكەنۋ، جەڭىلەم دەۋ ويىندا جوق،
ۇلالى مەنمەندىگى شەننەن اسقان.
ايۋداي ارپالىسقان قاقپانداعى،
بۋراداي بۇرقىرادى اقپانداعى.
مايدانعا ات ويناتىپ جەكە شىقتى،
قايمىعۋ كوڭلىندە جوق جاسقانباعى.
كورۋگە كوزگە ۇرەيلى ءتۇسى سۋىق،
ماڭىنا بارا الماستاي كىسى جۋىق.
«كەل، بەرى، قايتايىن، - دەپ ايعاي سالدى، -
قانمەنەن قانجارىمنىڭ ءجۇزىن جۋىپ!» .
ۇلالى ويقاستاتىپ شۇبار اتتى،
قالماقتار تۋىن بۇلعاپ، دابىل قاقتى.
«مايدانعا تەز شىق!» دەگەن بەلگى بەرىپ،
قىلىشىن قولىنا الىپ بۇلعاقتاتتى.
جەتەلەپ سارى بارىپ جاياۋ اتىن،
اۋەلى حاننىڭ الدى رۇقساتىن.
سۇرادى كوپتەن باتا قولىن جايىپ،
ەرلەردىڭ ەسكى ادەتى باتا الاتىن.
قول جايدى ءۋالي اتا كوزىن ءسۇزىپ،
قالتىراپ كوزدىڭ جاسى كوڭلىن بۇزىپ.
شۇبىرتىپ ءبىرتالاي- اق كەشىكتىردى،
اۋليە، ءارۋاقتاردىڭ اتىن ءتىزىپ.
اتىنا ءمىندى سارى باتانى الىپ،
قالماقتى كورەيىن دەپ جەكە بارىپ.
مايداندا ات ويناتقان ۇلالىنى
كورەدى جاپال باتىر نازار سالىپ.
دەنەسىن اشۋ كەرنەپ ىزالانىپ،
كەتەدى ەكى كوزى وتتاي جانىپ.
دىرىلدەپ ءوزىن- ءوزى توقتاتا الماي،
جونەلدى كۇرەڭ اتپەن توپتى جارىپ.
مايدانعا جاپال كەتىپ بارادى دەپ،
شۋ ەتتى تۇرعان حالىق وعان نالىپ.
حالىقتان، حاننان رۇقسات، الماي باتا،
بارۋى جاپال ەردىڭ دەستى قاتا.
«امان- ساۋ قايتپايدى- اۋ» دەپ ۋايىم قىپ،
قىنجىلدى باسىن شايقاپ ءۋالي اتا.
«جاپالدان، - دەدى، - ۇلالى قايراتى ۇستەم،
مايدانعا جانە ايلاكەر تالاي تۇسكەن.
جازىم بوپ كەتەدى- اۋ، - دەپ، - شىركىن بالا» ،
از ەمەس جاپالدى اياپ وكىنىسكەن.
«ول قالاي ۇلكەن تۇرىپ جولدى الادى، -
دەپ سارى اشۋلانىپ دولدانادى، -
بەرگەن جوق حان رۇقسات، حالىق باتا،
ءتارتىپتىڭ ەندى، مىنە، بولماعانى» .
اقىلعا تۇيىق باتىر، اشۋى كوپ،
ساداعىن اتامىن دەپ وڭدالادى.
سارىنى كوپ قامالاپ جىبەرمەدى،
«ەستىگەن ادام ساعان كۇلەر، - دەدى.
كوپكە سەن توقتاماساڭ، - دەيدى داڭعىل، -
وزىڭە ءوز كەسىرىڭ تيەر، - دەيدى.
سەنگەنىڭ كوپشىلىك پە، وق پا، سارى،
ەمەسسىڭ كوپتەن كۇشتى توقتا، سارى.
ەگەردە كوپ ايتقانعا توقتاماساڭ،
بىردەيسىڭ وق اتقانمەن كوپكە، سارى.
بەرمەي كور مىقتى بولساڭ، كوپكە ەرىك،
شىعارسىڭ بولاتتاي- اق بولساڭ بەرىك.
گۋلەسە، كوپتىڭ كۇشى سول سەكىلدى،
ەرىتەر بولاتتى دا قىزعان كورىك.
دەگەندە سارى باتىر سوزگە كونىپ،
اشۋدىڭ بەتىندەگى وتى ءسونىپ.
نەگە مەن ىستەدىم دەپ وكىنگەندەي،
ورەسكەل ءوز مىنەزىن تۇردى سوگىپ.
بارعانىن رۇقساتسىز جاپال ەردى،
حان ەسىم بۇل مىنەزىن تەرىس كوردى.
دەمەستەن سوندا داعى جاقسى، جامان،
بۇرىنعى قالىبىندا تۇرا بەردى.
ەر جاپال ات ويناتىپ شىقتى توپتان،
باتىردىڭ قايتار ەمەس جۇرەگى وقتان.
كەك كەرنەپ، ەكى كوزى وتتاي جانىپ،
دەنەسىن قالشىلداتىپ اشۋ تۇتقان.
كوزگە ىلمەي مايدان جەردە ۇلالى تۇر
بالانى قارسى الدىنان كەلە جاتقان.
مەنسىنبەي جاپال ەردى ۇلالىنىڭ،
سونداعى كەلەمەجدەپ ءسوزى ايتقان:
جاپالدى كورىپ ۇلالى،
كەۋدەسىن ىزا كەرنەدى.
مەنمەندىك بيلەپ قارت باتىر،
كىسى ورنىنا كورمەدى.
كەلەمەجدەپ، كەكەتىپ،
قولىن «كەت! دەپ سەرمەدى.
- اشيدى جانىم قۇلىم ەڭ،
ىزىڭشە قايت سەن، - دەدى.
سارى كەلسىن مايدانعا،
جۇرەكتى بولسا ەر، - دەدى.
قولىمدا وسكەن قۇل ەدىڭ،
جۋىندى ءىشىپ سەمىرگەن.
تاباقتىڭ جالاپ جۇعىنىن،
قاق سۇيەكتى كەمىرگەن.
ماعان قارسى شىعادى،
كۇدەر ۇزگەن ومىردەن.
ولەم دەپ كەلسىن سارىعا ايت،
بولسا دا جانى تەمىردەن.
جاپالدىڭ جاۋابى:
- ساپ- ساپ، باتىر، ويلاپ ايت،
مىڭ سوزدە بولار ءبىر توقتام.
مىڭ جىلقىعا ءبىر بوران،
باتىرعا اجال- ءبىر وقتان.
ساعان تەڭدەس قازاقتا
كەلگەنىم جوق ەر جوقتان.
اكەمنىڭ قانىن الماققا
جالعىز شىقتىم مەن توپتان.
اجالىڭا ارنالعان
قانجار مەن بولات كەڭ سوققان.
اسقانعا بار ءبىر توسقان،
قىلا بەرمە سەن ماقتان.
باسىڭدى كەلدىم الماققا،
قاپىدا قالما، ال ساقتان!
ۇلالىنىڭ جاۋابى:
ۇلالى سوندا سويلەدى:
- قۇلىم ەدىڭ كەشەگى،
قارسى كەلدىڭ الدىما
باتىرداي بولىپ كوشەلى.
مەنىمەنەن ايقاسساڭ،
جانعان وتىڭ وشەدى.
ىزىڭشە قايت ارتىڭا،
اجالدىڭ تيمەي كەسەگى.
سىلتەسەم قىلىش دومالاپ،
جەرگە دە باسىڭ تۇسەدى.
ۇيالامىن حالىقتان
ۇرىستى قۇلمەن دەسەدى.
مايدانعا سەنى جىبەرگەن،
ايتشى ماعان كىم؟ - دەيدى.
ىزىڭشە قايت جەلىكپەي،
اشيدى جانىم شىن، - دەيدى.
زارلاپ قالار سەن ولسەڭ،
ۇيدەگى پۇشىق كۇڭ، - دەيدى.
سارىنى جىبەر مايدانعا،
ءتىلىمدى الىپ بۇل، - دەيدى.
شىنجىربالاق باتىرمىن،
تەڭ ەمەس ماعان قۇل، - دەيدى.
قارادى سوندا ۇلالى شارشى كوپكە،
تۇمسىعى كوتەرىلىپ كەتتى كوككە.
- مايدانعا قايدان شىقتىڭ، جەتىمشە قۇل،
شاقىرعان سارى ەدى عوي جەكپە- جەككە.
باسىڭدى دوپتاي جۇلىپ الار ەدىم،
قىلادى- اۋ شەشەڭ زارلاپ ماعان وكپە.
سارىنى بارىپ، جىبەر قان مايدانعا،
ءوزىڭدى امانىڭدا تارتىپ شەتكە.
شايقاسىپ مەنىمەنەن بۇل مايداندا،
ويلاعان جەتە المايسىڭ شىن نيەتكە.
الدىما تەزدەن جىبەر قايتپاس جۇرەك،
باتىرىڭ بولسا ۇستاپ كەلگەن بەتكە.
جاپالدىڭ جاۋابى:
- بەكەرگە ساندىراما، كارى بەگىم،
ون ەسە سەنەن ارتىق اسىل تەگىم.
كەلتىرىپ قىلعانىڭدى ءوز الدىڭا،
اكەمنىڭ وسى بۇگىن الام كەگىن.
ءتۇسىرىپ شاڭىراعىڭدى ورتاسىنا،
سىندىرىپ كەرەگەڭدى سوگەم كوگىن.
مەنى قۇل دەگەنىڭە، شەشەمدى كۇڭ،
كەلىپ تۇر تىرىدەي- اق سەنى جەگىم.
ۇلالى مەنى اياما، كەلسە ءالىڭ،
شاشىلات وسى بۇگىن سۋداي قانىڭ.
قولىمنان ەندى ءتىرى كەتە المايسىڭ،
بولاتتاي تەمىر ەمەس بولسا جانىڭ.
مىنگەسىپ ارۋلارىڭ ات ارتىنا،
تۇسەدى حانتالاۋعا جيعان مالىڭ.
كۇڭ قىلىپ قاتىنىڭدى، ۇلىڭدى قۇل،
الدىڭا كەلەر بۇگىن ءوز قىلعانىڭ.
دۇنيە، التىن، كۇمىس جانە مۇلكىڭ،
ولجاعا تۇسەر تەگىس بار جيعانىڭ.
كەزەكتى ماعان بەردى اعام سارى،
ريزالىق بەردى جانە جاس پەن كارى.
«اكەڭنىڭ كەگىن ال دەپ ءوز قولىڭمەن» ،
جىبەردى باتا بەرىپ تەگىس ءبارى.
بىلمەيتىن ءوز شاماسىن ادىرايىپ،
الجىعان اقىماقسىڭ سەن ءبىر كارى.
بەكەرگە كوك قارعاداي قوپاڭداماي،
قايراتىڭ بولسا، كەلشى بەرمەن كانى.
بۇل ءسوزدى ەستىپ ۇلالى،
اشۋلانىپ جىنداندى.
«بالەم قۇل» دەپ تاپ بەرىپ،
ىزاسى قايناپ، دولداندى.
ۇلالىنىڭ دەنەسى
شويىنداي قۇيعان شومبال- دى.
كوتەرىپ باتىر قىلىشتى،
سىلتەۋگە ەندى وڭدالدى.
كوزدەرى كەتتى قىزارىپ،
قاسقىرداي ارلان كوكجال- دى.
قىرعاۋىلعا تۇيىلگەن
قىرعيداي جاپال قومداندى.
ەكەۋى دە قولىنا
قىلىشتارىن الىستى.
قارسى تۇرىپ ايانباي،
ءبىر- بىرىنە سالىستى.
قازاق، قالماق باتىرى
بەرمەيمىز دەپ نامىستى.
كەسە الماي قالقان، ساۋىتتى،
قىلىشتىڭ ءجۇزى مايىستى.
قولىنا الىپ ونان سوڭ،
ايبالتامەن شابىستى.
اشۋ كەرنەپ دەنەسىن،
ۇلالى ءجۇر قالشىلداپ.
ايبالتانى قولعا الدى،
اش بورىدەي ارسىلداپ.
قارسى تۇرىپ سالىستى،
بالتانىڭ داۋسى تارسىلداپ.
وت شىعادى قالقاننان،
شاققانداي شاقپاق جارقىلداپ.
قاعىسىپ ءجۇرىپ بالتانىڭ،
ساپتارى سىندى شارتىلداپ.
قولىنا ەندى ەكەۋى
نايزالارىن الادى.
قارسىلاسىپ اياماي،
ءبىر- بىرىنە سالادى.
جۋان ساننىڭ تۇسىنان
نايزانى جاپال قادادى.
جاس باتىردىڭ كۇشىمەن
ءبىراز جەرگە بارادى.
ارسىلداعان باتىرىڭ
سانىنان بولدى جارالى.
ءتۇرلى ءادىس قولداندى،
اسپادى ەشبىر امالى.
ايرىلىپ ەسكى ەكپىننەن،
كۇشى دە بولدى شامالى.
بالتا مەن قىلىش زارپىنان
قالىپتى دەندەپ ۇلالى.
«قاشايىن» دەپ وي ويلاپ،
اتىنىڭ باسىن بۇرادى.
نامىس كورىپ تاعى دا،
سابىر قىپ شىداپ تۇرادى.
مەنمەنسىنگەن باتىرىڭ
ءوزىن- ءوزى زور ساناپ.
سانىنان تيگەن نايزادان،
قانى ءجۇر جەرگە سورعالاپ.
كۇشى جەتپەي بالاعا،
ۇلالى قالدى قورعالاپ.
ۇمتىلۋدى ۇمىتىپ،
بولادى باسىن قورعاماق.
وسى وسىرگەن قۇلىنىڭ
الدىندا ءجۇر جورعالاپ.
اسقانعا دەگەن ءبىر توسقان،
جاپالدان بۇگىن سورلاماق.
ۇلالىنىڭ ەر جاپال
جاعاسىنان ۇستادى.
قاتتى باتتى جانىنا
بۋىندىرىپ قىسقانى.
جۇلىپ الدى اتىنان،
تاقىمىنا قىسقالى.
جانتالاسىپ ۇلالى،
ءبىر مارتە قولىن نۇسقادى.
كەسەك- كەسەك قان بولدى،
لوقىلداتىپ قۇسقانى.
ءىشى كەتتى پارتىلداپ،
بىلعاندى تەگىس ىستانى.
شىققان سوڭ جانى قالماقتىڭ،
ەندى جاپال ساسپادى.
از عانا توقتاپ، وي ويلاپ،
ءبىر ءىستى جانە باستادى.
الدىنا الدى تاقىمنان،
ولىكتى الىپ قاشقالى.
بەستى وگىزدى وڭگەردى،
سالاقتاپ كەلەت پۇشپاعى.
حان ەسىمنىڭ الدىنا
كوكپار قىپ اتىپ تاستادى.
ات قويدى قالماق شىداپ تۇرا المادى،
قازاقتار قارسى شاۋىپ ۇراندادى.
شاڭمەنەن شاعىلىسىپ جارقىلدايدى،
قولداعى نايزا، قىلىش قۇرالدارى.
ەكى جاق ەكپىنىمەن قارسىلاستى،
مايداندى شاڭ بۇرقىراپ، توزاڭ باستى.
باتىرلار اتى شىققان ۇرانداتىپ،
ىشىنە قالىڭ قالماق ارالاستى.
ءتۇسىرىپ باۋداي قىلىپ كەز كەلگەنىن،
باتىرلار قالماق قانىن سۋداي شاشتى.
ايعايلاپ اش بورىدەي قىرىپ جۇرگەن
كورەسىڭ قان مايداندا جاپال جاستى.
سوعىستىڭ كورگەننەن سوڭ مۇنداي ءتۇرىن،
قىسىلىپ قالماق جاعى جامان ساستى.
قازاققا قارسى تۇرىپ شىداس بەرمەس،
مايداننان جان ساۋعالاپ كەيىن قاشتى.
پاتشاسى ولگەننەن سوڭ قالماق ەلى
قازاققا قىلا المادى كوپ شىداستى.
دۇشپانىن قاشىرعان سوڭ باتىرلاردىڭ،
ماقتانىپ ءبارىنىڭ دە كوڭلى تاستى.
ءولتىرىپ ۇلالىنى جاۋىن جەڭىپ،
قازاقتىڭ بۇل سوعىستا مەرەيى استى.
قالماقتار جەڭىلگەن سوڭ كەتتى قاشىپ،
قاراماي الدى ارتىنا اسىپ- ساسىپ.
ۇلالى ايتىپ ەدى اسىلىقتى،
سۇيەگىن قازاق قولى قالدى باسىپ.
سول ءتۇنى كۇزەت قىلدى كەزەكتەسىپ،
ەرلەردىڭ ماقتانى اسىپ، كوڭلى ءوسىپ.
اتتاندى تاڭعا جاقىن دابىل قاعىپ،
قىتايعا كەتەدى دەپ قالماق كوشىپ.
سول ءتۇنى ايتقانداي- اق كوشە قاشىپ،
كەتىپتى ءبىراز قالماق قىتايعا اسىپ.
ەرتەمەن جارار مالدى ماڭايداعى،
ءبارىن دە الدى قازاق تەگىس باسىپ.
ۇلالى جارار مالىن سول جىل كۇزدە،
وتارلاپ تاستاپ ەدى ايداپ تۇزگە.
قانشاما اسىل ۇرىق تۇيە، جىلقى،
وتاردا قالىپ كەتتى تۇسپەي كوزگە.
قالماقتى بۇل سوعىستا قازاق جەڭدى،
مال- مۇلكىن الدى تالاپ، باسىپ ەلدى.
قولىندا ۇلالىنىڭ كۇڭ بوپ جۇرگەن
سويلەيىن تاڭسۇلۋدان ءسوزدى ەندى.
كەتكەن سوڭ جاپال باتىر ەلگە قاشىپ،
تاڭسۇلۋ ۋايىمداپ جۇرگەن جاسىپ.
كەلدى دەپ قازاق حانى قالىڭ قولمەن،
قالماقتار اتقا مىنگەن شۋىلداسىپ.
ءولتىرىپ ۇلالىنى قازاق جەڭدى،
دەپ ايتىپ كەلىپ جاتتى جانە قاشىپ.
ەسىتىپ بۇل حاباردى تاڭسۇلۋدىڭ،
كوڭىلى قۋانعاننان كەتتى تاسىپ.
ىزدەپ كەپ ەسىم حان مەن كوپ قوسىنعا،
سونداعى ايتقان ءسوزى امانداسىپ:
- كوردىم بە تىرلىگىمدە، قايران حالقىم،
كەلدىڭ بە امان- ەسەن، تۋعان حالقىم؟
ەلدەگى بالا- شاعا، كەلىن- كەپشىك،
امان با كەمپىر مەن شال، ەسكى قارتىڭ.
جوقتاعان ەلدىڭ كەگىن ارداقتى ەرلەر،
ءجۇرمىسىز ساۋ- سالامات تەگىس جالپىڭ؟
امان با مال مەن باسى قايران ەلىم،
جانە دە كىندىك قانىم تامعان جەرىم؟
وسكەن جەر، كۇلىپ ويناپ جاستىعىمدا،
شالقىعان جانە، شىركىن، شالقار كولىم.
قالماققا كەكتى جوقتاپ ىزدەپ كەلگەن
راقمەت بارىڭىزگە، ارداگەرىم.
سىزدەرگە كورگەنىمدى باياندايىن،
تارقاسىن ىشىمدەگى قاتقان شەرىم.
«قالماققا ولمەي، قاتىن بولمايمىن» دەپ،
مۇرنىمدى ءوزىم كەسىپ، بولدىم كورىم.
قاينايدى زىعىردانىم تۇسكەندە ەسكە،
قالماقتان ءتۇرلى ازاپ كورگەندەرىم.
ەسىمنەن شىعار ما ەكەن پۇشىق كۇڭ بوپ،
تەزەگىن ۇلالىنىڭ تەرگەندەرىم.
بۇ دا ۇمىت بولار ما ەكەن، قايران حالقىم،
زارلاۋمەن كۇنى، ءتۇنى جۇرگەندەرىم.
قالماققا كەكتى جوقتاپ ىزدەپ كەلگەن،
راقمەت بارىڭىزگە، ارداقتى ەرىم!
الديار، قۇلدىق سىزگە، تاقسىر حانىم!
جولىڭا بولسىن پيدا شىبىن جانىم.
تىلەگىم ارمانسىزبىن دەپ ءجۇرۋشى ەم،
ۇرتتاسام ۇلالىنىڭ تامشى قانىن.
كەلەد دەپ حالقىم ىزدەپ قۋانىپ ەم،
ءجىبىن كورىپ اياعىنان قارشىعانىڭ.
تىلەگىم وسى بۇگىن قابىل بولىپ،
كوڭىلدەن قاپالىقتى ارشىعانىم.
ۇرتتادىم ۇلالىنىڭ قاسىق قانىن،
قالماقتان كوردىم قازاق كەك العانىن.
راقمەت العىس ايتام، تاقسىر، سىزگە،
حالىققا باسشى بولىپ ەل جيعانىڭ.
ءولتىرىپ ۇلالىنى كەكتى الىپ،
قازاققا ۇلكەن باقىت بۇل قىلعانىڭ.
تىلەگىم بولدى قابىل كوڭىلدەگى،
ولسەم دە وسى بۇگىن جوق ارمانىم!
ەلدى اڭساپ ءجۇردىم كوپ جىل كەيىندەگى،
كەلەر دەپ قايراتتى ەرلەر ەلىمدەگى.
تىلەگىم بۇ دا ەكىنشى بولدى قابىل،
قاينىمنىڭ كوزىمە امان كورىنگەنى.
ۇرتتادىم ۇلالىنىڭ قاسىق قانىن،
ءمۇدداعام بولدى ءاسىل كوڭىلدەگى.
راحمەت بارىڭىزگە، قازاق ەرى،
دۇشپانعا قارسى شىققان ارداگەرى.
اتاقتى ازۋلى ەر ەد ۇلالى دا،
قالماقتان الپىس اتا شىققان ءبورى.
قۇدايعا سانسىز شۇكىر، قىلدىم تاۋبە،
وزىنە قىلعانىنىڭ كەلدى كەرى.
قىلىپ ەد مەنى اياپ كوپ جاقسىلىق،
ارتىندا قالعان جالعىز قىزى سەرى.
قيانات، جامانشىلىق قىلماڭىزدار،
ەگەردە قىلساڭىزدار قۇرمەت مەنى.
تاڭسۇلۋ سۇلۋلاردىڭ ەدى ءبىرى،
بەتىندە سۇلۋلىقتىڭ بار ەد نۇرى.
بولعاندا پۇشىق كەمپىر قوسىلدى ەلگە،
اجالسىز جۇرگەننەن سوڭ بولىپ ءتىرى.
ول كۇنى ۇلالىنىڭ سەرى قىزى،
قالىپ ەدى ورداسىندا جالعىز ءوزى.
قالىڭ قول ەشبىرەۋى تيمەدى وعان،
سەبەپ بوپ تاڭسۇلۋدىڭ ايتقان ءسوزى.
ۇلالى قاتال ەدى شەننەن اسقان،
قازاقپەن اسىرەسە كوپ جاۋلاسقان.
ەرتەمەن تۇيەگە ارتىپ ۇلالىنىڭ،
سۇيەگىن الىپ ءجۇردى تاستاماستان.
قازاققا قالماق جاعى بولىپ وكتەم،
ءجۇرۋشى ەدى قازاق كۇتىپ كەكتى كوپتەن.
ولگەندە قوجابەرگەن ەلدى قورلاپ،
سۇيەگىن ۇلالى دا الىپ كەتكەن.
ولجاعا بەلدەن باتىپ قازاق كەتتى،
قانمەنەن قاندى جۋىپ، الىپ كەكتى.
تارتۋمەن ۇلالىنىڭ سەرى قىزى،
سۇيەگىن اكەسىنىڭ ىزدەپ كەپتى.
«قازاقتار ەگەر السا، جالعىز باسىم،
جولىنا اكەم ءۇشىن قۇربان، - دەپتى.
بەرەر دەپ حان اكەمدى، ياكي مەنىڭ
ارتار، - دەپ، - مويىنىما كۇڭ مىندەتتى» .
تارتۋى- ءجۇز قارا نار كىلەم جاپقان،
ءجۇز قارا ات كۇمىسپەنەن تۇرمانداتقان.
تۋعانداي بارلىق نارى ءبىر ىنگەننەن،
اتتارىن دەيتىن ءبىر- اق بيە تاپقان.
لايىق اجارىنا سىن- سىمباتى،
اجارىن اقاۋلاتقان قايعى داتى.
وسىنداي ەسىم حانعا ءتاجىم قىلىپ،
مىنا ءسوز ارىزداعى جازعان حاتى:
- الديار تاقسىر، حان ەسىم!
ونەگە بەرگەن شىڭعىسحان.
كەدەرگىگە كەزدەسپەي،
ىلديدان ورلەپ، شىڭعا ۇشقان.
جاۋىڭدى جەڭىپ، مۇقاتىپ،
وتكەردىڭ كوبىن قىلىشتان.
قازا تاپتى كوپ ادام
بۇگىنگى وسى ۇرىستان.
قاھارلى بولۋ- قان توگۋ،
قالعان ءبىر ميراس شىڭعىستان.
حان ۇرپاعى حان بولىپ،
باسقارىپ ەلدى بيلەدىڭ.
التىن تاعىڭ استىڭدا،
ءتاجى بولدى كيگەنىڭ.
داۋلەت قۇسى قونىپ باسىڭا،
ارعىماق تۇلپار مىنگەنىڭ.
قارسىلاسقان دۇشپاندى
قايتارىپ بەتىن جەڭگەنىڭ.
التىن تاققا مىنگەلى
ەشكىمنەن كەمدىك كورمەدىڭ.
ەرەگەسكەن دۇشمانعا
كۇش قايراتتى سەرمەدىڭ.
سازداي تاپتاپ داۋلەتىن،
قالماقتى نانداي يلەدىڭ.
حان مەنەن حان كەلىسپەي،
ەل مەنەن ەل جاۋ بولدى.
كەگىنە كەگى ۇلاسىپ،
ءبىتىمى جوق داۋ بولدى.
وشتەسىپ ەلدىڭ اراسى
كوبەيىپ بالە قاۋ بولدى.
جەڭىلگەن ەلدىڭ باسىنا
قايعىلى تۇمان تاۋ بولدى.
تىنىش جاتقان ەلدەردىڭ،
مالى مەن باسى ساۋ بولدى.
قازاق، قالماق اتى ەگىز،
ەجەلدەن- اق تەڭ ەدى.
تاتۋ بولسا سيارلىق،
التاي مەن ارقا كەڭ ەدى،
ۇلالى قالماق ەلىنە
اتاقتى باتىر بوپ ەدى.
قازاقتى بارىپ شاپقاندا
نە بولار ارتى دەمەدى.
ماقتامايمىن اكەمدى،
راقىمى ءجۇدا كەم ەدى.
اكەمنىڭ راس، تاقسىر حان،
عادالاتتان تايعانى.
مەن ايتپاسام، ەل ايتار،
ىستەگەن ءىسى- ايعاعى.
بۇرىن شاپتى ەلدەردى
تىنىش جاتقان قايداعى.
جاس بالاداي ۇمتىلدى،
الام دەپ نۇردى ايداعى.
سوندا دا قالماق ەلىنە
ۇلالى ەدى كيەلىم.
سۇيەگىن الىپ باراسىز،
تەڭگە سالىپ تۇيەنىڭ.
الساڭىز، تاقسىر، الدىڭا،
مىنەكي، باستى يەمىن.
جاقسى، جامان جۇمىستى
پەشەنەمنەن كورەمىن.
ىلايىق كورسەڭ قىزمەتكە،
كۇڭدىككە كيىم كيەمىن.
تەزەك تەرىپ، وت جاعىپ،
ەسىگىڭدە جۇرەمىن.
قىلماساڭ مۇنى، تاقسىر حان،
بەرىپ كەت اكەم سۇيەگىن.
الدىڭا كەلىپ ارىز ايتقان
وسى دا مەنىڭ تىلەگىم!
قىز ءسوزىن ەسىتپەككە جيىلدى كوپ،
وتىرعان حان شاتىرىن اينالا كەپ.
حان جيناپ باتىرلارىن اقىلداستى،
«سۇيەكتى بەرەمىز بە، قايتەمىز؟ » - دەپ.
ءبارى دە باتىرلاردىڭ تەگىس كەلدى،
«سۇيەكتى بەرمەي كەتۋ تەرىس، - دەدى.
كەلگەن قىز تارتۋمەنەن اپ قايتسىن» ، - دەپ،
سۇيەكتى قايتارۋعا كەلىستى ەندى.
قازاققا قىز ىرزا بوپ العىس ايتتى،
سۇيەگىن اكەسىنىڭ الىپ قايتتى.
كەلەدى قازاق قولى قايتا بەتتەپ،
ايتالىق ەندى قاڭلى بەيبىت ءقايتتى؟
قازاقتان جۇرگەن بەيبىت قىلىپ ءقاۋىپ،
قالايشا قۇتىلام دەپ ەبىن تاۋىپ.
جەڭدى دەپ قازاق قولى قالماقتاردى،
قوس اتپەن كەتكەن جىگىت جەتتى شاۋىپ.
بەيبىت بي ەستىگەن سوڭ بۇل حاباردى،
جونەلدى سول كۇن كوشىپ قىتايعا اۋىپ.
تاڭشەبەر اۋاتىنىن بىلمەي انىق،
جىعىلىپ ەستىگەندە قالدى تالىپ.
بەيبىت بي اقىلىنا توقتامادى،
ويشىل شال قاپا بولىپ قويدى قالىپ.
قاراماي تاڭشەبەردىڭ نالۋىنا،
جىعىلىپ ەستەن تانىپ، تالۋىنا،
ولەيىن دەپ ويلادى شىداي الماي،
قايعىعا اكەسىنىڭ سالۋىنا.
ويشىل شال سەبەپ بولدى ناسيحات قىپ،
بۋىنىپ قىزدىڭ ولمەي قالۋىنا.
تاڭشەبەر قۇتىلا الماي بۇل ازاپتان،
قاپا بوپ اكەسىنە قايعى تارتقان.
بەيبىت بي كوشە بەرسىن قىتاي اۋىپ،
سويلەيىك ەندى ءسوزدى قازاق جاقتان.
اسىعىپ قول قايتقان سوڭ جاپال داعى،
ءتورت ءبولىپ ءتۇن ۇيقىسىن جاتا المادى.
ويىنا وزىپ كەتۋ كەلسە- داعى،
ۇيالىپ اعاسىنان باتا المادى.
وزۋعا تاپپاي ءجۇردى جاپال ىلىك،
قالجىڭدار: «وزساڭشى» ، - دەپ اركىم كۇلىپ.
«وز، - دەدى، - جەتى- سەگىز جولداس الىپ» ،
جاپالدىڭ اسىققانىن سارى ءبىلىپ.
دۇنيەنىڭ نەشە ءتۇرلى بار قىزىعى،
وزىنشە ءبارىنىڭ دە بار قىزۋى.
جاستىقتا ءبىر- بىرىنە عاشىق بولعان،
قىمباتتى بارىنەن دە جار قىزىعى.
بەرگەن سوڭ سارى رۇقسات جاپال ەندى،
جۇرمەككە قاڭلى ەلىنە بۋدى بەلدى.
ات- تونى، قارۋى ساي، كۇيەۋ جولداس،
قاسىنا جىگىتتەردەن سەگىزى ەردى.
ءۇش قونىپ ەكى ارادا ءتورتىنشى كۇن،
جەرىنە قاڭلى وتىرعان بۇلار كەلدى.
ەلىنىڭ ءبارى تەگىس كوشىپ كەتكەن،
سارعايىپ جاتقان قۇرى جۇرتىن كوردى.
بەلگىسىز قاڭلى ەلى قاشان كوشتى،
مولشەرمەن بىرەر جۇما بولدى دەستى.
ۇلىپ ءجۇر، اش كۇشىكتەر تىمىسكىلەپ،
از ەمەس قالعان اقساق قوي مەن ەشكى.
جاپال ەر بۇرىننان دا ويلاۋشى ەدى،
ويلاسا جۇرەك وتى ويناۋشى ەدى.
اقيقات سەنگەنمەنەن تاڭشەبەرگە،
بەيبىتكە ءىشى نانا قويماۋشى ەدى.
«تاڭشەبەر، - جاپال ايتتى، - بۇزىلمايدى،
ىزدەۋدىڭ جولىن تاپساق ءبىر ىڭعايلى» .
جاپال دەپ زارلاپ بارا جاتقانداي- اق
مۇڭلى ءۇنى قۇلاعىنا ىزىلدايدى.
سول جەردە قالىڭ قولدى توسىپ الىپ،
ءماسليحات قىلامىز دەپ كوپكە سالىپ.
دەمال دەپ جولداستارىن تاستادى دا،
«قايتام، - دەپ جاپال كەتتى، - ماڭدى شالىپ» .
عاشىقتىڭ شىداي الماي كۇيىگىنە،
كەپ شىقتى «دولانقارا» بيىگىنە.
ەر جاپال شىڭ باسىنان كوردى جەرىن،
جولىققان تاڭشەبەردىڭ كيىگىنە.
جاپالدىڭ تاڭشەبەر قىز ويى ءبۇتىن،
ۇزبەي ءجۇر قىزدان ءالى بۇل ءۇمىتىن.
كۇن باتىس الاتاۋدىڭ جىراسىنان
تۇتىكتەي ءالسىز شىققان كوردى ءتۇتىن.
جونەلدى بارايىن دەپ تۇتىنگە تەز،
جولىعىپ، ادام بولسا، سۇراۋعا ءسوز.
ايۋدىڭ تەرىسىمەن جاپقان قوسقا،
بۇلاقتىڭ جاعاسىنان تاپ بولدى كەز.
شال شىقتى اقساقالدى الگى قوستان،
قالىپتى جالعىز ءوزى ەلدەن بوسقان.
ورالدى امانداسىپ شىلاۋىنا،
قوناعى كەلگەندەي- اق كوپتەن توسقان.
دەگەندەي جاۋ ما، ەل مە بولدى ويىندا،
نەتكەن شال جالعىز قالعان سۋ بويىندا.
جۇرگەنىن تۇيە ءمىنىپ وسى شالدىڭ،
كورگەننەن ءتۇستى ەسىنە ءوز تويىندا.
تاڭشەبەر تۇسىندىرگەن شالدىڭ جايىن،
ەسىڭنەن شىعارما دەپ مۇنى ءاردايىم.
كورۋگە ىنتىق بولعان ويشىل شالى،
مىنەكي، ويدا جوقتا بولدى دايىن.
ازىراق دەم الماققا اتتان ءتۇستى،
ىستەگەن جۇگەرىدەن سۋسىن ءىشتى.
«كەتتى، - دەپ، - ەندى قاڭلى ەل بولۋدان» ، -
ويشىل شال باياندادى بولعان ءىستى.
- تاڭشەبەر قايعى جۇتىپ زارلاپ كەتتى،
سالەمىن، جاپال، ساعان ارناپ كەتتى.
ايداھار قىزىن شىرماپ ايلاسىنا،
اياماي قالىڭ ەلدى ارباپ كەتتى.
شىقپاعان كەۋدەسىندە شىبىن جانى،
قارايعان اكەسىنە ابدەن قانى.
ىزدەسەڭ، ىزدەمەسەڭ ەرىك وزىڭدە،
وسىلاي قىسقا ايتقاندا ءىستىڭ ءمانى.
سەنەم دەپ اكەسىنە قانى بۇزىق،
قايعىنىڭ تەڭىزىنە كەتتى ءجۇزىپ.
بەردىم، - دەپ، - اماناتىن امان ساقتاپ، -
اپەردى كىسەسىنەن گاۋھار جۇزىك.
- بولمايدى، - دەيدى جاپال، - كۇدەر ۇزبەك،
ەر ءىسى قيىندىقتى سۋداي جۇزبەك.
اق ىسكە اقىل ايتقان ايىپ ەمەس،
بارامىن، اتا، اقىل ايت، قالاي ىزدەپ.
شال ايتتى: «ىزدەۋ كەرەك نازىك جولمەن،
بولمايدى بارۋىڭا قالىڭ قولمەن.
جاقسىلىق، جاماندىقتى قابات ويلاپ،
ىستەڭدەر ءماسليحاتتى اقىل- ويمەن.
قىتايدان الا المايسىڭ، جەڭىپ كۇشپەن،
قازاقتان قالىڭ قىتاي قالايدا ۇستەم.
قايراتىڭ جۇمسالماسا ءدال ورنىنا،
بولاسىڭ ءتۇز قۇسىنداي قولعا تۇسكەن.
اقىلداس حان- قاراڭمەن، ابدەن سويلەس،
قورىتىپ ءماسليحاتتى، ءبىر جەرگە ۇيلەس.
قىتايدى تىنىش جاتقان قوزعاپ السا،
قازاقتىڭ شاراسى جوق باسىن يمەس» .
اقىلىن شالدىڭ ايتقان ماقۇل كوردى،
قول جايىپ، قوش ايتىسىپ باتا بەردى.
تاستاعان جولداستارىن جەرگە كەلىپ،
كەيىنگى قولدى توسىپ جاتا بەردى.
قالىڭ قول كەپ ءتۇسىندى ءىستىڭ ءمانىن،
اۋزىنان بەيباستاردىڭ شىقتى جالىن.
قولىنان كەلەرى جوق كەرتارتپالار
تىستەسىپ بارماقتارىن، ۇردى سانىن.
قاڭلى ەلى الداپ كەتتى راسىندا،
تاستاپتى اتامەكەن مۇراسىن دا.
«ەمەس پە جەسىر كەتكەن ەلگە نامىس،
ىزدەمەي، - بىرەۋ ايتتى، - تۇراسىڭ با؟ »
«جەسىردەن، - بىرەۋ ايتتى، - كۇدەرىڭدى ءۇز،
قىتايعا بارا المايمىز ونى ىزدەپ ءبىز.
قازاققا جەسىر كەتسە، جەرى قالدى،
جاپالعا تابىلماي ما سونداي ءبىر قىز» .
«قاڭلىنىڭ قاشقاندىعى بولدى انىق،
بولدى، - دەپ بىرەۋ ايتتى، - بەتكە سالىق» .
قورىتىپ ءماسليحاتتى اقىرىندا:
- جاپالدىڭ ءوزى ءبىلسىن، - دەدى حالىق.
- ىزدەيمىن، - دەدى جاپال، - تاڭشەبەردى،
جۇرمەيمىن، ونى تاپپاي، باسىپ جەردى.
جولىندا جاقسى- جامان ءار نە كورىپ،
ىشتەگى تارقاتامىن قايعى- شەردى.
ريزالىق حان، رۇقسات بەرسە حالىق،
ىزدەيمىن ءبىر- اق كىسى جولداس الىپ.
«قىتايدان كۇشپەن جەڭىپ الام» دەسەك،
ەمەس پە مولشەردەن تىس ماسقارالىق؟
كوپشىلىك جاپال ءسوزىن ماقۇل دەسىپ،
ساۋىتىن سارى ۇستىنەن بەردى شەشىپ.
باتىرلار بىرەۋىنە ءبىرى قاراپ:
- ال بۇعان بارادى، - دەدى، - كىم ىلەسىپ؟
- ءىس ەمەس، شەشەن بارار داۋلايتىن داۋ،
ءىس ەمەس، باتىر بارار مۇقاتار جاۋ.
سەنىمدى جاس جىگىتتەن جولداس ەرتەم،
كوپشىلىك، بەرسەڭىزدەر ماعان تاڭداۋ.
كوپشىلىك: «دۇرىس، - دەيدى جاپال ءسوزىن،
- تاڭداپ ال ءبىر جىگىتتى، - دەيدى، - ءوزىڭ» .
باتىرلار وسىلايشا ۇيعارىستى:
«بار عوي، - دەپ، - بۇل بالادا ۇلكەن سەزىم» .
جولداسقا قۇلادىندى الدى قالاپ،
جىگىت ەدى تۇلا بويى تولعان تالاپ.
«ءبىر اتتى ءوزىڭ تاڭداپ ءمىن» دەگەندە،
سارىنىڭ اتىن ءمىندى ۇكىبالاق.
ءارى ءانشى، سىبىزعىشى جانە مەرگەن،
جالىقپاس اڭگىمەدەن بۇعان ەرگەن.
ايلالى جانە ۇيقىعا وتە سەرگەك،
قىراعى قىلىپ ەتكەندى جازباي كورگەن.
بىرىنەن ونەرىنىڭ ءبىرى اسقان،
بويىنا ابدەن سىڭگەن بالا جاستان.
اڭداردىڭ، حايۋانداردىڭ ۇندەرىن دە
سالاتىن ءدال وزىندەي بۇلجىتپاستان.
اقىلعا پاراساتتى ارتىق زەرەك،
اقكوڭىل، ءتىل قايىرماس ءارى ەلگەزەك.
ايلالى، وتە شاققان سوعىسقا دا،
باتىر ەد ءادىسى كوپ قايتپاس جۇرەك.
سەنىمدى ىرىكتەيدى جولداس تاۋىپ،
جولداستىڭ سەنىمى جوق ءوزى ءقاۋىپ.
ەلسىزدە قالعىرتتىرماس سوزگە شەشەن،
ەل باردا جۇرگەن جەرى دۋمان- ساۋىق.
تۇلپاردى ەر قۇلادىن تاڭداپ ءمىندى،
ەرۋگە ەر جاپالعا بۋدى بەلدى.
باتا الىپ كوپشىلىكتەن قولىن جايىپ،
جۇرمەككە دايارلاندى ەكەۋى ەندى.
تاڭسۇلۋ بالاسىنا باتا بەرىپ،
زارلادى كوزى جاستى، كوڭلى ەرىپ.
اۋەلى ءبىر اللاعا جالبارىندى،
اۋليە، ءارۋاقتاردىڭ اتىن تەرىپ.
- بالەگە قازاعا ىرزا دەگەن سابىر،
اللاعا سانسىز شۇكىر كورسەم ءزابىر.
شەرىنەن زالال- كاردە امان ساقتا،
مۇمىنگە راحمان، ءراحيم، حايۋ قادىر.
كوڭلىمنىڭ قۋات كۇشى، جۇرەك مايىم،
نە بولار سەن كەلگەنشە مەنىڭ جايىم.
زالالدى حايۋانات پەن ادامزاتتان
ساقتاسىن كارام ايتىپ ءبىر قۇدايىم.
قورلىقتى جاستايىمنان كوردى باسىم،
كوزىمنەن ون سەگىز جىل اقتى جاسىم.
ساپارىڭ ەكىتالاي قورقىنىشتى،
شامشىراق، اي مەن كۇنىم، گاۋھار تاسىم.
امان- ساۋ كەلگەنىڭشە، جان قۇلىنىم،
بويىما تارامايدى ىشكەن اسىم.
قالماقتان كەتتىڭ قاشىپ جالعىز ءوزىڭ،
جىلاۋدا كۇندىز، ءتۇنى بولدى كوزىم.
قىتايعا ءبىر قىز ءۇشىن تاعى كەتتىڭ،
قىمباتىم، باستا ءتاجىم، باعلان قوزىم.
رازىمىن اق سۇتىمە بەرگەن ساعان،
ۇيقى جوق كەلگەنىڭشە قايتىپ ماعان.
كەلمەي تۇر «توقتا» دەۋگە ءتىلىم مەنىڭ،
جىگىتكە عاشىق وتى بۇ دا جامان.
كوپ حالىق دەپ ايتادى قىتاي ەلى،
ايلامەن الا الماساڭ كەلمەس شاماڭ.
باتىرلىق قىلما، قالقام، كۇش جەتپەسە،
تابىلار جانە ءبىر قىز، بولساڭ امان.
اي، كۇنىم، جارىق ساۋلەم، تەزىرەك قايت،
قايعىمەن قارايماسىن مۇڭلىق اناڭ.
امان- ساۋ ەلگە قايتىپ قوسىلعاندا،
زارلاتىپ كەتتىڭ تاستاپ، بار ما شارام؟ !
قالماقتان كورگەن ازاپ ەستەن شىعىپ،
بولىپ ەد جازىلعانداي جاڭا جارام.
مۇراتىم بولدى ما اسىل دەگەنىمدە،
زارلاتتىڭ امال بار ما، شىراققانام.
امان بول، جولىڭ بولسىن زالالدىدان،
ساقتاسىن كارام ايتىپ حاق تاعالام!
باتاسىن بەردى اناسى جىلاپ تۇرىپ،
ەر جاپال باسىن ءيدى قۇلدىق ۇرىپ.
ەكەۋى قالىڭ قولعا قوش ايتىسىپ،
كوشەنىڭ سۇرلەۋىمەن كەتتى ءجۇرىپ.
بەيبىت بي كوشكەننەن سوڭ ءوز جەرىنەن،
قىتايدىڭ قوندى بارىپ ءبىر كولىنەن.
سۇرلەۋىمەن ەكى باتىر جۇرە تۇرسىن،
سويلەيىن ەندى ءسوزدى قاڭلى ەلىنەن.
قاڭلى اۋىپ سول بەتىمەن قىتاي ءوتتى،
شۇبىرىپ كەدەي- كەپشىك زورعا جەتتى.
اتى ساي، ازاماتى، اتاعى ساي،
اۋعانعا بەيبىت ءبيدىڭ نەسى كەتتى.
ءبىر جەرگە قاتار قاڭلى تىگەدى ءۇي،
جەرىنەن اۋعان ەلدە بولا ما كۇي؟
بەيبىتتى جازالاۋى ايدان انىق،
بەگىنە ءۇرىمجىنىڭ تارتپاسا سىي.
مىڭداپ قوي، جۇزدەپ جىلقى الدى جيناپ،
سالىق ساپ، بەرەسىڭ دەپ ەلدى قيناپ.
جينادى سۋسار، قۇندىز، قارا تۇلكى،
ءبارىن دە الىپ بارماق بەككە سىيلاپ.
بۇل ءىسىم ولقى ەمەس دەپ ماساتتاندى،
جۇزدەگەن ىشىك جانە جامبىنى الدى.
بەيبىت بي ءتورت- بەس ادام جولداس ەرتىپ،
تارتۋ قىپ ءبارىن بەككە الىپ باردى.
نازىرقاپ بەك المادى تارتقان سىيىن،
مۇنىسى بەيبىت بيگە ءتيدى قيىن.
«ءبىر سۇلۋ قاڭلى ءبيدىڭ قىزى بار» دەپ،
ەستىگەن بەك سىرتىنان كۇنى بۇرىن.
«جەرىمە رۇقساتسىز قوناسىڭ كەپ،
ءىسىڭنىڭ ىستەپ كەلگەن ءبارى دە ەپ، -
جەكىرىپ جۇرەگىنىڭ وتىن الدى، -
ساعان ءبىر اۋىر جازا بەرەمىن» ، - دەپ.
قىتايدىڭ كارى بەگى ءمىندى اشۋعا،
بولمايدى ادام جاقىن جاناسۋعا.
بەيبىتكە بىرەۋ ايتتى: ء«تىلىمدى الساڭ،
اشۋىن كەپىل بولام مەن باسۋعا.
سىي ەمەس، بەكتىڭ كوڭىلى قىزىڭىزدا،
ايتىپ ەدى شاقىرعاندا سىرلاسۋعا.
ارتى- ءورت، الدى مىناۋ قىتايمەنەن،
شاما جوق بولمايدى، - دەپ، - ءسوز تالاسۋعا» .
كوپ ويلاپ، اقىرىندا ريزا بولدى،
بەكپەنەن قىزىن بەرىپ جاراسۋعا.
بي قىزىن، بەك ۇناتسا، بولدى بەرمەك،
ناي ما، ۇناماي ما، قىزدى كورمەك.
سىيلارىن قايتارادى قىزدى ۇناتسا،
الدىنا قىزىن بەكتىڭ بي جىبەرمەك.
بەيبىت بي ۇيىنە كەپ، ايتپاي سىرىن،
سويلەدى بەكتى ماقتاپ كۇنى بۇرىن.
«ولشەۋسىز اكەم قالاي ماقتايدى» ، - دەپ،
جەك كوردى تاڭشەبەر قىز ءسوزدىڭ ءتۇرىن.
دەيدى: «بەك ادام ەكەن اقىلى كەن،
راقىمدى، ادىلەتتى الدى دا كەڭ.
حاليفا ەرتەدەگى- ھارۋن راشيد
سانىنە سالتانات پەن كەلمەيدى تەڭ» .
شىقپاستاي سارايىنان ادام كىرگەن،
ارمانسىز سول سارايدا ءومىر سۇرگەن.
كورمەيدى ءبىزدىڭ حانىم ونداي قىزىق،
شورىداي ەسىگىندە كۇڭ بوپ جۇرگەن.
كەلىستى ادام ەكەن كەلگەن تولىق،
سويلەستىم، سارايىنا ءۇش كۇن قونىپ.
«تاڭشەبەر- جالعىز قىزىم» دەگەننەن سوڭ،
«تانىسىپ قايتسىن، - دەدى، - قوناق بولىپ. »
«بارمايمىن» دەپ ايتۋدان قانداي پايدا؟
«قوزىم» دەپ ايايتۇعىن اكە قايدا؟ !
سەنەدى «جاپال ىزدەپ كەلەدى» دەپ،
از كۇنگە ايالداتىپ، تاپسام ايلا.
اكەسى ءماز بولادى، قىزىن الداپ،
سىر بەرمەي: «شىراعىم» ، - دەپ، ءتىلىن جالداپ.
تۇزەتىپ ءسان- سالتانات نوكەرىمەن،
قىز بەكتىڭ سارايىنا بولدى بارماق.
قالاعا سالتاناتپەن كەلىپ كىردى،
قاقپاعا باسشى باستاپ ەرتىپ ءجۇردى.
دالادا ەمىن- ەركىن وسكەن سۇلۋ
قالانىڭ تار كوشەسىن ەندى كوردى.
قورعاندا نوكەرلەرى قالا بەردى،
شاقىردى ىشكەرىگە تاڭشەبەردى.
ماقتاعان ءبيدىڭ بەگى وتىر ەكەن،
جالپيىپ جەروشاقتاي الىپ جەردى.
الپىستى بەكتىڭ جاسى القىمداعان،
بۋلىعىپ سەمىزدىكتەن القىنداعان.
«الداۋعا مىناۋ، قايتسەم، كونەدى» دەپ،
قىز كوڭلى قيالمەنەن سالقىنداعان.
كيگەنى وقالاعان ءماۋىتى شەكپەن،
جالايدى قايتا- قايتا ەرنىن كەپكەن.
بولسا دا كۇلىمدەمەك تاڭشەبەرگە،
ەزۋى ىرجيادى ەبى كەتكەن.
بىلشىلداپ زورعا تۇرات ورىنىنان،
دەنەسىن كوتەرە الماي ارام ەتتەن.
فورماسى كەلىسپەگەن قارنى مەستەي،
ايەلگە جاقىنداسۋ شىققان ەپتەن.
زۇلىمدىق ويناقشىتقان ارام قانىن،
تويماعان جەسە داعى ەلدىڭ مالىن.
كورگەن سوڭ تاڭشەبەرگە عىشقى كەتىپ،
- قاسىما وتىر، - دەدى، - كەلىپ جانىم، -
دەپ ايتتى: -سىيعا بەرگەن اكەڭە العىس،
بولاسىڭ، قايتارمايمىن، ماعان حانىم» .
قىز ايتتى: «كۇڭدىككە الساڭ بۇرىمكەستى،
قورلىقپەن وتكەرەرمىز كۇن مەن كەشتى.
الساڭىز حانىمدىققا، ارىزىم بار،
رۇقسات بولسا، تاقسىر، ءسوزىمدى ەستى» .
بەك ايتتى: «ەلجىرەتتىڭ جۇرەگىمدى،
ايتا بەر ىركىلمەستەن كەرەگىڭدى.
ناقسۇيەر سەن بولاسىڭ ناعىز حانىم.
بەرەمىن، نە تىلەسەڭ، تىلەگىڭدى» .
قىز ايتتى: «ايتاتۇعىن مىناۋ داتىم-
بولسا دا قايسى بەكپەن تەڭدەس زاتىم.
قايتارماي وسى جولى الىپ قالساڭ،
جوعالماس سىيعا كەلگەن كۇڭدىك اتىم.
قايتارىپ وسى جولى مەنى ەلگە،
الىپ قايت كۇيەۋ بولىپ ىزدەپ كەل دە.
قىرىق كۇن ويىن- تويدى وتكىزىڭىز،
سالتانات ءسانىڭىزدى كورسىن ەل دە.
بولعاندا كۇيەۋىم بەك، توركىنىم بي،
كورسەتسىن بەككە لايىق بي داعى سىي.
كىم مەنى «توقالسىڭ» دەپ كەمىتە الار،
ۇستىمە تىگىپ كەلسەم التىندى ءۇي» .
بەكتىڭ قىز كەۋدەسىنە ماقتا تىعىپ،
ماقتاۋمەن كەلىستىرىپ سوزبەن جىعىپ.
«بەردىم» دەپ اۋزىنان شىعىسىمەن،
قىز ۇيدەن باسىن ءيىپ كەتتى شىعىپ.
بەيبىت بي وتىر ەدى ويعا باتىپ،
دەپ تىلەپ قايتارماسا قىزدى ۇناتىپ.
ۇيىنە كەلدى دە قىز «اۋىردىم» دەپ،
ءتىل قاتپاي اكەسىنە قالدى جاتىپ.
بەك بيگە ەرتەڭىنە جاۋشى سالدى،
جاۋشىنى بي قابىلداپ قارسى الدى.
ولۋدى بەككە اتا باقىت كورىپ،
كەلەد دەپ قۇدا- كۇيەۋ دايىندالدى.
تىكتىردى الپىس اق ءۇي، الپىس باستى،
سوندا كەپ كۇيەۋ- قۇدا ورنالاستى.
الدىنان قارسى شىعىپ بايبىشەلەر،
كۇيەۋدىڭ قۇرمەتىنە شاشۋ شاشتى.
جيىندى اقساقالدار باسقارىپ ءجۇر،
بەيبىت بي قارسى الدىندا قاسقارىپ ءجۇر.
كۇيەۋدىڭ ءتۇرىن كورىپ كۇڭكىلدەسىپ،
رەنجىپ ىشتەرىنەن جاستارى ءجۇر.
كۇندە توي، كۇندە جيىن ءوتىپ جاتىر،
شاشۋعا ەل داۋلەتى جەتىپ جاتىر.
ادامدار توپ- توپ بولىپ ساۋىق ىزدەپ،
ءبىر جاعى كەلىپ جانە كەتىپ جاتىر.
كۇن ءوتتى وتىز توعىز قىرقىنشى كۇن،
ورنادى تاڭشەبەرگە قاراڭعى ءتۇن.
لمەككە باسىن تىگىپ وتىردى قىز،
كەلمەسە جاپال ىزدەپ وسى بۇگىن.
جاپال مەن قۇلادىن دا سول كۇن جەتتى،
اۋدارماي كەلدى جاقىن ەلگە بەتتى.
اتتىلى لەك- لەك جۇرگەن جاياۋ ادام،
جيىلعان ەكەۋى دە كوردى كوپتى.
«مەن بارسام تانىپ قويار قاڭلى ەلى» دەپ،
ەر جاپال قۇلادىنعا «سەن بار» دەپتى.
وسىنداي توي جيىندا جاينايتۇعىن،
ءارتۇرلى ونەرى مول ەدى ەپتى.
قولىنا سىبىزعىسىن الدى داعى
قۇلادىن اتىن تاستاپ جاياۋ كەتتى.
جاپال دا جاقىن جەر ەد، كورىپ تۇردى،
ىشىنە قالىڭ ادام بارىپ جەتتى.
توي ەكەن قىتاي- قاڭلى ارالاسقان،
بىرەۋدى تانىمايدى بىرەۋ ءتىپتى.
ءدال بۇگىن بالۋان كۇرەس، ات تا شاپپاق،
كوكپار مەن مەرگەندەر دە جامبىنى اتپاق.
سىي الىپ اقىن، جىرشى قايتىپ جاتىر،
قۇتتىقتاپ، ولەڭ ايتىپ بەكتى ماقتاپ.
قايناعان قالىڭ ادام تويدىڭ ءىشى،
بىرەۋدىڭ بىرەۋمەنەن جوق جۇمىسى.
قۇلادىن سىبىزعىنى تارتقانىندا،
ەستىگەن ەسى شىقتى تۇرعان كىسى.
جوق ەدى بۇرىن تويدا، بۇگىن كەپتى
ەل اسقان ءبىر جاس جىگىت سىبىزعىشى.
ەسىتىپ بۇل حاباردى تىڭداماققا،
جيىلدى تاماشاعا ۇلكەن- كىشى.
الدىمەن بەككە كەلىپ تارتىپ بەردى،
ءبىر كۇيى ءبىر كۇيىنەن ارتىپ بەردى.
ورىپ ەدى بەك تە تالاي سىبىزعىشى،
سولاردىڭ بارىنەن دە ارتىق كوردى.
كىرە الماي بەك وتىرعان باتىپ ۇيگە،
تىستا تۇر تىڭداپ حالىق ۇيمە- جۇيمە.
بالبىراپ ماساتتاندى بەكتىڭ بويى،
تارتقاندا اسىرەسە سوڭعى كۇيگە.
بۇل كۇيدى باسقالارعا تارتۋى كۇش،
تولعاۋى- توقسان توعىز، ءبولىمى- ءۇش.
قىزىعىپ بەك سۇراپ ەدى: «اتى نە؟ » - دەپ،
بۇل كۇيدىڭ، - جىگىت ايتتى، - اتى- «وكىنىش» .
بەكتە بار جاس جىگىتتەي جاڭا قارقىن،
بايقادى اجىراتىپ كۇيدىڭ پارقىن.
قۇلجانىڭ اسىعىنداي اپيىنمەن،
سىيلىققا ءبىر مىڭ ءتىللا بەردى التىن.
سوندا بەك كوتەرىلىپ ماساتتانىپ:
«ەكەنسىڭ سىبىزعىشى اسقان انىق.
بار داعى تاڭشەبەرگە تارتىپ بەرشى،
تىڭداسىن قۇلاعىنىڭ قۇرىشى قانىپ» .
قۇلادىن تاڭشەبەردى ءبىلدى سوندا،
شىرمالىپ وتىر عوي دەپ ءتۇسىپ توردا.
كۇي تارتىپ سىبىزعىمەن، بىلدىرەيىن
جاپالدىڭ جۇرگەندىگىن وسى تويدا.
سونى ويلاپ ۇيدەن شىقتى كىدىرمەستەن،
كويلەكتىڭ بايلاماستان باۋىن شەشكەن.
قىزعا كەپ سىبىزعىنى تارتقانىندا
ايرىلدى ەستىگەندەر مۇلدە ەستەن.
سىپايى ءۇن سىبىزعىدان سىزىلادى،
ەرىكسىز ەستىگەندەر قىزىعادى.
كەي كەزدە زارلاعانداي ءۇنى شىعىپ،
كوڭىلى قايعىلىنىڭ بۇزىلادى.
تىڭداۋشى باسقا ەستىگەن بىلاي تۇرسىن،
مۇڭايىپ ءولىم كۇتكەن قىزعا ۇنادى.
تۇلكىگە تۇيىلگەندەي ءتۇز قىرانى،
بۇلبۇلداي كەيدە ءۇنىن ءجۇز بۇرادى.
كەي كەزدە تۇلپار اتتىڭ دۇبىرىندەي،
كورىكتەي گۋلەپ دۇكەن قىزدىرادى.
كەي كەزدە كولدەي تولقىپ، سەلدەي اعىپ،
تاسقىن بوپ تاۋ مەن تاستى بۇزدىرادى.
كۇتكەندەي وسى كۇيدەن ءبىر جاقسىلىق،
- بۇل كۇيدىڭ اتى نە؟ - دەپ قىز سۇرادى.
بۇل مەنىڭ ءوڭىم ەمەس، ءتۇسىم دەدىم،
يگىلىك، ءوڭىم بولسا، ءىسىم دەدىم.
سارىنىن سىبىزعىنىڭ تۇسىنسەم دە،
تىلىنە بىلدىراعان تۇسىنبەدىم.
- كۇيدىڭ ءتىلىن ايتايىن،
تۇسىنبەسەڭ حانىشا.
كۇيدىڭ ءتىلى قيىن با،
سارىنىن جەتە تانىسا.
قارايماس عاشىق بولمايدى،
قايعى تارتىپ نالىسا.
وتپەيتىن جىگەر بولمايدى،
قايراتىنا جانىسا.
باياعىدا ءبىر جىگىت
عاشىق جارىن ىزدەپتى.
كەلمەسكە جارى كەتسە دە،
كۇدەرىن ونان ۇزبەپتى.
سارىۋايىم ۇلعايىپ،
قوڭىر سالقىن كۇز جەتتى.
كۇنى- ءتۇنى ۇيىقتاماي،
ءجۇرىسىن جىگىت ۇدەتتى.
ىزىمەنەن جارىنىڭ
ەلىنەن جىگىت اۋىپتى.
ءساۋىردىڭ قارا بۇلتىنداي
قاباعىن قارس جاۋىپتى.
اقىرىندا عاشىعىن
ىزىمەن ىزدەپ تاۋىپتى.
جولىقپاسا سول كۇنى،
بولىپتى جارى ءقاۋىپتى.
سىبىزعى سىرىن ايتپايدى،
دابىل قاعىپ دابىستاپ.
سىبىزعى سىرىن تۇسىنسەڭ،
اقىل ويلاپ، ءادىس تاپ.
ەگەردە كۇتسە ەرتەڭدى،
كەتپەكشى جارى الىستاپ.
سىبىزعىنىڭ سىرىنا
سارىنىنان تانىسپاق.
سول سەبەپتى حانىشا،
بۇل كۇيدىڭ اتى «تابىسپاق» .
- توقتات، - دەدى تاڭشەبەر، -
ءتۇسىندىم، - دەدى، - ءسوز قىسقا.
تارتار كۇنىڭ الدىڭدا،
دەمىڭدى ال، ءبىراز تىنىستا.
«جاۋ مىقتى» دەپ سەسكەنبەي،
سەنىسكەن سەرتتى نىق ۇستا.
وتىر، - دەپ، - ءبىراز، - جىگىتكە،
شىعىپ كەتتى قىز تىسقا.
ۇيدەن شىقتى تاڭشەبەر،
كەلەم دەپ ءبىراز اينالىپ.
بارماق بولدى كۇيەۋگە،
ءتۇرلى قيال ويلانىپ.
ىستەيىن دەپ ءبىر ءادىس،
الدىن الا قامدانىپ.
تاعزىم ەتتى بەككە كەپ،
قالماسىن دەپ شامدانىپ.
بولدى دەپ مەندىك كارى بەك،
ىشىنەن قالدى مالدانىپ.
بەك وتىرعان ورداعا
تاڭشەبەر كىرىپ كەلگەندە،
ماساتتاندى سوندا بەك
قالىڭدىعىن كورگەندە.
«جىبەرەتىن، - دەدى قىز، -
مەنىڭ جوق سىزگە جەڭگەم دە.
ىرزا بولدىم اتاما،
جۇپتى عىپ سىزگە بەرگەنگە.
اشىلدى شايداي كوڭىلىم،
ديدارىڭدى كورگەنگە.
كورمەڭىز ايىپ، بەكزادام،
رۇقساتسىز كەلگەنگە.
باقىتتى بولدىم دەپ ءجۇرمىن،
بەك ءسۇيىپ مەنى ۇناتتى.
قىرىق كۇن ويىن توي بولىپ،
قىزىققا ابدەن ەل باتتى.
شولدەگەن سۋدىڭ ورنىنا،
سۋسىنعا جۇتتى شارباتتى.
اق جامبىنى اسىقتىڭ
ورنىنا تىگىپ بايگە اتتى.
قايىن جۇرتىڭ قادىرلەپ،
كورسەتىپ جاتىر قۇرمەتتى.
دانالىق جانە پورىمىڭ،
حانزادالار سىمباتتى.
عادالاتتى ادامسىز
حالقىڭا ارتىق قىمباتتى.
بۇرىنعى ايتقان ءبىر مىسال
«مىقتى بولساڭ ءناپسىڭ تىي» .
اقىلىڭ اسپاي، بەك بولما،
پاراقور بولساڭ، بولما بي.
جىبەرىپسىز ءبىر جىگىت،
تارتىپ بەر دەپ ماعان كۇي.
جىبەرگەن ءسىز بولعان سوڭ،
وعان دا لايىق قانداي سىي.
قارادان شىققان حانىممىن،
حالقىما ءسوزىم باتىمدى.
العىس ايتام، بەك، سىزگە،
تانىدىڭىز زاتىمدى.
قۇلاققا جاعىپ ۇندەرى،
سىبىزعى كۇيى تاتىمدى.
سىيعا بەرسەم نە دەيسىز
جيرەن جورعا اتىمدى.
ءماسليحات سۇراپ كەپ تۇرمىن،
ايتار دەپ ءسىزدى عاقىلدى.
بىلەسىز، تاقسىر، ءوزىڭىز،
تەرىس پەنەن ماقۇلدى.
ىقتيار سىزدە، بەكزادام،
ءناسىلىمىز ءبىزدىڭ قاتىن- دى.
ماقتان كىرىپ كارى بەك،
قورازدانىپ ماستاندى.
سول جاقتاعى جاستىعىن
وڭ جاققا الىپ، جاستاندى.
- قاقپايمىن، - دەدى، - قولىڭدى،
ات تۇگىل، سۇرا باسقامدى» .
بەرمەيمىن دەۋگە بەيبىت بي،
بەك ايتقان سوڭ جاسقاندى.
كۇلىمدەي قاراپ، قىز بەكتىڭ
جۇرەگىنە داق سالدى.
قاسىن قاعىپ سىلاڭداپ،
قۇمارتقانداي تامساندى.
قىرىنداي قاراپ قىز كەتتى،
ايلامەن توسىپ اسقاندى.
جىگىتكە جيرەن اتتى بەرگىزدى ەرتتەپ،
بارماسام تابىسپاققا ماعان سەرت دەپ.
تۇسكەن جوق اتتى العان سوڭ قايتا كوزگە،
المادى ويىنا ەشكىم ونى زەرتتەپ.
قىسىلماي مۇنداي تۇندە كىم جۇرەدى،
قالتىراپ ءقاۋىپ كۇتكەن قىز جۇرەگى.
ۇلىعان قاسقىر بولىپ قۇلادىننىڭ
داۋسىنان قويلار ماڭىراپ، يت ۇرەدى.
مەزگىلى ءتۇن ورتاسى بولعان شاقتا،
قىز كەلدى ايتقان سەرتپەن تابىسپاققا.
سۇراسىپ امان- ەسەن بولعاننان سوڭ،
ۇشەۋى «تاۋەكەل» دەپ ءمىندى اتقا.
«وڭلا، - دەپ، - ءوزىڭ جولدى، جاپار ەگەم» ،
بەت الىپ كەتتى ءجۇرىپ ەلات جاققا.
ۇشەۋى جۇرە تۇرسىن جولمەن كەتىپ،
مىنگەنى وڭكەي تۇلپار گۋىلدەتىپ.
سويلەيىك ەندى ءسوزدى ارتقى جاقتان،
ءتۇننىڭ دە قالىپ ەدى جارىمى ءوتىپ.
ءبىر- ءبىرىن بايبىشەلەر سوزبەن قاۋىپ،
ءبىرىنىڭ ءبىرى قازىپ ءمىنىن تاۋىپ.
كادەگە تالاسام دەپ شۋىلداسىپ،
مىنەكي، ءتۇن ورتاسى كەتتى اۋىپ.
مەن جامبى، ات العانى المادىم دەپ،
اتتان قۇر، شاپان كيگەن قالعانىم دەپ.
مەن شاپان كيمەدىم دەپ كويلەك كيگەن،
انانىڭ مەنەن دەپ ءجۇر العانى كوپ.
كارى بەك اياعان جوق قىزدان مالىن،
بولاد دەپ قولعا تيسە سۇلۋ حانىم.
«قاڭلىنىڭ كادەسى» دەپ اتىن اتاپ،
قاتىندار ەسەبى جوق العان الىم.
ۇيىقتاماي جاتتى كۇيەۋ كوزىن مىزعاپ،
كەلەد دەپ جەڭگەلەرى بۇگىن قىزدى اپ.
قىزدان دا، جەڭگەدەن دە دەرەك بولماي،
اۋعانشا ءتۇن جارىمى كەتتى ۇزاپ.
شىداماي كۇيەۋ اشۋ شاقىرادى،
تاڭدى دا بۇيتە بەرسە اتىرادى.
بولعاندا بەككە اپارماق جەڭگەلەرى
تابا الماي قىزدى ىزدەپ، اھ ۇرادى.
شىداماي اۋلاق ۇيدە كۇيەۋ جاتسىن،
قاتىندار قاشقان قىزدى قايدان تاپسىن.
نە بولماق بەك ەستىسە و دا ءمالىم،
كەتتى دەپ قىزىڭ قاشىپ ءبيدى وياتسىن.
وسىنداي تويدىڭ ارتى بولدى بۇلىك،
جالپى ەلگە ءبىر بي ەمەس، بۇلىنشىلىك.
بارماعىن بەيبىت تىستەپ، سانىن سوقتى،
سىر بارىن سىبىزعىدا سوندا ءبىلىپ.
شابىنىپ جاتا تۇرسىن البيتىپ بەك،
بەيبىت بي ەلىن جيدى جەتە الماي تەك.
اڭلىلار اتقا ءمىندى، بەككە ايتا الماي،
بۇل قىزدى الىپ كەتكەن قازاقتار دەپ.
تەڭسەلدى ءبىر بي ەمەس، ەلى شوشىپ،
ۇيدە ەركەك، ۇيىردە ات قالماي جوسىپ.
جونەلدى كوپ جىگىتپەن جەرشىلدەرى،
الماق بوپ اسۋلاردى بۇرىن توسىپ.
دەپ ەدىك ەكى جىگىت، ءبىر قىز قاشتى،
ۇشەۋى تۇلپارىنا قامشى باستى.
جوبالاپ وزدەرىنىڭ كەلگەن جولىن،
ورعىتىپ ءبىر بيىك كەپ بەلدەن استى.
جەلدەتىپ شاقپاق شاعىپ، جاڭبىر جاۋىپ،
بولعان سوڭ قاراڭعىلىق جول اداستى.
الدى ارتى جول مەن جوندى بولجاي الماي،
قىسىلىپ بۇل ۇشەۋى جامان ساستى.
نە امال، ەندى بۇعان نە ىستەيمىز دەپ،
از تۇرىپ سول ارادا اقىلداستى.
«تاۋەكەل، اشىلعان سوڭ جۇرەيىك» دەپ،
پانالاپ وتىردى كەپ ءبىر جارتاستى.
تاڭ اتتى، جاڭبىر قويدى، بولدى جارىق،
كورىندى الىس جاقىن ءبارى دە انىق.
جونەلدى ۇشەۋى اتقا ءمىندى داعى،
ارتىقشا بولماسا دا جولعا قانىق.
قاڭلىلار تاڭ الدىندا شىقتى قۋىپ،
اتتارى كوكپار شاۋىپ قالعان سۋىپ.
توتەلەپ جەرشىلدەرى كەلە جاتىر،
ۇزاتپاي جەتەمىز دەپ جەردە جۋىق.
قاشتى دەپ قازاق پەنەن ءبيدىڭ قىزى،
ەلگە لاڭ سالدى عوي دەپ مۇنىڭ ءوزى.
گۋىلدەپ وسىلاي دەپ كەلە جاتقاندا،
ۇزاماي ءۇش تۇلپاردىڭ كەزدەستى ءىزى.
قۋاندى قۋعىنشىلار ءىزدى تاۋىپ،
جونەلدى توتەسىمەن جەلە شاۋىپ.
الدى تاۋ اسا المايدى جول اداسقان،
جەتەمىز دەستى ءبارى قىلماي ءقاۋىپ.
ۇشەۋى جەردىڭ بىلمەي شاماسىن دا،
كەلەدى تاۋ بوكتەرلەپ سالاسىندا.
قۇلادىن قاراۋىلداپ قاراپ ەدى،
بۇيىردەن كوردى جاۋدىڭ قاراسىن دا.
توپ بولىپ قۋعىنشىلار بەلدەن استى،
قۇلادىن جاپالمەنەن اقىلداستى.
«ءبارىبىر ءتىرى تۇسسەك، ولەمىز» ، - دەپ،
تۇسپەۋگە قولعا ولمەي سەرت بايلاستى.
قالىڭ جاۋ كەلە جاتىر جەلدەي جوسىپ،
ايىرماي ۇرىسۋعا تىزە قوسىپ.
ەكەۋى قىزدى ىلگەرى جىبەردى دە،
ءبىر بەلدە تۇرا قالدى جاۋدى توسىپ.
تاڭشەبەر بەلدەن اسىپ جالعىز كەتتى،
جۇرەگى سۋىلدادى كورىپ كوپتى.
بەلدەگى كۇتىپ تۇرعان ەكەۋىنە
شۇبالىپ قۋعىنشىنىڭ الدى جەتتى.
مەيلىنشە قۇلادىن دا جىگەرلى ەدى،
ءادىسىن سوعىسۋدىڭ بىلەر ەدى.
قوعاداي جاپىرىلتىپ، قويشا ءيىرىپ،
ىلگەرى بىردە- ءبىرىن جىبەرمەدى.
ايعايلاپ ءتيدى جاۋعا جاپال ەر دە،
كۇرەڭگە بىردەي تەگىس بەل مەن ءور دە.
شىققانىن بەل باسىنا قاعىپ تاستاپ،
كوبەيدى باستارى جوق جاتقان كەۋدە.
شابىلعان ءبىرازىنىڭ اياق، قولى،
جىعىلىپ ات ۇستىنەن جاتىر جەردە.
تيگەن سوڭ ەكى ءبورى ەكى جاقتاپ،
قاڭلىنىڭ بەرەكەسى كەتتى دەمدە.
قايتپاستان قۋعىنشىلار قىلدى ۇرىس،
ءبارىنىڭ قولدارىندا نايزا، قىلىش.
شىعارماي بەل باسىنا قايتارىپ ءجۇر،
دۇشپاننىڭ ورلەۋىنە بەرمەي ءجۇرىس.
جىعىپ ءجۇر ەكى باتىر تۇسكەن باۋداي،
ۇرىستى قارسىلاسىپ جاۋ دا تالماي.
قۇلادىن كەشكە تامان جارالاندى،
السىرەپ سەرىكتىككە جاراي الماي.
ەر جاپال جالعىز ءوزى ۇرىستى ەندى،
سىلتەدى وڭدى- سولدى قىلىشتى ەندى.
جاپالدىڭ قۇلادىنعا سوندا ايتقانى:
- قوي، - دەيدى، - بەكەر مۇندا تۇرىستى ەندى.
قۇلادىن، بولما، - دەيدى، - ماعان بوگەت،
جۇرە الساڭ، تاڭشەبەردىڭ ارتىنان كەت.
اداسىپ ءبىر- بىرىڭنەن قالا كورمە،
ءتۇن بولماي تابىسىڭدار تەزدەتىپ جەت.
ءبىر ءوزىن جاپال قالدى مىڭعا بالاپ،
كەزەڭنەن جاۋدى اسىرماي قويدى قاماپ.
جارادار بىرنەشەسى بولدى جانە،
شەتىنەن شىققانىندا ءبىر ارالاپ.
جاراماي قارسىلاسىپ ۇرىسۋعا،
قالعانى كەيىن قاشتى جان ساۋعالاپ.
قايتارىپ جاۋدىڭ بەتىن جاپال ەرىڭ،
جەلگىزىپ، كۇرەڭ اتتىڭ، الىپ تەرىن.
قايىرماي العا قاراي ءجۇرىپ كەتتى،
بەت الىپ ەكەۋىنىڭ اسقان بەلىن.
قىز داعى كوپ ۇزاماي بەلگە شىعىپ،
قويىپ ەد اتىن بايلاپ سايعا تىعىپ.
قايتىپ كەپ قىر باسىنان ارتقا قاراپ،
پانالاپ ءبىر جارتاستى تۇردى بۇعىپ.
جاپال مەن قۇلادىندى ۋايىمداپ،
مايداننان ايىرمادى كوزىن تىگىپ.
مايداننان جالعىز اتتى بەتىن بۇرىپ،
جاقىنداپ كەلە بەردى قاتتى ءجۇرىپ.
قۇلادىن ەكەندىگىن تانىعان سوڭ،
الدىنان قارسى شىقتى قىز دا تۇرىپ.
ءتۇسىرىپ قۇلادىندى اتتان جەرگە،
قورجىننان بەس- التى كەز الدى سۋىرىپ.
بايلادى جارالارىن باسىن تاڭىپ،
بەلىن دە بەلبەۋىمەن قاتتى بۋىپ.
قۇلادىن ءبىراز جاتىپ دەمىن الدى،
جارانى بايلاعان سوڭ قانىن تىيىپ.
بەتالىپ العا قاراي ءجۇرىپ كەتتى،
ەكەۋى تاۋەكەل دەپ اتقا ءمىنىپ.
سىرعىتىپ كۇرەڭ بەستى تۇلپارمەنەن،
ارتىنان جاپال ەر دە جەتتى قۋىپ.
جۇرۋگە ەر قۇلادىن جارامادى،
باراد دەپ اۋىر تارتىپ دەنەم ۇيىپ.
سول جەرگە بۇل ۇشەۋى اتتان ءتۇستى،
قورجىننان پىسىرىلگەن تاماق ءىشتى.
دەمالدى اتىن جاتىپ تىنىقتىرىپ،
«وڭدا، - دەپ، - جاپپار ەگەم، ءوزىڭ ءىستى.
ىڭىرانىپ جاتا المادى ەر قۇلادىن،
جاراسى دەنەسىنىڭ بولىپ كۇشتى.
قۇلادىن جاتتى ىڭقىلداپ اۋىر جارا،
ءىسى دەپ قۇدىرەتتىڭ بولماي نالا.
تۇنىمەن جاپال ەر دە ۇيىقتامادى،
جازىم بوپ كەتە مە دەپ شىركىن بالا.
وسىنداي ءاربىر ءتۇرلى ويدى ويلاپ،
قۇلاق ساپ قۇلادىنعا جاتتى ابايلاپ.
ەرتەمەن ۇشەۋى دە اتقا ءمىندى،
جارانى شەشىپ كورىپ، قايتا بايلاپ.
ورعىتىپ تۇلپارلارمەن كەتە الماستان،
ەركىمەن قۇلادىننىڭ ءجۇردى جايلاپ.
قىتايدان قۇتىلعانعا قۋانىش قىپ،
كەلەدى تاڭشەبەر قىز وتتاي جايناپ.
تۇلپارلار جەر تارپىنىپ اۋىزدىعىن،
جۇلىنىپ كەلە جاتىر تىستەي شايناپ.
كوپ جاۋلار قالىپ ەدى بۇل ۇشەۋىن،
الا الماي ىزا بولىپ ءىشى قايناپ.
قوسىلىپ كوپ قۋعىنشى جانە كەلىپ،
تۇنىمەن ات- تۇرمانىن جاتتى سايلاپ.
قۋماققا ەرتە تۇرىپ كەڭەس قىلدى،
جوعالماي جەتەدى دەپ ءىزى سايراپ.
ءبىر جەرگە جارالىسىن تەگىس جيىپ،
ولگەنىن ءبىر شۇقىرعا كومدى ءۇيىپ.
شىقسىن دەپ قارۋ- جاراق اتتارى ساي،
ءبىلدىردى باسشىسى وسىلاي حابار قىلىپ.
ەس ءجۇز ەر، ات قارۋى ساي ىرىكتەلدى،
رتىنان ۇشەۋىنىڭ قۋىپ بەردى.
جۇيرىك ات مىنگەندەرى جەلە شاۋىپ،
بۇلار دا تۇستىك جەرگە ءجۇرىپ كەلدى.
جاي ءجۇرىپ قاشقىنشىلار سول ۋاقىتتا،
ورمەلەپ بارا جاتىر ەد بيىك بەلدى.
ءتۇس اۋا قۋعىنشىلار بارا جاتقان،
قاراسىن ۇشەۋىنىڭ انىق كوردى.
ورمەلەپ شىقتى ۇشەۋى بيىك بەلگە،
اداسقان تانىس ەمەس ءجۇرىپ جەرگە.
قارادى كوز جىبەرىپ العا قاراي،
جۇرەتىن جولىن بولجاپ جاپال ەر دە.
دەمالدى بەل باسىندا ءبىراز تۇرىپ،
قارادى الدى- ارتىنا مويىن بۇرىپ.
لەك- لەك بوپ شاڭ بۇرقىراپ كەلە جاتقان
ارتىنان قۋعىنشىنى كوردى قۋىپ.
ۇشەۋى سوندا تۇرىپ اقىلداستى،
قۋعىنشى ولار دا كەپ جاقىنداستى.
«قالام، - دەپ، - جاپال جالعىز، - قۇلادىنعا، -
كەتە بەر، - دەدى، - قىزعا بولىپ باسشى» .
- كوپ جاۋعا قالاي جەكە قالاسىز، - دەپ،
قامىعىپ كوزىنە قىز الدى جاستى.
رۇقسات وزىڭىزدەن بولسا مەن دە،
سوعىسقا كىرەيىن دە ءتۇيىپ شاشتى.
ىرزامىن، نە كورسەم دە سىزبەن بىرگە،
جولىڭا اتاعان مەن قۇربان باستى.
جاسىمدا سەرۋەن قىلىپ ءجۇرۋشى ەدىم،
اسكەرمەن بىرگە ماشىق قىلۋشى ەدىم.
ۇيرەنىپ قىز دا بولسام بۇل ونەردى،
سوعىستىڭ ءتۇرلى ءادىسىن ءبىلۋشى ەدىم.
كورمەدى قىزدىڭ ءسوزىن جاپال دۇرىس،
- سويلەدىڭ نەگە، - دەيدى، - ءسوزدى بۇرىس.
ايەلدى سەرىك قىلىپ باتىرلاردىڭ
ەشبىرى قىلعان ەمەس جاۋمەن ۇرىس.
تاڭشەبەر جاپالعا ايتتى سوندا تۇرىپ،
اتىنىڭ العا قاراي باسىن بۇرىپ:
- ەرتىپ كەت قۇلادىنعا دەپ ايتاسىز،
قاسىڭدا قالۋىمدى نامىس ءبىلىپ.
نە بولار ءىستىڭ ارتى ويلان، باتىر،
ىشىنە كوپ دۇشپاننىڭ جالعىز كىرىپ.
نيەتىم سوعىسپاقشى ەم مەن دە جاۋمەن،
جولىڭا ءبىر باسىمدى قۇربان قىلىپ.
ءىس بولسا جاقسى، جامان قان مايداندا،
وزىڭمەن كورسەم دەپ ەم بىرگە ءجۇرىپ.
قىتايعا ەل اۋعاندا قالدىم تالىپ،
قايعىڭا ورتەندى ءىشىم وتتاي جانىپ.
ويشىل شال سەبەپ بولدى مويىنىما،
بۋىنىپ ولمەكشى ەدىم ارقان سالىپ.
دۇشپاننان جازاتايىم بولساڭ، باتىر،
نە بولار مەنىڭ كۇنىم سەنەن قالىپ.
شايقاسىپ بۇل جاۋلارمەن رۇقسات بەر،
قۇماردان شىعايىن دا مەيىرىم قانىپ.
وزىڭمەن جاقسى، جامان ءبىر كورەيىن،
ارىزىمدى قابىلداڭىز ءتىلىمدى الىپ.
- بۇل جۇمىس، - جاپال ايتتى، - ەكىتالاي،
پەندەسىن ءوزى ساقتايت جاپپار قۇداي.
ويلاۋ مەن ۋايىمنان پايدا جوق، - دەپ،
جونەلتتى ەكەۋىن تەز العا قاراي.
ەر جاپال بەل ۇستىندە قالدى جالعىز،
تاڭشەبەر كەتتى ءجۇرىپ جىلاي- جىلاي.
قۋعىنشى ارتىن جيىپ، باسىن قوسىپ،
جاقىنداپ جاپالعا دا كەلدى جوسىپ.
ءماسليحات قىلدى قاشىپ كەتپەسىن دەپ،
بالانى ۇستاماق بوپ الدىن توسىپ.
جاس باتىر كوردى انىقتاپ جاۋدىڭ كوبىن،
ءتوسايىل تارتتى مىقتاپ اتتىڭ بەلىن.
«الاش» دەپ ۇرانداتىپ ايعاي سالىپ،
الدىنان قارسى شىقتى جاپال ەرىڭ.
قۋعىنشى جاقىن كەلىپ شامالاستى،
كورەدى جەكە تۇرعان جاپال جاستى.
ات قويدى ورتاعا الىپ ۇستايمىز دەپ،
ءبىر ءوزى قالىڭ جاۋعا ارالاستى.
ايعايلاپ قويعا تيگەن اش بورىدەي،
جاۋ جاقتىڭ تالايىنىڭ قانىن شاشتى.
قولىندا ءتۇرلى قارۋ جاس باتىردىڭ،
ەشبىر جاۋ قارسى الدىنان بارا الماستى.
جابىلىپ ءبىر بالانى تۇسىرە الماي،
نە ايلا قىلامىز دەپ اقىلداستى.
ولمەستەن قايتپايمىز دەپ ۇرانداسىپ،
وسىلاي قۋعىنشىلار سەرت بايلاستى.
ءتىرى ۇستاپ الامىز دەپ قورعان بولىپ،
جاپالدى ورتاعا الىپ قامالاستى.
كورگەن سوڭ جاۋدىڭ ءتۇرىن وسىلايشا،
ويلانىپ جاس باتىرىڭ جامان ساستى.
نە بولسا مۇنىڭ توبى بۇزىلسىن دەپ،
ءبىر شەتتەن توپتى جارىپ شىعا قاشتى.
تۇلپارمەن كۇرەڭ بەستى الدىنداعى،
سىرعىتىپ ەكى بيىك بەلدەن استى.
استىندا ويناقتاپ ءجۇر كۇرەڭ بەستى،
ەر جاپال ء«شۇۋ» دەپ ەدى جەلدەي ەستى.
شۋىلداپ قۋعىنشىلار ايعايلاسىپ،
بۇل بالا بىزدەن قورقىپ قاشتى دەستى.
ءبىر ءوزى قالىڭ توپتان شىقتى قاشىپ،
ورعىتىپ ەكى بەلدەن كەتتى اسىپ.
ىرىكتەپ ات پەن قارۋ جىگىتتەردى،
قاڭلىلار قۋىپ بەردى جانتالاسىپ.
ءبولىنىپ جۇيرىك اتتار ىرىكتەلدى،
ولار دا ءبىراز جەرگە قۋىپ كەلدى.
كەلسىن دەپ قۋعىنشىنىڭ جولىن كۇتىپ،
پانالاپ تۇردى جاپال بيىك بەلدى.
ەنتىگىپ بۇلار دا كەپ بەلگە شىقتى،
جىگىتتەر ىرىكتەلگەن وڭكەي مىقتى.
ادام ەد ءجۇز قارالى، جاپال باتىر
قالدىرماي تەگىس ۇرىپ اتتان جىقتى.
جاپال ەر كوردى جانە توپ قارانى،
و داعى قۋعىنشى ەكەن ءجۇز قارالى.
الدىنان قارسى شىعىپ ايقاسقاندا،
جارىمى اتتان ءتۇستى بوپ جارالى.
باسشىسى «كەيىن قايت» دەپ دابىل قاقتى،
دەپ ايتىپ «الا المايمىز ول بالانى» .
قالعانى توبىمەنەن كەيىن قاشتى،
ءۇشىنشى قۋعىنشىعا ارالاستى.
سول جەردە باسىن قوسىپ توقتاپ تۇرىپ،
كەيىنگى قالعانىنا حابارلاستى.
جيىلىپ الدى- ارتى قوستى باسىن،
سويلەدى قاشقىنشىلار حيكاياسىن.
«دەگەنمەن جەڭە المايمىز ونى جالعىز،
بالانىڭ، - دەيدى، - باسشى، - كۇشى باسىم.
ول ءوزى بەل باسىندا جەكە تۇرىپ،
جىعىپتى ءبىرىنشىنى تەگىس ۇرىپ.
ايلاكەر قايراتتى ەكەن، قابىلان جۇرەك،
سوعىستى ورتامىزعا جالعىز كىرىپ.
ىلەزدە جارتىمىزدى اتتان جىعىپ،
ءبىز قورقىپ كەيىن قاشتىق ءقاۋىپ قىلىپ» .
قولباسشى: «بولدى بالە، - دەيدى، - بۇل قىز، -
الامىز جەڭىپ قىزدى قايتكەندە ءبىز.
تۇگەلدەپ جالپى ادامىن قاراعاندا،
ولگەنى، جارالىسى بولىپتى ءۇش ءجۇز.
قولباسشى ايتتى كوپكە- ءسوزدىڭ شىنى،
تىڭداڭدار قۇلاق سالىپ ەندى مۇنى.
قۋايىق قىزدى ارتىنان جانە قايتىپ،
ەشكىمنىڭ جىعىلماسىن بۇعان ءجۇنى.
ءۇش مارتە تالاپكەر دەپ ايتسا داعى،
سالبىراپ كوپشىلىكتىڭ شىقپادى ءۇنى.
قولباسشى جىگىتتەردى ايتتى قايراپ،
ەرلەردىڭ كەتە مە، - دەپ، - باسقا قۇنى.
ەش ادام بارامىن دەپ ايتا المادى،
باسشىعا ەشبىر جاۋاپ قايتارمادى.
«اركىمنىڭ جانى وزىنە ولجا» دەگەن،
بارۋعا ەر جاپالعا باتا المادى.
باسشىسى مىنا ءسوزدى سالدى كوپكە:
- وسىنشا قىزدى قۋىپ كەلدىك شەتكە.
بوس بارساق قىزدى اپارماي ويلاڭدارشى،
بەرەمىز نە دەپ جاۋاپ جاتقان بەككە.
ءيا ءولىپ، ءيا الىپ كەلمەدىڭ» دەپ،
قىلادى بەيبىت بي دە بىزگە وكپە.
كەتكەنىن قىزدىڭ انىق ەستىگەن سوڭ،
بىزدەردى تىنىش، امان قويماس تەككە.
قىتايدىڭ كارى بەگى قاھارلانىپ،
«كۇلىڭدى ۇشىرام دەپ شىعار كوككە» .
ءبىر ءولىم ەندى بىزگە قايدا بارساق،
كەزدەستىك الدى، ارتىمىز جانعان ورتكە.
بۇل ىسكە بەيبىت ءبيدىڭ ءوزى سەبەپ،
انت بۇزدى قيانات قىپ ايتقان سەرتكە.
باسشى ايتتى: «قىزعا قازاق قۇدا تۇسكەن،
ارادا جاۋشى ءجۇرىپ، ات مىنىسكەن.
كىم تايسا انت اۋسىن دەپ بوز ات سويىپ،
شاشىلسىن قانىنداي بوپ دەپ سەرتتەسكەن.
قالماقتى قازاق جەڭدى دەگەننەن سوڭ،
بەيبىت بي انتتى بۇزىپ قاشا كوشكەن.
قىز بەرىپ قازاقپەن دوس بولمايمىن دەپ،
تاستادى جەر مەن سۋىن تۋىپ وسكەن.
انت اۋعان بەيبىت ەندى قالماق بەكتەن،
كەتپەيتىن قورلىق كورەر ولگەنشە ەستەن.
ولتىرگەن ۇلالىنى وسى جىگىت،
مەن ونى جاسىرايىن نەسىن بۇگىپ.
قىرادى ءبارىمىزدى ساۋ جىبەرمەي،
ۇرىسىپ، قىزدى الام دەپ قىلساق ءۇمىت.
ۇرىسساق، قىرىلارمىز بەكەرگە ءبىز،
الۋدان ەندى قىزدى كۇدەرىڭدى ءۇز.
اۋەلدەن عاشىق ەدى ءبىر- بىرىنە،
قوسىلدى ءوز تەڭىنە تاڭشەبەر قىز» .
قولباسشى وسىنى ايتىپ كەيىن قايتتى،
اۋەلدەن بولعان ءىستىڭ ءبارىن ايتتى.
سويلەيىك ەندى ءسوزدى جاس باتىردان،
بەلدەگى جالعىز تۇرعان جاپال ءقايتتى.
ەر جاپال كۇرەڭ اتتىڭ جالىن تاراپ،
ءبىر ءوزىن تاۋەكەل دەپ مىڭعا بالاپ.
كەلەد دەپ جاۋدى كۇتىپ كۇن باتقانشا،
قوزعالماي بەل ۇستىندە تۇردى قاراپ.
كۇتكەنمەن كورىنبەدى جاۋ قاراسى،
باسقا ەمەس، ەكى جاقتىڭ قىز تالاسى.
باس قوسقان قۋعىنشىلار جەرىمەنەن
جاقىن ەدى جاپال تۇرعان بەل اراسى.
قۋعىنشى كۇن باتقانشا كەلمەگەن سوڭ،
ويلادى قايتتى عوي دەپ ءوز شاماسى.
ەر جاپال كۇرەڭ اتتىڭ باسىن بۇرىپ،
ارتىنان ەكەۋىنىڭ كەتتى ءجۇرىپ.
بولعاندا قۇپتان ۋاقتى جولداسىنا،
سىرعىتىپ تۇلپارمەنەن جەتتى قۋىپ.
سۇرادى جاپال ەردەن جاۋ ءمانىسىن،
قۇلادىن ءبىراز عانا توقتاپ تۇرىپ.
ءۇش مارتە ايقاسقاندا دەيدى جاۋدان،
اتىنان ءبىراز ادام جىقتىم ۇرىپ.
كەلمەدى كۇن باتقانشا تۇردىم كۇتىپ،
جاۋلار دا قايتتى- اۋ دەيمىن كوڭلى سۋىپ.
قۇلادىن جۇرە المادى جاراقاتتان،
سول جەرگە ۇشەۋى دە تۇسەدى اتتان.
دەمالىپ تۇنىمەنەن جاتتى ۇيىقتاپ،
ەر جاپال قالعان ەكەن شارشاپ ءابدان.
ەرتەمەن ۇشەۋى دە ءمىنىپ اتقا،
سيىنىپ ءجۇرىپ كەتتى جاپپار حاققا.
جاعالاپ ءبىر وزەندى ءجۇرىپ كەلىپ،
ءشوبى مول ءتۇستى كەلىپ ءبىر سۋاتقا.
قۇلادىن جۇرە المادى جاراسىنان،
جوعىنان جۇرگەن بۇرىن شاراسىنان.
جۇرۋگە بولمايدى دەپ بۇل جازىلماي،
ەر جاپال جولداسىنا جانى اشىعان.
ۇشەۋى سول ارادا ءبىر اي جاتتى،
ارقانداپ سونى جەرگە سەمىرتتى اتتى.
اڭداردىڭ سەمىزىنەن قۋىپ ۇستاپ،
ەر جاپال وزدەرىنە اۋقات تاپتى.
قىلماققا تالاپ قىلدى ەلگە ءجۇرىس،
جاپال ەر بولمايدى دەپ ەندى تۇرىس.
ايىعىپ قۇلادىن دا كىردى كۇشكە،
جاراسى دەنەسىنىڭ بولىپ دۇرىس.
جۇرمەكشى بولدى ۇشەۋى اقىلداسىپ،
بارايىق دەدى ەلگە بولسا ءناسىپ.
توقساننىڭ سول ۋاقىتتا باس كەزى ەدى،
قار جاۋىپ ساي مەن جولدى قالدى باسىپ.
بۇلاردىڭ جۇرمەگىنە بولدى قيىن،
قالىڭ قار باسىپ جولعا سالدى تىيىم.
جەر قازىپ، كەپە قىلىپ وزدەرىنە،
ازىراق اتتارىنا جيدى جيىن.
ءۇش اي قىس بۇل كەپەدە بولدى تۇرماق،
ۇشەۋى تاپتى اقىل وسىنى ويلاپ.
نانى جوق، اڭ ەتىن جەپ اۋقاتىنا،
قايعىسىز جاتا بەردى كۇلىپ- ويناپ.
قۇلادىن جازىلعان سوڭ جارا- دەرتتەن،
ءان شىرقاپ، سىرناي تارتىپ، ولەڭدەتكەن.
ىشىنەن ون ءتورت مىڭ قول تاڭداپ الىپ،
جاپالدىڭ جولداسى ەدى قاسىنا ەرتكەن.
ەكەۋىن كوڭىلىن شات قىپ زەرىكتىرمەيد،
كۇلكى ءسوز، ەرتەگى ايتىپ بۇرىنعى وتكەن.
قۇدايىم جولىن بەردى دەيدى بىزگە،
مۇراتقا دارۋىشتەر دە اقىر جەتكەن.
ارتىقشا تاڭشەبەر قىز قۋانىشتى،
قۇتىلىپ شىققانىنا قىتاي بەكتەن.
ءسوز قىلدى وزدەرىنشە بەيبىت ءبيدى،
ەكەۋىن اجىراتىپ زار ەڭىرەتكەن.
قىز بەرىپ قازاقپەن دوس بولمايمىن دەپ،
اينىعان انتىن بۇزىپ ايتقان سەرتتەن.
قۇلادىن ايتتى وتىرىپ سوندا ۇيدە:
- ءجۇر ەكەن قاڭلى ەلى قانداي كۇيدە؟
جاقسىلىق قىلدى ما ەكەن ءيا جاماندىق،
قىتايدىڭ كارى بەگى بەيبىت بيگە.
بىلەيىن بەك پەن ءبيدىڭ ەكى اراسىن،
ءتۇستى ەكەن قاڭلى ەلى قانداي كۇيگە.
ءجۇر ەكەن ويشىل شالعا توقتاماستان،
كوشكەن بي قىتاي اۋىپ، كونبەي تىلگە.
كورەسىز ەكەۋىڭىز، - دەيدى، - قالاي،
مەن بارىپ كەلسەم قايتەدى قاڭلى ەلگە.
ءارتۇرلى بولعان ءىستىڭ ءبارىن ءبىلىپ،
جەتپەي- اق كەپ قالارمىن ون بەس كۇنگە.
بۇل سوزگە ەكەۋى دە ماقۇل دەپتى،
كىدىرمەي ەر قۇلادىن ءجۇرىپ كەتتى.
جول ءجۇرىپ ەكى ارادا از با، كوپ پە،
ءبىر كۇنى قاڭلى ەلىنە بارىپ جەتتى.
بەكىتتى ءبىر ارالعا ات پەن تونىن،
كۇندىزدەن الدى بولجاپ جۇرەر جولىن.
ءبىر ۇيگە كەشكە تامان كىرىپ باردى،
قۋسىرىپ سالەم بەرىپ ەكى قولىن.
كونەتوز ۇستىندەگى كيگەن كيىم،
سۇرادى كىمدىكى دەپ كىرگەن ءۇيىن.
اقيقات قاڭلى ەكەنىن ءبىلىپ الىپ،
قانداي دەپ سۇراستىردى ەلدىڭ كۇيىن.
كۇرسىنىپ ءۇي ەگەسى ءسوزدى باستاپ،
ىشىندە قالدىرماستان ايتتى ءتۇيىن.
قىز قاشىپ كەتكەننەن سوڭ قىتاي بەگى،
زىندانعا سالدى دەيدى بەيبىت ءبيىن.
مال مەنەن اسىل بۇيىم بەرسە داعى،
المادى قاڭلىلاردىڭ دەيدى سىيىن.
جىگىتتەر بەكتەن قورقىپ قاشىپ كەتكەن،
ەل توزىپ، مال دا ارىق بوپ تۇر قيىن.
الدى دەپ ءبيدىڭ تالاپ مال مەن مۇلكىن،
قالدىرماي ءۇي ەگەسى ايتتى سىرىن.
ەرتەمەن ەر قۇلادىن كەتتى تۇرىپ،
قاڭلى ەلىن ارالادى جاياۋ ءجۇرىپ.
اۋلىنا بەيبىت ءبيدىڭ باردى اياڭداپ،
جاعدايىن بىلەيىن دەپ كوزبەن كورىپ.
ەرى مەن مال- مۇلىكتەن ايرىلعان سوڭ،
حانىمى قاپالىقپەن كەتكەن كۇيىپ.
قۇلادىن قاڭلى ەلىنىڭ ءدامىن تاتىپ،
ءبىراز كۇن ارالادى قونىپ جاتىپ،
باياعى بەكتىڭ بەرگەن ءتىللاسىنا،
ەكى اتتى سەمىزىنەن الدى ساتىپ.
امان- ساۋ كەلدى قايتىپ مەكەنىنە،
ارادا تىنباي ءجۇرىپ كۇن- ءتۇن قاتىپ.
قۇلادىن كەلدى قايتىپ ون بەس كۇندە،
قوساقتاپ ەكى اتتى جاتپاي تۇندە.
بۇلارعا بەيبىت بي مەن قاڭلى ەلىنىڭ
جۇرگەنىن باياندايدى قانداي كۇيدە.
قىز ايتتى: «اكەم مەنىڭ سەرتتەن تاندى،
سورلادى كەسىرىنەن تەگىس قاڭلى.
بولىپتى شەشەم مەنەن ەلگە وبال،
زىندانعا اكەم ءوزىن- ءوزى سالدى» .
سوعىمعا ەكى اتتى دا قابات سويدى،
ات ەتى بولعاننان سوڭ، اڭدى قويدى.
«جەر باسىپ، امان- ەسەن ەلگە بارساق،
جاسايمىز، - دەيدى جاپال، - ۇلكەن تويدى» .
اۋلاۋدى قويعاننان سوڭ بۇلار اڭدى،
قۇلادىن تۇرلەندىرىپ سالدى ءاندى.
ەكەۋىن زەرىكتىرمەي قىستى وتكىزدى،
تاماشا داۋسى اشىق، ءسوزى ءماندى.
سىبىزعى سىرنايىنا داۋىس قوسسا،
اۋزىنا قاراتادى ءتىرى جاندى.
لايىق ونەرىنە اجارى دا،
سىمباتتى جىگىت ەدى كوركى ءساندى.
سونىمەن ءۇش اي ءوتىپ، كىردى كوكتەم،
ات سەمىز، ادام تىنىق، ءبارى دە وكتەم.
جۇرمەككە ەلگە قاراي تالاپ قىلدى،
ۋاقىتى جەتكەننەن سوڭ كۇتكەن كوپتەن.
ۇشەۋى تاۋەكەل دەپ اتقا ءمىنىپ،
جول تارتىپ ەلگە قاراي كەتتى ءجۇرىپ.
ارادا بىرنەشە كۇن جولدى باسىپ،
جەرىنە قاڭلى وتىرعان كەلدى كىرىپ.
تاڭشەبەر تۋىپ وسكەن جەرىن كورىپ،
ەلجىرەپ تۇلا بويى كەتتى ەرىپ.
قىز سوندا جاپالعا ايتتى: «ماقۇل دەسەڭ،
كەتەيىك ويشىل شالعا سالەم بەرىپ.
بولمايدى، - دەيدى، - شالدان شوشىنۋعا،
جەتەرلىك اقىلى بار جالپى رۋعا.
اقىلىن ەكى جاقتى بىردەي ايتىپ،
بىزدەرگە سەبەپ بولدى قوسىلۋعا» .
ەر جاپال قىزدىڭ ءسوزىن ماقۇل كوردى،
قوسىنا ويشىل شالدىڭ جاقىن كەلدى.
تۇر ەكەن سىرتقا شىعىپ كۇن شۋاقتا،
ۇشەۋى اتتان ءتۇسىپ سالەم بەردى.
تانىدى بۇلاردى شال كەلگەن جەردەن:
- كىم، - دەيدى، - بۇل جىگىتىڭ قاسىڭا ەرگەن؟
سىزدەرگە راقمەت، - دەپ العىس ايتتى،
قۇرمەتتەپ ىزدەپ كەلىپ سالەم بەرگەن.
امان با ەلى- جۇرتىڭ، - دەيدى، - قىزىم؟
حابارسىز جاتىرمىن، دەپ، كەتكەلى ەلدەن.
تاڭشەبەر باياندادى باستان- اياق،
ىستەرىن قىتاي بەكتەن ءار نە كورگەن.
ەكىنشى قۇلادىندى ايتىپ بەردى،
قاڭلىنىڭ جاعدايلارىن كورىپ كەلگەن.
توقتاتتى بۇل ۇشەۋى ەندى ءسوزىن،
وسى دەپ حابارىمىز ءبىزدىڭ بىلگەن.
ويشىل شال كوپ وكىندى سوندا تۇرىپ:
- بەيبىت بي انت بۇزدى، - دەپ، - قۇداي ۇرىپ.
ايتىپ ەم كوپ ناسيحات توقتامادى،
بولارىن ءدال وسىنداي بۇرىن ءبىلىپ.
بەيبىتتىڭ ءتىلىن الىپ قايران ەلىم،
توزىپتى- اۋ تورعايداي بوپ سورى قۇرىپ.
انت بۇزىپ سوزدەن تايعان زۇلىم ءبيىم،
قىتايدىڭ زىندانىندا كەتەر ءشىرىپ.
- راقمەت، - دەيدى، - جاپال، ارىستانىم،
بۇل جولعا بار كۇشىڭدى قارىشتادىڭ.
شىن عاشىق جەتەر دەگەن مۇراتىنا،
ەكەۋىڭ قۇتتى بولسىن تابىسقانىڭ.
قول جايىپ بەردى باتا ويشىل شالىڭ:
- جاماندىق كورمەڭىزدەر، - دەيدى، - ءبارىڭ.
باق قونىپ، داۋلەت ءبىتىپ كوپ جاساڭدار،
گۇلدەي بوپ ءوسسىن جايناپ باس پەن مالىڭ.
ىزەتتى، قۇرمەتتى بوپ ءبىر بىرىڭە،
ارتىقشا بولسىن شىرىن مەيىربانىڭ.
ايرىلىپ ەل- جۇرتىمنان تاۋ ىشىندە،
نە بولار، قالدىم جالعىز، مەنىڭ ءحالىم.
تۇرىڭىز حابار الىپ ءبىز عارىپتەن،
ەگەردە ۋاقىتىڭ بولسا، جاپال جانىم.
العان سوڭ شالدان باتا ءجۇرىپ كەتتى،
مىنگەنى وڭكەي تۇلپار گۋىلدەتتى.
قۇلادىن ەلگە قاراي بەت العان سوڭ،
قۇبىلتىپ انگە سالىپ ولەڭدەتتى.
ارادا كۇنى- ءتۇنى تىنباي ءجۇرىپ،
جاقىنداپ ەل شەتىنە كەلىپ جەتتى.
اتتىلى ءبىر جولاۋشى كولدەنەڭدەپ،
بۇلاردىڭ الدىن وراي كەسىپ ءوتتى.
«قۇلادىن، توقتاڭىز!» - دەپ داۋىس بەردى،
ول ادام جاقىندا ەمەس، الىستا ەدى.
ەل جايىن سۇرايمىز دەپ جولدان شىعىپ،
الدىنا جولاۋشىنىڭ بارىستى ەندى.
كىسى ەكەن اقساقالدى بۇلار كوردى،
ۇشەۋى قابات بارىپ سالەم بەردى.
جولاۋشى: «سايىپقىران باتىر- اۋ» دەپ،
ىشىنەن تاڭىرقادى جاپال ەردى.
ول ادام «الىك» الىپ تۇردى قاراپ،
قاسىنا ەر قۇلادىن تۇرىپ جاناپ.
- قاي رۋ بولاسىز؟ - دەپ سۇراپ ەدى،
جولاۋشى وسىلايشا بەردى جاۋاپ.
- مىناۋ ەل قاتار جاتقان ارعىن، نايمان،
بۇل جەردى مەكەن قىلىپ قانات جايعان.
ارعىننىڭ ىشىندەگى توبىقتىمىن،
جىگىتتەر، كەلەسىزدەر سىزدەر قايدان؟
سوزىنە ول ادامنىڭ جاۋاپ بەرىپ:
- كەلەمىز، - دەدى جاپال، - ءبىز قىتايدان.
- قاراعىم، - دەدى اقساقال، - كوردىم جاڭا،
ۇقساتىپ ءبىر ادامعا تۇرمىن جانە.
باتىردان تۋ ۇستاعان قوجابەرگەن،
تۇياق بار دەپ ەستىپ ەم جاپال بالا.
قىتايعا ءبىر قىز قۋىپ كەتتى دەۋشى ەد،
قايراتقا اقىلى ساي، ارتىق دانا.
قاراعىم، جاپال ەردىڭ ءوزىمىسىڭ،
شىنىڭدى ايت، كوڭىلىمە سالماي جارا؟ !
ەستىدىم كەلگەنىڭدى جەكە قاشىپ،
توي قىپتى سارى باتىر كوڭلى تاسىپ.
جولاۋشى كەتىپ ەدىم ول ۋاقىتتا،
ءوزىڭدى كورە الماپ ەدىم ديدارلاسىپ.
ارداقتى ەردەن قالعان ءبىر تۇياق دەپ،
كورمەككە ءجۇرۋشى ەدىم بولىپ عاشىق.
قۇلادىن «راس» دەدى شالدىڭ ءسوزىن،
جاس باستى سول ۋاقىتتا شالدىڭ كوزىن.
كەلدى دە جاپال ەردى قۇشاقتادى،
توقتاتىپ تۇرا الماستان ءوزى- ءوزىن.
«قاراعىم، امان- ەسەن كەلدىڭ بە؟ !» - دەپ،
ايمالاپ جاس باتىردىڭ ءسۇيدى ءجۇزىن.
اجىراپ شىقتى دا شال ەلگە شاپتى،
قامشىلاپ استىنداعى مىنگەن اتتى.
سارى مەن تاڭسۇلۋعا ءسۇيىنشى دەپ،
اۋىلعا تايانباستان ايعاي ساپتى.
كەلگەنىن جاپال ەردىڭ ەلگە امان،
ايماقتىڭ تەگىس ءبارى حابار تاپتى.
دەگەندە «بالاڭ كەلدى كەلىندى الىپ» ،
تاڭسۇلۋ ەسىن بىلمەي تالىپ قاپتى.
الدىنان سارى شىعىپ قانات جايىپ،
«جان باۋىرىم، كەلدىڭ بە؟ !» - دەپ قۇشاققا اپتى.
العاندا اناسىنىڭ جاپال قولىن،
تاڭسۇلۋ كورگەننەن سوڭ جالعىز ۇلىن
«قاراعىم امان- ەسەن كەلدىڭ بە؟ » - دەپ،
ايمالاپ ءسۇيدى بەتىن، وڭ مەن سولىن.
جالعىزىم، جال- قۇيرىعىم، باباڭ قولداپ،
قايىرلى ساپار قىلساڭ، بولسىن جولىڭ.
قىتايعا قىزدى قۋىپ كەتكەنىڭدە،
زارلادىم قالام با دەپ قايناپ سورىم.
ونەرلى جانە ءوزى كوپ حالىق دەپ،
قىتايدىڭ ەستۋشى ەدىم بۇرىن زورىن.
قالاعان سۇلۋىڭدى الىپ كەپسىڭ،
قىتايدىڭ تالقان قىلىپ قۇرعان تورىن.
اكەڭنىڭ، جان قۇلىنىم، ورنىن باستىڭ،
بۇل ءىسىڭ ىستەپ كەلگەن بولدى ورىن.
قۇدايىم ومىرىڭە بەرسىن ءجۇرىم
ارىستان قايراتكەرلىك قىلعان مۇنىڭ.
سوعىسىپ قان مايداندا باسىن الىپ،
اكەڭنىڭ ۇلالىدان الدىڭ قۇنىن.
كەلتىردىڭ ءوز قىلعانىن ءوز الدىنا،
ۇلالى ىستەپ ەدى ارتىق زۇلىم.
جەتكىزىپ قادىر- ماۋلەن مۇراتىما،
قايعىلىق شىقتى ەسىمنەن كورگەن كۇنىم.
كەكتى الىپ، كەلىن الىپ ءبىتتى ارمانىم،
اشىلدى كوڭىلدەگى قايعى- مۇڭىم.
قوسىلدىم امان- ەسەن ەلگە كەلىپ،
ولسەم دە ارمانسىزبىن ەندى شىنىم.
ەلىندە جالعىز قالدىم قالماق ەلدىڭ،
ءبىر قانشا سەن كەتكەن سوڭ ازاپ كوردىم.
قالىڭ قول قالماق ەلىن باسىپ باردى،
قاپالىق قايعىمەنەن دەگەندە ءولدىم.
باسشى عىپ ەسىم حان مەن باتىرلاردى،
سەبەپ بوپ كوپ قوسىنمەن ءوزىڭ كەلدىڭ.
قالماقتىڭ ەلىن شاۋىپ كەكتى الىپ،
سۋداي عىپ شاشتىڭ قانىن ۇلالى ەردىڭ.
قىتايدان التى اي ءجۇرىپ كەلدىڭ امان،
بۇيىرعان ءدامىن تاتىپ تالاي جەردىڭ.
ريزامىن جاراتقانعا سانسىز شۇكىر،
سالامات ديدارىڭدى امان كوردىم.
تۋعاندا ىرىم قىپ ەم كۇرەڭبەستى،
الار دەپ جاپال جانىم كەگىن ەسكى.
ادامدار تاڭسۇلۋدى اجىراتىپ،
«قويسايشى بالاڭ امان كەلدى» ، - دەستى.
تولىقسىپ كەمەلىنە كەلدى سارى،
قۋاندى ايماقتاعى جاس پەن كارى.
سارىعا قۇتتى بولسىن ايتىپ جاتىر،
دۇمەپ كەپ اعىتىلىپ ەلدىڭ ءبارى.
باستادى سارى باتىر جانە تويىن،
جىلقى مەن سويدى اكەلىپ جۇزدەپ قويىن.
جامبى اتۋ، بالۋان كۇرەس جانە كوكپار،
باسقا دا ساۋىق- سايران بولدى ويىن.
تاڭشەبەر سۇلۋ ەدى ارتىق نۇرلى،
اقىلدى، ونەرلى ەدى ءاربىر ءتۇرلى.
قازاققا كەلىن بولىپ كەلگەندەرگە،
ءيىلىپ تاعزىم سالەم قىلىپ تۇردى.
جاپالدان كەتتى ءولىپ ۇلالى دا،
داۋلەت- باق ءبىر كىسىدە تۇرادى ما؟
دۇشپاننان كەكتى جانە كەلىپ الىپ،
تاڭسۇلۋ جەتتى ويلاعان مۇراتىنا.
ەر سارى تاڭسۇلۋعا اق ءۇي تىكتى،
تولتىرىپ تازا بۇيىم، جيدى جۇكتى.
ءتورت تۇلىك مالدان تەگىس ەنشى بەرىپ،
جاپال ەر وتاۋ ءۇي بوپ بولەك شىقتى.
بولدى ريزا تاڭشەبەرگە قازاق حالقى،
ەسىتىپ كەمپىر مەن شال ەسكى قارتى.
قول جايىپ ء«وسىپ، ءون!» دەپ باتا بەرىپ،
تارقادى ەركەك ايەل تەگىس جالپى.
باتىردىڭ ەر جاپال دا بىرەۋى ەدى،
جايىلىپ حالىق اۋزىنا شىققان ءدارفى.
تىڭداۋشى ازاماتتار، بۇل قيسسانىڭ
وسىمەن ەندى تامام بولدى ارتى.
بۇل ۋاقتا ءجۇرمىن شۇكىر، باسىم امان،
ارىلماي قاپا قىپ ءجۇر ءبىزدى تۇمان.
ادام بار ءتۇرلى قيال ويلايتۇعىن،
البەتتە كورەرمەنگە ءسوزىم كۇمان.
جاقسىلار، ماقتان ەمەس بۇل وقيعا،
پەندەنىڭ قىلعان ءىسى اللاعا ايان.
جازايىن ءمۇدداعام مەن جاعدايىمدى،
جانە دە ءبىراز عانا قىلىپ بايان.
ادامزات بۇل دۇنيەگە بولماس تاعان،
تومەندەپ قارتايعان سوڭ كەتتى باعام.
ۋاقتىلى دەم بىتكەن كۇن اتتانامىز،
اتامىز ادام- اتا جولى سالعان.
وقۋشى ازاماتتار، تۇزەڭىزدەر،
ارتىق، كەم ءسوزى بولسا مەنەن قالعان.
جىبەكتەي تالداپ كورىپ جازعان ءسوزدىڭ،
پارقىنا جەتپەيتۇعىن كوپ قوي نادان.
رەتتەپ جاڭارتۋعا بۇل قيسسانى،
نيەت قىپ جازىپ ەدىم ۇرىپ قادام.
كەلتىرىپ كوپ سوزدەرىن ۇيقاسىنا،
كەلگەنى وسى بولدى مەنىڭ شامام.
ار دەپتى ەر جاپالدىڭ تۇقىمدارى،
قيسسانى اۋەل باستاپ جازعان ادام.
دومبىرا تارتقانىم جوق جاستا قولعا اپ،
جىرشى بوپ ايتقانىم جوق ءاندى تولعاپ.
ءبىر بايدىڭ الپەشتەگەن مىرزاسى بوپ،
قوسىلىپ تەڭ قۇربىممەن ءجۇردىم ويناپ.
اشىلعان گۇلدەي ەكەن جاستىق ءومىر،
سياقتى ماي ايىندا تۇرعان جايناپ.
ءانشى، اقىن، سالتاناتتى جىگىتتەرمەن،
ساۋىق قىپ سايراندادىم تويدى تويلاپ.
اق كىرىپ ساقال، شاشقا، جاس كونەرىپ،
ۇرۋعا ەندى قازان جەتتى جايلاپ،
ورنىمنان ۇمتىلعاندا تۇرا المايمىن،
قويعانداي اياعىمنان بىرەۋ بايلاپ.
جاستىقتا كورگەن قىزىق، قايران ءداۋىر
ىشتە تۇر ۇمىت بولماي، ءبارى سايراپ.
وپاسىز سۇم دۇنيەگە قاپالانىپ،
الامىن بارماعىمدى كەيدە شايناپ.
تۇرماسام لەپ شىعارىپ قاعاز جازىپ،
بولادى جارىلعانداي ءىشىم قايناپ.
جاس كۇندە سايرانداتىپ، قارتايعان سوڭ،
الدامىش كەتتىڭ، دۇنيە، مەنى قورلاپ.
دوس كورگەن سەن زالىمدى ءبىر مەن ەمەس،
كوپ ادام الداۋىڭدا قالدى سورلاپ.
ايەلىم، جالعىز بالام تۇسكەندە ەسكە،
مولتىلدەپ جاس اعادى كوزدەن پارلاپ.
بولادى تاعدىرداعى جازۋلى ءىس،
ەش پەندە بىلە المايدى الدىن بولجاپ.
كوڭلىمدى كوتەرگەلى جازىپ، حالقىم،
سىزدەرگە بۇل ءسوزىمدى تۇرمىن جولداپ.
دام بار پاراساتتى ءسوزدىڭ پارقىن
جىبەكتەي ارشيتۇعىن جەكە تالداپ.
يللاھي، تاعدىر ەكەن ءوز جۇرتىمنان،
تاشكەنگە الىپ كەلگەن تۇز- ءدام ايداپ.
وتىرمىن سۇم دۇنيەگە قايىرلاسىپ،
ۇشاتىن قۇستاي بولىپ قانات قومداپ.
تىلەگىم ماحشاردىڭ مايدانىندا،
اق ءجۇزدى ءتاڭىرىم قىلسا ءوزى وڭداپ.
حالقىما تارتۋ قىلىپ بۇل قيسسانىڭ،
كەلتىردىم ۇيقاسىنا ءسوزىن تۋرىلاپ.
بالا جوق، ءسوزىم قالسا، اتىم ولمەس،
سول ءۇشىن جازدىم مۇنى ارتىمدى ويلاپ.
بىزدە جوق جاس كەزدەگى جاڭا قارقىن،
قىزىعى بۇل دۇنيەنىڭ بولدى سالقىن.
سىزدەرگە سىناتقالى جازدىم مۇنى،
بىلەتىن ازاماتتار، ءسوزدىڭ پارقىن.
ايتامىن راقمەت دەپ ىقىلاسپەن،
تىڭداعان ۇلكەن، كىشى تەگىس جالپىڭ.
جاس جەتتى قيىن شىعار كەزدەسۋ دە،
قايىر قوش، امان بولىڭدار ەندى، حالقىم!
قاپالىق ارىلماي ءجۇر باستان توزاڭ،
بولماي ءجۇر وسى كەزدە تىپتەن مازام.
سىزدەرگە تارتۋ قىلىپ، ازاماتتار،
نيەت بار جانە ءبىر ءسوز دەگەن جازام.
ارتىمدا ءسوز قالدىرۋ ماقساتىم بۇل،
سالامات جۇرگەنىمدە جەتپەي قازام.
باسىڭنان وتكەننەن سوڭ قايران ءداۋىر،
پايدا جوق بولعان مەنەن جاستا سازان.
گۇل ەدىم جاستىعىمدا جايناپ تۇرعان،
مىنەكي، ۋاقىت جەتىپ ۇردى قازان.
دۇعادان ءبىز ءعارىپتى جوقتاڭىزدار،
سول بولسىن ازاماتتار سالعان ازاڭ.
قيسساعا قوسىپ جاعداي باياندادىم،
سىزدەردەن بىلگەنىمدى ايانبادىم.
ءسوزىمنىڭ ارتىق كەمىن كەشىرىڭدەر،
جاقسىلار جايىندا ەمەس قيالدارىم.
جاستىقتا وزا شاۋىپ قاتارىمنان،
تۇمارلى كۇرەڭ اتتاي سىلاڭدادىم.
شوراياق اتتاي بولىپ بۇل ۋاقىتتا،
جاراماي جورتۋعا دا اياڭدادىم.
الەۋمەت، ريزا بولىپ بەرسەڭ باتا،
وسىمەن ءسوز اياعىن ءتامامدادىم.
