بابالار ءسوزى: شاقشاق ۇلى ەر جانىبەك
بۇل جوبا اياسىندا «بابالار ءسوزى» ، «قازاق حاندارى» ، «ەجەلگى قالالار تاريحى» ، «حالىق قازىناسى» قاتارلى جاڭا ايدارلار اشىلدى.
«بابالار ءسوزى» ايدارى نەگىزىنە «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا شىققان 100 تومدىق اۋىز ادەبيەتىنىڭ جىر- تولعاۋلارى، قيسسا- داستاندار، ءسوز ۇستاعان شەشەندەر مەن بيلەرىمىزدەن قالعان ناقىلدار، تاريحي جادىگەرلەر الىندى. «قازاق حاندارى» ايدارىندا تاريحىمىزدا ەلىنە قورعان بولعان حانداردىڭ ءومىرى تۋرالى دەرەكتەر بەرىلەدى. ال «ەجەلگى قالالار تاريحى» ايدارىنا قازاق دالاسىنداعى وركەنيەتتىڭ ورداسى بولعان كونە قالالاردىڭ تاريحى تۋرالى جازبالار جاريالانادى. «حالىق قازىناسى» ايدارى بويىنشا، قازاقستانداعى تاريحي، مادەني ەسكەرتكىشتەر، قازاق حالقىنىڭ سالت- داستۇرلەرى، قولونەر، قارۋ- جاراقتارى تۋرالى ماعلۇماتتار بەرىلمەك. جوبا ماتەريالدارى قازاق تىلىندە (قازاقشا جانە توتە جازۋمەن) اگەنتتىك سايتىندا جاريالانىپ وتىرادى.
يمانجان جىلقايدار ۇلى نۇسقاسى
باياعى زاماندا ورتا ءجۇز ارعىن ىشىندە ءوزى باتىر، ءوزى ءبي شاقشاق اتتى ادام بولىپتى. شاقشاق بەس جاسىنان نايزا ۇستاپ، ساداق تارتىپ، ەرلىگىن جۇرتىنا تانىتىپتى. ون جاسقا كەلگەندە حالىققا بيلىك ايتىپ، قارا قىلدى قاق جارعان، الدىنان بىتپەي داۋ، ايتىلماي ءسوز كەتپەگەن اسقان شەشەن، ءبي بولىپتى. ءۇش ءجۇزدى اۋزىنا قاراتىپ، باسىنا ءارۋاق، باق، دارەجە ورناتىپ، قاتارىنان اسىپ تۇرعان شاعىندا قالماق حانى قاتاعان سارىارقاعا كەلىپ، شاقشاقتىڭ ەلىنىڭ ءبىر شەتىنەن ءتيىپ تالاي باستاپتى. شاقشاق ءۇش جۇزگە حابار ايتىپ، قول جيناپ، قاتاعانمەن سوعىسىپ، قالماقتى قويداي قىرىپ جەڭەدى. ءوزى سوقتىققان قالماقتى اياسىن با، قاشقان جاۋدى قۋىپ وتىرىپ ەلىنە بارادى. قالماقتىڭ قىز- قاتىنىن، مال- مۇلكىن ولجالاپ، قاتاعاننىڭ اي مەن كۇندەي سۇلۋ قىزى قاراشاشتى الىپ قايتىپ، بالاسى كوشەيگە قوستى.
قاراشاش ەشكىممەن ويناپ- كۇلمەدى، كۇنى- ءتۇنى قايعىرىپ، ەلى- جۇرتىن ويلاي بەرەدى. ءبىر جىلدان كەيىن قاراشاش شاقشاقتىكىندەگى التى ءمۇيىزدى الا ازبان قوشقاردىڭ ەتىنە جەرىك بولىپ، سويدىرىپ ەتىن جەدى. وسىدان سوڭ قاراشاش ءوزىنىڭ ەلىنە ەكى رەت قاشتى، ەكەۋىندە دە ۇستاپ الىپ كەلدى. ءۇشىنشى رەت كوشەي ۇيدە جوقتا قاراشاش جانە قاشتى. بۇل كەزدە ول ەكىقابات بولىپ، بالا تۋار كۇنگە جاقىنداپ قالىپ ەدى.
قاراشاشتى ارتىنان جۇزەي قۋىپ جەتىپ كەلىپ:
- ءبىر ەمەس ەكى قاشتىڭ تيگەمىز جوق، مىنە، ءۇشىنشى رەت قاشىپ وتىرسىڭ. ەندى بۇل ءبىزدىڭ سۇيەگىمىزگە تاڭبا بولاتىن ءىس، كوزىڭدى جويىپ ءبىرجولا تىنىش بولايىقشى، - دەپ قىلىشىن سۋىرىپ الىپ شاپپاقشى بولدى.
قاراشاش قاينىسىنىڭ بەتىنە كۇلىپ قاراپ:
- ولتىرگەنىڭ جاقسى. ءبىر مەن ەمەس، ەلىڭە تۇلعا، اسقار بەلىڭ بولاتىن ادامىڭدى مەنىمەن بىرگە ولتىرەسىڭ، بۇل ولسە، مەنىڭ ەلىم سەندەردەن وڭاي كەك الاتىن بولادى. مەن نەگە قاشايىن،
تۋعان- تۋىسقانىمدى، اتا- انامدى قىرىپ- جويىپ، تالاپ، مەنى زورلىقپەن قاتىن عىپ وتىرسىڭدار. ونى مەن ۇمىتپايمىن. ىشىمدەگى بالام قوشقاردىڭ ەتىنە جەرىك بولعاننان پايدا بولعان الىپ ەر ەدى، «سول تۇبىندە، ءوز ەلىمە الىپ بارسام، قازاقتان كەك الاتىن باتىر بولىپ ەرجەتەر ەدى» دەپ ويلاپ قاشقان ەدىم. شىن سىرىم وسى، ەندى ولتىرە بەر، - دەپ قىلىشقا موينىن توسەپ، قورىقپاي قاسقايىپ قاراپ تۇردى.
جەڭگەسىنىڭ مىناداي ءسوزىن ەستىگەن سوڭ جۇزەي اشۋىنان قايتىپ، ولتىرمەي قاراشاشتى ەلگە الىپ كەلدى. جۇزەي جەڭگەسىنەن ەستىگەن بارلىق جايدى اكەسى شاقشاققا ايتتى. شاقشاق ەزۋ تارتىپ كۇلدى دە، كەلىنىن اسا جاقسى قۇرمەتپەن كۇتتىرەتىن بولدى. اي- كۇنى جەتىپ، بالا تۋىپ، اتىن قوشقار قويدى. بالا تۋعاننان كەيىن قاراشاش ەلى- جۇرتىن ويلاۋىن قويدى.
قوشقار دا اتاسى شاقشاققا تارتىپ قاتارىنان اسقان باتىر، ءبي بولىپ، ەلى- جۇرتىن اۋزىنا قاراتتى. ۇلى ءجۇز ۇيسىندە بەكتاس دەگەن دانا قارتتىڭ قىزىن ايتتىرىپ الىپ، ول ايەلى قارا بۋرانىڭ ەتىنە جەرىك بولىپ، ايى- كۇنى جەتىپ ءبىر ۇل تاپتى. بالا تۋماي تۇرىپ، باباسى شاقشاقتىڭ تۇسىنە ايان بەرىپ «قوشقاردان تۋاتىن بالانىڭ اتى جانىبەك بولسىن، ول دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىن بيلەيتىن ادام بولادى، ونىڭ باق- دارەجەسى جەتى اتاعا جەتەدى» دەپ ايتقان ەدى. ايتقانىنداي جانىبەك نۇر سيپاتتى ەر بالا بولدى.
ءالقيسسا، جانىبەكتىڭ ەرلىگىن باياندايىق.
جانىبەك كامەلەتتى جاسقا كەلدى،
جاسىنان ەرلىگىمەن باستادى ەلدى.
ونەر، ءبىلىم، شەشەندىك ءبارى ساي بوپ،
ءۇش ءجۇزدى ارالادى، تۇگەل كوردى.
جاسىنان ەرتىپ نوكەر مىڭداپ، جۇزدەپ،
نۇسقا ءسوز، ادەپتى ءىس، ءسىز بەن ءبىز دەپ.
الۋعا جيەن قۇرىق ناعاشىدان،
بەكتاسقا سالەم بەرە كەلدى ىزدەپ.
ەسىكتەن كىرىپ كەلىپ سالەم بەردى،
جيەنىن قولىنا الىپ، جاڭا كوردى.
موينىنا جۇگەن قۇرىق ىلدىرمەگەن،
يەسى اساۋ كۇرەڭ جاڭا كەلدى.
بەكتاسقا ون ەكى مىڭ جىلقى بىتكەن،
قويىنىڭ ەسەبى جوق ونان دا وتكەن.
ءبىر قۋلىق ومىرىندە قۇلىنداماي،
وتىز ءبىر جاسقا كەلدى جۇرگەن كوپتەن.
توبىشاق ول بايتالدىڭ اتىن قويدى،
بەرمەدى ەن قازاققا ايت پەن تويدى.
شابىستان مال وزدىرماي قاتارىندا،
ەگەسكەن ەگەيتوستىڭ ءبارىن جويدى.
ەگەيتوس بولىپ ساڭلاق ۇزدىك شىقتى،
تاڭدانعان ەلەمەدى ءتىل مەن سۇقتى.
سول بيە بەس جىل بولدى، قۇلىندادى،
ارتىنان تاعى قۇلىن تاپقان جوق- تى.
تيمەگەن ومىرىندە قۇرىق، جۇگەن،
كەلگەنشە بەس جاسىنا قۇر بوپ جۇرگەن.
تەل ەمىپ قۇلىنىندا، تايىندا اردا،
بەكتاس باي بالاسىنا مىندىرمەگەن.
جىلقىنى ۇستايمىز دەپ ايداپ كەلدى،
كوپ جىلقى اراسىندا نار كۇرەڭدى.
جايقاڭداپ اق سازانداي اساۋ كۇرەڭ،
ۋمالى ارتى تالتاق كۇلتەلەندى.
مايدا جال، بوكەن قاباق، قابىلان كەۋدە،
جىلان كوز، قۇلان تۇياق جوق ىلۋدە.
قويان جون، سالىق ءتوستى، مارال باستى،
اعىنى جان شىداتپاس ءمىن دە «شۋ» دە.
بۇعالىق سالدى حالىق اڭدىپ تۇرىپ،
قۇرىقتى تۇس- تۇسىنان جىبەردى ۇرىپ.
اكەتتى جيىرما بەس بۇعالىقتى،
قايىرىلتپاي وتىز جىگىت موينىن بۇرىپ.
ايرىلدى بۇعالىقتان، كوپ نە قىلسىن،
ءيىرتىپ كوپ جىلقىنى قايتا اكەلسىن.
- اتاعان مال يەسى - باتىر جيەن،
ءوز اتىن جەتسە كۇشى ۇستاپ ءمىنسىن.
«جارايدى» دەپ ەر جانىبەك تۇرەگەلدى،
جىلقىنى تاس ءيىرتىپ جاقىن كەلدى.
ۇستادى شوقتىعى مەن كەكىلىنەن،
وكىرتىپ باسىپ تۇرىپ جۇگەندەدى.
تارتتىردى ەرىن سالىپ ايىل- تارتپا،
پورماسى ۇقساماعان جىلقى زاتقا.
يەسىنە ساي كەلگەن دەستى كوپ جۇرت
جانىبەك مىنگەنىندە تۇلپار اتقا.
بۇل ەلدە جانىبەك ءۇش اي جاتتى،
كورسەتىپ ەرلىگى مەن سالتاناتتى.
باتا الىپ ناعاشىدان قايتتى ەلىنە،
ويناتىپ استىنداعى كۇرەڭ اتتى.
جانىبەك ۇيىنە قايتقان سوڭ، سول كەزدە جۇزگە كەلگەن باباسى شاقشاق كۇرەڭ تۇلپاردى كورىپ، سىناپ، «جارايدى، قايىرلى بولسىن، اتىڭ وزىڭە سەرىك ەكەن. قايدا بارساڭ دا جورتقاندا جولىڭ، جولداسىڭ قىدىر بولسىن» دەپ باتاسىن بەردى. شاقشاق جانە ايتتى:
- ورتا جۇزدە بارىمىزگە وڭ باتاسىن بەرگەن اۋليە كەرەيدەگى ابىز ەدى. سودان باتا العايسىڭ، - دەدى.
سونداعى جانىبەكتىڭ ابىزدان كەلىپ باتا العانى.
ابىز تۇردى جانىبەكتىڭ قولىن الىپ،
جان ەدى كوپتى كورگەن قاريا اتانىپ.
ەت كەتىپ ارىقتاعان، دەنە تاراپ،
جىبەكپەن ەكى جاعىن قويعان تاڭىپ.
سۇڭقارداي جۇتىنادى قارت قاراسى،
ۇققانداي كوزقاراستان ءسوز ساراسى.
- ادەپتى ۇلگىلى اۋىل ۇرپاعىسىڭ،
قاي ءجۇزسىڭ، تەگىڭ ءبىلدىر، كىم بالاسى؟
- جانىبەك - ءوزىم اتىم، ەلىم - ارعىن،
تورعايدا جار بەسىگى تۋعان جانمىن.
ءبىر شالدىڭ شاقشاق دەگەن بالاسىمىن،
بەرمەگەن قاسا سوزدە ەلدىڭ الدىن.
بولامىن ءبىر بالاسى ورتا ءجۇزدىڭ،
اتامنان «قارت دانا» دەپ ءسىزدى ءبىلدىم.
باتا الىپ، باعىمدى ءبىر سىناتايىن،
ادەيى ات ارىتىپ ىزدەپ كەلدىم.
- جانىبەك شاقشاق ۇلى اتىڭ ءمالىم،
بالاسىڭ ارتىڭ - ىزعار، الدىڭ - جالىن.
شاقشاقتان كىم ارتىلعان وسيەتكە،
ءجۇرمىسىڭ مازاق قىلا كەرەي شالىن؟ !
- اتاجان، قايدا ءسىزدى مازاق قىلۋ،
بىزدىكى ادەپ، نۇسقا، تاعىلىم ءبىلۋ.
ولكەلى، وسيەتتى قارت اتام بار،
ابىزدى ءاجۋالاپ قايدا كۇلۋ!
شال سوندا قولىن جايىپ تۇرەگەلدى،
الدىندا جانىبەكتەي ەردى كوردى.
ەگىلىپ ءبىر تاڭىرىدەن تىلەك تىلەپ،
«ءاۋمين» دەپ جانىبەككە باتا بەردى.
كەلىپ تۇرمىن ءجۇز جيىرما بەسكە، بالام،
ەڭ اقىرعى باتامدى ەستى، بالام.
قولىڭ جاي باتاما، بالام،
ريزا بول اتاڭا، بالام.
باعىڭ جوعارى ورلەسىن، بالام،
دۇشپانىڭ شەنىڭە كەلمەسىن، بالام.
ابىرويىڭ تايماسىن، بالام،
باسىڭا داۋلەت ورناسىن، بالام.
لۇقمانداي ميلى بول، بالام،
سابىرلىققا ايۋپتاي بول، بالام،
رۇستەمدەي باتىر بول، بالام.
داۋىتتەي ۇلدى بول، بالام،
تالحاداي ءتىلدى بول، بالام،
مۇقامەتتەي كوزدى بول، بالام،
ءادىل تۋرا ءسوزدى بول، بالام.
ومارداي قارا قىلدى قاق جار، بالام،
ازىرەت عاليداي توپ جار، بالام.
اعزامداي دانا بول، بالام،
عازاليداي اش- ارىققا پانا بول، بالام.
كورەگەندەي ءسوزدى بول، بالام،
قۇرالايداي كورىكتى، ءجۇزدى بول، بالام.
اتىمتايداي جومارت بول، بالام،
قىسىراۋداي ءنامارت بول، بالام.
قوبىلاندىداي قايتپاس بول، بالام،
تارعىنداي جاراعا جاتپاس بول، بالام.
الپامىستاي داڭقتى بول، بالام،
قامبارداي حالقىڭا قامدى بول، بالام.
ءارۋاقتار ساقتاسىن، بالام،
پالە- جالا تاپپاسىن، بالام.
وردامىز تۇركىستان، بالام،
مەسەلىڭ قايتپاسىن ۇرىستان، بالام.
تۇركىستاندا تۇگەل باپ، بالام،
سامارقاندا سانسىز باپ، بالام،
ەڭ ۇلكەنى ارىستان باپ، بالام،
ەر باستىعى ەدىگە، بالام،
امان- ساۋ بار ەلىڭە، بالام، - دەپ باتا بەرىپ قايىردى.
ءالقيسسا، جانىبەك ابىزدىڭ باتاسىنا ريزا بولىپ، ءبىر ات، ءبىر شاپان، ءجۇز تايتۇياق سىيلىق بەردى.
- ناعاشىمنان ات الدىم، بابام شاقشاقتان، اۋليە ابىزدان باتا الدىم. ەندى كورمەگەن ەلدى، جەردى ارالاپ كورەيىن. جۇرگەن جەرىمدە نە جاماندىق، نە جاقسىلىق كەزدەسەر ەكەن. جاۋ كەزدەسسە، سوعىسايىن، - دەپ، سارىارقانى ارالاپ ءجۇرىپ كەتتى.
ابىزدان شىعىپ جانىبەك
قامشى باسىپ شۋ دەيدى.
استىنداعى تۇلپاردىڭ
اياعى جەرگە تيمەيدى،
اقبوكەندەي گۋلەيدى.
قوس قۇلاعىن قايشىلاپ،
سوزىپ اياق سەرمەدى.
اسقار بيىك تاۋلاردى
بەلەس قۇرلى كورمەدى.
تورعاي، توبىل، ەسىلدى
ساي- سالاداي ورلەدى.
تاۋدىڭ قيا تاستارىن
ساز بالشىقتاي يلەدى.
ەتى قىزىپ العان سوڭ،
باسىنا شاما بەرمەدى.
اۋىزدىقپەن الىسىپ،
كوبىكتەنىپ تەرلەدى.
ابدەن قىزىپ العان سوڭ،
ويناقتاپ، ىتقىپ جەلىكتى.
قۋىرىپ جەردىڭ اپشىسىن،
شاڭداتىپ سالدى بۇلىكتى.
ورنىنان تۇرىپ قاشقانشا،
باستى بوكەن، كيىكتى.
ايشىلىقتى التى اتتاپ،
جىلدىق جەردى جەتى اتتاپ،
توسەلىپ جەرگە سىرنىكتى.
توپشىسىن ءۇزىپ سىندىردى،
ۇشىرماي قاز بەن ۇيرەكتى.
بەلەستەن بۇدىر ورعىتىپ،
جاداعاي جەرمەن سىرعىتىپ،
لەزىمدە الدى كۇندىكتى.
قاراعاي، قايىڭ، تال- تەرەك
تۇلكى جورتپاس دۇلەيلەر،
باسىلىپ سىنىپ يلىكتى.
قارساق جورتپاس قالىڭدار،
جولبارىس جورتپاس تۇنەكتەر،
ارىستان جورتپاس تۇبەكتەر
ارتىندا قالىپ دۇرلىكتى.
سونان دا ءوتىپ جونەلدى،
اڭدار بۇعان تيمەدى،
تيۋگە شاما كەلمەدى،
دۇرسىلىنەن ۇرىكتى.
اتىنا تولىپ كوڭىلى،
باتىر جانىبەك قۋاندى.
قىزىپ بويى البىرتىپ
بەلسەنىپ بىلەك سىباندى.
ءۇش جەردەن تۇيرەپ اكەتتى
ۇزىننان جاتقان جىلاندى.
اشىرمادى ادىمىن
تۇرا قاشقان قۇلاندى.
قاھار ءبىتىپ بويىنا،
جاۋار بۇلتتاي سۇرلاندى.
اقيىقتاي اڭ كورگەن
توڭكەرىلىپ نەشە تولعاندى.
كوز ۇشىندا قاراعا
جانىبەك سالىپ كەلەدى.
ات شالدىرعان ادامعا
كەلىپ سالەم بەرەدى.
قاسا باقىر قايناتىپ،
ءدام ىشكەلى تۇر ەدى.
جانىبەككە ىركىلىپ
ءجوندى جاۋاپ دەمەدى.
تۇكسيگەن تۇگى جار قاباق،
ىزعارلى سۋىق تۇر قاراپ.
سارالا قىلىش، اق ساۋىت،
تولعاۋلى نايزا، سار ساداق.
جىلان كوزدى، ءشوي جەلكە،
بۇعى مويىن، كەڭ تاماق
جانىبەككە جاۋاپ بەرمەدى،
ادام دەپ كوزگە ىلمەدى،
دەپ ايتپادى «جە تاماق» .
اپىل- قۇپىل اسادى،
اۋزى- قولى كۇيمەدى،
جەپ ءبىتىردى جىلدام- اق.
جانىبەك جالعىز، ول ەكەۋ،
مۇنىمەن ءىسى بولمادى.
«بۇل نە قىلعان جان- اۋ» دەپ،
«مۇندا ءبىر سىر بار- اۋ» دەپ،
ەر جانىبەك ويلادى.
بەس كۇن ءجۇردى دامىلسىز
ات تا، ادام دا تالمادى.
«بىرگە بارىپ كورەم» دەپ
جانىبەك ەرىپ قالمادى.
ءتۇسى سۋىق ەكى ادام
سول جورتقاننان دەم الماي،
ويداعى جەرگە جەتە الماي،
جولشىباي تۇنەپ قونبادى.
سۋىت بولدى ءجۇرىسى،
جاي ءجۇرىپ كولىك شالمادى.
التىنشى كۇن بەلەستەن
باسپالاي قاراپ بولجادى.
باتىر جانىبەك سوڭىنان
قالماي ەرىپ كەلەدى.
تالاتىن بۇ دا باتىر ما،
شاپسا شاۋىپ جەلەدى.
بەتى قايتپاس جانىبەكتى
ەندى بۇلار كورەدى،
كورىپ سويلەي بەرەدى:
- بەلەس، بەلەس بەل دەيدى،
بەلگە قونعان ەل دەيدى.
جاپاندا جورتىپ كەز بولعان،
جالعىز بالا، بەرىگىرەك كەل، دەيدى،
ءجونىڭدى ايتىپ بىزگە بەر، - دەيدى.
جاسىڭ كىشى بالاسىڭ،
ءتۇن ۇيقىڭدى ءتورت ءبولىپ،
قايدا تارتىپ باراسىڭ؟
بىزدەن قالماي ىلەسىپ،
نەنى ويلاپ باراسىڭ؟
جانىبەك سوندا سويلەيدى،
سويلەگەندە ءبۇي دەيدى:
- تەگىمدى مەنىڭ سۇراساڭ،
دوسىن مايداي ساقتاعان،
دۇشپانىن سازداي تاپتاعان،
بارماعان جەرى بولماعان،
الماعان ەلى بولماعان،
الدىنان ءسوز كەتپەگەن
اتامنىڭ اتى - ەر شاقشاق.
سول شاقشاقتىڭ ۇلىمىن،
ايتۋلىنىڭ ءبىرىمىن.
جاسانعان جاۋعا كەز كەلتىر،
قۇرساۋلى مىلتىققا كەز كەلتىر،
كەزەنگەن وققا كەز كەلتىر،
دەپ ەڭىرەپ جۇرگەنمىن.
نە جاۋ ەمەس، دوس ەمەس،
تۇستەرىڭ سۋىق تۇكسيگەن،
تۇرلەرىڭدى كورگەن سوڭ،
جۇرىستەرىڭ ءتۇن قاتقان،
جاي ەمەسىن بىلگەن سوڭ،
قاتىنمىن با قاشاتىن،
وزدەرىڭدەي باتىرمىن.
كورەيىن دەپ قىزىعىن،
جورتىپ كەلە جاتىرمىن.
باتىردىڭ ءبىرى سويلەيدى،
سويلەگەندە ءبۇي دەيدى:
- ەل شەتىنەن جاۋ ءتيىپ،
سالىپ جاتىر قيقۋدى.
ەتىگىمەن سۋ كەشەر
ەر باسىنا كۇن تۋدى.
قالماقتىڭ حانى ارالباي
شىعارعان قوسىن قازاققا،
سايداۋىت ادام ارانداي.
سوعىسپاققا سولارمەن
اتتاندى قازاق ۇرانداي.
باعانالى بارلىباي،
شۇبار تۋلى جاۋلىباي،
ەستىگەنسىن وسىنى،
شىعارعان قوسىن تۇرالماي.
نايماننان باتىر باراق بار،
سۇيىندىكتەن ولجاباي.
مەنىڭ اتىم بولادى -
قاراكەرەي قابانباي.
ايتۋلى باتىر مىناۋ دا -
قانجىعالى بوگەنباي.
اتتانىسقا كەلەمىز،
ءجون- جوبامىز وسىلاي.
وسىلاي دەپ باتىرلار
اتى- ءجون ءبىلىپ تابىستى.
ءبارى دە بولدى ورتا ءجۇز،
بولمادى بۇلار الىس- تى.
تۇرلەرىن بۇرىن كورمەگەن،
ەستىپ جۇرگەن دابىستى.
ولجا سالعان ەلىنە
جاۋىنا بەرمەي نامىستى.
ءالقيسسا، بۇلار ءجۇرىپ وتىرىپ، قالماقتىڭ كەلىپ ورناپ، بەكىنىپ، شەپ قۇرىپ جاتقان جەرىنە جاقىنداپ كەلسە، بۇلاردان بۇرىن جينالىپ كەلگەن قازاقتىڭ قالىڭ قولى سوعىستى باستاماي، قابانباي مەن بوگەنبايدى كۇتىپ جاتىر ەكەن. بۇلار كەلىسىمەن قازاقتار دابىل ۇرىپ، ۇرانداي سوعىس باستادى. قازاقتىڭ جينالىپ كەلەتىنىن ءبىلىپ، قالماق تا كۇتىنىپ جاتىر ەكەن.
قاپتاپ شىقتى قالماق تا،
كەلە سالدى ۇرىستى،
ۇرىستا بولماس تۇرىس- تى.
جەكەگە شىعىپ ءبىر قالماق،
كەتىردى تىم- اق تىنىستى.
جەكەگە شىعىپ ءبىر قازاق،
شوقپارمەنەن سالىستى،
جاعالاسىپ الىستى.
قازاقتى قالماق ءولتىرىپ،
جىبەرمەدى نامىستى.
ءۇش قازاق ءولدى مايداندا،
كەزەك- كەزەك بارىستى.
ءيرىلىپ قازاق الاقتاپ،
ءبىر- بىرىنە قارادى.
كومىپ قامشى اتىنا
جانىبەك كەتىپ بارادى.
بارا ايقاستى قالماقپەن
كوك سۇڭگىسىن سالادى.
ايبالتانىڭ سىرتىمەن
سالدىرماي قالماق قاعادى.
ايبالتانى جانىبەك
تيگىزبەي تارتىپ الادى.
سۋىرىپ الىپ كوك قىلىش،
قالقانىنىڭ سىرتىنان
باتىر جانىبەك شابادى.
قاق جارىپ ءتۇستى قالماقتى،
ءازىر تۇرعان قالماقتار
ات قويىپ بىردەن شابادى،
ورتاعا الىپ قامادى.
ايانا ما ارىستان
جالعىز ۇرىس سالادى.
قاپتاپ كەتتى قازاق تا
ايقاي- قيقۋ سالادى.
ولەكسە جەرگە ءۇيىلىپ،
سارقىراپ قاندار اعادى.
قاجىرلى ەرلەر قايتا ما،
تۋىنا جىلجىپ بارادى.
قاراكەرەي قابانباي،
قانجىعالى بوگەنباي،
سۇيىندىكتەن ولجاباي
استىنان قىلىش الادى.
ۇرىسىن كورىپ قالماقتار
تۇرشىگىپ جانى جىلادى،
بىرنەشەسى قۇلادى.
حانى قاشتى ورداعا
قۇلاتىپ تۋىن جىعادى.
مال مەن جانى قالمادى،
شەپكە كىردى شەگىنىپ.
قالىڭ قولدى قاق جارىپ،
جانىبەك باردى تەبىنىپ.
ايقاسقان جەرى باتىردىڭ
سەلدىرەپ قالاد سىرىلىپ.
قىلىشپەن شاۋىپ تۇرادى
ات ۇستىنەن ءۇڭىلىپ.
توعىز قابات تورداي شەپ
بورداي توزدى ءبولىنىپ.
باسىپ الىپ جانىبەك
سۋىردى سالىپ تاقىمعا،
ءبىرازى كەتتى جۇلىنىپ،
تاقىمىنا ءىلىنىپ.
يەسىز قالعان مال- جانعا
اش بورىدەي سۇعىنىپ.
جوڭكىلىپ مالىن ايدادى،
ەتەك- جەڭىن ءتۇرىنىپ.
قالماق، قازاق ەكى جار
جانىبەك قۋعان مال باسىپ،
قالا جازدى قىرىلىپ.
جەتكەن ەرىن ءولتىرىپ،
جانىبەك بۇزدى قامالدى،
ولجا قىلدى كوپ مالدى.
ءۇش ءجۇزدىڭ بارعان ادامى
باسىن قوسىپ جينالدى،
شەپتى بۇزىپ شىعارعان
جانىبەكتىڭ كۇشىنەن
بارلىعى ءبولىپ ولجا الدى.
اۋەلگى شىققان سوعىسى،
ون جەتى جاستا شەپ بۇزىپ،
اقجولداپ سالىپ ۇراندى.
حان بولىپ بيلەپ تاۋكە بۇل ءۇش ءجۇزدى،
ءبىر جەڭنەن قول، ءبىر اۋىزدان سويلەپ ءسوزدى.
باقىتى العا باسىپ جوعارىلاپ،
ناھانداي قاعۋسىزدان ورگە ءجۇزدى.
قاسقايىپ مارقاسقاداي ەلدى باستاپ،
سۇعىنىپ كەلگەن جاۋىن قىرىپ تاستاپ.
بەرمەدى تونگەن جاۋعا جەر مەن ەلىن،
ەكىنشى قايتالاتپاي قۋدى الاستاپ.
حان تاۋكە بارىنە دە توتەپ بەردى،
قول جيناپ، قايىستىرىپ قارا جەردى.
اپاتقا ۇشىراتتى قان اعىزىپ،
مەنمەنسىپ ۇيپاپ الام دەگەندەردى.
ۇرىسىپ ءشۇرشىتتى دە شەگىندىردى،
كەلسە دە قوراشسىنىپ، قىرعىن كوردى.
شاعىلىپ تاۋاندارى ءالى كەلمەي،
قاراسىن ۇزاق سالىپ، سوقپاي ءجۇردى.
سوعىستى بىرنەشە رەت قالماق تاعى،
ويىندا بولىپ كەلگەن قالماق تاعى.
سۋارىپ ءوز قانىمەن قىرعىن بەرىپ،
جىبەردى جەڭىپ قۋىپ ايداپ تاعى.
نەشە رەت دامە قىلىپ سوعىس اشتى،
ۇرىسىپ قويان- قولتىق ارالاستى.
جەڭىلىپ السىرەدى ءالى كەلمەي،
«قازاقتى جولاتپا» دەپ ءارى قاشتى.
اتانىپ جاۋىن جەڭگەن باتىر قازاق،
تاۋ- قۇزدا، شىنداۋىلدا جاتتى قازاق.
ەلىن شاۋىپ، ەرىن قىرىپ، مالىن الىپ،
قيراتىپ تالاي جەردى قايتتى قازاق.
تۇركىستان ورداسى ەلدىڭ تۋ كوتەرگەن،
سىرتى تاۋ، ويى داريا، ورتا جەردەن.
دومالاپ ەسەك قۇرتى مۇرىنىنان
جان باتپاي تاسىپ قازاق ەتتى كەردەڭ.
قىسى جوق، مايداي شۋاق سىردىڭ بويى،
بۇيراتتا تاۋ ىشىندە جىلقى، قويى.
ورتادا جاۋىن جايقاي قازاق جاتتى،
سار قىمىز اعىپ مايى، اس پەن تويى.
ەل قىستاپ سىردىڭ بيىك سار قامىسىن،
جەل قوزعاپ ىرعاپ شايقاپ بالداق باسىن.
تومارداي تومسارىلعان قالىڭ سۇيرىك،
جاز تاۋدا، قىستاۋ قىستاپ نۋ اراسىن.
بىلەكتەي بالدىرعانىن باۋلاپ ورعان،
جانتاق پەن اق شەڭگەلدەن سالىپ قورعان.
باداناداي بودەنەسى بىتبىلدىقتاپ،
كوك كەپتەر ەرتە تۇرىپ زىكىر سالعان.
تاۋتەكە، بۇعى، مارال، بوكەن، ەلىك،
ءسۇزىسىپ قوشقار مەنەن ارقار كەلىپ.
جاسىل ءجۇن اسەم باسقان قىرعاۋىلى،
شاڭداتىپ جاتىر ويناپ قامات كەرىپ.
توقتىداي توڭكەرىلگەن قارا قۇرىم،
ساڭقىلداپ سۇڭقار اڭداپ ايتپاي سىرىن.
قارايدى جولبارىستار اڭىرايىپ،
كۇيەۋدەي سىرتتان تورىپ كەلگەن ۇرىن.
وتارلاپ باتىرلارى جاتتى تاۋعا،
بيىك جەر بەرىكتى الىپ قاراۋىلعا.
قامىستان ورىن، سىردان سۋ بەرمەيدى،
باتىرلار سوعىس قىلىپ كەلگەن جاۋعا.
دۇشپانعا تاۋدان بەكىنىس ىلدىرمەدى،
سىردىڭ سۋىن، قامىسىن جەر بەرمەدى.
اقىرىپ ارىستاندار جولبارىسپەن،
قيراتىپ سالىپ سوعىس جىبەرمەدى.
اقىرعان ارىستاننىڭ قاتتى ۇندەرى،
تاۋ جاڭعىرىپ، كۇرسىلدەپ كەي كۇندەرى.
ماڭايدان ادام تۇگىل قۇس وتپەيدى،
ەل ەرى سىردا سىرتتان سەكىلدەرى.
قالماقتار ۇرىس قىلدى نەلەر كەلىپ،
تالادى ايۋ، ارىستان سىرعا كەلىپ.
بەكىنسە تاۋعا بارىپ قازاق قىرىپ،
ايدادى ەكى جاقتان تۇرلىكتىرىپ.
تۇتقا بوپ تۇركىستاننىڭ كوك كۇمبەزى،
بىلەدى ايداي الەم، جەردىڭ ءجۇزى.
حاندىق قىپ بىرنەشە جىل تاۋكە تۇردى،
جەتەرلىك ءبىر باسىنا ۇل مەن قىزى.
حان بولدى حالىق سۇيەتىن ادىلەتتى،
جان ەدى پاراساتتى ءارى تەكتى.
مەزگىلدەن اسىرا ما قىرىنا السا،
اجالدان شاربەت ءىشىپ تاۋكە كەتتى.
اللادان قايتتى تاۋكە اجال كەلىپ،
بۇل ءومىر وتە شىقتى شاۋىپ، جەلىپ.
جيىلىپ جاقسىلارى، تامام قازاق
تاۋكەنى جانازالاپ قايتتى كومىپ.
حان قايتىپ، حالىققا كەلدى ءبىر قيىندىق،
ويلاسىپ حان سايلاۋعا جۇرت جيىلىپ.
شاقىرىپ ءابىلقايىر سامەكەنى،
اقساقال ەل اعاسى ايتتى بىرلىك.
حاندىققا سىيىسپايدى ۇلدار كونىپ،
تەگىن باق تابىلعانداي اكەسى ءولىپ.
ءسوز ءبىلىپ جامىراما كوپشىلىكتەن،
جىك ءتۇسىپ ەكى اراعا ەل ءبۇلىنىپ.
از ەلدى بيلەمەكشى ەكى كىسى،
بالانىڭ بىرەۋى ۇلكەن، ءبىرى كىشى.
حان بولسا مۇراتىنا جەتەتىندەي،
ەسكەرمەي كەتەر دەپ ەل بەرەكەسى.
بولمادى ەكى بالا، سيىسپادى،
حاندىقتى ءبىر- بىرىنە قيىسپادى.
«كىشىڭ قوي، ۇلكەنىڭ بول» دەگەنىنە،
حالىقتىڭ الىپ ءتىلىن ۇعىسپادى.
جۇرت ايتتى: «اكەڭ بيلەپ وتكەن ەلدى،
تالاسپا ەندى كەزەك ساعان كەلدى.
سامەكەگە حاندىق بەرسىن، تالاسپاڭدار،
باسىڭدار كوتەرىلگەن زور كوڭىلدى» .
بولمادى، ەكى جاقتاپ حاندىق قۇردى،
شەكارا قىپ ار جاققا قوندى سىردى.
باستاعان ەل اعاسى، ءبي مەن باتىر،
نارازى بۇل ىسىنە بولىپ ءجۇردى.
حالىقتىڭ قارياسىنا رەنجۋ ءتۇستى،
كىم كورگەن الاۋىزدىق مۇنداي ءىستى.
وكپەلەپ ءتىل الماعان بالالارعا،
ءبىرازى سارىارقاعا تۇرا قاشتى.
بيلەر قۇت، باتىر قۋات وكپەلەدى،
ءبىراز ەل حاننىڭ ەلىن جەك كورەدى.
اقىردا ءوز باسىڭدىق بولماي قالدى،
دەپ جۇرسەك جۇرتتىڭ قولىن جەتكەرەدى.
كورگەن جوق ومىرىندە اراز وڭىپ،
تارادى جىكتەلىپ ەل بولەك قونىپ.
وسى قىس جالماۋىز جۇت جەپ كەتەتىندەي،
تارىلتتى بەلدى الىپ، بوران سوعىپ.
قالىڭ قىس، قارلى جاڭبىر، بوران سوقتى،
قاپتاعان قالىڭ جىلقى جونمەن ىقتى.
كەلگەن جۇت قانات جايا سۇزەكتەي،
كۇيزەلدى قولعا قاراپ قوي مەن توقتى.
ەل ساستى سىيعىزا الماي قارا مالدى،
بۇل بوران بەيبىت ەلگە لاڭ سالدى.
وسىنداي سۇراپىلدى كىم كورىپتى،
قاريالار جۇزگە كەلگەن قايران قالدى.
ون بەس كۇن مۇز، جاڭبىرى جاۋدى تىنباي،
سىرەسىپ قالىڭ تىرەك تۇرعان سىنباي.
باستىعى ەمەن بولىپ كۇشتى اعاشتىڭ،
جەر بولىپ قۇلاپ قالدى بولىپ جىمداي.
ايناداي جارقىرادى دۇنيە ءجۇزى،
مۇزبەنەن شاعىلىسىپ كۇننىڭ كوزى.
تاس، توپىراق، ءدوڭى، جازىق بىردەي بولدى،
ەسىنەن اداسقانداي جۇرتتىڭ ءوزى.
تاۋدا تاس، قۇزداعى اعاش، جەردە بۇتا،
مۇز باسىپ بارلىعى دا قالدى جاتا.
ءبىر تال ءشوپ جەردەن جىلقى ءيىس المادى،
سالعانمەن قوس كەتپەندى قايتا- قايتا.
سىرعاناپ جۇرە المادى مال مەن ادام،
تىرقيىپ جىعىلادى، باسسا قادام.
اشام دەپ مالعا كۇرەك قوپساڭ جەردەن،
نەشە كۇن كەزىپ ءجۇردى تاپپادى ادام.
جىپ- جىلتىر دۇنيە ءجۇزى بولدى ايناداي،
قۇز بەن تاۋ، قالىڭ ورمان، ساي جاداعاي.
مەشىتى تۇركىستاننىڭ كوك كۇمبەزدى
كورىندى مۇز قاپتالىپ پيالاداي.
جالعىز ءشوپ جەردەن جۇلماي قاقيدى مال،
بارىنەن كەتىپ مەدەۋ قۇرىدى ءال.
دەگەن بار «مال - ادامنىڭ جان ازىعى» ،
ادامدار الاس ۇردى تاپپاي امال.
قورادا قامالۋمەن قوي دا جاتتى،
ءولتىرىپ سويىپ جاتىر قولداعى اتتى.
ءبىرىنىڭ ءجۇنىن جۇلىپ بىتىرلاتىپ،
قوي جۇندەپ، ءبىرىن- ءبىرى ەڭىرەتتى.
تاپسىرىپ قاڭتار ءوتىپ، اقپانىنا،
كونەدى اقپان قاڭتاردىڭ ايتقانىنا.
جۇمىسىن ورىنداۋعا بۇل تىرىستى،
مىندەتىن بەرگەن باستى اتقارۋعا.
اقپانعا بويلى قىز دا بۇعاق قالدى،
توقتىدا ءوزى سەمىز قۇيرىق قالدى.
تۇرلەنىپ اقپان تۇردى تولعاتا ءتۇس،
«قىرلان، اقپان، قىرلان» دەپ بۇيرىق قىلدى.
قىس ورتاسى زەرلى كۇن قاڭتار، اقپان،
تور جايعان بولدى مالعا قانداي قاقپان.
جەرمەنەن- جەكسەن قىلدى قالىڭ مالدى،
دولدانىپ، دامىل بەرمەي بوران سوققان.
جەرى مۇز، سوعىپ بوران الاقانشىق،
ۇسكىرىك اياز قاتتى، توبەسى اشىق.
قاۋسار جۇت اشا تۇياق قالدىرمادى،
بايدى باسىپ، كەدەيدى كەتتى جانشىپ.
ەل سوقتى اققالا عىپ قويدان قورا،
ۇسىنگەن قول- اياقپەن، بەتى جارا.
وتىرعان جۇزگە كەلىپ قاريالار،
كورمەدىك سۇراپىلدى، - دەيدى، - ءسىرا.
بەلگىلى قالماق حانى قالدان سەرەن،
ەجەلدەن شاپپاقشى ەدى قازاق ەلىن.
تاۋكەنىڭ حان بوپ تۇرعان زامانىندا
ءبىر ادىم باسا الماعان قازاق جەرىن.
قالماققا تاۋكە ءولدى دەپ حابار بەردى،
توي قىلىپ، قۋانعاننان سالدى جاردى.
تاۋكەنى ەستىرتكەنگە ات مىنگىزىپ،
بوكتەرتىپ كىلەم ىشىك، بەردى ناردى.
بەردى تون قارتتارىنا سىي باسىعا،
جينالعان قۇدايىعا جايساڭ قاسقا.
قالماقتان جالعىز ەركەك قالدىرمادى،
ەرىكسىز شىقتى ايداپ اتتانىسقا.
بۇرىنعى وتكەن داتى شىقپاي ەستەن،
ءالى ءجۇر ءىشتىڭ توڭى جىبىمەستەن.
جۇت قاجاپ جاتقان قازاق ارپالىسىپ،
قوتىرعا شيقان شىعىپ جاۋ كەپ تۇسكەن.
جاۋ كەلىپ، اسكەر باسىپ الدى قاماپ،
كەتكەن ەل وزەن كەزىپ، تاۋ ساۋعالاپ.
اعىزىپ ات باۋرىنان قىزىل قاندى،
قالعانىن جۇتپەن بىرگە الدى تالاپ.
جاۋ شاپتى، ەمىن- ەركىن قوتانعا ەنىپ،
سوققى جەپ جۇتاعان ەل اشتان كەۋىپ.
كۇڭىرەندى «جاندى قالاي ساقتايمىز» دەپ،
ءبىر ەمەس ەكەۋ كەلدى اجال ءتونىپ.
سامەكە، ءابىلقايىر ەكى حاندى،
تۇسپەدى ولار قولعا قاشىپ قالدى.
شۋلاتىپ ەن قازاقتى ايداپ جەردەن،
شۇباتىپ قار ۇستىندە قىزىل قاندى.
قازاققا قول قاتۋعا شاما قايدا،
تۇرادى، كەسكىلەدى قىلىپ مايدا.
قىس - مىناۋ، قالماق - اناۋ ەكى جاقتان
قازاقتىڭ بولىپ باسى ءولىم جايدا.
قاتىننىڭ ەكىقابات ءىشىن جارىپ،
تىرسەگىمەن ىلەدى نايزاعا الىپ.
جوسىلتىپ مەكەنىنەن قۋىپ شىقتى،
جولاتپاي قۋىپ، قىرىپ ايداپ سالىپ.
يە بوپ قازاق جۇرتىن قالماق باستى،
كۇن سۋىق جول جۇرۋگە جانە اداستى.
«امان بول، قايران قونىس ەل مەن تاۋىم» ،
جەرىمەن شۋلاپ قازاق امانداستى.
«قاراتاۋدىڭ باسىنان كوش كەلەدى،
كوشكەن سايىن ءبىر تايلاق بوس كەلەدى.
ايىرىلعان قارىنداستان جامان ەكەن،
مولدىرەپ قارا كوزدەن جاس كەلەدى.
قاي زامان مىنا زامان، باعى زامان،
بولار ما باياعىداي تاعى زامان.
قارىنداس پەن قارا ورمان قالعاننان سوڭ،
كوزدىڭ جاسىن كول قىلىپ اعىزامىن.
قاي زامان مىنا زامان، قىسقان زامان،
باق- داۋلەت باسىمىزدان ۇشقان زامان.
شۇبىرعاندا ىزىڭنەن شاڭ بورايدى،
قاڭتارداعى قار جاۋعان قىستان جامان.
قايران سىر، قوش- امان بول، قالدىڭ جەرىم،
كۇڭىرەندى باۋىرىڭدا قازاق ەلىڭ.
تۇركىستان، سال نازارىڭ بۇقاراعا،
قار ءۇستى، كوك مۇزدا ايداپ قىلدى ءتىلىم.
جاساعان كۇن كورەمىز قايدا بارىپ،
ازىق جوق، جالاڭاش، اش پەن ارىق.
قورلادىڭ مۇسىلماندى مۇنشا نەگە،
باراسىڭ قوجاحمەت كىمگە قالىپ؟ »
قايران تاۋ، قايران سىرىم، قايران دالا،
كۇن كورگەن ءوسىپ- ءونىپ قاتىن، بالا.
جونەلدى ۋ- شۋ بولىپ قازاق توزىپ،
كولىك جوق، ەڭ بولماسا، ەكەۋ ارا.
قازاقتان تارتىپ الدى تۇركىستاندى،
حيۋا بيلەپ، تاشكەن، سامارقاندى.
يە بوپ قالدى قالماق بارلىق جەرگە،
قويمادى جەر ۇستىندە مۇسىلماندى.
بۇل قورلىق اشارشىلىق، جۇتتان دا ءوتتى،
ايرىلىپ جەر مەن سۋدان تەنتىرەتتى.
سارىارقا مەن ۇلىتاۋ قايداسىڭ دەپ،
شۇبىرىپ جونمەن قاپتاپ قويدى بەتتى.
قالماقتىڭ اسكەرلەرى اتقا ءمىنىپ،
قىلىشتاپ قانسىراتىپ، ۇرىپ جىعىپ.
اسىرىپ مىڭبۇلاقتان ايداپ سالدى،
قالتىراپ جاسىرىنىپ، ەل تىعىلىپ.
قورەك جوق قار ۇستىندە جون جاعالاپ،
ءولتىرىپ، كەيبىرەۋىن قاسقىر تالاپ.
شىڭعىرتىپ كوز الدىندا جەگەنمەنەن
دارمەن جوق بولىسۋعا وتەد قاراپ.
دەنەسى جۇكتەن اۋىر ارقالاعان،
قار ءۇستى نە تابىلسىن قۋ دالادان.
دالاعا شىرىلداتىپ تاستاپ كەتتى،
اتا- انا اقىر بەزىپ جاس بالادان.
جاس بالا قالىپ جاتىر بارلىق سالىپ،
قيماي ءجۇر سورلى اناسى قايتا بارىپ.
جان ءتاتتى اقىرىندا كەتتى تاستاپ،
بەتىنەن ءسۇيىپ، جىلاپ ءۇش اينالىپ.
جونعا شىقتى، قۋ دالا اشتىق كەلدى،
باسپاقشىل باسقا تۇسسە، اقىر كوندى.
نە ىلاڭ تابىلمايدى ءالى جوققا،
كوبىسى اۋقاتى جوق ءۇسىپ ءولدى.
اقتابان بولدى حالىق شۇبىرىندى،
اۋەلى قىس قاتاڭ بوپ جۇتقا ۇرىندى.
ەكىنشى ونى قويماي قالماق شاۋىپ،
كۇن بۇرىن جوندا قاڭعىپ كۇڭىرەندى.
جۇت - جەتەۋ اعايىندى، جيەن - سەگىز،
بولادى ايىر اعاش جانە توعىز.
قالماي ءجۇر قاباتتاسىپ قىرسىق ەرىپ،
تەلەگەي كوزدىڭ جاسى بولىپ تەڭىز.
حالىققا كەلدى وسىنداي اۋىرمالىق،
مالى جوق، ادام بولدى اش پەن ارىق.
بىرنەشە بۋاز قاتىن جوندا قالدى،
بالاسى ىشتە كەتتى كورمەي جارىق.
قىدىرىپ قۇبا جوندى تاراپ كەتكەن،
اۋقات جوق جەتكەن جەردە دەمى بىتكەن.
ءيرىلىپ القا- قوتان ءولىپ جاتىر
«القا كول، سۇلاما» وسى ەل ەسىتكەن.
سول جوندا بۋاز قاتىن بالا تاپتى،
جەرى مۇز، كۇنى سۋىق، ايداي قاتتى.
كىم جىلىتىپ ەسىركەيدى ەلسىز جەردە،
ءمۇساپىر بالاسىمەن بىرگە قاتتى.
قىراۋدا قىستىڭ كۇنى ءۇسىپ ءولىپ،
تياناق جەتكىزەر دەپ اققا سەنىپ.
ءتىرى كول، ايناكول مەن قىزىل جىڭعىل،
قۇلادى جالعىز جارىم سارىسۋ كەلىپ.
ارقاعا ءبىر كۇندەرى حابار باردى،
قالمادى تايلى- تۇياق ەل جينادى،
الدىنان شىعىپ، باۋىرىن ىزدەپ،
ءار جەردەن قار ۇستىنەن تەرىپ الدى.
حالىقتىڭ ساستى قوسقان زارلىق ءۇنى،
قوسىلعان جاڭا تاۋىپ اعانى ءىنى.
وسىنداي وقيعانىڭ اۋىرىنا
قارايىپ، كۇيىپ تۇردى اسپان كۇنى.
ۇسىنگەن تۇلا بويى جانە دە اش،
بولمايدى اياپ مۇنى كۇندە تولاس.
بارعاندا تاسبۇلاققا كۇن جىلىنىپ،
سۋىقتان ىزعار كەتىپ بەردى شىداس.
اجالى جەتپەگەندەر امان قالدى،
جوق بولدى جيناعاندار مىڭ مەن ساندى.
«باتىر ءبىر وق، بايدا ءبىر جۇت» دەگەن ناقىل،
كورگەندەر ايتىپ وتكەن سونان قالدى.
بىرەۋدىڭ اكەسى بار، بالاسى ولگەن،
بىرەۋلەر تۇقىم قالماي جالعىز كەلگەن.
بولعان جوق مۇنداي اپات ەرتەلى- كەش،
ەستىگەن جەردىڭ ءۇستى ۇرەيلەنگەن.
ەسەن- ساۋ كەلدى امان ولمەگەنى،
ءتىپتى جوق، ولمەسە دە، كورمەگەنى.
«ءپاني ەگىز، باسى جۇمىر دۇنيە» دەگەن
كورمەي جان كورگە كىرمەس ارنەمەنى.
اۋەلدە بارشامىزعا جازعان قۇداي،
كورمەس ەك بۇل بەينەتتى قالساق تۋماي.
تاعدىردىڭ جازعان ءىسى ەكەۋ بولماس،
بۇلقىنىپ كەتە المايسىڭ ءۇزىپ تۋلاي.
ءۇش ءجۇزدىڭ جۇتتان امان بالالارى،
جانىبەك باس بوپ ارعىننان كەلدى ءبارى.
باعانالى حان بارلىباي، جاۋلىبايمەن
كورىسىپ جىلاپ- سىقتاپ اماندارى.
ورتادان جىلۋمەنەن جيىپ مالدى،
مۇنداعى تۇرعان ەلگە سانات سالدى.
بايىنا تولىق قارا، كەدەيىنە قوي،
شاۋەتتەپ ەلدىك قىلىپ جيناپ الدى.
تۋىرلىق كيىز جيناپ ارقان مەن ءجىپ،
ءۇي- مۇلىك، كىلەم، كورپە جيدى سىي قىپ.
كيگىزدى ەل قاتارعا باسىن قۇراپ،
دەگەن بار «كول بولادى تۇكىرسە كوپ» .
تويىنىپ امان قالعان جيناپ ەسىن،
كىرگىزدى جۇرتتىق قىلىپ بەرەكەسىن.
كەتكەن ەل اشتىق قۋىپ ءۇش ءبولىنىپ،
جازاسىن قورلاۋشىنىڭ قۇداي بەرسىن.
ءبىر بولەك وڭتۇستىككە كەتكەن كەزىپ،
ايداعان جۇتپەن بىرگە قالماق ەزىپ.
ءبىر بولەك كۇنباتىسقا كەتكەن مۇلدە،
ايرىلعان مال مەن جاننان قابات بەزىپ.
ءبىر بولەك سارىارقادا كوشپەي قالدى،
شىعاردى امان- ەسەن مال مەن جاندى.
«سارىارقا - مال كىندىگى» دەگەن ناقىل،
بۇرىنعى قاريالاردان ايتقان بار- دى.
قازاققا تۋدى، مىنە، وسىنداي جاي،
ەل ەدى داۋلەتى مول، ازامات ساي.
ەسىتىپ بۇل سىقىلدى وقيعانى،
كوپ مالدى كەلدى ايداپ تورە ابىلاي.
كورىسىپ امانداسىپ جانىبەكپەن،
قايىرلى ايتىپ كوڭىل تاۋكەگە وتكەن.
نە كەلمەس ەر باسىنا ءتىرى كۇندە،
توسىلماي كىم كەتەدى زاۋلاپ بەتپەن.
ابىلاي جانىبەكپەن قاتۋلاندى،
ءۇش جۇزگە جار شاقىرتىپ، جاندى جيدى.
«كەلسىن كەپ ءتىرى قالعان بار ەركەگى» ،
قالماقتىڭ قورلىعىنا قاپالاندى.
قالىپتى سىردىڭ بويىن قالماق باسىپ،
يەلىك ەتتى قالماق، قازاق قاشىپ.
ولشەۋسىز ءومىرىم جوق ءبىر كۇن جەتەر،
كورەيىن وعان شەيىن ارالاسىپ.
باسىپ اپ بيلەپ جاتىر قالماق سىردى،
قوسىلىپ جۇتپەن بىرگە ەلدى قىردى.
جەر بەرىپ، ەلدى ءولتىرىپ جاي وتىرماي،
جولىنا قىلدىم قۇربان از ءومىردى.
كوك نايزا تولعامالى الىپ ساداق،
ولتىرگەن ءبىر وقپەنەن مىڭىن قاداپ.
جارامدى ەرتىپ نوكەر جاندارىنا،
نايماننان جانتاي باتىر، كەلدى باراق.
قاز داۋىستى قازىبەك، تولە كەلدى،
سىرىمعا مالايسارى ەرە كەلدى.
ولجاباي تاما رۋى ەسەت باتىر
تۇتىگىپ، تۇگى شىعىپ تونە كەلدى.
كورىسىپ جانىبەك پەن ابىلايعا
سۇيىندىك ءسوز باستاتىپ ولجابايعا.
قيسىق نايزا سۇگىرالى ابىلمامبەت،
يە بولدى ەن قازاققا وسىلايدا.
جول بەرمەس سارى قولعا تۇلپار كەلدى،
ءبىرى- بىرىنەن قايتپايتىن سۇڭقار كەلدى.
وتىرعان ءبي مەن ماناپ، جاقسىلارعا
ۇستىنە كىرە سويلەي بۇقار كەلدى.
بەلگىلى بۇقار جىراۋ شەشەن ەدى،
جيىلعان امانداستى ەل كوسەمى.
كەك كەتپەس ادام سالعان، ەسى بولسا،
بارىنەن بولدى جاقسى ەر ەسەبى.
بۇقار سوندا سويلەيدى
سويلەگەندە ءبۇي دەيدى:
- سالەم بەردىم كوبىڭە،
قاسقا، جايساڭ، بەگىڭە.
قالماق قوندى جەرىڭە،
قىرعىن سالدى ەلىڭە.
تۇلىمدىڭدى تۇل قىلدى،
سولقىلداعان مىرزاڭدى
تارانعا سالىپ جون قىلدى،
بەكتەرىم، ونى ءبىلدىڭ بە؟ !
قىراۋلى قىستا ايداعان،
توپىرلاتىپ بايلاعان،
قازىناڭدى العان جايناعان،
قونىسىڭنان اۋدارىپ،
جەر- سۋىڭنان قاڭعىرتىپ،
قىرىلىپ جوندا اڭىراعان،
كەكتى قاشان الاسىڭ،
ءتىرىمىسىڭ، بەكتەر، ءولدىڭ بە؟ !
سالەم بەردىم بەگىڭە،
وڭ بولسىن ساپار، داتقالار،
مولدالاردان حات قالار،
ۇستالاردان دات قالار،
ءبىلىمى مول بىلگىرلەر،
وسيەتتى ۇعىپ جاتقا الار.
وزىنەن كىشى كەيىنگە
عاقليا سويلەپ ماقتانار.
حالىقتاي اسقان داناعا
ورەسى جەتپەي سوقتانار
وسيەت بىلمەس بۇقپالار.
بويامانىڭ بەلگىسى -
كورىنىپ تۇرىپ جوق بولار،
كۇيىپ، جانىپ، شوق بولار.
شىن بىلگىردىڭ بەلگىسى -
ويىڭدى بولار ولكەسى.
جاماندىق پەن جاقسىلىق
باسىنان ءبارىن اتقارار.
شىن باتىردىڭ بەلگىسى -
اجالسىزدى قۇتقارار.
زارلاپ كەلگەن ەلىڭ بار،
جاۋدا قالعان جەرىڭ بار،
ءتورت تۇلىك تۇگەل جينالدىڭ،
ۇيدە قالعان كىمىڭ بار؟ !
ابىلاي مەن جانىبەك
جاسانعان جاۋعا ەرىڭ بار،
وداعىڭ قاشان اتتانار.
وردامىز ەدى تۇركىستان،
قوجاحمەتتىڭ قالاسى.
قىس قونىس ەدى، جاز - جايلاۋ،
سىر مەن شۋ، سارىسۋ جاعاسى.
ەلگە بەيقۇت دەگەن بار
باتىر دەگەن پاناسى.
مەڭگەرىپ ءبارىن باسقارعان،
ەرلەرىن ەرتىپ قاسقارعان.
قيا شىڭ ورلەپ تاستاردان،
ەر تاۋكە ەدى ەلدىڭ جاعاسى.
زاردابىنا شىداماي،
ويدا - ءشۇرشىت، قىردا - ورىس،
اشىلىپ ەدى اراسى،
ءۇزىلىپ ەدى قاراسى.
كوك مايسا تارلاۋ بەتەگە
تاۋلارىمنىڭ داراسى.
جايقالعان ورمان تامىلجىپ،
تالاسقان كوككە اعاشى.
الاتاۋ مەن قاراتاۋ -
ءبىرى اعىپ قويعان سالاسى.
قالدان سەرەن قالماقتىڭ
وسى ەدى بىزگە تالاسى،
وسى ەدى جەرى الاسى.
قونىس قىلدى جەرىڭدى،
كۇڭىرەنتىپ قۋدى ەلىڭدى،
سالىپ نازار قاراشى!
قىستى كۇن اق قار، كوك مۇزدا،
جوندا قالدى بالاسى.
بەكتەرىم اسەر ەتپەي مە
ەن قازاقتىڭ جىلاسى!
ءجونىڭدى ءبىلدىر، بەكتەرىم،
اتتانىپ قاشان باراسىڭ؟ !
باسشى بولعان الدىندا،
ەسىم حاننان ەسكى جول،
قاسىم حاننان قاسقا جول،
جانە دە كوپ باسقا جول.
تاۋدى ءتىلىپ تاس جارعان،
بار ەمەس پە اسپا جول؟
اداستىرار ەرىڭدى،
وباعا جىعار ەرىڭدى،
جالعىز اياق قاشپا جول.
بارساكەلمەس سىقىلدى
سەرىك بولماس ءومىرى،
ۇزامايدى قىسقا جول.
تەبىنگى تەرمەن شىرىگەن،
تەرلىكتەرى ورىلگەن،
ەرلەردىڭ سالعان سوقپاعى،
وسى بەرىك ۇستا جول.
تولعامالى كوك سۇڭگى،
توگىلدىرىن شاشاق ۇستاماي،
جەكە كەلگەن جاۋلارىن
شاباقشا قاعىپ تاستاماي،
ەرلىك اتىڭ شىعار ما،
ەڭىرەپ جاۋىڭ قاقساماي.
قوزىجاۋرىن سارى ساداق،
تارتىپ شىرەپ وق سالىپ،
دۇشپانىڭا داق سالماي.
جەڭىلگەننىڭ بەلگىسى -
تومسارىپ قالسا تامسانباي.
شىن شەشەننىڭ بەلگىسى -
شىرمالعان توردى شەشكەنى.
شىن شەبەردىڭ بەلگىسى -
توپشىنى مول قىپ پىشكەنى.
شىن باتىردىن بەلگىسى -
سامساعان قول، سارى جاۋ،
قان بولىپ اتتان تۇسكەنى.
نايزاگەردىڭ بەلگىسى -
قاعىسقاندا مايداندا
جاۋدىڭ اتتان ۇشقانى.
قىلىشكەردىڭ بەلگىسى -
قويان- قولتىق جولاتپاي،
داليتا جارىپ ەسكەنى.
ساداقكەردىڭ بەلگىسى -
توعىز قابات اق ساۋىت،
توقسان تورلى ويماۋىت
ۇسكىدەي ءوتىپ تەسكەنى.
مەن توقتاتتىم ءسوزىمدى،
تاپسىردىم حاققا ءوزىڭدى.
امان قىلسىن جولىڭدى،
قاقپاسىن دۇشپان قولىڭدى.
باستان وتەر بۇل زامان
بولجاۋسىز، شىركىن، كوشپەلى!
ەرلەردىڭ باسى قۇرالعان،
تۇلپار ءمىنىپ تۋ العان،
مايداندا تالاي سىنالعان.
نايزاسى تۇسپەي قولىنان،
جەلى تۇرىپ وڭىنان،
تۇرە ءتيىپ سوڭىنان،
مىڭنان وزىپ جۇلدە العان،
از بەنەن كوپتى مول دا العان.
قورامساققا قول سالعان،
ءبىر سالعاندا مول سالعان.
تارتقان وعى زىرلاعان،
تۇسكەن جەرى زارلاعان،
وتپەي كەيىن تۇرماعان.
بەلگىلى ەرلەر، باتىرلار -
ورداباسى جانىبەك،
قاز داۋىستى قازىبەك،
قاراكەرەي قابانباي،
قانجىعالى بوگەنباي،
سۇيىندىكتەن ولجاباي،
باسەنتيىن سىرىم بار،
مالايسارى بۇرىن بار،
جانتاي، باراق، جاۋلىباي،
باعانالى سارىباي،
تاۋعا جورتقان قۇلجاداي،
تۇسىرگەن مالدى ولجاداي،
حان اتاسى جانىبەك،
بالاسىنا قازاقتىڭ
حاندىق قۇردى ابىلاي.
ايتۋلى بۇلار ەر ەدى،
بۇلارعا كىم تەڭ ەدى.
تۇسىنداعى بيلەرى،
ابىلمامبەت، ايتەكە،
قارا جىگىت قازىبەك،
ءالىمباي ۇلى تولە ەدى.
بۇلار دا اسقار بەل ەدى،
اسۋسىز تاعى ءور ەدى،
سايراعان شەشەن ءتىل ەدى.
حان بولدى ابىلاي،
سىمعا تارتقان كۇمىستەي.
ايرىلعانداي ەرۋى
شاقشاق ۇلى جانىبەك -
ءبارىنىڭ بولدى تىرەۋى.
باسىن قوسىپ بارلىعى
اتتانىسقا جۇرەدى.
ون ەكى مىڭ قول جيناپ،
از عانا ەمەس مول جيناپ.
جازىقپەن ورلەپ ىلديلاپ،
تاۋمەن تومەن قۇلديلاپ،
شەرۋ تارتىپ جونەدى.
قازىبەك باس بوپ بيلەرى،
ەلدە قالدى بارلىعى،
بىرگە ءبىراق تىلەۋى.
ات قۇلاعىن تىگىسكەن،
جەڭگەن جاۋىن ەگەسكەن،
تەل قوزىداي تەڭ وسكەن،
باعلان ەتىن قويدىرعان،
قىسىردان تايدى سويدىرعان،
مىڭ دا بولسا تويدىرعان،
ساپىرىپ قىمىز قۇيدىرعان
كۇمىستى سىرلى تەگەشپەن،
سامارلى سارى شومىشپەن،
كەرەگەگە ىلدىرگەن.
شىڭعىرتىپ قۇلىن بايلاعان،
ايداپ اكەپ بەلەستەن.
قاسقارتىپ قارا سابانى
دۇرسىلدەتىپ پىستىرگەن،
قوس اياقتاپ ىشتىرگەن.
قايعىسىز زامان، قىزىقپەن
قىز- كەلىنشەك ەس بىلگەن.
پىسپەكتىڭ سابى سارى التىن،
تورسىلداعى قۇيما التىن،
شىعىرشىعى كۇمىستەن.
قالدان سەرەن قالماق جاۋ
شىعاردى ايداپ تەگىستەن.
جەر مەن سۋدان ايىرىلىپ،
قاناتىنان قايرىلىپ،
مىنە، قازاق ىزدەسكەن.
يە بولىپ جەر، مالعا،
يەسىز مال سىقىلدى
كەتكەن ءوتىپ وڭ شەتتەن.
قاتىپ سابا قاڭىراعان،
قىمىزى كەتىپ ىشىمەن،
شيمايلى تورسىق شۇبار كونەكتەن،
قابىل بولماي تىلەكتەن.
سار دالانى شانداتقان،
جەر يەسىن اڭىراتقان،
جىلقى كەتىپ تۇنەكتەن.
قىز- كەلىنشەك ايرىلعان
مارجاندى ماقپال جەلەكتەن.
راقىمسىز قالماق حاندارى
بەيبىت ەلدى كۇڭىرەنتكەن،
جاس بالانى ەڭىرەتكەن.
ءتورت ءبولىپ ءتۇن ۇيقىنى،
تاس ەمشەگىن جىبىتكەن،
تار قۇرساعان كەڭىتكەن،
سىرلى بەسىك تەربەتكەن،
الپەشتەگەن بالانى
قارت، قاريا انانى،
ەڭىرەتىپ ءبارىن اكەتكەن.
قول باستاپ ءجۇردى ابىلاي،
سوڭىنان ەرتىپ قىراندى.
جار شاقىردى جانىبەك،
ابىلايلاپ شاپتى ۇراندى.
تەكەجاۋمىت مىنگەنى،
تورقالى ساۋىت كيگەنى،
سارالا قىلىش، سار ساداق
قارىنا نايزا جاراندى.
ەرلىگى ونان كەم بولماس
سەيىتباتتال قازىدان.
سىلكىدى احمەت توراڭدى
قاباعىنان قار جاۋىپ،
ىزعارلى ءتۇسى سۇرلاندى.
شاقشاق ۇلى جانىبەك،
ابىلمامبەت ابىلاي
اسكەردى قالىڭ ورلەتتى،
بۋىرقاندى بۇرساندى،
مۇزداي تەمىر قۇرساندى.
اسپان، جەردى شاڭ الدى،
جەمەنكەر جەندەت باتىرلار،
ەرتىپ نوكەر ارىستاندى.
جاسىنداي جايناپ تۇتانىپ،
شاقپاقتاي شاققان وت الىپ،
اردابەكتىڭ اسقارداي
كەلبەتتەرى تىم سۋىق.
تىتىرەتىپ جەر مەن اسپاندى،
ءۋالى ۇلى ابىلاي
ويلاعان ەلدىڭ قامىن- اي،
قاتاردان باعى اسقان- دى.
حان بولىپ تۇرعان كەزىندە
قايمىعىپ كىمنەن جاسقاندى.
ارتىق قونىپ داراجا،
الاشتىڭ ۇلىن باسقاردى.
ولشەۋسىز ۇزدىك باق قونىپ،
تالايدىڭ سولقىن باسقان- دى.
ابىلمامبەت، ابىلاي حان،
جانىبەك باس بوپ اتتاندى.
الماس قىلىش قايرالىپ،
كوك نايزالار ساپتالدى.
شامبال ساداق وقتالدى،
قالماق قالدان حانىنان
قۇستىرۋعا جۇتقاندى.
داڭقى اتتانعان جەر جارىپ،
ورىس، ءشۇرشىت ساقتاندى.
ابىلايعا تارتۋ اكەلىپ،
وسىلاي ءشۇرشىت باس قورعاپ،
امان قالىپ، ماقتاندى.
تارتۋ، سىيىن بەرىپ سىرتقى ەلدەر،
باستارىن قورعاپ قۇتقاردى.
قالماقتىڭ كەلدى ەلىنە،
جويقىن اسكەر جوندى الىپ،
قاراتاۋداي بەلدى الىپ،
سىرداريا وزەن، جەردى الىپ،
جايىلعان قازاق ەلدى الىپ.
باسىن قوسقان قالماقتار،
تۇركىستانعا جينالىپ،
قارساقتى بۇزىپ، شەپ سالىپ.
ارمانسىز ابدەن بەكىنگەن،
قاراۋىلداپ قامدانىپ،
تالما ءتۇستىڭ شاعىندا،
قۇلادى اسكەر شاڭدانىپ،
دۇنيەنى جويقىن تۋ الىپ،
كۇمبەزدى كورىپ قۋانىپ.
تيەمىز دەپ قالماققا،
ەتەك ءتۇرىپ، بىلەك سىبانىپ،
وزەننەن قۇلاپ سۋ الىپ،
كولىكتەرىن سۋارىپ،
جابىلىپ قايتا شىققاندا،
وزەن قالدى سۋالىپ.
قازاق جايىپ تۇرا قالدى قاناتىن،
باتىرلارىن ءبىر ىڭعايلاپ باراتىن.
حان مەن قارتتار سابىر تاپپاي،
ەمەس شاپپاي ىلعي كوكجال تۇراتىن.
بۇل باتىرلار قامال بۇزعان قاشاننان،
جاۋدى كورىپ تىنشىماي تۇر جاسانعان.
جەككەن اتتاي جىگەر كۇتىپ دايىن تۇر،
شاش ال دەسە، ءبارى داعى باس العان.
قالماقتار دا تۇزەتتى ساپتارىن،
ىشقىندىرىپ ساباپ شاۋىپ اتتارىن.
قىلماڭداتىپ ات ويناتىپ قويادى،
نايزا، قىلىش، ساداق پەنەن شوقپارىن.
قالماق جاقتان كەلدى بىرەۋ مايدانعا،
جەتەتىندەي ەمەس قۇشاق جايعانعا.
اتتىڭ سوعىپ قولاڭساسىن، اياعىن،
كولدەنەڭى بىردەي ۇزىن بويىندا.
مايدان كىرىپ «جەكپە- جەك» دەپ شاقىردى،
ايباتىمەن قاتتى ايقايلاپ باقىردى.
باتا بەرىپ ابىلمامبەت، ابىلاي
شىعارادى قوراز دەگەن باتىردى.
قوراز باردى، مىنا قالماق ۇمتىلدى،
قىلعىپ جۇتار سۋ بۇركىتتەي جۇتىندى.
نايزامەنەن ءىلىپ الىپ قورازدى،
شانشىعان كۇيىمەن جەرگە ۇرىپ ءولتىردى.
ءسالىم باردى ءبىر ۇرعاننان شىقپادى،
قازاقتاردىڭ كوڭىلى اۋىرىپ توقتادى.
جانە بىرەۋ بارىپ ەدى يساقان،
ءبىر ۇرعانمەن ءولىپ كەتتى قايتپادى.
كەلدى باتىر: «بەر رۇقسات، تۇرام با- اي،
شىعۋ كەرەك بۇل قالماققا قامالماي» .
رۇقسات الىپ جەتىپ كەلدى مايدانعا
قاراكەرەي اتىشۋلى قابانباي.
قابانبايعا قاراپ قالماق: «ەر، - دەيدى،
مىنا جاتقان قازاعىڭدى كور، - دەيدى.
قازاق- قالماق ءبىر تۋىسقان كىسىسىڭ،
ماعان قالعان كەزەگىمدى بەر» ، - دەيدى.
- جارايدى، - دەپ توستى قالقان باسىنا،
قىلىش الىپ كەلدى قالماق قاسىنا.
قۇشىرلانىپ سالىپ قىلىش جىبەردى،
قايتپاس ماعان كەلگەن بۇگىن قوسىنا.
قىلىشىنىڭ اۋىر ءتيدى سالماعى،
اۋدارۋ جاقىندادى ەس زاردابى.
قۇداي ساقتاپ، امان قالدى قابانباي،
قاتتى ۇيىدى ەكى قول مەن قار داعى.
كەزەك بەرىپ قالماق قالقان جامىلدى،
اشۋ كەرنەپ قابانبايداي جالىندى.
بارلىق كۇشىن قولعا جيناپ تۇكىرىپ،
قالقاننىڭ تاق سىرتىنان سالىندى.
قالدىرعان جوق كۇشىن اياپ سەرمەدى،
ات- ماتىمەن جىعىلدى دا، ولمەدى.
تۇرەگەلدى بەلى ءۇزىلىپ، اتى ءولدى،
ءتۇبى قانداي ءازىر ءولىم كەلمەدى.
ەندى كەزەك قالماق الىپ اتقالى،
ساداعىنا سالدى وعىن تارتقالى.
تاسقا تيگەن الماستاي- اق شاق ەتىپ،
قايتا ءتۇستى قابانبايعا باتپادى.
وق ەكپىنى قابانبايدى قاتتى ۇرعان،
باسقا بولسا ناعىز اجال تاپتىرعان.
ءبىر پايداسىن كوردى باتىر ساۋىتتىڭ،
سەكسەن بايتال قىسىراققا سوقتىرعان.
ەندى كەزەك قابانبايعا بەرەدى،
اشۋلانىپ بۇ دا ساداق شىرەدى.
قالماقتى ەردىڭ باسىن مەزگەپ ناق جۇرەك،
«اجال وقتىڭ تۇسى وسى» دەپ تۇيرەدى.
كىرىستەن وق زاۋلاپ ءجۇرىپ دالا كەتتى،
ناق ساقپاننىڭ تاسىنداي- اق سارت ەتتى.
بار كۇشىمەن تارتىپ ەدى قابانباي،
مايرىلىپ وق باتپاي قايتىپ جارق ەتتى.
نايزاسىن اپ قالماق كىردى جەكەگە،
ءومىرى بار، ەندى اجالى بىتە مە؟
ساۋىت بۇزار كوك سۇڭگىسىن سەرمەدى،
كوكىرەكتەن تۇيرەپ تەسىپ وتە مە؟
جۇگىرتىپ كەپ سالدى نايزا وڭىنان،
شىعارماققا بىردەي تۇيرەپ سولىنان.
قانجارمەنەن قاعىپ تاستاپ نايزاسىن،
الدى باتىر بۇل قالماقتىڭ جونىنان.
و دا ۇستادى جاعاسىنان شاپ بەرىپ،
جۇلقىپ تارتىپ جاعالاسىپ يتەرىپ.
كوكپارداي باسىپ الىپ الدىنا،
ابىلاي حانعا الىپ باردى وڭگەرىپ.
وسىمەنەن قاس قارايىپ، كۇن باتتى،
كەش بولعان سوڭ اسكەرلەردى تارقاتتى.
ەكى جاقتا قاتتى كۇزەت قاراۋىل،
ءبىر مەزگىلدە شارلاپ تورعاي تاڭ اتتى.
مايدان جەرگە كەلىپ تۇردى ەكى ساپ،
قالماق، قازاق قارسىلاسقان ەكى تاپ.
قالماق جاقتان شىقتى بىرەۋ مايدانعا،
بەلدەن ۇلكەن ءبىر ارعىماق ءمىنىپ اپ.
ابىلايدان الىپ رۇقسات بوگەنباي،
شىعىسقان ات، قارۋ- جاراق ءبارى ساي.
ەكى جاق تا بۇل قازاققا تانداندى،
«ادامزات پا، ديۋ مە، - دەپ، - ياپىر- اي» .
قالماقتىڭ دا ساي كورىندى قۇرالى،
ءجۇرىپ قالعان ادامدارداي ارانى.
سۇراپ الىپ ىڭعايلاندى قىلىشىن،
كەزەكسىز- اق بوگەنبايدى ۇرعالى.
بوگەنباي دا جىلدام ەدى جاسىنان،
مايداندا ولمەي جاۋ قايتقان جوق قاسىنان.
ايبالتانى سۋىرىپ الىپ تاقىمنان،
سارت ەتكىزىپ سالىپ كەتتى باسىنان.
قالماق ۇشتى اتتان جەرگە جۇلىنداي،
ءبىر وكىرگەن شىقتى داۋسى قۇلىنداي.
قارس كىرگەن جالمانى مەن ايبالتا
دال- دال قىلىپ الدى باسىن سۋىرا الماي.
كەزەكپەن كەلىپ باتىر قالماق تا،
نيەتتەرى بوگەنبايدى الماقتا.
جەتپىس قالماق قازا تاپتى قولىنان،
ەگەۋدەي ىركىلگەن ءبارى تاڭداتپا.
كەشكە تامان قايتىپ باردى قولىنا،
وتىردى كەپ باتىرلاردىڭ قاسىنا.
بوگەنبايدىڭ قايراتىنا قايران بوپ،
ەن قالماقتىڭ كارىسى مەن جاسى دا.
تاڭ اتىپ جۇرت ەكى جاقتان ورەدى،
مايدان جەرگە تالاپكەرلەر كىرەدى.
ابىلمامبەت، جانىبەك پەن ابىلاي
ماسليحاتتى كوپكە بىلاي بەرەدى.
- جەكەمەنەن ونە مە ۇرىس تام- تۇمداپ،
جاتامىز با كۇندە ەرتەڭمەن اقىمداپ.
شاشاقتى نايزا قانعا سۇڭگىپ تۇنشىقپاي،
قان شاشپاي الماس قىلىش جارقىلداي.
باس- اياعىن تالاپكەر ەر شاقتاسىن،
قاريا، جاستار تاۋدا قالسىن شاپپاسىن.
قامال بۇزىپ، كورسەتىڭدەر ءبىر قيمىل،
اشىلىپ باق، ەر ەڭبەگى اقتالسىن.
«جارايدى» دەپ تالاپكەرلەر قۋاندى،
تەك تۇرىپ بىلەكتەرىن سىباندى.
ابىلايلاپ اتتى قويىپ جىبەردى،
جەر كۇڭىرەنتىپ سالدى ەرلەر ۇراندى.
ايبىندى ءتوس توگە كەلىپ ىزعارداي،
ايتقان ۇران جەر كۇڭىرەنىپ كوك جاردى.
تەبىرەنگەن ات تەپسىنگەن ەر دۇبىرمەن،
دەۋگە بولدى وسى دۇنيە قوزعالدى.
مامبەت، ابىلاي جانىبەككە قارادى،
بۇزىلىپ ءتۇس باتىردىڭ دا بارادى.
- ايباتىڭنان ءبىزدىڭ دەنە شىمىرىكتى،
قانداي قيال كەرنەدى؟ - دەپ سۇرادى.
تۇر ەكەۋى تۋ كوتەرىپ قاسقارىپ،
قالدان سەرەن قالعان ەلدى شىعارىپ.
- قۇداي پانا بولىپ، پىرلەر قولداسا،
ءبىر كىرەرمىن قالماق قولىن قاق جارىپ.
اساۋ كۇرەڭ جامباسىنا قامشى ۇردى،
كەيىنگى ارتىن ابىلايعا تاپسىردى.
قالماق، قازاق ارالاسقان ميلاسىپ،
ىشتەن كىرە ناركەسكەندى سۋىردى.
قىسىپ تاقىم ەر جانىبەك شۋ دەدى،
ءبىرىن شانشىپ، ءبىرىن شاۋىپ تۇيرەدى.
شىنجىر تاستاپ توي جەرىنە قالماقتىڭ،
قىرىق، وتىزىن بۋىندىرىپ سۇيرەتتى.
ءورت سىقىلدى جانىبەكتىڭ قىرعانى،
ىعىستى جاۋ، قارسى الدىنا تۇرمادى.
نايزامەنەن تۇيرەپ ءوتىپ بارادى،
قىلىش شاۋىپ، ساداق تارتىپ قىرمادى.
قالدان سەرەن كوردى مۇنى الىستان،
جايپاپ كەلەد اشىققان ءبىر ارىستان.
شانشىعان نايزا، شاپقان قىلىش، اتقان وق
باتپاي كەلەد توعىز قابات قۇرىشتان.
قان بارلىباي ۇرىسىپ ءجۇر، جاۋلىباي،
وتە شىقتى ەر جانىبەك زاۋلاپ- اي.
جانتاي، باراق، ولجاباي مەن سۇگىرالى
جۇرگەن جاعى قالىپ باراد ۋلاپ- اي.
كوزىن سالىپ، كورسە قاراپ قابانباي،
ۇرىسىپ ءجۇر قاتارىندا بوگەنباي.
جانىبەكتىڭ الدى تولعان ولەكسە،
سىلتەپ باراد وڭدى- سولدى دەم الماي.
تىزە قوسىپ ىلعي كوكجال بىرىگىپ،
ات ولىكتەن جۇرە المادى ءسۇرىنىپ.
دال- دال بولدى جۇرگەن جاعى بۇلاردىڭ،
تۇنەرگەن بۇلت كوشكەندەي- اق سىرىلىپ.
ءبىرىن شاۋىپ، ءبىرىن شانشىپ تۇر ەدى،
ات ۇستىنەن جۇلىپ الىپ ۇيىرەدى.
ەكى اسىقتاي كەزەك قاعىپ لاقتىرىپ،
ءتۇسىپ جەرگە تالاي ءولىپ كۇيرەدى.
تاپقىزبادى قۋىپ قىرىپ شارانى،
ارىستانداي اشىلعان كۇن ارانى.
باسىپ- جانشىپ ءولى- ءتىرى ارالاس،
تۋىن جىعىپ، يەككە الدى قالانى.
شەپكە قىلدى تۇس- تۇسىنان قيمىلدى،
باتىرلاردىڭ ءبارى بىردەن جۇمىلدى.
سىرتتاعىسى كىرە المادى قالماقتىڭ،
ىشتەگىسى امال تاپپاي سىعىلدى.
شەبى قالدى توزعان تورداي قيىلىپ،
ولىك جاتىر جەر- جاھاندى اپ ءۇيىلىپ.
قالدان سەرەن شىقپاق بولدى جەكەگە،
ات ەرتتەتىپ قارۋ- جاراق كيىنىپ.
مايدان شىعىپ قالدان سەرەن كەلەدى،
ايتۋلى ەردىڭ زامانىندا بۇل ءبىرى ەدى.
جالعىز ءوزى كەلىپ تۇرىپ مايداندا:
- كەل، جانىبەك، دامەڭ بولسا، - تىلەدى.
قالدان سەرەن مايداندا تۇر ءۇڭىلىپ،
باتىرلاردى قوستى باسىن بىرىگىپ.
قىنابىنا سيماي قىلىش، قان تۇتىپ،
قايناپ، تاسىپ، بۇرقىلداپ تۇر توگىلىپ.
ات اق كوبىك، اقسۋىر بولعان سۇمەكتەپ،
نايزادان قان قۇيىلىپ تۇر شۇمەكتەپ.
اساۋ كۇرەڭ باسىنا بوي بەرمەي تۇر،
وتىز جىگىت الىسىپ ءجۇر جەتەكتەپ.
جانىبەك باتىر ءمىندى اتىنا بارماققا،
ادەي ارناپ شاقىرعان سوڭ تاڭداپ تا.
تايسالماپتى قايتار ەر ەمەس،
سالىپ ۇرىپ كەلدى ءجۇرىپ قالماققا.
ساداعىنىڭ جانىبەكتى اتتى وعىمەن،
مۇنى ولتىرسە، اينالىسپاق سونىمەن.
بۇلعالاقتاپ زاۋلاپ كەلگەن كەز وقتى،
الدى قاعىپ جانىبەك قولىمەن.
تاياندى وعان باتىر جانىبەك ساسپادى،
وعىن جەرگە لاقتىرىپ تاستادى:
- بەرەكەسىز اتقان وعىڭ نە قىلدى،
كورسەت تاعى، بەردىم كەزەك باسقانى.
ۇزىن نايزا سالايىن دەپ سەرمەدى،
الدى جۇلىپ، باتىر جانىبەك بەرمەدى.
جۇلىپ العان بويىمەنەن قالداندى
نايزاسىمەن حاننىڭ ءوزىن تۇيرەدى.
تۇيرەپ نايزا كوتەرەدى تۇماقتاي،
ات ۇستىنەن تىك كوتەردى قۇلاتپاي.
زۋىلداتىپ نايزامەنەن ءۇيىردى،
ساۋىت - سايمان، ساداق، قىلىش بۇلعاقتاي.
جانىبەك ايتتى تۇرىپ تومەندە:
- جايىڭ قالاي ەندى، قالدان؟ - دەگەن- دى.
- ءالى سەنەن مەن جوعارى، جانىبەك،
كورەمىسىڭ، ويناپ ءجۇرمىن توبەڭدە.
«سولاي ما» دەپ ۇردى جەرگە ءۇيىرىپ،
تامام قالماق جىلاپ جاتىر كۇيىنىپ.
اياق- قولى مۇناراداي سوزىلدى،
زاۋلاپ قانى اعىپ جەرگە قۇيىلدى.
جەكە شىعىپ جانىبەكتەن جانى ءولدى،
بيلەپ تۇرعان باستىعى ەدى ءبىر ەلدى.
ۇرىس ءجونىن باسقاراتىن ادام جوق،
جەڭىلدى دە قالماق قاشىپ جونەلدى.
قاشتى قالماق قاراتاۋدى كوبەلەپ،
قىزدى قازاق ەمىن- ەركىن دەنەلەپ.
بالقاش كولىن باسىپ ءارى جونەلدى،
ءتىرى كەتتى دەيمىز كەيىن كەبەنەك.
قازاق جەڭىپ، كوپ قالماقتى قاشىردى،
جەڭىلگەنى اياعىنا باس ۇردى.
ايداپ سالدى جەر شەتىنە قايتپاستاي
ارارات پەن التاي تاۋدان اسىردى.
ايداپ سالدى ارى ىسىرىپ التايدان،
كەتتى ءارى ءشۇرشىت پەنەن قىتايدان.
«سونان قالماق سارىارقاعا باسقان جوق» ،
دەپ ايتادى قاريالار قارتايعان.
قالماق قاشىپ ەندى بوساپ جەر قالدى،
قۇتتى قونىس اتامەكەن سىر قالدى.
تۋ كوتەرگەن ورداسى ەدى قازاقتىڭ -
كوك مۇنارا قوجا احمەت ءپىر قالدى.
ەل تىنشىعىپ، جاۋ باسىلىپ، كوڭىل جاي،
توقتى قوزىدان، قۇلىندادى قالماي تاي.
مىڭ قوي ايداپ جەسىر قاتىن، جاس بالا،
قوي ۇستىنە جۇمىرتقالاپ بوزتورعاي.
جاۋعا شاپسا، قاسقايىپ قول باستاعان،
داۋعا سالسا، سۋىرىلىپ توپ باستاعان،
قازاقتا جانىبەكتەي باتىر ءوتتى
ارتىنا ەرلىگىمەن ءسوز تاستاعان.
