ۇلى وتان سوعىسىنىڭ باتىرلارى: مەرگەن قىز ءاليا مولداعۇلوۆا

وتاندى قورعاۋدا قازاق قىزدارى دا ەلەۋلى ۇلەس قوستى. سونىڭ ءبىرى، بىرەگەيى - ءاليا نۇرمۇحامبەت قىزى مولداعۇلوۆا (شىن ەسىمى ءىليا، مايدانداس دوستارى «ليا» دەپ اتاپتى) (1925-جىلى 15- ماۋسىم (كەيبىر دەرەكتەردە 25- قازان، 20- ءساۋىر)، اقتوبە وبلىسى، قوبدا اۋدانى، قاز ك س ر - 1944-جىلى 14- قاڭتار، پسكوۆ وبلىسىنىڭ سولتۇستىگىندەگى نوۆوسوكولنيكي، كازاچيحا اۋىلى، ركسفر) - كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى (1944)، سنايپەر، ەفرەيتور.

1925-جىلى 25- قازاندا اقتوبە وبلىسى، قوبدا اۋدانىنىڭ بۇلاق اۋىلىندا سارقۇلوۆ نۇرمۇحاممەد جانە مولداعۇلوۆا مارجاننىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. بالا كەزىندە اناسىنان ايىرىلىپ (1933-جىلى)، كەيىننەن الماتىدا اعاسىنىڭ قولىندا تۇرعان، ال 1935-جىلىدان باستاپ لەنينگراد، كراسنوگۆاردەيسكيي اۋدانى، گۋردين كوشەسىندەگى 46№- بالالار ۇيىندە تاربيەلەنگەن. سانكت-پەتەربۋرگتەگى 9-ورتا مەكتەبىندە وقىدى. [1] وقۋداعى وزاتتىعى جانە ۇلگىلى ءتارتىبى ءۇشىن ءاليا قىرىمداعى بۇكىلوداقتىق پيونەرلەر لاگەرى - ارتەككە جىبەرىلەدى. ارتەكتە باتىرلار تاقتاسىنا رۋبەن يباررۋري، تيمۋر فرۋنزە سياقتى باتىرلارمەن قاتار ءاليا مولداعۇلوۆانىڭ دا سۋرەتى ەنگىزىلگەن. سوعىس باستالعان سوڭ بالالار ۇيىمەن بىرگە ياروسلاۆ وبلىسىنىڭ ۆياتسكوە سەلوسىنا ەۆاكۋاتسيالانعان. ۆياتسكوە ورتا مەكتەبىنەن 7-سىنىپتى بىتىرىسىمەن رىبينسك اۆياتسيالىق تەحنيكۋمىنا تۇسەدى، ءبىراق كوپ ۇزاماي (1942) ج ش ق ا- عا (جۇمىسشى- شارۋا قىزىل اسكەرى) مايدانعا جىبەرۋ تۋرالى ءوتىنىش جىبەرەدى.

1943-جىلى سنايپەرلەر دايىنداۋ ورتالىق ايەلدەر مەكتەبىن اياقتايدى. 1943-جىلى باستاپ 54- ارنايى اتقىشتار بريگاداسى 4-باتالونىنىڭ سنايپەرى بولعان (22- اسكەر، 2- بالتىق جاعالاۋى فرونتى). جاۋ اسكەرىنىڭ 30 دان اسا ساربازدارى مەن وفيتسەرلەرىنىڭ كوزىن جويعان. 1944-جىلى 14- قاڭتاردا پسكوۆ وبلىسىنىڭ سولتۇستىگىندەگى نوۆوسوكولنيكي اۋدانىندا قازا تاپتى.

ءاليا نۇرمۇحامبەت قىزى مولداعۇلوۆاعا 1944-جىلى 4- ماۋسىمدا كەڭەس وداعى باتىرى اتاعى بەرىلدى. لەنين وردەنىمەن ماراپاتتالدى.

نوۆوسوكولنيكي اۋدانىنىڭ موناكوۆا اۋىلىندا جەرلەنگەن.

ءاليا ەسىمىمەن كوشەلەر، ونداعان مەكتەپتەر (ماسكەۋدەگى 891№  ورتا مەكتەبى، شىمكەنتتەگى 29№  ورتا مەكتەبى، نوۆوسوكولنيكي 72№  ورتا مەكتەبى، ورالداعى 38№  ورتا مەكتەبى)، اسكەري-تەڭىز فلوتىنىڭ كەمەلەرى، كاسپي جۇك تاسيتىن تەپلوحودى اتالعان. اقتوبە، استانا، الماتى، ماسكەۋ، سانكت-پەتەربور، نوۆوسوكولنيكي قالالارىندا ەسكەرتكىشتەر ورناتىلعان. اقتوبەدە وبلىستىق مەموريالدى مۋزەي جۇمىس جاسايدى.

ءاليا اتىنداعى ەسكەرتكىشتەر

1.نوۆوسوكولنيكي قالاسى (اۆتورى م. اينەكوۆ)

2.اقتوبە (ل. راپۋتوۆ، ە. شتامم)

3.اقتوبەدەگى مەموريالدى كەشەن (اۆتورى ب. ابىشيەۆ)

4.الپىبايساي اۋىلى (ب. ابىشيەۆ)

5.الماتىداعى «شىعىستىڭ قوس جۇلدىزى» اتانعان ءاليا مەن مانشۇككە ارنالعان مەموريالدىق كەشەن

6.ماسكەۋدە ەسكەرتكىش (ب. ابىشيەۆ)

7.مەموريالدىق مۋزەيدەگى ءبيۋستى (و. شانوۆ).

ءا. مولداعۇلوۆا اتىنداعى كوشەلەر

اقتوبە، ماسكەۋ، سانكت-پەتەربور، تاراز، استانا قالالارىندا

سۋرەتتەر

«ءاليا» (س. الىمبەتوۆ) ، «ماڭگىلىككە ساپار» (ا. انۋفريەۆ) ، «اۋىل بۇلاق» (ا. كورۆات)، «مەرگەن ءاليا مولداعۇلوۆا» (ا. ساپۋگوۆ)، «مەرگەن اليا»/كۇرىشتەن جاسالعان/ (ف. تەرەشەنكو)، «ءاليا» (و. نۇرجۇمايەۆ)، «بۇلاقتاعى ءاليانىڭ ءۇيى» (ن. وتەگەنوۆ)، «سوڭعى كوكتەم» (ت. تەلەۋشيەۆ).

گوبەلەندەر

«ءاليا» (م. نارتوۆ، ن. راحمانقۇلوۆ)، تريپتيح «ءاليا» (ب. اتىراۋبايەۆ).

ءاليا اتتى مۋزەيلەر

وبلىستىق مەموريالدىق مۋزەي /اقتوبە قالاسى/، 891№ ماسكەۋ ورتا مەكتەبىندە، 140№ سانكت-پەتەربۋرگ ورتا مەكتەبىندە، ءالىپبايسايداعى پاتريوتتىق ورتالىعى.

ءاليا - ءان

«ءاليا- مانشۇك» جيناعى، «پەسن پراماتەري حوبدى» (ا. ۋتەگەنوۆ)، «گۇل-عۇمىر» پوەماسى، ءان «ون توعىز جاس» (ە. اشىقبايەۆ)، «قىزعالداق-عۇمىر ءاليا» مەن «ساعىنىش» ءانى (گ. ايماحانوۆا)، «ءاليا» ءانى (ب. تاجىبايەۆ پەن س. بايتەرەكوۆ)، «ارۋ قىز، ەرجۇرەك قىز، ءاليا قىز» ءانى (كومپوزيتور ق. قوجانبايەۆ)، «ءاليا» ءانى (ءا. سادۋاقاسوۆا)، «ءاليا»دەرەكتى پوۆەسى (ءا. ورالباي)، «ءاليا- مانشۇك» پوەماسى (ت. مولداعاليەۆ)، «ءاليانىڭ جۇرەگى» (يا. حەلەمسكي)، «ءاليا مولداعۇل قىزى» پوۆەسى (ج. جۇماقانوۆ)، «ءاليا» داستانى (س. جيەنبايەۆ)، «شىعىس شىنارى» پوۆەسى (ءا. نۇرماحانوۆا)، «ءاليا» پوەمالارى (ك. دەركاچەنكو، ر. تروفيموۆ) ، بالەت «ءاليا» (م. ساعاتوۆ)، «ءاليا» اتتى دەرەكتى فيلم (رەجيسسەر يۋ. پيسكۋنوۆ) جانە «سنايپەرلەر» فيلمى (رەج. ب. شامشيەۆ)، «ءاليا» سپەكتاكلى (ءا. تارازي)، «جارىق جۇلدىزدار» پوەماسى (س. جيەنبايەۆ). سەيدوللا بايتەرەكوۆتىڭ «ءاليا» ءانىن ورىنداعان ءانشى روزا رىمبايەۆا دۇنيە جۇزىلىك بايقاۋدا لاۋرەات اتاندى.

دەرەككوز: ۆيكيپەديا

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى